Articulus 29

EXPOSITIO METRI HUJUS DECIMI.

QUONIAM prosa præcedenti Philosophia edocuit quid sit et in quo consistat summum bonum ac vera felicitas, utputa Deus, jam exhortatur cunctos mortales redire et converti ad summum hoc bonum, in quo tota nostra consistit felicitas. Ad quod ipsemet Deus in Scripturis frequenter nos admonet: ut quum ait per Joelem, Convertimini ad me in toto corde vestro; et Osee, Convertere (inquit) ad Dominum Deum tuum, quoniam corruisti in iniquitate tua. His theologicis verbis consonant philosophica verba Procli, in Elementatione dicentis: Omne procedens ab aliquo secundum essentiam, convertitur ad id a quo procedit; itemque: Omne causatum manet in sua causa, et procedit ab ea, et convertitur ad ipsam. Quæ quum ita se habeant, quanta est perversitas, ingratitudo, stultitia rationalis creaturæ se a suo Creatore per inobedientiam avertentis! Itaque ait:

O omnes capti, id est homines miseri, in hujus exsilii valle degentes, vitiis irretiti, vinculis vitiorum ac dæmonum compediti (de quibus dixit Apostolus, Resipiscant a laqueis diaboli, a quo captivi tenentur ad ipsius voluntatem¹), quos libido, id est inclinatio ad carnalia, fallax, id est deceptoria et excæcans, a salute impediens, habitans, id est inhabitans ac possidens, mentes terrenas, quæ terrena amplius quam superna optant et amplectuntur, ligat catenis improbis, id est fortibus et inhonestis excessibus, utputa habitibus vitiosis et consuetudinibus pravis: de quibus loquitur Isaias, Nolite illudere, ut non constringantur vincula vestra.² Hinc asserit Augustinus: Peccata quamvis sint magna et horrenda, tamen quum in consuetudinem venerint, aut parva aut nulla esse videntur. Tales, secundum Philosophum in Ethicis, incurabiles sunt, id est difficulter curabiles, quoniam ex electione atque proposito peccant. Qui (ut Salomon loquitur) lætantur quum malefecerint, et exsultant in rebus pessimis.³ De quibus fertur in Psalmo: Prodiit quasi ex adipe iniquitas eorum; transierunt in affectum cordis.

Venite pariter huc, id est, ad summum bonum per pœnitentiam et satisfactionem simul redite:⁴ juxta illud Isaiæ, Redite, prævaricatores, ad cor;⁵⁶⁷ et in Ecclesiastico: Ne tardes converti ad Dominum, et ne differas de die in diem;⁸ subito enim veniet ira ejus, et in die vindictæ disperdet te. Hinc per Osee admonetur:⁹ Venite, et revertamur ad Dominum, quoniam ipse sanabit nos. Non maneamus in hac captivitate diaboli, in vinculis vitiorum, in periculo damnationis æternæ, quia ut sancti patres Augustinus et Bernardus testantur, Universis Scripturis perlectis, nihil periculosius, nihil stolidius, quam ut in eo statu vivas in quo mori non audeas, quum nec diem scias nec horam, et peccatum quod per pœnitentiam non deletur, suo mox pondere trahat ad aliud.¹⁰

Consequenter subdit Philosophia fructum hujus reversionis, ut redire avidius festinemus.

Hæc*, id est conversio ista ad summum bonum, erit vobis requies laborum, id est repausatio, refrigerium, consolatio in actibus laboriosis et studiis bonis vitæ præsentis, in pœnitentiæ quoque operibus, et in omni adversitate ac tentatione quæ pœnitentibus et conversis accidere solent. Hinc virtus et Sapientia Dei Patris, Christus clamat, invitat, promittit: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos; tollite jugum meum super vos, et invenietis requiem animabus vestris.¹¹ Hinc Plato in Phædone fatetur, in studiis philosophiæ requiem inveniri. In Sapientiæ quoque libro scriptum est: Bonorum laborum gloriosus est fructus.¹²*

Hic, id est in hoc bono altissimo, quod nullum redeuntem ad se contemnit nec abjicit, erit vobis portus, id est statio dulcis in transnavigatione procellosissimi maris hujus sæculi nequam: de quo dixit Sanctus Sanctorum, Veni in altitudinem maris.¹³ Itaque « hic » erit vobis « portus » manens placida (id est amœna et deliciosa) quiete, id est, perseverans in pace et gloria sempiterna. Nempe hæc statio in hac vita aliqualiter inchoatur (juxta illud Psalmi, Transivimus per ignem et aquam, et eduxisti nos in refrigerium;¹⁴ itemque, Deduxit eos in portum voluntatis eorum), et in futuro æternaliter continuatur ac plene perficitur.¹⁵ Hinc in Cœna Salvator ait discipulis: Vos estis qui permansistis mecum in tentationibus meis;¹⁶ et ego dispono vobis regnum, etc.¹⁷ Hoc bonum supremum, est miseris, id est viatoribus cunctis, qui miseriis culpæ ac pœnæ subjiciuntur, asylum, id est sedile beatum ac tutum refugium, unum, id est præcipuum, patens, id est evidens et cunctis per fidem notum ac præparatum, quod nullum ad se confugientem repellit. De quo in Proverbiis legitur: Turris fortissima nomen Domini;¹⁸ ad ipsum currit justus, et exaltabitur.

De his præmiis justorum in patria dicit Gregorius: Ibi hymnodici angelorum chori, ibi gaudiosa societas supernorum civium, ibi dulcis solennitas a peregrinationis hujus tristis labore redeuntium.

Hæc sunt vera, spiritualia ac salutaria hominis bona: quorum comparatione aurum et gemmæ vilescunt, nocent, et a vera salute impediunt. Unde subjungitur:

Quidquid Tagus, id est fluvius ille Hispaniæ, donat, id est, exhibet quærentibus, arenis (id est granulis) aureis, quæ inveniuntur in eo; aut Hermus, id est fluvius Asiæ sic vocatus, gemmas et aurum intra se continens, ripa rutilante, id est, margine seu littore ejus fulgente ex gemmis et auro de ipso extractis; aut Indus, id est populus Indiæ, aut fluvius ejus, seu regio illa, propinquus orbi calido, id est, orienti, aut soli calefacienti: cui in ortu sol apparet propinquior; miscens, id est consocians, lapillos virides, id est gemmas viridis coloris, ut sunt, smaragdus, jaspis, etc., candidis, id est gemmis instar nivis ac lucis fulgentibus, ut margaritæ: hæc non illustrant aciem, id est intuitum cordis (imo cupiditatem accendunt materialiter, occasionaliter, et objective), magisque condunt, id est, potius includunt ac deprimunt, animos cæcos, id est animas vitiis excæcatas, in tenebras suas, id est in suas obnubilatas cupiditates, quibus sic offuscantur quod spiritualia ac divina nequeunt limpide contemplari.¹⁹

Tellus aluit, id est, terra produxit et nutrivit, præbendo materiam et suo modo cooperando, infimis cavernis, id est in profundis suis visceribus, hoc quidquid placet mundanis hominibus, id est aurum, gemmas, et similia pretiosa, et quod excitat mentes, id est, corda movet ad appetendum hujusmodi. Porro de horum generatione dictum est supra.

Splendor quo regitur cœlum et viget, id est, suum vigorem sortitur, vitat, id est, vitari jubet, gratiamque vitandi largitur, animæ ruinas, id est culpas, quibus anima cadit a Deo altissimo, ab altitudine gratiæ ac virtutum, a fulgore sapientiæ salutaris, obscuras, id est ipsam animam obscurantes, juxta illud ad Romanos : Obscuratum est insipiens cor eorum. Quisquis, id est quicumque, poterit efficaciter notare, id est considerare et contemplari, lucem hanc, radios Phœbi, id est solis, negabit candidos esse, id est, dicet non esse claros ac pulchros comparatione splendoris illius æterni et increati : per quem aptissime designatur Unigenitus Dei Patris. De quo Unigenito ait ad Hebræos Apostolus : Qui quum sit splendor gloriæ, et figura substantiæ ejus, videlicet Dei Patris. Cujus splendoris respectu, lux omnis creata est tanquam caligo.²⁰ Propter quod scriptum est : Ecce luna etiam non splendet, et stellæ non sunt mundæ in conspectu ejus. Hinc demum in die judicii sol dicitur obscurandus, in adventu lucis majoris, utputa Christi, secundum expositionem Hieronymi.

In his docemur, quam ingens sit præclaritas, pretiositas, excellentia spiritualium charismatum supernaturaliumque donorum Dei in electis, super naturalem pretiositatem sensualemque claritatem materialium rerum pretiosissimarum valdeque splendidarum, sicut de eminentia doni sapientiæ, seu sapientiæ increatæ, scriptum est : Invocavi, et venit in me spiritus sapientiæ; et præposui illam regnis et sedibus, et divitias nihil esse dixi in comparatione illius; nec comparavi illi lapidem pretiosum, quoniam omne aurum in comparatione illius arena est exigua. Hinc in libro Job inducitur : Sapientia ubi invenitur? Et quis est locus intelligentiæ? Nescit homo pretium ejus, nec invenitur in terra suaviter viventium. Non dabitur aurum obryzum pro ea; non conferetur tinctis Indiæ coloribus, nec lapidi sardonycho pretiosissimo, vel sapphiro. Trahitur autem sapientia de occultis, et est abscondita ab oculis omnium viventium.

Postremo, circa hujus metri exordium, attendendum quod primi nostri parentes creati fuerunt in originali justitia, per quam caro fuit subjecta animæ, et anima rationi, ratio quoque et voluntas Deo. Et quamdiu vires illæ supremæ, ratio et voluntas, manserunt subditæ Deo, tamdiu sensualitas mansit subdita rationi, et caro spiritui; mox autem ut ratio et voluntas a Deo aversæ sunt per divini transgressionem præcepti, cœpit sensualitas inobediens fieri rationi, et caro spiritui. Sicque posteri nascuntur in originali peccato, quod formaliter est carentia originalis justitiæ debitæ inesse. Ex qua carentia infecta est caro, sensualitasque corrupta : quæ infectio seu corruptio vocatur fomes, atque interdum libido; qui fomes est habitualis inclinatio ad carnalia et caduca, ex qua proni sumus ad talia, nisi in quantum per virtutes et gratiam contra vitia roboramur. Quamvis etiam in Baptismo originale deletur peccatum, ita ut non imputetur; non tamen fomes ibi totaliter tollitur, sed aliqualiter debilitatur : prout ista materia in secundo Sententiarum a Magistro plenius pertractatur, et ibi a doctoribus diffusius declaratur.

Sap. VII, 7-9.

Job XXVIII, 12, 13, 15, 16, 18, 21. dist. XXX-XXXIII. Cf. t. XXII, p. 377A' et s.

Cf. p. 245

Rom. 1, 21.

Hebr. 1, 3.

Job XXV, 5.

Matth. XXIV, 29.

Footnotes

1. II Tim. II, 26. ↩

2. Is. XXVIII, 22. ↩

3. Prov. II, 14. ↩

4. Is. XLVI, 8. ↩

5. Ps. LXXII, 7. ↩

6. Osee XIV, 2. ↩

7. Joel II, 12. ↩

8. Eccli. v, 8, 9. ↩

9. Osee vi, 1, 2. ↩

10. Matth. XXV, 13. ↩

11. Matth. XI, 28, 29. ↩

12. Sap. III, 15. ↩

13. Ps. LXVIII, 3. ↩

14. Ps. LXV, 12. ↩

15. Ps. CVI, 30. ↩

16. Luc. XXII, 28-30. ↩

17. Luc. XXII, 28-30. ↩

18. Prov. XVIII, 10. ↩

19. I Cor. I, 24. ↩

20. Hebr. I, 3. ↩