Gradus 5

DE ACCURATA PŒNITENTIA.

PŒNITENTIA est revocatio Baptismatis. Pœnitentia est secundæ vitæ conventio ad Deum. Pœnitens est humilitatis emptor. Pœnitentia est corporeæ consolationis perpetua et jugis repudiatio. Pœnitentia est se ipsum semper condemnantis cogitatio, securaque cujusque sui cura. Pœnitentia est spei filia, infidelitatisque et desperationis abnegatio. Pœnitens est reus confusione liber. Pœnitentia est reconciliatio Domini per bona opera peccatis repugnantia. Pœnitentia est conscientiæ emundatio. Pœnitentia est voluntaria earum rerum omnium quæ affligant toleratio. Pœnitens est cruciatuum sibi semper opifex. Pœnitentia est valida ventris afflictio, animæque in sensu firmissimo jugis reprehensio.

Concurrite et accedite, venite, et narrabo vobis, omnes qui Deum irritastis; congregamini, et videte quanta ad ædificationem ostendit Deus animæ meæ. Præferamus ordine atque honore eorum narrationem qui per ignominiam servi atque operarii venerabiles sunt. Audiamus, observemus, faciamus, quicumque præter spem ruinam ullam passi sumus. Surgite et sedete, qui per ruinam scelerum jacetis. Attendite, fratres mei, verba mea; inclinate aurem vestram, qui Deum rursus vobis ipsis per veram conversionem reconciliare cupitis.

Quum audissem ego imbecillis, magnum quemdam esse et peregrinum statum atque humilitatem eorum qui separatum illud monasterium quod carcer appellatur incolebant, quodque illi luminari luminarium de quo ante mentionem fecimus adjacebat, obsecravi justum illum ut me illuc visendi gratia perduci faceret. Cessit precibus meis summus vir, nolens animam meam in ullo contristare omnino. Quum igitur pervenissem ad pœnitentium monasterium, imo vero ad regionem lugentium, vidi revera, si dicere id audeam, quæ negligentis oculus non vidit, aurisque desidiosi non audivit, et in cor pigri hominis non ascenderunt, res et verba quæ Deo vim inferre possent, habitus et studia quæ ipsius clementiam celerrime flecterent.

Quosdam enim ex reis illis vidi, noctibus totis usque mane sub dio stare pervigiles, pedesque immobiles tenere, quumque somno miserabiliter depressi agitarentur, vim naturæ inferre, nullamque sibi ipsis requiem omnino indulgere, sed se ipsos increpare, ignominiisque et contumeliis afficere atque excitare.¹ Alios miserabiliter in cœlum intuentes, et illic adjutorium cum gemitu et suspiriis et vocibus invocantes. Alios in oratione exsistentes, ac reorum in morem vinctis post terga manibus, humi luridas facies suas inclinantes, indignosque se qui in cœlum adspicerent vociferantes, nec quidquam ad Deum dicere orando præ cogitationum et conscientiæ hæsitatione præsumentes, neque quomodo vel unde orationem facerent invenientes, solamque animam tacitam mutamque mentem Deo offerentes tenebris ac desperatione plenam. Nonnullos in pavimento strato cilicio et cinere sedentes, ac faciem genibus operientes, frontemque in terram collidentes. Alios jugiter pectora tundentes, animamque suam ac vitam suspirio ingenti revocantes. Ex his alii quidem pavimentum madefaciebant lacrimis; alii vero quia lacrimarum imbres non haberent se ipsos miserabiliter lamentabantur. Plurimi, ut fieri in mortibus solet, super animabus suis ululatum diræ vocis emittebant, angustiam cordis ferre non valentes. Alii ex intimo corde rugiebant, atque intra os gemitus sonum cohibebant; interdum vero quum se continere non possent, repente exclamabant.

Vidi ego illic nonnullos habitu et cogitatione et actu quasi a semetipsis excessissent ac stuporem mentis incurrissent, veluti æreos quosdam summo ex mœrore effectos, totos tenebris obsitos, et ad omnia vitæ hujus veluti insensibiles factos: mentem quippe jam in humilitatis abyssum demerserant, ac mœroris igne oculorum lacrimas frixerant. Alios item mœstos sedere atque in terram fixis obtutibus stare perspexi, caputque assidue movere, et leonum in morem ex imo corde rugitum ac gemitum emittere. Ex his alii pleni spe remissionem omnimodam inquirentes orabant; alii ex ineffabili humilitate indignos se remissione judicabant, nec omnino posse Deo rationem reddere clamabant. Quidam hic excruciari ut illic misericordiam consequerentur, a Domino supplices poscebant; plerique ex conscientiæ onere attriti ac depressi, satis sibi ex intimis esse dicebant, si vel suppliciis eximerentur regnoque non potirentur.

Vidi illic animas humiles contritas et præ gravi pondere incurvatas ac dejectas, quæ vocibus illis suis ad Deum emissis lapides quoque ipsos ad compunctionis sensum emollire potuissent. Ita enim, defixis in terram luminibus, aiebant: Novimus sane, novimus omnibus jam pœnis atque cruciatibus nos esse dignissimos. Et merito quidem: neque enim idonei jam sumus qui pro debitorum nostrorum multitudine satisfacere possimus, etiam si orbem universum ut pro nobis lugeat convocaverimus. Illud solum oramus, istud deprecamur, id tota animi intensione supplicamus: Neque in ira tua arguas nos, neque in furore tuo corripias nos, neque justissimi judicii tui legibus² excrucies nos, sed parcius et misericordius. Satis enim nobis est ingenti illa tua ac terribili comminatione suppliciisque illis occultis, ignotis atque inauditis liberari. Neque enim ut pœnis omnino liberemur, petere audemus. Qua enim facie, quo animo id audeamus, qui professionem nostram violavimus, eamque post priorem clementissimamque remissionem sordidavimus?

Illic profecto, o dulcissimi amici, illic verba David rebus ipsis cerneretis impleta: ærumnis affectos homines atque usque in finem vitæ incurvatos, totisque diebus mœstos incedentes, et ex putrefactis corporis partibus fœtorem exhalantes;³ qui quasi sine ulla carnis cura degerent, obliviscebantur comedere panem suum, potumque aquæ cum gemitu miscebant, et cinerem cum pane manducabant.⁴ Adhæserant illorum ossa carni, ipsique ut fœnum exaruerant. Nec quidquam apud illos audivisses nisi hæc verba: Væ, væ; me miserum, me miserum; juste, juste; parce, parce, Domine. Nonnulli Miserere dicebant. Alii vero rursus miserabilius clamabant: Ignosce, ignosce, Domine, si possibile est.

Vidisses in illis æstuantes linguas instar canum ex ore procedentes. Ex his alii sub ardentissimo solis æstu se ipsos cruciabant; alii contra acerrimo frigore se affligebant. Quidam modicum aquæ degustantes ne omnino siti exarescerent, ita quiescebant. Nonnulli quum panis exiguum quid accepissent, reliquum manu longius projiciebant, indignos se qui rationali cibo vescerentur asserentes, quippe qui irrationabiliter egissent.

Quem apud illos locum risus habere poterat? quem otiosus sermo? quem iracundia? quem furor? Nec enim quod in hominibus iracundia esset sciebant, adeo luctus furorem omnem penitus exstinxerat. Ubi apud illos contradictio? ubi festivitas? ubi confidentia? ubi corporis obsequium et cura? ubi vel vestigium inanis gloriæ? ubi deliciarum exspectatio? ubi tenuis vini cogitatio? ubi pomorum degustatio? ubi ferventis ollæ solatium? ubi gulæ ulla illecebra? Horum enim omnium apud illos spes nulla erat. Non terrenæ cujusquam rei cura angebantur. Non judicare ullum omnino hominum didicerant. Nihil horum penitus in illis invenisses.

Ceterum jugiter ad Dominum clamabant, solaque orationis vox audiebatur. Alii enim pectus valide manibus cædentes, quasi jam ad ipsam adstarent cœli januam, ad Dominum dicebant:⁵ Aperi nobis, Judex, januam; aperi nobis ex quo illam nobis ipsi per peccatum clausimus. Clamabat alius: Ostende faciem tuam tantum, et salvi erimus.⁶ Alius econtra: Appare his qui in tenebris et umbra mortis sedent, humilibus tuis.⁷ Alius rursus: Cito anticipent nos misericordiæ tuæ, quia pauperes perimus, quia desperavimus, quia nimium defecimus.⁸ Nonnulli autem aiebant: Putasne apparebit Dominus ultra super nos?⁹ Alii vero: Num pertransiit anima nostra debitum intolerabile? Alii: Putasne adjiciet Dominus ultra consolari in nobis? Putas illum audiemus dicentem nobis qui sumus in vinculis insolubilibus, Exite;¹⁰ et qui in inferno pœnitentiæ sedemus, Laxamini? Putasne clamor noster ad aures Domini ingressus est?¹¹

Cuncti vero sedebant semper ante oculos suos mortem attendentes, ac dicentes:¹² Quid putatis continget? Quænam erit illa sententia? quis finis noster? Putas erit revocatio? Num superest ulla spes veniæ mœstis, humilibus, reis?¹³ Num valuit oratio nostra ingredi ante conspectum Domini, aut merito repudiata est, abjecta atque confusa? Aut si forte intravit, quantum peregit? quantum placavit Deum? quantum profecit? quantum operata est? Emissa quippe ex immundis corporibus et labiis, parum virium habere potuit. Putas omnino reconciliavit Judicem, an ex parte? An vulnerum vel medietas deleta est? Quippe maxima quum sint, plurimis et laboribus et sudoribus et doloribus indigent. Putas appropinquaverunt nobis angeli custodes nostri, an adhuc longius a nobis stant?¹⁴ Nisi enim illi appropient nobis, inutilis et infructuosus est omnis labor noster: neque enim habet vim confidentiæ oratio nostra neque munditiæ pennas ut ingredi ad Deum possit, nisi hanc e proximo assumant angeli qui nobis præsunt, eamque offerant Domino.

Nonnunquam vero hæsitantes, hujusmodi ad invicem dicebant: Num, fratres, aliquid proficimus? Num petitione nostra potiemur? Num iterum suscipit? Num aperit? Alii vero ad ista respondebant: Quis novit, ut dixerunt Ninivitæ fratres nostri, si forte pœniteat Deus, atque ab ingenti illa pœnitentia nos liberet?¹⁵ Tamen quod nostri muneris est non negligamus: et si quidem ille aperuerit, bene est; si vero alias, benedictus Dominus qui juste exclusit nos. Verumtamen perseveremus pulsantes usque ad finem vitæ nostræ. Forsitan improbitati nostræ ac perseverantiæ cedens, aperiet: benignus quippe et misericors est. His atque hujusmodi se ipsos exhortantes atque excitantes, aiebant: Curramus, fratres, curramus. Cursu enim opus est, et vehementi cursu, quoniam cœtu nostro decoro atque optimo excidimus. Curramus, neque huic carni nostræ sordidæ atque nequam parcamus, fratres, sed occidamus illam sicut prius occidit nos.

Sic beati illi rei faciebant. Genua illis ex perpetuo orationis usu obcalluerant. Oculi defecti atque defatigati intus profunde recesserant, pilis omnibus ciliorum amissis. Genæ ardentium fervore lacrimarum adustæ videbantur; facies marcescentes ac pallidæ squalebant, nihilque a mortuis in comparatione differebant. Pectora tunsionum ictibus dolebant, lividaque sanguinem ex crebris illisionibus emittebant. Ubi lecti usus? ubi indumenti munditia et firmitas? Omnia ibi discissa erant et sordida ac pediculis operta. Quid autem est eorum qui a dæmonibus arripiuntur, si illis conferatur, afflictio? quid mortuos plangentium amaritudo? quid mœror in exsilio degentium? quid parricidii reorum pœna? Nihil sane est illorum pœna suppliciumque quo inviti afficiuntur, si voluntariæ istorum pœnæ conferantur.

Sed quæso, fratres, ne ea quæ dicta sunt fabulas existimemus. Rogabant nonnunquam isti magnum illum judicem, pastorem dico, inter homines angelum, ut ferrum ac torques collo ac manibus imponeret, pedesque patientium constringeret ligno, nec eos prius inde solveret, quam sepulcrum succederet: imo vero nec sepulcrum quidem. Neque enim profecto hanc quoque beatorum illorum revera mirabilem ad Deum caritatem atque pœnitentiam abscondam. Quoties ad Dominum profecturi et incorrupto tribunali Judicis sistendi erant, felices illi regionis pœnitentium cives, hoc per eum qui sibi præerat adjurantes, ab magno illo summis precibus petebant ne sepultura humana dignarentur, sed brutorum instar, aut fluvialibus undis traderentur, aut in campum projecti, bestiis devorandi permitterentur. Quod etiam nonnunquam fecit illorum precibus obtemperans discretionis lucerna, jubens illos omni psalmodia omnique honore privatos projici.

Quum vero extrema illorum hora advenisset, terribile omnino miserandumque spectaculum cerneres. Nam quum eum qui se præcedebat, efflare jam animam sensissent socii, adhuc sensu integro vigente circumstabant illum siti æstuantes et lugentes, ac desiderio pleni, miserabili omnino habitu mœstiorique sermone capita sua commoventes, efflantem jam animam interrogabant, misericordiaque flagrantes aiebant ad illum: Quid est, frater? Quonam modo tecum agitur? Quid dicis? Quid speras? Quid suspicaris? Percepistine ex labore tuo quod quærebas, aut non valuisti? Pervenisti ad portum, aut nondum potitus es spe tua? Accepisti certam aliquam fiduciam, an adhuc incerta spe fluctuas? Consecutus es libertatem, an agitatur ambigitque cogitatio? Sensisti aliquam in corde tuo lucem, an tenebris adhuc et ignominiæ confusione plenum est? Ullane tibi vox intrinsecus facta est, dicens, Ecce sanus effectus es, aut, Dimittuntur tibi peccata tua, aut, Fides tua te salvum fecit? Illamne tibi adhuc vocem audire videris, qua dicitur, Convertantur peccatores in infernum, et, Ligatis manibus et pedibus, mittite illum in tenebras, et, Tollatur impius ne videat gloriam Dei? Quid ais, frater? Dic nobis, oramus, ut et nos scire possimus quidnam illic nos maneat. Tuum quippe tempus jam clausum est, aliudque de cetero in æternum non invenies. Ad hæc quidem alii dormientium, Benedictus, aiebant, Dominus qui non dedit nos in captionem dentibus eorum. Alii vero illud gementes dicebant : Forsitan pertransibit anima nostra aquam intolerabilem. Quod nondum confidentes aiebant, sed considerantes quam sit pavendum illud terribile incertumque judicium. Alii vero etiam mœstius quiddam respondebant, ac dicebant : Væ animæ illi quæ non servavit professionem suam integram et immaculatam : hac enim hora tantum sciet quid illi præparatum sit.

Quæ ergo omnia quum apud illos audissem et vidissem, parum abfuit quin desperatione absorberer, quum meam intuerer malitiam et negligentiam, eamque sanctorum illorum afflictioni compararem.

Quænam vero qualisve erat ejus loci facies et habitatio? Tota tenebrosa erat, informis, fœtida, sordida, squalida. Carcer enim et condemnatio rectissime appellabatur. Ipsa denique vel sola loci contemplatio, perfectæ pœnitentiæ ac luctus magistra erat. Sed ea quæ aliis difficilia atque impossibilia videntur, eis qui virtute ac spiritualibus divitiis se excidisse meminerunt, grata sunt et amabilia, fitque eorum perfacilis assumptio. Anima enim quæ priore confidentia privata, spe consequendæ beatæ tranquillitatis excidit, sigillumque castitatis aperuit, divitiisque gratiarum spoliata et divina consolatione destituta est, pactumque et placitum Domini violavit, exstinxitque jam in se decorum lacrimarum ignem, quoties horum memoria tangitur, quæ sua negligentia se amisisse retinet, acerrimo dolore compuncta et vulnerata, non solum quos prædiximus labores cum omni studio et alacritate suscipit, verum etiam se ipsam mactare per exercitationis magnitudinem contendit : si tamen in illa caritatis ac timoris Domini favilla ulla derelicta est.

Hujusmodi profecto erant beati illi. Hoc enim secum in animo volventes, virtutisque qua exciderant altitudinem considerantes, Memorati sumus (aiebant) dierum antiquorum, ignitique illius studii nostri. Alii ad Dominum clamabant : Ubi sunt misericordiæ tuæ antiquæ quas ostendisti animæ nostræ in fortitudine tua? Memor esto opprobrii et laboris servorum tuorum. Alius vero : Quis me ponat (aiebat) secundum menses dierum meorum priorum, in quibus me custodiebat Deus, quando lucebat lucerna lucis ejus super caput cordis mei? Sicque priores omnes virtutes suas memorabant, atque istas infantium more plorabant, dicentes : Ubi est orationis puritas? Ubi hujus certissima fiducia? Ubi dulces lacrimæ in amaritudine? Ecce, ubi sunt? Ubi intimæ munditiæ et castitatis spes? Ubi beatissimæ ac placidissimæ quietis exspectatio? Ubi sincera ad pastorem fides? Ubi orationis illius in nobis efficacia et virtus? Perierunt ista omnia, et quasi nunquam visa sint defecerunt, utque nunquam fuerint ita deleta sunt et perdita. Ista cum gemitu et lamentatione prosequentes, ita demum alii ut a dæmonio arriperentur orabant. Alii ut morbum inciderent, precibus a Domino poscebant. Plurimi oculos amittere miserandumque omnibus spectaculum fieri optabant. Nonnulli paralytici fieri et languorem corporis contrahere, solum ne futura supplicia experiri cogerentur, cupiebant.

Ego autem, o amici, nescio quo pacto diutius inter lugentes versatus sum, totoque animo in illorum admiratione suspensus, me ipsum continere non potui. Sed ut ad id unde aberrarat redeat oratio, quum triginta dies in custodia illa perseverassem, impa-

Joann. v, 14.

Matth. ix, 2.

Luc. xviii, 42.

Ps. ix, 18.

Matth. xxii, 13.

Is. xxvi, 10. juxta LXX.

Ps. cxxiii, 6.

Ibid. 5.

Ps. cxlii, 5.

Ps. lxxxviii, 50, 51.

Job xxix, 2, 3. tiens, in magnum illud cœnobium, ad magnum Patrem, reversus sum. Qui ut me adspexit immutata facie totumque veluti attonitum, agnovit sapientissimus immutationis causam, et ait ad me: Quid est, pater Joannes? Vidistine laborantium certamina? Ad quem ego: Vidi, inquam, Pater, vidi et admiratus sum; felicioresque existimavi qui post lapsum ita lugent, quam qui nunquam lapsi sunt, et se ipsos non sic deflent. Illis enim ruina sua causa fuit beatissimæ ac tutissimæ resurrectionis.

Tum ille: Sic (inquit) est. Ac protinus adjecit veracissima illius lingua: Erat hic ante decem annos Frater quidam nimium sollicitus atque studiosus, talisque operarius, ut quum ego illum cernerem ita spiritu ferventem, tremere cœperim, illique a diaboli invidia nimium metuere ne forte dum vehementius currit, offenderet ad lapidem pedem suum: quod fere eis evenire solet qui celerius vadunt. Quod et factum est. Quum vero profundo vespere regrederetur ad me, nudat vulnus, quærit emplastrum, petit cauterium, perturbatur vehementius. Quum vero medicum adspiceret se uti durius nolentem (erat enim miseratione dignus), projecit se in pavimentum, apprehendit pedes, multisque illos lacrimis ubertim rigans, petiit se ad eam quam vidisti custodiam damnari, impossibile esse clamans illuc non proficisci. Quid multa? Egit vi sua ut clementia medici in duritiam verteretur: quod in languentibus perrarum est atque omnino mirabile. Advolat ocius pœnitentes, additurque illis socius ad luctum promptus atque mœroris particeps. Igitur doloris gladio percussus in corde, quem divina caritas acuerat, octavo postquam eo pervenerat die migrat ad Dominum, id petens ne sepultura frueretur. Quem ego ut sane dignissimum et huc retuli et in Patrum sepulcro sepelivi. Idcirco et post servitutis septimam octavo die liber evasit. Nec defuit qui id certissime cognosceret, non illum ante a sordidis et vilibus pedibus meis resurrexisse, quam sibi Deus propitius ignosceret. Nec mirum sane.¹⁶ Sumpta enim in corde illius meretricis fide, eadem et ipse spe et confidentia lacrimis pedes meos inutiles rigavit.¹⁷ Omnia vero possibilia esse credenti Dominus prædixit. Vidi impuras animas corporum amoribus ad insaniam usque servientes, quæ ex amoris experimento sumpta occasione pœnitentiæ, eumdem amorem transtulerunt ad Dominum, omnique protinus timore rejecto, in Dei caritatem inexplicabiliter amplectendam incitatæ sunt. Quocirca pudicæ illi meretrici non dixit quia timuit, sed quia dilexit multum;¹⁸ potuitque facile amore amorem repellere.

Non autem ignoro, admirabiles viri, fore ut ista quibusdam videantur incredibilia, aliis vero ad credendum difficilia, nonnullis etiam desperationem parientia, quæ modo enarravi beatissimorum illorum certamina. Porro vir fortis ex his stimulum magis igneumque jaculum sumpsit, zelique conceptum fervorem in corde ferens abiit. At qui illo alacritate minor est, cognita imbecillitate sua, atque ex hac cognitione et reprehensione sui facile humilitatem possidens, post primum cucurrit; nescio an apprehenderit. Vir autem negligens, ista quæ dicta sunt ne audiat quidem, ne forte id modicum quod interim operatur, omnino desperans dissipet, compleaturque in illo quod Dominus dicit: Ab eo autem qui non habet alacritatem, et ipsum quod habet auferetur ab eo.¹⁹

Fieri non potest ut qui in lacum cecidimus iniquitatum, inde unquam emergamus, nisi nos in abyssum humilitatis pœnitentium dejiciamus. — Alia adhuc peccantium conscientiæ reprehensio, et alia quæ perfectis per Dei operationem provenit dives ac lætifica humilitas; alia est tristis mœrentium humilitas. Ne, quæso, hanc tertiam verbis invenire studeamus: alioqui inaniter erramus. Secundæ vero humilitatis signum est ignominiæ perfecta toleratio. — Lugenti quoque nonnunquam præcedens consuetudo violenter dominatur. Nec mirum: judiciorum atque ruinarum ratio obscura est atque tenebrosa, nullaque hanc anima facile animadvertit. Difficillime enim comprehendi ac discerni potest, quænam nobis per nostram negligentiam, quænam per divinam derelictionem, qua nonnunquam Deus humanam animam providentissima dispensatione deserit, quænam per aversionem Dei nobis ruinæ contingant. Verum id mihi quidam asseveravit, eas quæ per divinam providentiam contingunt, celeri conversione solere aboleri : neque enim permittit nos Deus illis diutius teneri, quibus nostri profectus gratia ad tempus traditi sumus.

Quicumque lapsi sumus, ante omnia spiritui mœroris resistamus. Ipse enim orationis tempore adsistens, priorisque confidentiæ nos admonens, orationem nostram impedire nititur. — Noli turbari si quotidie laberis, neque resilias, sed sta viriliter : prorsus enim reverebitur tolerantiam tuam custos tuus angelus. — Dum adhuc recens atque in sanguine est, vulnus facile curari solet. Nam quæ dura et neglecta atque obducta vetustate sunt, difficillime sanantur, ingentique labore et ferro et cauterio et igni ut curari possint indigent. Plurima sunt quæ tempore fiunt insanabilia.²⁰ Deo tamen omnia sunt possibilia.

Antequam corruamus, clementem esse Deum dæmones suggerunt ; post ruinam vero, durum et immitem dicunt. — Noli ei credere qui post graviorem lapsum in minimis defectibus ingemiscenti dicit : Utinam id non fecisses, nam istud quidem nihil est. Sæpe enim parva munera ingentem judicis iram mitigarunt. — Qui revera reatus sui pœnam dat, is omnem diem qua non luget, se amisisse arbitratur, etiam si qua fortassis bona alia in illo fecerit.

Nullus eorum qui se pœnitentiæ lamentis attrivit, in exitu securus fieri exspectet : nam quod incertum est, id satis firmum non est.²¹ Dimitte mihi per certam securitatem ut refrigerer, antequam hinc incertus abeam. Ubi Spiritus Domini, ibi nexus soluti sunt ; itidemque ubi humilitas profunda et inviolabilis.²² Nam qui sine his duobus hinc proficiscuntur, non se fallant, vincti sunt. Qui sæculo serviunt, soli hujusmodi certis securitatibus, et maxime priore, alieni sunt. Nonnulli tamen per eleemosynam et pietatis opera currentes, lucrum suum in exitu cognoscunt.

Qui se ipsum pœnitentiæ lamentis afficit, alterius lamentum aut casum aut querimoniam non facile agnoscit. — Canis si a fera ulla mordeatur, adversus ipsam vehementius accensus animatur, ex dolore vulneris incomparabili ferocia insaniens. Caveamus ne forte non ex munditia, sed ex falsa confidentia, se ipsam conscientia desistat reprehendere. Id erit solutionis delictorum certissimum indicium, si semper quisque debitorem se existimet.

Nihil Dei miserationibus æquale aut majus est ; atque ideo qui desperat, sibi ipsi mortem conscivit. — Signum item diligentis atque accuratæ pœnitentiæ est, si omnibus contingentibus invisibilibusque tribulationibus, atque etiam pluribus, dignos nos esse, constanter teneamus. — Moyses quum Deum vidisset in rubo, rursus in Ægyptum, id est ad sæculi tenebras, ad faciendos lateres intellectualis fortasse Pharaonis, rediit.²³ Verum rursus ad rubum, imo vero ad montem Dei, protinus regreditur.²⁴ Qui intelligit quid sibi hæc velit speculatio, nunquam omnino desperabit. — Magnus ille Job ex divite pauper effectus est, sed rursus illi opes duplicatæ sunt.²⁵

In his qui negligentes sunt, gravior omnino post vocationem ruina est, quæ spem placidissimæ tranquillitatis consequendæ obtundit, beatumque et maxime optabile existimare persuadet posse omnino vel ex hac fovea resurgere. — Attende, quæso, diligentius attende. Neque enim penitus per quam viam aberravimus, per eamdem revertemur, sed per aliam longe breviorem. — Vidi duos eodem modo eodemque tempore currentes : ex quibus unus erat senior, laboribus excellens, alter discipulus; atque is sene celerius cucurrit, priorque ingressus est in humilitatis monumentum.

Caveamus omnes, sed in primis qui cecidimus, ne impii Origenis morbo cor nostrum ægrotare incipiat. Is enim scelestus doctrinæ morbus, quum nimiam Dei clementiam præferat, voluptatum amatoribus maxime acceptus esse consuevit. — In meditatione mea, imo vero in pœnitentia mea, exardescet orationis ignis omnem adurens materiam.²⁶

Finis tibi et forma et exemplar et imago ad pœnitentiam sint sancti illi rei quos paulo ante memoravimus, atque ita in omni vita tua libris omnino opus non habebis, donec tibi illucescat Christus Filius Dei et Deus, in resurrectione studiosæ et accuratæ pœnitentiæ. Amen.

Footnotes

1. Cf. p. 524. ↩

2. Ps. xxxvii, 2. ↩

3. Ps. xxxvii, 7, 6. ↩

4. Ps. ci, 5, 10, 6, 12. ↩

5. Matth. xxv, 11. ↩

6. Ps. lxxix, 4, 8. ↩

7. Luc. 1, 79 ↩

8. Ps. lxxviii, 8. ↩

9. Ps. lxvi, 2. ↩

10. Ps. cxxiii, 5. ↩

11. Il Mach. vii, 6. ↩

12. Is. xlxi, 9. ↩

13. Ps. xvii, 7. ↩

14. II Mach. vii, 6. ↩

15. Jonæ III, 9. ↩

16. Luc. vii, 37 et seq. ↩

17. Marc. ix, 22. ↩

18. Luc. vii, 47. ↩

19. Matth. xiii, 12; xxv, 29. ↩

20. Matth. xix, 26. ↩

21. Ps. xxxviii, 14. ↩

22. II Cor. III, 17. ↩

23. Exod. III, 2 et seq.; IV, 18 et seq. ↩

24. Exod. xix. ↩

25. Job I; XLII, 10. ↩

26. Ps. xxxviii, 4. ↩