Gradus 25

DE HUMILITATE VITIORUM PERDITIONE.

VOLENS narrare per verbum visibile sensum et operationem caritatis divinæ proprie, et sanctæ humilitatis decenter, et beatæ castitatis veraciter, et illuminationis Dei evidenter, et timoris ejus sine mendacio, et certificationis cordis sine errore, et putans de eisdem sua expositione illuminare eos qui non gustaverunt, facit aliquid tale, quale qui vult per verba et exempla docere de mellis suavitate eos qui nunquam gustaverunt. Sed secundus amat loqui in vanum, ut non dicam otiose nugari; primus autem est inexpertus propriæ narrationis, vel a vana gloria acute illuditur.

Coram posuit sermo thesaurum exsistentem reclusum ad securitatem in vasis fictilibus, magis vero in corporibus, ad exquisitionem et extortionem, manentem qualitate ignotum omni verbo;¹ sola vero incomprehensibili inscriptione desuper circumpositum, exhibentem multam et infinitam scrutationem ac fatigationem quærentibus eum verbo. Habebat verbi dictio sic: Sancta humilitas.

Quicumque Spiritu Dei aguntur, ingrediantur simul nobiscum in hoc intellectuale sapientissimumque collegium, proferentes tabulas scientiæ scriptas a Deo, intellectualibus manibus.

Et introivimus et exquisivimus atque extorsimus virtutem venerabilis et honorabilis inscriptionis. Et ille quidem dixit humilitatem esse habituatam et attentam oblivionem directorum; alter vero, reputare se ipsum ultimum et magis omnibus peccatorem; alius, cognitionem impotentiæ et infirmitatis propriæ mentis; alter, præanticipare proximum in concitationibus iræ, et primum solvere ultionem, indignationem et furorem; alius, cognitionem caritatis et veritatis gratiæ Dei et compassionis; alter iterum, sensum animæ contritæ, et abnegationem propriæ voluntatis.

Ego vero illa omnia audiens, et ad me ipsum superintendens, et vigilanter extorquens, discere non valebam per auditum beatum illum sensum. Quocirca ego novissimus omnium, quasi canis eligens et colligens denuo de micis cadentibus a mensa sapientissimorum et beatorum Patrum illorum, definiens humilitatem dicam :

Humilitas est innominabilis gratia animæ, nominabilis solum ab illis qui acceperunt experientiam ejus, ineffabilis nominatio et largitio divitiarum Dei. Discite, ait, non ab angelo, non ab homine, non a libro, sed a me, id est ex mea in vobis inhabitatione, illuminatione et operatione, quia mitis sum et humilis corde, cogitatione atque prudentia;² et invenietis animabus vestris requiem a præliis et alleviationem a cogitationibus.

Alia est visio hujus sanctæ vineæ adhuc in hieme vitiorum, et alia in vere fructuum, et alia in æstate virtutum : quamvis omnes contemplationes in unum occurrant, in unam fructificationem atque lætitiam. Unde et humilitas possidet quasi propria signa et argumenta fructuum. Nimirum quando botrus hujus sanctæ humilitatis incipit florere in nobis, protinus cum labore et dolore odimus omnem humanam gloriam atque famam, exsulantes a nobis iram ac furiam. Proficiente autem in anima hac regina virtutum spirituali ætate, reputamus universa bona consummata et facta a nobis, in nihil, magis vero in abominationem, existimantes nos omni die amplius apponere oneri in ignota dispersione; abundantiam vero divinorum charismatum elargitam nobis desursum, arbitramur depositum pœnæ amplioris, quasi supra nostram dignitatem. Qua ex re mens manet imprædabilis, se ipsam recludens tutamque faciens in pera temperantiæ et parvitatis, audiens tantum strepitus et applausus latronum, et in nullo horum tentari valens: quoniam temperantia est inexpugnabile claustrum et conclave, contra quod conari non est usquequaque possibile.

In tantum ergo per minorationem eloquii philosophati sumus ea quæ sunt productionis florum et profectus hujus brevis fructus sempiterne pullulantis. Quid ergo est perfectum bravium certaminis sacrosanctæ, interrogate Dominum, o domestici Domini. De quantitate igitur hujus sanctæ dicere, non est possibile; rursus quoque impossibilius est fari de qualitate ipsius. Iterum ergo conemur dicere de proprietate ejus secundum intentionem quæ supergressa est in nobis.

Pœnitentia sollicita, et luctus sanctificans ab omni macula, et sanctissima humilitas introducendorum, tantam habent ab invicem distinctionem et sufferentiam, quantam habent aqua et farina a pane. Anima enim conteritur et subtiliatur per pœnitentiam efficacem; porro per aquam luctus veracis unitur et (ut sic dicam) coadmassatur quodammodo Deo: ex quo accensa igne Domini efficitur azyma et panis beatæ humilitatis non tumens, et firmatur in Domino. Unde et sanctissima ista catena terne inserta, magis vero iris, quasi in unam virtutem et operationem sibi ipsi concurrens, possidet proprietates quodammodo proprias et operationes; et quod dixeris esse signum unius, hoc invenies etiam esse factum notionem alterius. Propterea tentabimus dictum hoc firmare sub compendio.

Nempe prima et exceptuata proprietas hujus mirabilis trinitatis pulchræ et bonæ, est jucundissima et spontanea susceptio ignominiæ assumpta et amplexata expansis manibus animæ, sicut cessare faciens peccata maxima et comburens infirmitates animæ. Secunda vero proprietas ejus, est perditio omnis furoris, et temperantia in hujus obdormitione. Tertia vero proprietas seu tertius gradus pulcherrimus, est fidelis infidelitas propriorum bonorum, et indeficiens desiderium doctrinæ ac disciplinæ.

Finis legis et Prophetarum est Christus ad justitiam omni credenti;³ finis vero immundorum vitiorum, vana gloria et superbia omni non attendenti: quarum quum intellectualis terna ista collectio sit destructrix et interemptrix, custodit suam convictricem, et facit eam irreceptibilem omnis veneni letiferi. Ubi enim in ipsa mente hujusmodi apparebit venenum hypocrisis? Ubi virus detractionis? Ubi serpens nidificans abscondetur? Sed nonne expublicatus magis mortificabitur extra terram cordis? Non est in ejus convictu et conjunctione odii apparentia, non species contradictionis, non odor infidelitatis, nec alicubi sermo de fide. Eidem sponsaliter unitus, est mansuetus, lenis, bene compunctus et devotus, et super omnia compassivus, tranquillus, alacer, clarus, obediens, frenabilis, ministrans absque tristitia, vigil, impiger: et quid expedit dicere plura?⁴ impassibilis, quia in humilitate nostra recordatus est nostri Dominus, et redemit nos ex inimicis nostris, et ex inquinationibus et peccatis.

Monachus humilis non scrutatur curiose arcana, superbus vero curiose scrutatur judicia Dei.

Cuidam Fratri scientia et cognitione doctissimo adstantes dæmones apparenter ad oculum, beatificabant et laudabant eum. Ipse vero Frater sapientissimus ait ad eos: Si cessaveritis me laudare cogitationibus in anima, existimabo me magnum ex vestro recessu; si vero non cessaveritis me laudare, conjiciam ex laudibus vestris immunditiam meam: immundus enim est apud Deum omnis altus corde. Aut ergo recedite, et ecce magnus factus sum; vel laudate me, et per vos possideo ampliorem humilitatem. Et stupentes quæstionem verbi, confestim disparuerunt.

Anima tua non sit lacus quandoque emanans vivificantem hanc aquam, quandoque vero iterum siccus et deficiens sub caumate elationis et gloriæ vanæ; sed anima tua sit fons impassibilitatis, flumen paupertatis, ex se ipsa sempiternaliter sursum ferens.

Cognosce, o amator Dei, quia valles multiplicant in se spiritualem fructum atque frumentum. Vallis est anima humiliata, semper immota et sine timore manens inter medium montium, laborum, virtutum et directionum.

Propheta non ait, Vigilavi, jejunavi, fatigatus sum, laboravi; sed, Humiliatus sum: et continuo adjicit, Et liberavit me. Nempe pœnitentia relevat, luctus vero pulsat in cœlum, sancta vero humilitas aperit cœlum. Ego autem dico et adoro trinitatem Personarum in unitate, et unitatem in trinitate.

Omnia quidem quæ videntur sol illuminat; universa vero quæ ratione aguntur humilitas tenet et roborat. — Non præsente lumine, omnia sunt obscura; et humilitate absente, omnia nostra opera sunt vana et inutilia.

Unus in omni natura chorus semel vidit solem, et una cogitatio multoties peperit humilitatem. — Una et sola die universus mundus exsultavit, et una est virtus humilitatis non imitabilis dæmoniis.

Aliud est non extolli, et aliud humiliari: et ille judicat omnem diem, iste vero non judicat. Qui autem se ipsum dijudicat, hic quum sit incondemnatus continuo se ipsum semper condemnat. — Aliud est humiliari, et aliud agonizare, et aliud est laudare humilem: et primum quidem est perfectum, secundum vero est subjectorum verorum, tertium vero est universorum fidelium.

Qui ea quæ intus sunt humiliavit, non patitur furtum a labiis: quod enim thesaurus non habet, porta non profert. — Equus desolatus multoties se currere putat, coadunatus autem cognovit segnitiem propriam. — Si cogitatio amplius non extollitur in naturalibus nec magnum sapit, hoc est argumentum et experimentum initii salutis; usquequo autem dissuavem illum sentit fœtorem, non sentiet odorem hujus unguenti.

Sancta mens ait: Amator meus non irascetur aut arguet, non contendet, neque clamabit, non sophistice aget, donec mihi coaptetur aut jungatur. Igitur post meam copulam, ei non imponitur lex.

Cuidam certatori ex festinantibus ad istam veram, immundi dæmones subseminaverunt in corde laudem. Ipse vero ex divina inspiratione machinatus est pia circumventione malignitatem dæmonum vincere. Surgens quippe subordinavit in muro cellulæ suæ prædicationes altissimarum virtutum: dico autem, caritatis perfectæ, humilitatis angelicæ, puræ orationis, illibatæ et incorruptibilis castitatis, et similium virtutum. Quum ergo cogitationes suæ incipiebant eum laudare, dicebat eis: Eamus ad reprehensionem. Veniebat ergo, et definitiones seu prædicationes legebat, et contra se ipsum clamabat: Quando ista possederis, tunc cognosce quia adhuc longe es a Deo: quoniam si possederis hæc, servus inutilis es, fecisti quod facere debuisti; si vero non, longius distas ab observantia mandatorum Dei.

Quæ quidem sit virtus et substantia hujus solis, dicere non valemus. Ab operationibus ergo ejus comprehendimus et manifestamus substantiam quæ inest ei. Humilitas est divina protectio super privatione visionis propriarum directionum. Humilitas est vilitatis abyssus, ad quam universi latrones conari nequeunt. Humilitas est turris fortitudinis a facie inimici. Nihil proficiet inimicus in ea, et filius (magis vero cogitatio) iniquitatis non apponet nocere ei; et concidet a facie sua inimicos suos, et odientes eam in fugam convertet.

Sed studiose et diligenter inquire notas proprietates divitiarum suarum exsistentes in anima hujus magni possessoris et institutoris, omnes manifestas præter unam: illæ enim sunt significativæ divitiarum videntibus, præter unam. Cognosces et non seduceris, videns in te exsistere hanc substantiam in multitudine luminis arcani, atque ineffabili orationis amore: quia procedit ante horum apprehensionem cor non maledicens aut indignans in offensionibus alienis. Præcursor præfatæ proprietatis est odium omnis vanæ gloriæ.

Qui se ipsum cognoscit in omni sensu animæ, super terram seminavit:⁵ non est enim, non ita seminantes humilitate florere. — Qui se ipsum cognoscit, accipit intentam meditationem timoris Dei; per eamdem vero incedens, pervenit ad portam caritatis. — Humilitas est porta regni, introducens approximantes eidem. De ista arbitror Christum dixisse, quia si quis voluerit me sequi ingredietur, et egredietur ex vita absque timore, et pascua inveniet in paradiso.⁶ Omnes quicumque venerint per aliam portam in habitu et figura ista, fures sunt propriæ vitæ et latrones.

Conquirentes nos ipsos, volentes comprehendere altitudinem humilitatis, non deficiamus, atque in sensu cordis propinquemus ad misericordiam, et proximum plus nobis ubique præhabere arbitremur. — Impossibile est ex nive procedere flammam; impossibilius autem est humilitatem esse in eo qui quærit a quibuscumque hominibus gloriam. Humilitas est directio fidelium ac piorum, et hæc est etiam eorum qui de reliquo sunt mundati a vitiis. — Plures ipsi nos ut plurimum dicimus et habemus nos peccatores; ignominia vero probabit cor.

Tendens ad hunc portum tranquillum non cessabit faciens atque intelligens et supercogitans modum, mores, verba, intentiones, opiniones, inspirationes, quæstiones, institutiones, industrias, vota et orationes, donec per Dei cooperationem et per informationes humiliores liberet scapham animæ suæ, a mari elationis ac propriæ reputationis æternaliter fluctuante: qui enim factus est liber ab ista elatione, fiet bene faciliter excusabilis publicanus de universis aliis suis delictis.⁷

Aliqui habuerunt præcommissa mala post horum remissionem in suppositionem humilitatis usque in finem, per illam colaphizantes vanum extolli elationis. Alii vero recogitantes passionem Jesu Christi, æstimant se ipsos æternaliter debitores. Alii vilipendunt se ipsos ex quotidianis defectibus. Alii repercutiunt elationem ex tentationibus, infirmitatibus et offensionibus accidentibus eis. Alii vero per intentionem charismatum, matrem gratiarum fecerunt sibi familiarem. Sunt vero quidam (si tamen et nunc sint, dicere non habeo) qui humiliantes se ipsos per ipsa Dei dona secundum horum processum, indignos se putant divitiis talibus, et sic immorantur, quasi suo debito apponentes. Hoc humilitas, hoc beatitudo, hoc perfectum victoriæ bravium. Quando audieris aut videris aliquem infra paucos annos possidentem altissimam impassibilitatem, existima ipsum perrexisse pedestrem hanc brevem et beatam viam, non altam.

Sancta conjunctrix caritas et humilitas : hæc quidem exaltat; illa vero exaltatos per humilitatem continens, nunquam cadit.⁸

Aliud est contritio, aliud cognitio, et aliud humilitas. Contritio est lapsus germen. Qui enim cadit conteritur, et sine propria confidentia adsistit Deo in oratione cum laudabili verecundia; et quasi contritus, superfirmatus est virga spei, et in ipsa canem desperationis persequitur. Cognitio est certa propriarum mensurarum comprehensio irrecurvabilis, memoria exilium offensionum. Humilitas est intellectualis doctrina Christi, faciens thalamum in cubiculo animæ intellectualiter dignis effectis, et sermonibus sensibilibus inaccessibilis exsistens. Qui dicit se in se ipso sentire totaliter odorem talis unguenti, et in tempore laudum vel ad modicum saltem corde movetur, aut verborum virtutem cognoscit: non seducatur, seductus est.

Audivi quemdam in sensu animæ dicentem:⁹¹⁰ Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam. Cognoscebat enim naturam non usquequaque permanere sine læsione ex se ipsa. Apud te, Domine, laus mea in Ecclesia magna, videlicet in futuro:¹¹ nam ante illud non possum absque periculo ferre eamdem laudem meam.

Iste est terminus et sermo ac modus novissimæ superbiæ, virtutes sibi non inhærentes simulare gratia gloriæ: idcirco et hoc est argumentum profundæ humilitatis, causas culpæ quæ non sunt in nobis figurare in quibusdam gratia humilitatis. Ita fecit qui panem et caseum accepit in manibus. Ita fecit et exuens suam vestem et impassibiliter civitatem circumiens, sicut castitatis amator.

Qui tales sunt, de humano offendiculo non curabunt, eo quod virtutem susceperint certificare invisibiliter universos per orationem. De priori sollicitudinem gerens, secundi indigentiam significavit: ubi enim Deus paratus est nostram exaudire petitionem, ibi omnia possumus, moti ex virtute pro virtute. Vel possumus contristare homines magis quam Deum: gaudet enim videns nos attendentes ignominiis ut contribulemus, plagemus et perdamus vanam elationem. — Summa peregrinatio conciliatrix est talium certaminum victoriæ: vere enim magnorum est ferre illudi a familiaribus atque domesticis.

Ne stupeas aut conturberis in præfatis: nemo enim scalam aliquando sub uno tempore ascendere potuit.

In hoc cognoscent omnes quia discipuli Dei sumus, non quia dæmonia nobis obediunt, sed quia nomina nostra scripta sunt in cœlo humilitatis.¹²

Sinere ramos arborum quæ citreæ dicuntur, exaltari naturaliter sursum in altum, habet ex natura ingignere eis sterilitatem; subtus vero recurvati, celerius fructiferi fiunt. Prudenter intelligens cognoscet.

Unus possidet apud Deum ascensionem triginta graduum ejusdem sanctæ humilitatis, et unus sexaginta, et unus centum. Et quidem in extremo impassibiles, in medio viriles, in primo vero omnes possunt venire. — Qui cognoscit se ipsum nunquam conabitur illusus in his quæ sunt super se ipsum, sed solidabit pedem de cetero super trivium ejusdem beatæ.

Timent volucres falconis speciem; operatores vero humilitatis abhorrent contradictionis sonum. — Multi salutem adepti sunt sine prænuntiationibus et illuminationibus et signis atque prodigiis; nullus vero ingredietur ad Sponsum absque humilitate. Nempe priorum secunda est custos; hujus vero priora in levioribus facta sunt sæpius interemptiva.

Dispensavit Dominus circa nos humiliari nolentes et istud: quia nemo videre potest plagas proprias sicut proximus. Eapropter necesse est gratiam sanitatis dare non nobis ipsis, sed illi et Deo.

Qui humilis est mente, semper abominatur propriam voluntatem velut seductricem et errantem; et habet naturam discere, in orationibus suis inhæsitanti fide ad Dominum fusis, ea quæ pertinent ad rem, et obedire: qui non est attendens conversationi magistrorum, sed jactans reponit in Deo curam suam, qui per asinum docuit convenientia in Balaam.¹³ Quamvis hic talis operator universa quæ agit faciat, intelligat et loquatur secundum Deum, nec tamen sic tradet suæ voluntati, nec suo sensui credet: stimulus enim et pondus est humili, inhærere et obedire propriæ fidei, quemadmodum superbo stimulus est et intolerabile pondus, inhærere et obedire dictis ab altero.

Mihi videtur angeli esse, non pati furtum a delictis. Audivi enim terrenum angelum dicentem: Nihil mihi conscius sum, sed non in hoc justificatus sum;¹⁴ qui autem judicat me Dominus est. Unde debemus dijudicare et vituperare nos ipsos, ut per voluntariam hanc vilificationem nostri abjiciamus peccata non voluntaria: alioqui in exitu pro eis dire exacti rationem ponere exquiremur.

Qui petitiones postulat a Deo sub sua ipsius dignitate, penitus quæ sunt supra se participabit: et de hoc testimonium perhibet publicanus petens remissionem, sed reportans justitiam.¹⁵ Et latro ille petiit tantum memoriam in regno, et totum paradisum hereditavit.¹⁶

Non est in creatura parvum et magnum ignem natura videre, et non est in sincera humilitate remanere quam penitus speciem materiæ. Donec voluntarie offendimus, hoc in nobis non est; et hoc est signum adventus ejus.

Cognoscens Dominus virtutem animæ figurari extrinseco habitu et institutione, accipiens linteum, ostendit nobis compendium viæ humilitatis.¹⁷ Nempe adinventionibus corporis assimilatur anima, et formatur ad ea quæ agit, ac configuratur ad ipsa.

Principatus angelorum factus est cuidam suppositio alti sapere: qui non est propter hoc assecutus id quod superbe præsumpsit. — Aliter afficitur qui sedet super thronum, et aliter qui sedet super sterquilinium. Et propterea forsan magnus ille justus in sterquilinio extra civitatem sedebat.¹⁸ Tunc enim perfectam humilitatem possidens, in sensu animæ dixit: Ipse me reprehendo, et cinerem me ipsum reputo;¹⁹ sed et favillam, terram, pulverem esse me fateor.

Invenio Manassen illum peccantem sicut neminem alium, qui inquinavit templum Dei idolis, et omnem religionem contaminavit:²⁰ pro quo si universus mundus jejunasset, nihil condignum econtra inducere potuisset;²¹ sed prævaluit humilitas, et insanabilia sanavit in eo.

David loquitur Deo : Quoniam si voluisses sacrificium, dedissem utique; totis corporibus per jejunium incensis non delectaberis;²² sacrificium Deo spiritus contribulatus: et quod sequitur notum est universis. Beata ista humilitas aliquando clamavit pro adulterio et homicidio, Peccavi Domino; et celerius audivit: Dominus abstulit peccatum tuum.²³

Patres sempiternæ memoriæ asseruerunt corporales labores esse viam et suppositionem ejusdem. Ego autem dico, obedientiam et cordis rectitudinem cum eisdem esse viam ad humilitatem: quæ naturaliter oppositæ sunt elationi ac propriæ reputationi. — Si elatio quosdam fecit ex angelis dæmones, humilitas penitus facere potest ex dæmoniis angelos: quapropter peccantes confidant.

Omni virtute festinemus et certemus ascendere ad verticem hujus; si quominus, saltem supervehi humeris ejus. Si vero hæsitamus aliquid aut fatigamur in hoc, non excidamus ab ulnis ipsius: etenim cadens inde, admiror si fuerit consors aliquo dono æterno.

Paupertas, peregrinatio, absconsio sapientiæ non apparens, non varia verbi prolatio, eleemosynæ quæsitio, occultatio propriæ generositatis, exsulatio confidentiæ, et elongatio a multiloquio, sunt nervi et viæ humilitatis, sed nequaquam signa. Nihil enim poterit aliquando animam ita humiliare sicut pauper institutio medicantiumque diæta.²⁴ Tunc enim amor noster ad sapientiam et caritas nostra ad Deum monstratur, quando possumus exaltari, et gloriam ac altitudinem fugimus irreconversibiliter.

Si te aliquando armaveris contra vitium quodcumque, induc et posside hanc compugnantem, et super aspidem et basiliscum ambulabis, leonem et draconem: ego vero dico, super peccatum quodcumque inficiens mentem, et desperationem, et diabolum, et draconem corporis. — Humilitas est sipho cœlestis valens animam sursum in cœlum perducere ex vitiorum abysso.

Vidit aliquis aliquando pulchritudinem ejus in corde suo, et captus stupore, interrogavit eam discere nominationem parientis eam. Ipsa vero subridens, jucunde et tranquille ait: Quomodo quæris discere nomen gignentis me, et hic sine nomine est? Nequaquam tibi dicam hoc nomen quousque possidebis Deum et Dominum Jesum Christum. Ipsi gloria in sæcula. Amen.

Abyssus quidem est mater fontis; humilitas est mater discretionis.

Footnotes

1. II Cor. IV, 7. ↩

2. Matth. xi, 29. ↩

3. Rom. x, 4. ↩

4. Ps. cxxxv, 23, 24. ↩

5. Matth. xiii, 8. ↩

6. Joann. x, 9, 8. ↩

7. Luc. xviii, 10 et seq. ↩

8. 1 Cor. xiii, 8. ↩

9. Ps. cxiii, 1, sec. ↩

10. Hebr. ↩

11. Ps. xxi, 26. ↩

12. Luc. x, 20. ↩

13. Num. xxii, 28-30. ↩

14. 1 Cor. iv, 4. ↩

15. Luc. xviii, 13, 14. ↩

16. Luc. xxiii, 42, 43. ↩

17. Joann. xiii, 4. ↩

18. Job ii, 8. ↩

19. Job xlii, 6, juxta LXX. ↩

20. IV Reg. xxi, 2 et seq. ↩

21. II Par. xxxiii, 12-19. ↩

22. Ps. L, 18, 19. ↩

23. II Reg. XII, 13. ↩

24. mendicantiumque ↩