Gradus 5

DE PŒNITENTIA.

PŒNITENTIA est revocatio Baptismatis. Pœnitentia est pactio ad Deum secundæ vitæ. Pœnitentia est emptrix humilitatis. Pœnitentia est indesinens desperatio corporalis consolationis. Pœnitentia est non sollicita, per se sollicita et per se dijudicata cogitatio. Pœnitentia est filia spei, negatio desperationis. Pœnitens est condemnatus inconfusus. Pœnitentia est reconciliatio Dei per bonam operationem contrariam offensionibus et delictis. Pœnitentia est conscientiæ emundatio. Pœnitentia est voluntaria patientia omnium tribulationum et affligentium. Pœnitens est propriorum tormentorum et pœnarum conditor. Pœnitentia est fortis tribulatio ventris, et afflictio animæ in sensu vehementi.

Concurrite et venite, venite et audite, et narrabo vobis, o omnes qui Deum concitastis ad iram; congregamini, et videte quæcumque ad ædificationem ostensa sunt animæ meæ. Præordinemus et præhonoremus narrationem operum honorabilium inhonoratorum. Audiamus et custodiamus et faciamus, quicumque passi sumus aliquem improbum lapsum. Resurgite et sedete, qui jacetis subtus positi per casus et lapsus. Attendite, fratres mei, verbo meo; inclinate aurem vestram, volentes Deum reconciliare iterum vobis ipsis, et per veram conversionem commutare eum.

Audiens ego infirmus, esse quamdam magnam et peregrinam humilitatem et institutionem degentium in mansione singulari semota, carcere dicta, supposita præmemorato illi luminarium luminari, exoravi justum ut me permitteret ibidem accedere.¹ Etenim auditum præbuit meæ obsecrationi et consolationi magnus ille, qui nunquam penitus voluit animam contristare. Quum igitur accessissem in mansionem pœnitentium, et vere in regionem lugentium, vidi verissime utique, nisi præsumptuosum sit dicere, quæ nec oculus hominis negligentis adspexit, et auris pusillanimis non audivit, et quæ in cor hominis otiosi non ascenderunt, utpote verba et gesta Deum quasi violentare et superare valentia, adinventiones et figuras celeriter incurvantes benignitatem Dei.

Vidi enim quosdam illorum noxiorum innoxiorum, cunctis noctibus vigiles usque mane stantes sub æthere, habentes pedes immobiles, miserabiliterque confractos ex violentia illa naturæ et somni defectu, qui dejicientes se ipsos increpabant se ignominiis, nullam sibi requiem largientes. Vidi alios miserabiliter adspicientes in cœlum, invocantes sibi auxilium inde cum fletibus et lamentis ac vocibus. Alios vidi in oratione stantes, et more damnatorum tenentes manus suas retro ligatas : qui vultum suum obscurum, discoloratum ac tristem declinantes in terram, judicabant se indignos adspicere sursum in cœlum; et aporiati a cogitationibus suis et confusione seu pudore conscientiæ suæ, nec habentes quod ad Deum dicerent, nec invenientes unde aut qualiter orationem formarent, exhibebant Deo solam animam sine voce, et mutam mentem sine ratione, ad tempus repletam tenebris et exili desperatione.

Alios vidi in pavimento sedentes in sacco et cinere, qui faciem genibus operientes, percutiebant frontem in terram. Alios vidi pectus suum semper tundentes, et ad memoriam revocantes vitam suam, et animam suam recolligentes: nam aliqui balneabant pavimentum lacrimis suis; aliqui vero lacrimari non valentes, cædebant se disciplinis; quidam autem quasi super mortuos sic ululabant super animas suas, non potentes ferre formidinem atque angustiam tribulationis proprii cordis; nonnulli corde frendebant, non valentes se ulterius continere.

Vidi ibi quosdam excedentes se ipsos more et mœrore, ac meditatione exaggerantes proprias culpas, ex multa mœstitia stupentes et mutos effectos, totos afflictionibus contenebratos, et insensibiles factos ad omnia quæ sunt vitæ præsentis, mentem suam profundantes de cetero in humilitatis abyssum, et exfrigentes igne ignominiæ lacrimas oculorum. Alios tristitia plenos vidi sedentes intuentesque terram, moventesque capita sua indesinenter, et instar leonum emittentes rugitus de medio cordis sui, dentibus quoque frendentes, et angustiantes. Porro quidam eorum bona spe postulabant perfectam remissionem, et obtinuerunt. Alii remissione judicabant se indignos ex indicibili humilitate, clamantes se non posse satisfacere Deo nec reddere rationem. Alii deprecabantur Deum nunc cruciari, et in futuro misericordiam invenire. Alii demum quum essent sub onere conscientiæ prorsus perterriti, sincere dicebant: Domine Pater, si possibile est, nec cruciemur nec regno digni efficiamur, et sufficit nobis.

Vidi ibi animas humiles et contritas et incurvatas exsistentes sub pondere oneris, potentes compungere sensum lapideum per voces suas exclamatas ad Deum. Adspicientes namque in terram, ita dicebant: Scimus ergo, o Domine, scimus quoniam digni sumus omni tormento et pœna, et juste. Neque enim de cetero sumus sufficientes ad satisfactionem et rationem reddendam super multitudine debitorum nostrorum, etiam si convocaverimus universum orbem ad flendum pro nobis et flentem nobiscum. Illud autem solummodo petimus, deprecamur et exoramus:² Ne in furore tuo arguas nos, neque in ira tua corripias nos, neque crucies nos justo tuo judicio; sed parce, et sufficit nobis, et libera nos a multis comminationibus tuis, et a tormentis dissimilibus et innominatis atque occultis. Non enim audemus remissionem petere ad perfectum in finem, sicut qui promissionem nostram non custodimus, sed violamus ipsam post priorem benignitatem et remissionem.

Sane, amici, ibi vere, ibi erat manifeste et efficaciter contemplari verba David: homines miseros factos et incurvatos usque ad finem vitæ suæ, totaque die contristatos ingredientes, et putrescentes corruptis cicatricibus corporis, et absque omni sollicitudine exsistentes;³ qui obliti erant comedere panem suum, poculum aquæ miscentes cum fletu;⁴ qui pulverem et cinerem cum pane et pro pane edebant; qui ossa habebant adhærentia carni, et ipsi arefacti fuerunt ut fœnum. Nil erat apud eos aut ab eis audire nisi ista et hujusmodi verba : Ah, ah ; væ, væ ; juste, juste. Quidam namque dicebant : Miserere, miserere. Alii miserabilius exclamabant : Indulge, indulge, Domine, si possibile est.

Inter illos erat videre linguas adustas et instar canum ex ore projectas. Aliqui quoque in caumate puniebant se ipsos; alii vero in frigore. Nonnulli modicum aquæ gustantes requiescebant, et refrigerium capiebant tantum ne morerentur ex siti; ceteri sumentes valde modicum panis, projecerunt eum longe a se, dicentes se indignos rationalium cibo, eo quod irrationabilia opera perpetrassent.

Ubi in illis risus? Ubi verbum otiosum, furor aut ira? Neque sciebant quod ira in hominibus esset, quoniam luctus eorum perfecte exstinxit in eis furorem et iram. Ubi in illis contradictio, dies festus, confidentia præsumptionis, cura corporis, vestigium vanæ gloriæ, spes deliciarum, meditatio vini, degustatio fructuum, consolatio coctionis? Ubi delectamentum gutturis aut sensualis dulcedo? Nempe spes et affectio omnium horum fuit exstincta in eis. Ubi in illis sollicitudo alicujus terreni? Ubi aliquem judicare? Certe nusquam in ullo eorum.

Ista erant quæ ab illis continuo dicebantur atque ad Dominum clamabantur. Nam quidam pectus suum fortiter tundentes, dixerunt ad Dominum, quasi stantes in porta cœli : Aperi nobis, aperi, judex et ultor; aperi, quoniam per peccatum clausimus nobis ipsis regnum cœlorum. Et quidem unus eorum dixit : Ostende faciem tuam tantum, et salvabimur. Alius vero : Illumina humiles sedentes in tenebris et umbra mortis. Et alter : Cito anticipent nos misericordiæ tuæ, quia perditi facti sumus nimis, quia desperavimus, quia defecimus vehementer. Alii quoque dicebant : An ergo utique illuminabit Deus de cetero vultum suum super nos? Et alii : Forsan pertransiit anima nostra aquam seu obligationem intolerabilem. Itemque alius : Forsan Dominus deinceps consolabitur utique super nos. Forte audiemus eum dicentem nobis exsistentibus in vinculis insolubilibus : Exite de inferno pœnitentiæ, et indulgentiam ac absolutionem accipite. Forsan introiit clamor noster in aures Dei.

Omnes vero sedebant habentes mortem semper præ oculis, et dicebant : Utique quid est quod a debito est absorptum? Utique quæ satisfactio? Nempe quis finis noster? Putas forte est revocatio? Forte indulgentia est nobis humilibus condemnatis, exsistentibus in tenebris? Forte obsecratio nostra prævaluit in conspectu Domini introire? An Dominus juste eam avertit a se, et repulsa est et confusa et humiliata? Et si introiit, quantum obtinuit? quantum reconciliavit? quantum profuit et peregit, quæ ex cordibus et buccis immundis emissa est, nec possidet virtutem et confidentiam multam? An forte Judicem reconciliavit in finem, an pro parte, an pro medietate culparum et cicatricum nostrarum? Magnæ namque sunt culpæ nostræ, indigentes multis sudoribus, fatigationibus atque laboribus. Putas appropinquaverunt nobis custodes nostri angeli sancti, an longe a nobis sunt? Illis enim non appropinquantibus nobis, omnis labor noster est absque profectu et uti-

Matth. xxv, 11.

Ps. lxxix, 4, 8.

Luc. 1, 79.

Ps. lxxviii, 8.

Ps. lxvi, 2.

Ps. cxxiii, 5.

II Mach. vii, 6.

Is. xlix, 9.

Ps. xvii, 7. litate : oratio enim nostra non habet virtutem confidentiæ nec pennam munditiæ ut ingrediatur ad Dominum, nisi angeli præsides nostri nobis propinquent, et sumentes offerant eam Deo.

Denique talia inter se conquirebant dicentes : O fratres, an forte obtinuimus veniam? An forte exauditionis participes facti sumus? Forte denuo suscipiet Deus, forte aperiet? Alii vero responderunt ad ista :⁵ Quis novit, sicut dixerunt fratres Ninivitæ, si quo modo convertatur Dominus a suo furore, et redimat nos saltem a suo supernimio cruciatu? Nos nihilo minus faciamus quod nostrum est : et si aperuerit nobis, bene quidem; sin autem, benedictus Dominus Deus juste utique nos excludens. Verumtamen perseveremus usque ad finem vitæ nostræ pulsantes : forsan enim ipse bonus aperiet multæ nostræ importunitati atque instantiæ. Quocirca resuscitabant se ipsos, dicendo : Curramus, fratres, curramus. Cursus enim nobis necessarius est, cursusque nimis magnus, quoniam bonam societatem nostram reliquimus. Curramus, non parcentes carni nostræ bestiali ac sordidæ, sed occidamus eam sicut occidit nos. Quemadmodum et faciebant beati illi obnoxii.

Vidi in illis genua arefacta ex multitudine atque assiduitate genuflexionum, et oculos extra factos seu prominentes, intusque partim concavos ad profundum, privatos capillis, genas quoque exustas et etiam læsas a calidarum lacrimarum fervore. Insuper vidi quoque ibi facies macilentas ac pallidas, nil differentes in comparatione a vultibus mortuorum jamque putrefactorum; pectora quoque plagis dolentia, sanguinisque livores in pectore aggregatos ex assiduis frequentibusque tunsionibus pectoris. Ubi lectulus, ubi fortitudo aut munditia vestium inter illos? Omnia dirupta ac sordida, et pediculis pulicibusve operta et plena. Quid sufferentia mali a dæmonibus vexatorum, ad comparationem illorum? Quid dolor lugentium deplorantiumque mortuos aut quantumcumque dilectos, respectu doloris ipsorum? Quid dolores in exsilio degentium, aut propter homicidia incarceratorum? Vere nihil dolor, cruciatus et involuntaria pœna horum est comparatione ad cruciatus et voluntariam pœnam illorum.

Sed rogo, o fratres, nolite quæ dicta sunt fabulas reputare. Nam præfati incarcerati ac pœnitentes obsecrabant frequenter pastorem suum, prædictum abbatem, inter homines angelum, circumponi sibi in collo ac manibus ferramenta, et pedes suos compediri in cippo, nec ante mortem inde resolvi : imo nec sepeliri. Non enim abscondam a vobis etiam istam miserandam humilitatem et contritam caritatem ad Deum pœnitentiamque illorum veraciter beatorum. Migraturi namque a corpore et protinus præsentandi justissimo Dei tribunali, quod est sine personarum acceptione⁶, illi boni cives regionis pœnitentiæ deprecabantur cum jurejurando abbatem per senem eis præpositum, ne unquam dignaretur eos humano sepulcro, sed instar brutorum projiceret eos in flumen, aut in campum ad bestias. Cui petitioni frequenter consensit discretionis lucerna, jubens eos omni honore ac psalmodia privatos extra cœmeterium sepeliri.

Porro quam miserabile ac pavendum spectaculum erat, videre extremam horam ipsorum! Quando enim concarcerati sciebant et præsentiebant aliquem ex eis protinus moriturum, circumdabant eum mente ejus adhuc bene valente, sitientes et lugentes, et desiderantes, more nimium miserabili ac tristi sermone interrogabant agonizantem, moventes capita sua ex compassione, et pietate ardentes dicebant ad eum: Quid est, o frater et simul nobiscum damnate? Quomodo et quid dicis? Quid speras, et quid suspicaris? Obtinuisti intentum per tuos labores et conatus, an non obtinuisti? Pervenisti, an non? Accepisti certificationem, an habes incertam spem? Accepisti libertatem, an adhuc frangitur et dubitat cogitatio tua? Sentis aliquam illuminationem in corde, an cor tuum adhuc tenebrosum et offuscatum est, et ignominia quadam confusum? Estne facta in te vox aliqua dicens, Ecce sanus factus es, vel, Dimittuntur tibi peccata tua, vel, Fides tua te salvum fecit?⁷ An forte adhuc audis vocem qua dicitur, Convertantur peccatores in infernum, et, Tollatur e medio impius, ne videat gloriam Dei, et, Ligatis manibus ac pedibus, mittite eum in tenebras exteriores?⁸⁹¹⁰¹¹ Quid simpliciter dicis, o frater? Deprecamur, dic nobis, quatenus et nos agnoscamus ad qualia veniemus.¹² Tuum namque tempus finitum est, et non invenies aliud ulterius in æternum. Ad hæc alii agonizantium respondebant:¹³ Benedictus Dominus qui non amovit orationem nostram et misericordiam suam a nobis; alii vero in hunc modum: Benedictus Dominus qui non dedit nos in captionem dentibus eorum.¹⁴ Quidam autem dolorose captioseque dicebant, Forsitan pertransibit anima nostra aquam intolerabilem spirituum malignorum in aere volitantium:¹⁵¹⁶ non præsumentes, sed meditantes ac metuentes quid de ipsis fieret in illo positorio rationis. Alii demum respondebant aliquid dolorosius isto, dicentes: Væ tibi, o anima mea, quæ professionem tuam non custodisti immaculatam atque ab omni vitiorum labe puram: in hac sola hora cognosces quid tibi paratum est.

Ego vero, o pater Joannes, ista conspiciens apud illos, paulo minus desperavi me ipsum, videns indifferentiam meam, et comparans eam ad differentiam illorum malorum vere pœnitentium. Nempe qualis erat statio et habitatio loci? Tota fœtens, tenebrosa, sordida et caliginosa: ita quod ipse adspectus loci fuit magister totius luctus et pœnitentiæ universæ. Rationabiliter namque et bene appellatus est carcer. Sed ea quæ aliis sunt gravia, contraria et insusceptibilia, sunt accessibilia atque faciliter susceptibilia his qui ceciderunt ex spiritualibus divitiis ac virtutibus. Anima namque privata priori fiducia, et lapsa a spe impassibilitatis, frangensque et aperiens signaculum castitatis, et passa deprædationem a divitiis charismatum, et alienata a consolatione divina, quæ irritavit compositionem pactumque Domini, exstinguens pulchritudinem boni ignis lacrimarum, et percutitur et plagatur horum memoria, ac dolore quodam interno salubriter vulneratur, non solum præfatos labores et dolores cum omni promptitudine suscipit, sed et pie studet invenire qualiter valeat et se ipsam interimere secundum fidem per virtutum exercitia; si tamen in ea sunt scintillæ aut reliquiæ caritatis timorisve Dei: quales erant vere isti beati.

Habentes enim in mente quæ diximus, et recogitantes altitudinem virtutum a qua corruerunt, dicebant: Recordamur fervoris et sollicitudinis quos habuimus in

Ps. LXXXVIII, 50, 51. diebus antiquis. Alii ad Deum clamabant : Ubi sunt misericordiæ tuæ antiquæ, Domine, quas ostendisti animæ nostræ in veritate tua ? Memorare opprobrii atque Job XXIX, 2, angustiæ servorum tuorum. Et alius : Quis (inquit) me ponet juxta menses pristinos, in quibus custodiebat me Deus, quando splendebat lucerna luminis ejus super caput cordis mei ?¹⁷ Sicque recordabantur devotionum suarum primarum, et instar parvulorum lugentium hæc dicebant : Ubi orationis munditia ? Ubi alacritas spei in Domino ? Ubi dulce donum pro amaro lacrimarum ? Ubi spes omnimodæ castitatis ac puritatis ? Ubi exspectatio beatæ impassibilitatis ? Ubi confidentia ad abbatem ? Ubi in nobis ipsis efficax operatio ejus orationis ? Perierunt omnia ista, et defecerunt quemadmodum aliqua nusquam apparentia, et quasi non exsistentia exterminata sunt, et celeriter abierunt. Nempe aliqui ista dicentes ac clamantes, optabant dæmonem. Aliqui vero orabant Deum incurrere magnam infirmitatem. Quidam optabant oculis monstruose erutis faciem perdere, spectaculumque miserabile fieri ac proponi. Nonnulli rogabant effici paralytici et contracti, et solum non experiri afflictionem pœnarum eis venturam.

Ego vero, o dilecti, oblitus sum mei ipsius immorando in medio illorum degentium in pœnitentiæ regione, et totus pariter mente raptus, me ipsum continere nequivi. Sed redeundum est ad sermonem. Permanens ergo in carcere illo per dies triginta, redii ad cœnobium magnum impatiens. Redii itaque ad abbatem, qui adspiciens me totum quasi alienatum atque stupentem, cognovit sapientissimus causam alienationis, et dixit mihi : Quid est, pater Joannes ? Vidisti certamina fatigantium ? Ego vero dixi : Vidi, Pater, et admiratus sum ; beatioresque dixi illos lapsos et taliter pœnitentes, his qui lapsi non sunt neque lugent : quia per lapsum resurrexerunt resurrectione non periculosa.

Qui ait : Ita se habet res. Et retulit mihi verax lingua ipsius, Quia ante decem annos habui hic Fratrem operatorem et omnino sollicitum. Quem quum talem viderem et spiritu tam ferventem, tremebam ac formidabam invidiam diaboli contra eum ; et inde timui ei ne forte ferventi cursu offenderet ad lapidem : quod evenire velociter currentibus sæpe contingit ; sicut et contigit Fratri huic. Deinde redit ad me vespere jam profundo, et plagam seu culpam suam nudam mihi monstrat, quærit emplastrum, petit adustiones, vehementissime turbatur. Deinde videns medicum eo dure uti non volentem, quoniam et compassione exstitit dignus, se ipsum prostravit in pavimentum, pedes meos amplectens et eos sufficienter lacrimis lavans, ac postulans condemnari ad carcerem quem vidisti. Impossibile (inquiens) est me illuc non ire. Et ita vim intulit, ut transferret viscerositatem medici in duritiem : quod rarissimum est superclarissimumque infirmis. Accedit ergo celeriter pœnitentes, fit eis communicator in planctu atque comparticeps promptus ac condolens. Itaque habens cor plagatum per caritatem quasi tristitiæ gladio, octava die migravit ad Dominum, petens non sepeliri. Ego vero illum tanquam condignum huc attuli et cum Patribus sepelivi, eo quod post servilem hebdomadam octava die solutus est et liber factus est. Est autem quidam pro certo cognoscens, quod non ante surrexit a vilibus ac sordidis pedibus meis, quam Deum reconciliaret. Nec mirum. Nam corde resumens fidem illius fornicatricis, et ipse promeruit talem plenitudinem certificationis de venia:¹⁸ promeruit, inquam, viles pedes meos lacrimis sic rigando. Porro Dominus dixit omnia possibilia esse credenti. Vidi immundas animas circa concupiscentias carnis insanientes et furiose effusas, quæ ex insani et carnalis amoris experientia sumentes occasionem ad melius, transtulerunt sancte eumdem amorem ad Dominum;¹⁹ et confestim supergredientes omnem timorem, insatiabiliter actæ, in Dei caritatem insertæ sunt. Quocirca Christus non dixit de illa casta fornicatrice quoniam timuit, sed quoniam dilexit multum; et potuit opportune amore amorem repulsare.

Ego, admirabiles, non ignoro quod certamina illorum beatorum pœnitentium quæ narravi, videantur quibusdam incredibilia. Aliis vero videbuntur quasi desperationem inducentia; vir autem virilis sumet ex eis magis stimulum et sagittam ignis, et zelum portans in corde perget. Qui huic promptitudini subjectus est, et deficit ab ea, hic cognovit propriam infirmitatem, et possidens humilitatem per accusationem propriæ culpæ, priore posterius currit; ignoro vero si non et pertingens apprehendit. Porro vir negligens non accedat nec audeat jam prædicta, nequando desperans dispergat et dissipet id ipsum modicum quod operatur, et fiet super eum quod fatur eloquium: Ab eo qui non habet, etiam et illud quod videtur habere, auferetur ab eo.²⁰

Lapsi in lacum iniquitatum, non solemus naturaliter inde trahi aut egredi, nisi fuerimus ingressi in abyssum humilitatis pœnitentium. — Sane alia est mœrens humilitas lugentium, et alia est condemnatio conscientiæ adhuc peccantium; alia quoque est ditans humilitas, perfectis adveniens per operationem Dei. Non festinemus hanc tertiam verbis invenire: taliter enim curremus in vanum. Nam signum secundæ humilitatis, est perfecta patientia improperii et ignominiæ. Tyrannizat et super lugentem sæpius præsumptio: et non est mirum. — De judiciis et lapsibus sermo tenebrosus est, et omni animæ incomprehensibilis: qui quidem sunt per negligentiam, qui vero ex permissione dispensativa, qui vero lapsus sunt nobis evenientes per animadversionem Dei. Quidam autem mihi narravit quod dicam: quoniam celerem conversionem possidemus a lapsibus contingentibus nobis secundum dispositionem*; non enim permittit nos Deus supra multum detineri.²¹*

Qui cecidimus, contra dæmonem tristitiæ præ omnibus pugnemus. Ipse enim tempore orationis adsistens, et priorem confidentiam rememorans, vult nos evacuare ante orationem. — Ne stupeas quotidie peccans, neque resilias, sed sta viriliter, et angelus custodiens te reverebitur omnino sufferentiam tuam. — Quamdiu plaga est recens et calida, medicabilis est bene atque faciliter: nam et plagæ neglectæ et temporaneæ neque curatæ, graviter sanabiles et medicabiles sunt, et ad medicinam earum indigent medicantes multo labore, et ferro, et rasorio, et igne. Antiquatæ et multi temporis, insanabiles sunt. Apud Deum vero sunt omnia possibilia.²²

Ante ruinam et lapsum, dæmones dicunt Deum esse benignum; post lapsum vero, dicunt esse durum. — Non obedias dicenti post lapsum super parvis defectibus et offensionibus, quia hoc aut illud non fecisti. Istud vero nihil est : multoties namque parva dona fecerunt cessare furorem judicis multum. — Qui in veritate vindictas et pœnas exsolvit, reputat se quasi perdidisse omnem diem in qua non luget pro suis culpis, etiam si faciat aliqua alia bona in ea die.

Nemo lamentantium se recipiet plenam certificationem repromissionis in exitu. Ubi Spiritus Domini, ibi vinculum est solutum.²³ Ubi humilitas inæstimabilis et invincibilis, ibi vinculum est solutum similiter. Qui enim sine his duobus sunt et decedunt, non seducantur, quia ligati sunt. Qui in mundo vivunt, alieni sunt a certificationibus his, et maxime a prima. Quidam tamen per misericordias et eleemosynas currunt, cognoscentes lucrum suum in exitu.

Lamentans ac lugens se ipsum, non agnoscet luctum ac lamentum, aut lapsum, aut querelam alterius. — Canis patiens morsum a fera, ampliori furore agitur contra eam, dolore plagæ furens incomparabiliter contra ipsam. Attendamus ne stimulus et remorsus conscientiæ nostræ cessaverit unquam in nobis non ex munditia, sed ex malitia. Signum illius solutionis quæ est in lapsu, est te ipsum semper debitorem existimare.

Nihil est majus vel æquale propitiationibus Dei : qua ex re, qui desperat, occidit se ipsum. — Signum sollicitæ mentis et studiosæ pœnitentiæ, est nos ipsos reputare dignos universis tribulationibus et adversitatibus nobis advenientibus, visibilibus et invisibilibus, et adhuc amplioribus. — Postquam Moyses vidit Deum in rubo, reversus est iterum in Ægyptum (quæ quidem intelligitur seu interpretatur quasi tenebratio) ad operationem laterum quasi intelligibilis Pharaonis.²⁴ Sed rursus regressus est Moyses ad rubum; nec solum ad rubum, sed et in montem.²⁵ Qui scit hoc contemplativum verbum, nunquam desperabit. — Magnus Job pauper efficitur, sed iterum dupliciter ditescit.²⁶

Lapsus post vocationem sunt crudeles in his qui pusillanimes et negligentes existunt, spem impassibilitatis alapis percutientes, et beatum persuadentes arbitrari, saltem totaliter resurgere de fossa. — Vide, vide quia non revertimur ea via qua erravimus et seducti sumus, sed per aliam viam breviorem. — Vidi duos gradientes uno modo, et victu consimili, et contemporanee : et unus senior erat, præhabens in doloribus; alter vero discipulus, et præcucurrit citius sene, et intravit prior in monumentum humilitatis.

Attendamus universi, peramplius vero nos qui fuimus habentes et cadentes, in corde infirmitatem impii Origenis sine Deo. Inquinata enim mens allegans Dei benignitatem, fit leviter receptibilis amoris concupiscibilium et delectabilium. — In meditatione mea, magis vero in pœnitentia mea, exardescet ignis orationis omnem silvam adurentis.²⁷

Præmemorati sancti condemnati, sint tibi determinatio, typus, exemplar et figura ad pœnitentiam, et nequaquam indigebis totaliter libro in tota vita tua, quousque illucescat tibi desursum Christus Jesus, Filius Dei, verus Deus, in resurrectione pœnitentiæ sollicitæ, studiosæ.

Footnotes

1. Cf. p. 82 in fine. ↩

2. Ps. xxxvii, 2. ↩

3. Ps. xxxvii, 7, 6. ↩

4. Ps. ci, 5, 10, 6, 12. ↩

5. Jonæ III, 9. ↩

6. 1 Petr. I, 17. ↩

7. Joann. v, 14. ↩

8. Ps. ix, 18. ↩

9. Luc. xviii, 42. ↩

10. Matth. ix, 2. ↩

11. Matth. xxii, 13. ↩

12. Is. xxvi, 10, juxta LXX. ↩

13. Ps. lxv, 20. ↩

14. Ps. cxxiii, 6. ↩

15. Ibid. 5. ↩

16. Ps. cxxiii, 5. ↩

17. Job XXIX, 2, 3. ↩

18. Luc. vii, 37 et seq. ↩

19. Marc. ix, 22. ↩

20. Matth. xii, 12; xxv, 29. ↩

21. * dispensationem ↩

22. Matth. xix, 26. ↩

23. II Cor. III, 17. ↩

24. Exod. III, 2 et seq.; IV, 18 et seq. ↩

25. Exod. XIX. ↩

26. Job I; XLII, 10. ↩

27. Ps. XXXVIII, 4. ↩