Dissertationes quatuor ad Jansenismi controversiam spectantes, pars 1

DE ECCLESI^^ INFAl LIBILITÂTE

CIRCA TEXTIS DOGMATICOS,

OCCASIOXE Lir.ELLI TAI TITL'I.l'S :

riÀ PÂCIS, SEU STATUS COSTROVERSl^E L\TER THEOLOGOS LOVAMEySES.

Eminentissime domine ,

Récentes Hlminenliic \eslrac litteras hisce diebus accepi , hisque (-erliûr factus siirn de illa constant! benevoleutia , nuà mihi quidquain jucundius esse neqiiil aut chariiis. In audiendis veiô sanctissinii Patris laudibus , vix aninius c.xpleri potesl. Illum enim et aspera tolius Eulopaî ncj^otia sensiiu niiligantem , et coraponenda- paci paternà palicnlià studentcra , et f^regi invigilantem , et orationi inslantcm , et apostolicà gravilatc concionanlem , niilii vidcor viderc, tacitusque aduiiror. Cui quidem sagacissimo et perilissinio Pontilki facile credidciim brevi exploratum fuisse ingenium hominis riniaruni pleui '. Factio antem, cui se totuni devovit lioino ilie , indigno animo tulit quùd siuntnus Pontifex examini jainpridcm pcraclo adhœrere noluerit , et ilcralà circitec per annum discussionc qua^stionis, nunc denuim Icgatum mittat, qui, trajecto immense mari , et inaturè investigatis quœ Sinensium linguam, mores, rilusque attinent , nodum solvat. Ilis arlibus, inquiuiil , coque tardo molimiiie, imjiunè abeuut aperla; et horrendœ idololatrito

' Spcclatil ■'Otiiicnlia conlroversiam tulic loinporis fcivcitlom de Sinariirn rilii)U>. De his fusîus agilur. Iiini in Historia Fcttflouii, \lth l\ u. '2S) liim in y/emortalîbus chronoluffivis P. d'Avneui , 28 aprilis 1699 , 20 noT. 1704 , I Jcceiub. 1703 , 23 jauuar. 1707. ( Edit. f'irsiil. )

patiuni. At contiù , quotquot sunt veri et recti amantes, a'quissimo et sapicnlissiino décrète applaudunt. De dogmale, aiunt, nulla movetur qua^slio. Quapropter de dogmale nulUim judicium lalum opurtuit: siquidein , ex ulraque parte , unanimi voce conciamalur net'as esse uUum Coiifucio aut parentum animabus rcligiosuni cultuni impeudi. Tota igitur (ju;estio in solo facto posila est .uimirum, an cultusille ,cx mente, moribus rituque Sinensium , religiosus sit, an nieré civilis. Quid autem aptius est ad elucidandam facti qua.'stionein , quàm facluni ipsum tulis oculis , lldisque auribus, cominus cxploraiidum commitlere? Quid a lanla sapiontia cl aîqnitate mag'is alienum , quàm ferre sentenliam de facto cujus natura pendel a liugua ignola, raoribusque a nostris toto cœlo dislanlibus? Quantum vero dedccus et scandalum incluendum esset , si latà quam impcnsissimè ilagilabant scntenlià , ex Sinensium Icstimoniis poslea ccrtissimè constitisset biinc cultuin inerè esse civilem,ac piissimos tidei propagatores, lit idololatria.' patronos , iraraaturà et iniquà censura fuisse damuatos?

llaque quod olini de Salomonis jndicio, hoc de Pontiticis sententia diccrc juvat : Audivit... utnnis Israël judicium quod judicasset rex , ri tiinuenint regem , videntes sapienliam Dei esse in eo ad faciendum judicium '. Et hœc libcns

1 m. RcQ. m, 28.

bË INfALLlBILIlATE ÉCCLËSLË ClUCA TÈXTUS DOGMATICOS.

adjecerim : Dédit quoque Deus Salomoni , et prudentiam multam nhnis , et latitudinem cordis quasi arenom quœ est in littore maris... Et veniebant de cunctis populis ad audiendam sapientiam Salomonis, et ah itniversis regibus terrœ , qui audiebant supientiaiii ejus '.

Niinc autem liceat, quœso , uni veslrtc Eiiiineiiliœ clam dicere , quanlo cuin religionis periculo per tolmn noslrum Belgiuai et Gallias latè spargatur opus Lovanii nuper in luceni edilum , cui tilulus hic est : Via pacis , seu status controversiœ inter theologos Lovanienses ' , etc. Hœc autem est, ni t'allor, non pacis , sed belli et dissensionis via. Neque enim cuiquam Iheologo cathûlico fas est hanc doctrinam tolerare. Duo autem, inter multa capita, liic enuclcare est animus.

CAPUT PRIMUM.

An Ecclcsia infuUibililer judicel <|uis sit alicujiis pi'oposilioiiis vcrus iialuralisque seiisiis.

I. « Addunteam (Ecclesiam) non tantùm in- » faliibilem esse in judicando qualis sit sensus « verus et naturalis alicujus propositionis, sed » eliam qualis sit sensus quicumque , quem sub » aliqua proposilione probat vel condemnat , » sive is sensus verus et naturalis sit illius pro- » positionis, sive non. Neque enim falli potest » in judicando an sensus aliquis verus sit an » falsus , an calbolicus an hœreticus , etc. Ve- » rùm non ita putant iufallibilem esse Ecclesiam « in judicando quis sit sensus verus et naturalis » alicujus propositionis, quam probat vel con- )) demnat. Nam boc ex regulis grammaticorum » et recepta loquendi consuetudine judicandum » est. Nusquam verô Ecclesiœ promissum est, » fore ut in hocjudicio non erraret , slatueret- )) que infallibiliter , quis , juxta grammaticorum » régulas et receptam loquendi consuctudinem, » sit sensus verus et naturalis alicujus proposi- » tionis, quam probat vel condemnat. Nam , » elsi in eo erraret, non tamen propterea porlie » inferi adversùs eam prœvalerent. »

Itaque Lovaniensis ille theologus ait , Ecclesiam esse infallibilem in judicando qualis sit sensus quicumque , etc. nimirum in qualificando quocumque cujuscumque propositionis sensu , verbi gratià , in judicando utrùm sensus ille purus sit et calholicus, an falsus aut erroneus, aut impius et hœrelicus. Sed non item putat¹

•Opus iiluil Lcoilii cililuni anno 1702, auctorcm liabcl .lac. fo«i//ow , mullis cclehrem opcribiis in Cûusîe Janscniaim' graliaiu clucubialis. ( Eâit. I crsal.J eam esse infallibilem, ac proinde putat eam falli posse in judicando quis sit sensus verus et naturalis , etc. Nam etsi in eo erraret, non tamen propterea portœ inferi adversùs eam prœ- valcrenl.

Qnamobrem, si ipsi credere fas sit, Ecclesia ERR.\RF. potest in inlerprelando textu, non autem in qualiticando sensu , quam in textu videt aut videre putat. Inlerpretatio textûs falsa quidem esse potest ; qualificalio autem sensus intenli , nonnisi jusla et vera esse unquam potest.

Ha;c ille lum argumento, tum exemplis, pro virili adslruit. Argumento quidem , dum sic habet : « Manifeslum est judicari posse quùd » aliquis sensus, qui creditur verè ac natura- » liler propositione aliquà significari, calbolicus » sit vel ba-reticus, etsi non judicelur infalli- » biliter, quùd is sensus verè ac naturaliter , » juxia grammaticorum régulas , et receptum )) loquendi usum , eà propositione significetur. » Exemplis autem boc ila confirmât : a Poluit , » verbi gratià , judicare Ecclesia, quùd sensus » Calvinisticus, quem credidit verè ac nalura- » liter significari hàc propositione : Liberum » hominis arbitrium a Dco motum et excitation » non potest dissentire , si velit , sit hœreticus , )i etiamsi infallibiliter non judicasset , sensum » iilum Calvinislicum eà propositione verè ac » naturaliter significari. Suftîcit enim qu6d » crediderit sensum illum eà propositione verè » ac naturaliter significari , el se non alium in » eadamnare salis declaraverit. Potuit simililer » Ecclesia judicare qu6d sensus quem condem- B nare voluit in bac proposilione : Interiori )) gratiœ in statu naturœ lapsœ nunquam resis- » titur , sit bœreticus , etiamsi non judicasset » infallibiliter sensum illum verè ac naturali- » 1er , juxta grammaticorum régulas , et recep- » lum loquendi usum , per eam significari. Quid » enim intererat id ab ea infallibiliter judicari , » modo judicaret illum sensum , quem in ea » tanquam bœreticum damnare volebat , esse w btereticum , alque in eo damnando falli non » posse t ? »

II. Cùm tamen Ecclesiaj infallibilitalem in boc uno posilam velit , quod ipsa in qualificando quolibet seusu falli nequeat , nullaerit Ecclesiae infallibilitas, wnô portœ inferi adversùs eam omniuo prœvalebunt, si Ecclesia falli possil , etiam in qualificando quocumque sensu : alqui si valeat bujus Ibeologi principium , manifeslô sequitur Ecclesiam falli posse in qualificando quocumque sensu. Ergo si valeat bujus scriploris principium, funditus mit tota Ecclesi» infallibilitas, et porta; inferi adversùs eam pra;- valere possunl. Minor proposilio sic probaliir : .Nulliis assij^nai'i potnsl ctijusqiiani propositionis sensus, qiiein qiiisqiiam aul sil)i aul aliis propnnerc possit , iiisi cerlA quidam vocuni foiiiuilà. Ncque cniiii lioniincs, ati^'clico rnorc , qucm cogitant seiisiim , in aiioiuiii incniciii ahsqtie vocil)iis traiislerrc valent, l'tuh; jiatct qucniciinique propositionis sensuin , niliil aliiid esse quàm ipsamniet propositioneni aliis verliis, f'ûi'tasse paulù lucitliorihus, exprcssam. Itaquc quod appellatur t)fr(« ac naltiralis alioijus projiosilionis scnm.i, est sccunda proposilio qiia; cum prima merè synonyma est. At verô si sensus ille non sit cents ac naturalis sensns propositionis, sed alienus, dicendum est hune sensum esse propositionem quamdam a prima paulô diversani. Propositio aulem sccunda, quœ appellatur aensiis, sive interpretalio priin;r propositionis, non minus quàm ipsa cxpriniitur per cerlam vocum formulam; non minus constat subjecto , prœdicato et juncturà utriusque: non minus pendet a grammaticorum regulis , et recepla loquendi consuetudine. Ecclesia , ex bypothesi I.ovanicnsis , non rninùs errare polerit in intelligenda posteriore propositione, quœ sensus appellatur, quàm in inlelligenda priore, cujns respectu posterior appellatur sensus. Sensus igilur in praxi nullus cerlo assignari polerit. Sensus quippe ipsemet est quaîdam proposilio , in cujus sensu assignando Ecclesia falli polcst. Sicdabitur, utaiunt scbola;, processus in iiititiitum. Investigandus cril semper sensus cujuslibet sensus assignat!. Sensus enim verbis assignatus, est queedam propositio, cujus ulterior sensus iterum atque iterutn investigandus repuUulabit. Haec erit hydra : ex capitibus resectis alla capila semper renascentur. Gratis igilur Lovanicnsis assevcrat rectè ab Ecclesia daranari sensum quem ipsa damnatum vult. Hune sensum assignet vclini. In praxi sensus erit quaedam propositio, in qua interprelanda grammatici dicturi sunt Ecdcsiam errasse; sic l;illibilitas Ecclesia) in assignando vero sensu , erit in praxi conslans. Inlallibililas aulem in praxi erit veluti fugax et cbinuerica. Neque enim unquain in praxi cerlo assignari poteril sensus, in qucm qualilicauduni exercenda est; captantes manu , velut umbra et vana imago, semper deludil. Hoc aulcni faciliùs patebit exemplo quod ipse Lovanicnsis protulit. Jam innumeri Calvinislœ in sinu Ecclesia: latent , ut vuigo constat. Suppono Calvinislain cjusmodi ita argumenlari secum : Tridenlina synodus analhemate percussit cos qui diccreut , liberum hominis arbitrium passe dissent ire, si

Î)K INFAI.LIBILITATK ECCLESI.'E velil. Dissenlire iiibil aliud est quàm reslslere , S et nolle quod gratia dat ul vclimus, vcrbi grati;, actum pcrseverantiîe; atqui gratia (^hrisli, ex Augusiino, cs. aii.ci/iwn ^mo voluntas vult. « Ncque enim est, ut ipse ail, dubilaudum vn- » luntati I>ci.... bumanas voluntales non posse n resistere. Meus sine dubio liabet bumanorum » cordium quô placet inclinandorum omnipo-

» lentissimani potestateni ' (iratia ilaquc

» Cbristi ca est quas a nulle duro corde res- » puilur ; ideo quippe Iribuilur, ut duritia cor- 1) dis |)rimitus auferatur -. » I.ucc autcm clarius est ba'C otnnia synonyma esse, scilicel dissentire, resistere, res])uere. L'nde liquet banc propositionem , a Tridentina synodo damnatani, esse purissimum Augustin! dogma : J.iherum hominis arbitrium a Den motum et excitalum non potest dissenlire, si relit.

Constat verô Ecclesiam noluisse Augustinianum dogma dauinare. Dicendum est igitiir ipsam damnasse banc propositionem in aliène sensu , qui merilc) damnatus est : niniirum damnavit eos qui dicerenl liberum hominis arbitiium non posse dissenlire , si eodem instant! actu dissenlire vclit. Dissenlire enim nibil aliud est quàm nolle. Quis aiitem nisi apertè démens dicerc potesl, voUintalem non posse nolle etiam dum actu non vult ? lia etiam Ecclesia damnât eos qui dicerent, voluntatem a Dec motam et excilotam, amitlere polentiam sive naluralem capacilaleni dissentiendi sive nolendi. Tune enim ipsa voluntas jam non esset quod est ex sua natura , scilicet , polentia ad utrumque volendum flcxibilis. Damnât denique eos qui dicerent volunlalem nibil omnino agere, sed esse inanime quoddam, et se merè hahere passive; ila ut ncquidem activé consentiat. Palet enim voluntatem velle quod Dcus vult ut vel!t,ac proinde operari suum velle; voluntatis enim operatio est volilio ipsa.

Hïc sunt qua; Tridentina synodus damnare vùluit in ea propositione. Propositio quideni est in vero ac naturali sensu Augusliniana. Sed Ecclesia erravil in jiuiiaindo quis sit genuinus illius sensus. Namque voluntatis irresistibilitns respectu gratia? , quam Dordrectana synodus docuit , nihil aliud est quàm grati.c victricis, insuperabilis , indeclinabilis eiomnijiotenlissimn potestas ab Augustino tanlopere inculcata. Attamen Ecclesia reclè sensit in judicando qualis sit sensus quieumquc , quem damnatum voluit. Enimvero alieni illi sensus, quos attuli, merilô damnât! sunt , utpote absurdis-

' De Corrcpt. et Grat. n. 45 : lom. x , png. "i. — ' De Prcedcst. Sanit. u, M : lom. x, paj. 799.

CIRCA TEXTUS DOGMâTFCOS.

simi. Haclenus Calvinista loculus est, lit Tridentinum analhema eluderet. Suppono ileruni Ecclesiam, hiijusmoJi cavillorum impalicnlem, velle (lalvinislicum dognia expressiore defiiiitione damnare. Qiiid ipsa pnterit dicat, velim, Lovanicnsis. Assignabit-ne sensum in quo pitccisè damnala fuit a Tridentina synodo proposltio Calvinislica? At sensus ille erit quœdam vocum formula, sive propositio, cujus clelînitio,ut ait Lovanicnsis, pênes grammaticos erit. Suppono igitur Ecclesiam eo usque tandem devenii'e, ut singula quu>que vocabula accuratissimè et evidentissimè definiat. Exempli causa, suppono eam ila pronuntiare : Anathema sit quisquis dixerit, voluntatem , dum actu subest impressioni efllcacissimaî gratiœ , non posse dissenlire, id est, non posse potestate proximà, complelà et immediatà, noUe id totum quod giatia illa velle suadet. Anathema sit quisquis dixerit , 'oluntatem in eo liberam esse, sub actuali elTicacis grali;e impressu, quod non amittat polentiam sive naturalem capacitalem nolendi. Anathema, quisquis dixerit, in eo tantùm posse resisli grati* , quod quivis noUc possit dum abest ipsa gratia. Anathema , quisquis dixeiit, in eo tantùm resisli, quod voluntas excitata a gratia, quœ tune impar est ad actum, inscitiaï acium non emillat, sed slerili impulsu excitata slei'ililer conelur. Sit denique anathema quisquis dixerit , in eo tantùm graliae resisli , quod concupiscentia voluntario renisu graliœ elTectum minuat , non autcm quod voluntas ipsa dissenlire sive noUe possit , dum actu impellilur a gratia ad consensum eliciendum.

HaDC evidentissimè et expressissimé œquivocationera amputant. Quèd si alia quœvis expressior loculio excogitari potest , hanc ad arbitrium lectoris ab Ecclesia usurpari suppono. Data hàc ullimà propositione, quaj omnium sensuum ullimns erit sensus, Calvinista , Lovaniensis , principio fretus, negabit hanc ipsam légitimé intelligi ab Ecclesia ; grammaticorum scholam continuo appellabit : Sensus, inquiet, quicumque sit quem Ecclesia damnalum vult, jure merilo damnatur. Anathema autem in absurdum ac ridiculum sensum , quem nemo tuelur , ad arbilrium transferet.IUe ver5,quem tueri volet, sensus nunquam erit ipse quem Ecclesia damnaverit. Sic Ecclesia; infallibililas, spéculative semper agnila , in praxi semper deludetur. Gui quidem incommodo, ut aliqualenus occurrere videretur Lovanicnsis, ait ' , « recurrendum esse ad ipsam Ecclesiam , quse

«declaret, non quis, juxta grammaticorum » régulas, sit verus ac naturalis proposilionis » illius sensus, sed quem sensum ipsa damna- » tum vcl detlnitum voluerit. » 0 doctor Lovanicnsis, num capis sensum hune, quem Ecclesia damnalum vull, non posse in praxi damnari, nisi assignelur prœcisè; et praîcisè assignari non posse , angelico more , absque certis vocum formulis?De hoc sensu ,qui quaidam erit propositio, perinde ac de priore propositione, cujus est sensus, similis erit in immensum disputatio. De subjeclo, de prœdicalo, de junctura,de quibusiibet grammaticorum regulis et apicibus œternùm disceplabitur; quamdiu Ecclesia, in judicando, cerlis vocum fornmlis sive proposilionibus utetnr, tamdiu grammaticorum schola; et argutiis subjacebit ; nisi emendari velit, desinat in judicando, tum loqui , tum scribere.

Nullura sensum quem elirainare studuerit, poteril certis vocibus designaro. IlUe quippe voces poterunt grammaticis videri impropriœ. vEternùm igitur laceal Ecclesia, si in assignando tum calholico, tum ha;retico sensu, in infinitum crrare queat. Tune omnia illius analhemata erunt inaue terriculum ; tune ipsa inermis, et SHCciso censurEe nervo , imbecillis jacebit ; unde porlœ infeii pra3valebunt.

m. Quœ jam superiùs dixi, non ex snbtili argumenlalioneconjicio, sed exemplojamallato a Lovaniensi demonsirantur. Hœc enim sunt ipsissima illius verba ' : « Porrù dum contra- » rium asserit declaratioplenior, ipsam Ecclesi;c n in fidei et morum qucTslionibus dcfiniendis )i intuUibilitatem in periculum adducit. Si enini » aliquando ostensuni fuerit proposilionem ali- » quam , qua; ab Ecclesia damnala est ut hœrc- » tica, juxta grammaticorum régulas, et usum » loqueudi apud profanes receptum, in vero ac » naturali sensu catholicam , jam sequetur Ec- » clesiam in ipsa quœslione lidei errasse. Dam- » naverit enim sensum verum ac naluraleui » illins proposilionis ut h»reticum, quem pro- » balum fuerit esse catholicum. Sic, verbi gra- » lia, si quando probaverint ex grammatica Mo- » linislae , sensum verum ac naturalem illius » proposilionis : Interiori gratiœ in statu na- » turœ lopsœ mmquum resistitur, esse hune, » quod interiori gratia^ in statu naturaî lapsœ n nunquam resislilur, quoad elfeclum illum ad s quem producendum aliud ex parte Dei auxi- » liuni non requirilur; si, inquara, Molinislae, » ut contendunt , aliquando probaverint hune

' Pag. u.

1 Pag. 11.

n esse scnsuin verum ac naluraleru illius propo- » sitionis, jam doclrina sanclonini Auguslini » el Thoma;, de f,'ialia per se cflicaci , lit lia;rc- » lica darMuata est.

» Simililci- si probaveiinl , ut riirsus conten- » dunt, sensimi verum ac naluralcin liujus pro- » positionis , Liberum arbitriwn a Dvo molum » et excitatum passe dissent ire, si velit , potes- » taie Molinislic;\ ; iterum sanclorum illorum » doctrina ut li;eictica a concilio Tridenliuo » damnala crit. »

Jam plana est cl peispicua meus auctoris. Puslquani Eeclesia aliquani propositiuneui damnavit ut lia;relicam, judice Lovauiensi, uemo tenetur hanc ipsam in sun vero ac naturali sensu ut hœreticam daiiinare; sufficit ut condemnctur in alieno et absurdo sensu , qui lextui gratis affingitur. Ciim aulem alieuus sensus nihil aliud sit quàm diversa propositio, ut jam dcnionstratum est, bine sequitur abunde esse, modo orc tenus obtempères; ila ut, dum Eeclesia cerlani quamdam proposilionem Laereticam déclarât , tu aliani omnino diversam condemnes. Quod si velis hanc ipsissimam propositioncm, quam Eeclesia in vero sensu uc naturali damnatam prœ- dicat, in eodeni vero ac naturali sensu simplicissimè damuare, scrupulum superslilioneinque tuam deridet Lovaniensis. Si ipsi auscultes, fas eril semper credere sensuni ab Eeclesia daninatum , esse sciisuni a proposilione alienissimum, quem nullus bominum serio unquam excogilavit. Idem est ac si diceret : Suflicit ut aliam propositioncm pro damnata propositione répudies.

Quod si ulteriùs instes, ac velis propositioncm damnatam in sensu obcio , quem verba prce se fcrunt, sire in sensu vero ac naturali damnatam, condemnare , sic le increpat Lovaniensis ; (( Ecclesiœ infallibilitatem in periculum addu- » cis.... Jam sequerelur Ecclesiani in ipsa fidei )) quœstione errasse. » Idem est ac si aperlè ita loqueretur : Nos de sanctorum Augustini ac Thoni;e sensu certiores suinus, quàm ipsamet Eeclesia. Eeclesia errare posset injudicando quis sit verus illorum sensus ; nobis plané constat hune verum sensum optimè cliquasse. Ecclesiae aulera nuUatenus fas est horum doclrinam convellere. Quandiu licebit dicerc Ecclesiam errasse in assignando vero sensu hujus propositionis : Interiori fjratiœ in statu natune lapsœ nunquam resistitur, tandiu Ecclesi;e infallibilitatem quamdam reverebor. Enimvero ne sensus , sive propositio Augusliniana , damnata credatur, proposition! quam damnatam vulgus existimat, aliam nescio quam chimxricara et bE I.NFALLIBJLITATE ECCLKSI.'t;

absurdam substituere decrevi. Tune enîm, ex ea versatili ad meum arliitrium Ecclesiaî infallibilitale, niliil incommodi in (uenda senlentia, quam Augustinianam dico, exporturussum. At vero, si ncccssum foret propositioncm ab Eeclesia in ver'j ac naturali, ut ipsa pulat, sensu damnatam , in vero ac naturali sensu seriô et candide comdemnare ; tune demuin in lias voces crumperem : Jam sequeretur Ecclesiam in ipsa fidei quœstione errasse. Ego ver6 Lovaniensi hanc supposilionem gratis faclam objicio. Suppono Ecclesiam definire, volunlalem posse potestate, (juam ipse Lovaniensis Molinislicam vocat, resistere, sivc dissentire, eliam dum actualiler hic et nunc movetur ab efficacissima gralia. Suppono iterum Ecclesiam definire , gratiam, quœ sufliciens dicilur, ita sufficere, ut iiullum aliud adjutoriuni necessarium sit ad aclum pcrscverantiie perfectè eliciendum. Suppono Ecclesiam adeo expresse omnia suffugia pr;ccludere in suo decreto, ut sensus quem Lovaniensis Augustinianum appellat evidentissimè indigitetur, et damnclur ut hœreticus. Dicet-ne Ecclesiani errasse in judicando quis sit verus ac naturalis Augustini sensus? Dicet-ne se recliùs et sagaciùs quàm ipsam Ecclesiam interprelari Augustini textum'.' Dicet-nc, de Augustini texiu, quod Protestantes hœretici de textu Scripturarum in sua (idei Professione déclarant , scilicet, se hujus texlijs verum sensum apprimè tenere, non tum commuai Ecclesiarum omnium consensu, quàm pioprio spiritu, qui hune sensum perscrutalur? Quod si Eeclesia instel, et uullius alicni sensus praetextu sibi illudi paliattir, quid tum Lovaniensis? Dicet-ne, obduratà fronte, eam in ipsa quœstione errasse?

IV. Neque dicat hanc suppositionem , ut omnino impossibilem , negandani esse. 1° Sic contendebanl Lutherusalque C.alvinus, Augustinum damnari non posse , quippe qui evidentissimè docuerat quod ipsi de eflicaci gralia docebant. Eeclesia, inquiebant, sibi ipsi contradiceret , si Augustinura , quem tempore approbavit , damnaret.

2" Qui negat hanc suppositionem esse possibileni, negat Eeclesia; fas esse de bac quœstione decernere , nisi ad ipsius dicenlis arbitrium décernât; negat fieri posse ut ipse erret in pidicando quis sit verus ac naturalis Augustini sensus. Dum supponit Ecclesiam in hoc ipso errare posse , saltem de se dicat quod de Eeclesia dicere non est veritus, scilicet se errare posse injuilicando quis sit verus ac imturalis Augustini sensus. Si fatealur se posse in hoc errare, ergo supponi potest Ecclesiam suà definitione illuni

CIRCA TEXTUS in hoc erranteni damnare?Ab(licabif-ne sensum quem Augustinianuin appellal? Dicet-ne potiîis Ecclesiam in ipsa fidei quœslione errasse? QiiôJ si nitidc , expresse et candide respondore noiil , Tiiomistas, quorum nomine gloriatur, in médium proferam. Absit ut hancscholam cum discipulis Jansonii confundere velim ! Insigniores enim Tliomisl;i!, ut dogma fidei docent I" graliam, quam sufftcientem vocant, et quœ omnibus dalur, veré suf/icere : 2" Peccalum non impulandum esse, si defectu gratiae verè sufflcientis vilari non potest : 3" Hanc graliam omnibus datam , esse auxilium sine quo non ad eliciendos actus bonos, remisses, débiles ac minïis perfectos , quibus tamen adjutorium quo, ad robustiores actus ad implendam Icgcm nccessarios, impetrari posset : -i" Illud auxilium sine quo non , esse illud quo quis conalur implerc praeceptum, quove deficiens viribus easdem a Deo deprecatur.

Hœc aulem singula adeo candide crcdunt, ut suam orlhodoxiara ab his dogmalibus amplectendis omnino pendere arbilrenlur. Nunc autem, exempli graliâ , gratis suppono Ecclesiam definire , 1° Ipsos malè interprctari Docloris Angelici Icxtum, cumque docuisse nunquam gratiant prœdeterminantem : 2" Auxilium ex sua natura sive essentia praîdelerminans , et ad aclum necessarium , illud esse quod , sicubi adest , voluntatem ad actum neccssilat necessilale antcccdcnli, et sicubi abest voluntas insufficienter adjula impar est ad actum : .'5" Ad libertatem cxercilii et ad activam indiirorcntiam, quam soiam Lutherus et Calvinus negaverunt, requiri ut voluntas, a Deo motaetexcilala,possit in sensu composito dissentirc , id est conjungere actualem dissensum cum actuali efficacissimai gratia; inipressu. Quid tum pii ac sinceri ïhomislœ? NuUatcnus dubilo quin dicluri cssenl : Ecclesia longé sagaciùs quam nos verum ac naturalem tum sancti Augusiini , tum sancli Thomaj sensum investigavit. Sensus quem ipsa damnavit non potest esse sensus verus Augustin! et Thomœ. Intolerabili superbiâ peccaret qui dicerc non esset veritus , se rectiùs quàm Ecclesiam hos doctores interprctari. Hune igitur sensum ex animo abdicamus. Absit cnim ut philosophiam nostram , et nostram lextuuni interprelationem, Ecclesia; fidei anteponamus. Eadem nécessitas urgens, eadem lextuum discutiendorum difficultas , tum in approbando Augusiini, tum in damnando Jansenii opère; quin eliam major difficultas occurrit in exsculpendo sensu Augustin! quàm Jansenii. Ilaque si Ecclesia erravit injudicando quis sit verus ac

FÉNELON. TOME V.

DOGMATICOS.

naturalis Jansenii sensus, pari jure dici fas erit ilidem errasse in judicando quis sit vents ac na- (uralis Augusiini sensus. Calvinistae innumeri, qui nunc in Ecclesiœ sinu delilescunt, sic argumentabuntur : Qua) Calvinus de irresistibilitate volunlatis , sive de gratiœ par se efficacis indeclinabilitate docuit, ab Auguslino plané didicerat. Hic Augustin! sensus evidenlior est , quàm ut possit in dubium serià mente revocari. Erravit Ecclesia in judicando quis sit verus ac naturalis Augustin! sensus. Nos grammaticorum scholam appellamus, et Tridenlinae synod! definilionem ex prava Augustin! interpretalione factam ingratiis loleramus.

Alla ex parte , baud deerunt theologi qui dicant : Sensus ille gratia; per se efficacis, qua; scilicet insuperabiliter et indeclinabiliter movet voluntatem , non est verus ac naturalis Augustin! sensus. Si Ecclesia in eo eliquando sensu errare possel , quanlô magis errare possunt Jansenii discipuli in exsculpendo eo Augusiini sensu ! Sic Jansenii discipuli adversariis arma ministrant , suoque se gladio jugulant , dum contendunt Ecclesiam errare posse injudicando quis sit verus ac nalura/is cujuslibet auctoris sensus. Ha;c enim assertio in ipsum Augustin! perinde ac Jansenii tcxlum evidcntissimè caderet.

Quin etiam , si valeant luijusmodi argutia;, scatebit in ipso Ecclesia; sinu pestifernm ba;relicorum genus , qui singulas priscorun^ lia?reticorum causas novo examine discutient. Grammaticorum scholam appellabunt, ut Ecclesia; judicium emendetur, de sensu Paul! Samosateni, Arii, Photini, Nestor!!, Eutycbetis, Pelagii, IJcrengarii, Luther!, atquc Calvin!.

Sic etiam Ecclesia; palàm contradicturi sunt in judicando quis sit verus ac naturalis Athanasii, Cyrilli, Augusiini, ca;lerorumque omnium Patrum sensus. Atqui traditio nonnisi Patrum teslimoniisconslarc potest; Patrum verô testimonia nonnisi cortis vocum formulis exprimuntur; illîE autem vocum formula;, non Ecclesiœ judicio, sed grammaticorum regulis explicanda; sunt. Fundilus itaque ruet ipsa traditio, si Ecclesia errare potuerit injudicando quis sit verus ac naturalis tcxtuum traditionis sensus.

V. Nec dicat Lovaniensis, ad servandum fidei depositum pertinere , ut Ecclesia infallibiliter judicaverit quis sit verus ac naturalis sensus Athanasii , Augustin!, aliorumque Patrum ; minime verô ad depositum servandum attinere, ut ipsa infallibiliter judicet quis sit verus ac naturalis Jansenii sensus.

Verùm quaero qua de causa dicendum sit ioi

DE INFALI-IBII.ITATE FXCLESLE

Kcclesiam infalliliilitcr judicasse de damnando l'aiili Saniosateni . Arii , IMiolitii , Nesloiii , l'(Hagii , alioniriujiin liaTulicnniiii sciisu ; et de a|i|)i'iili.iii(lo Alhanasii , Cvi-illi . Augusiiiii, aliorimiinie l'atiiiiii sensu? niminim ut error pi'olligaielnr, neqiie sine cerlo testiinonio relinqucrelur veritas ab hœrelicis proptignala. Idem verô ai'giimenliini valet circa Jansenii librum : quocjuô se veitat I.ovaniensis, suo se veiiio captiiin senliet. Si dical veniiii Jansenii scnsuni non esse haireticutn , <iiiis[iiani pari jnre direre poteril vei'uni Paiili Satnosateni, Pholini, Nestoi'ii atque Pclagii sensum huîrcticum non esse; sensuni \ei'ù genuinuni Alhanasii , Cyrilli et Augnstini eum non esse qiicni Ecclesia assignat. At verô, si rem in anibiguo posilani fatealur, hoc saltem in conlesso erit, scilitet Ecclesiam Jansenii textnni, perinde ac veloriun )i;creticoruni textus, in sensu hœrctieo inteliigendum duxisse : unde liquet eamdem Ecclesia; visam fuisse urgentem necessilatcm daninandi Jansenii, ac damnandorum quos jani di\i ha?- retiroruni. Profectù si concessa fuerit Ecclesia; iiifalliliililas ad daumandos in urgenli fidei necessilate lihros, sequilur Ecclesi;c crcdenduiii esse, simul atque déclarât se in his prœcisc circuuistantiis versari circa libruin cujusdatn aucloris; alioqnin pênes unumqucmque crilicuin (oret, ut Ecclesiam modo circa hune lihrniii inlalliliilcm , modo circa ilhun crranicni ad arliilriurn tingoret. Ikec autcm falliliilis, ut ila dicam , et veUiti allernans intallihilitas , mcra esset EcclesioD ludificatio.

Unicuique œtati sunl suœ fidei pericula, sua Ecclesia; certamina, suœ Victoria; rcporlanda^ sui errores prolligandi. (Juapropter iinà(iuàqiie a^tate oportet lucrctica scripla danniari, approhari auteni ca quœ hœresiin refellunt. Ilaque ad servandani traditionem non minus allinet ut damnetur Jansenius, si hiandis fucalisque vocihus Calvinisticani neccssitatem docuerit, quàm ut olim damnati fuerint Arius, Nestorius atque Pelagius, atque laudati fuerint Atlianasius , <lyrillus et Augustinus, purissimi dognialis defensores.

Sin autem dicere liceat , Ecclesiam quâvis retate crrare posse in jiuJ icando quis sit vents ac naturatis sensus tura hœretica; , tum catholicœ proposilionis , actum est omnino de qualibct ciijusvis œtatis traditione. Neque enim Ecclesia polcrit sanas voeu m formulas al) lia>reticis cerlissimèsecernere; sedad emcndandam Ecclesi;e inlerprelalionern , adhibenda erit granimaticorutn tulior censura. Tradilio auteni non vocibus ore prolalisaul characteribus scriptis constat, scd ccrto vocum sensu : unde si Ecclesia errare possit in judicando quis sit verus ac naturalis leslium tradilionis sensus, errare |)Olcrit in judicando (|ua' sit i|)sa traditiocujusquoa'talis.

Quoil de uua pioposiliune dicilur, de mullisa fortiori dictum oport(diit, atque adco de quoliln'l libri conlextu ; quippe qui nihil est pra'ter imiltarum propositionum collectioneni. Quod de uno libro dictum erit, de ceteris omnibus diii iiecesse est : quod de recentioribus libris daninalis, hoc de antiiiuorum h.eresiarcbarum operibus; quod de calholicis liujus sa'culi scriptoribus, hoc de Palribus ipsis dictum censelur. lia sensim, criticorum audacià invalescentc , ipsi Ecclesia; canones, ipsiusque Scriptura; textus, ad arbilriuni grammaticalis schola» ad varios sensus llcctcutur. Namque idem argunientum circa canones et Scripturas valcrc consentaneum est.

Vt. Enimvero a Lovaniensi objici non potesl, Elcclesiam a Spiritu sancto ex promissis semper inspirari, ne erret in judicando quis sit verus ac naturalis sensus tum Scriptural sacra;, luni cujusque dogmatici canonis; non item inspirari in judicando quis sit verus ac naturalis sensus scriploris haud canonici, qualis est Jansenius.

1" Respondeo Spirilùs sancti openi etiam requiri in judicando quis sit verus ac naturalis sensus scriptorum qui sunt in unaquaque a;tale traditionis testes aut adversarii , ne Ecclesia erret in assignanda vera traditione, neve portainferi prœvaleant adversùs eam : unde idem argumentum quo probatiir Ecclesiam ex promissis inspirari ne erret in interpretandis aut Scripluris aut suis canonibus, probat etiam banc inspirari ex promissis ne erret in interpretandis tradilionis Icsiibus et adversariis. Quo posilo, concludenduni erit , in utroque interpretationis génère, Ecclesiam ex promissis inspirari, et evchi supra grammaticorum censuram, ne forlè in grammaticalibus regulis errans, porlis inl'cri prœvalentibus succumbat.

■2° Respondeo Ecclesiam grammaticorum schola; subjacere in interpretandis Scripluris cl canonibus, si ipsi subjaceat in interpretandis tradilionis teslibus et adversariis. Enimvero Ecclesia traditione perinde ac Scripluris indigct, ad scrvandum fidei deposilum. Unde si subjacet grammaticorum schola; in judicando quis ftil venis Iradilionif sensus , pariler dicendum erit ipsam eidem schola; subjacere, in Judicando quis sit verus Scriptura: sensus. Quôd si subjaceat grammalicis in interpretandis sacris Scripluris, procul dubio et subjacebit in interpretandis suis canonibus. Singulue tum Scriplurarum, tum canonum, proposiliones con-

CmCA TEXTUS DOGMATICOS.

^or^ slanl siilijccio, pr.Tdlcato et iilriusque juncUirà, période ac sancloriim Pairum locutiones. Qiiaproplor, si dicas Ecclesiam permitti a sanclo Spirilii gi'aminaticoiHiin censura; in eliquando sensu lesliuni traditionis, pariter dicas necesse est eliani permitti eideni censura; in eliquando Scripturarum et canonum sensu. Utraque inlerpvetatio ad servandum depositum maxime altinet : vel in utraque, Ecclesia sit, sancti Spirilùs ope, superior grammaticis; vel in nlraque, permillente Spirilu sancto, errare, et a graininalitis emendari potest.

Quod autem de granmiaticis dictum erit, de dialecticis dictum oportet. Neque enim minus liominum locutiones a dialecticorum quàm granimaticorum regulis pendent. Alia; sunt ncgativ;e , alia^affirmativa?; aliœ universales, alia^ particulares propositiones. Permulta> snnt etiam propositionum connexionos, qua; plus minùsvc significant. Sensus itaqueconclusionis cujusque a pra:'missis pendet. Ha-c singula in traditionis lestihus, in canonibus dogmalicis , et in Scripturis semper occurrunt. De sensu, non de s^llabarumsonoagitur. Sensus enim eliqUari nullalenus potest, nisi ex certis dialectica' regulis. Perpendendum est enim quid précisé singuK-e propositiones inter se connexae signillcent, vi connexionis. Sic Ecclesia; decretum in judicando quis sit Scripturarum, canonum et Patrum sensus, non minus dialecticorum quàm grammaticorum argutiis ventilabitur.

Pra^terea si dixeris Ecclesiam posse cidem propositioni nunc sensuin catbolicnm, nunc sensum hœreticum gratis affigere, scquetur eam posse frequentissimè esse variam , ncc sibi unquani constare in assignando vero cujuslibet locutionis sensu. Quœ si ita sint , qu;\ ratione constabit, quœso, significatum fldei sensum non imniutari, duin singula signa ad arbilrium inimutantur? Et quod certum traditionis vestigium invenies, si quaîlibet voces, quibus ba;c certi sensus vestigia indigitari possent , varia, versatili et ambiguà significatione obscurentur? Quod beri sic sonabat , Iiodio quid longé divcrsum innuit idem quod beri cras denuo significaturum. Etiamsi nulla esset vera cnjusquam sensus immutatio, de hoc tamen Ecclesia ipsa sibi ipsi testis esse non posset. Sensus enim, ut jam dixi, nonnisi certis vocum formulis assignari potest. Confusio autem signorum significatorum, sensuum confusionem gignit. En quô nos miseros perduxit criticorum sopbistica temeritas. Jam apud Catholicos vana? traditionis amantes, quemadmoduni et apud Protestantes haereticos, grassatur palùni ea pestit'era aninii prajsumptlo, quani iiulppcndon/iœ nomine appellant. Jugum excutitur : Patres , ac prajcipuè Augustinum, quin etiam Ecclesia"; delinitiones, ipsasque Scripturas ita Icgunt, ut ad suum arbitrium sensumque quosliiiet texius lemperari velint. Ipsi sibi arrogant ut in grauimatica et dialectica plus quàm Ecclesia sapiant.

Sic nulla deinceps erit Ecclesioe auctorilas , aut in arcendis locutionibns fidei inimicis , ant in dcligendis quaj depositum lutiùs servent. Forsan ipsa imprudens usurpabit voces qua^in sensu naturali ha^reticum venenum insinuant. Forsan et respuet quœ sunt orthodoxia^ consentanea. Quod si impios Socinianornm , verbi gratià, libros, ut venenatos fontes, declinari jubeat, continuo singuli fidèles, Lovaniensis doctrinà imbuti, inclamitabunt Ecclesiam errare in judicando fjiiis sit verits ac naturalis linrum ofwrum sensus. Licebit itaque quibuslibet grammatical peritis hominibus gravissimas censuras aspernari , pcrlegere sopbistica luereticorum opéra, se denique Ecclesiam inter et lixrcticos auctores supremos arbitros constitucrc. Nulla erit forma sanorum verborum liabenda, nisi qu;e criticis arriserit. Sola; muliercuke contagio infecta;, atque assueta' incanlata^ serpentis voci , viros cxorabunt ut ipsi auscultent. Euervis jacebit omnis Ecclesia; censura. Non apertè quidem confutabilur , sed cludetur paulô verecundiùs. Grammaticos appellaiiunt : quoad sensum alienum et absurdum decretis obsequentur; de vero ac naturali locutionum damnatorum sensu, quem acerrimè propugnabunt, parvipendent Ecclesia; jndicium. Quos daninavcrit libros, aureos existimabunt; eorunique vernm sensum amicorum auribus instillabunt summà artc summoque studio. Nonne porl.e inferi pra;valebunt contra Ecclesiam , inermem , delusam, et grammaticorum argutiis devictam ?

VII. Lovaniensis sibi ipsi apertè illudit, dum asseverat Ecclesiam errantem in judicando quis sit verus ac naturalis propositionis sensus, minime lamen errare in judicando qualis sit sensus quicumque , quem approbat aut condemnat ; quasi verô infallibilis sit in assignando sibi ipsi hoc sensu, cum sensus ipse sit qu;edani propositio de cujus sensu et hypothcsi iterum atque iterum ipsa errare potest. Cùni ipse Lovaniensis lolam Ecclesi.-E infallibilitatem in hoc uno posilam velit , ut in judicando qualis sit sensus nunquam erret , saltem haec una infallibilitatis species in praxi demonslranda erat. Hoc antem minime prïstilit ; imù facile demonstralur Ec-

DE INFALLiniLITATE ECCLESF.E clcsiani eriare in jiuliuando qualis sit , si crrct in judicanJo quis sit.

Judicarc qualis sit sensus est qualiticare quaindam propositioncni. Vcrbi grali:\ Ecclesia qualificavit iianc (".alvirii propositioncni : Volunlas n iJeo mota c( tjxriinfa non potest dis.tenlire , si relit : qnalil]cavit ncmpc ut liaTCticain. Qualificatio auteni, sive nota, unicui(|uc proposilioni pro mciitoimponcnda est. Mciituin vcr5, \cl, ut lia dicam, domcritum proposilionis, ex vero ac naturali iliius sensu nietiri débet. Quare , excmpli causa, lucc Calvini propositio lit hœretica nieritù damnata fuit? nenipe quia ex naliva vocuin sia;nilicationG hanc qualiticalioiiem merctur. Sin aulcni verus ac naluralis cujusdain propositionis sensus catliolicus est, immeritô , falsô et inique ut hœretica damnatur. Vcrbi graliâ , si hœc propositio : Voluntas a Deo mota et excitata potest clissentire , si velit , ut Scraipelagiana damnarelur, ea qualificatio immeritô, inique et l'alsô (ierct. Ratum est igitur et inconcussum, qualidcationoin propositionis jure merito esse nietiendani ex quiddilate seu essentia proposilionis, nimirum ex vero et naturali quem exprimit sensu , ac proinde Ecclesiam errarc in qualilicanda propositionc, si crret in ea interpretanda. Verbi gratià , si Ecclesia erraret in interpretanda jam allata propositionc in sensu Seuiipelagiano , consequenler erraret in ea qualificanda ut h:ïrelica : nuUatenus eniin hanc qualificationem mereiur ; quippc quae tantuniuiodo docet arbitrii libertatem cura actuali gralia cohicrere.

Innumera sunt exenipla quibus id palet. Si carpere velis quod ab adversario corani judice dictum est, oportet ut iliius dictum in suo vero ac naturali sensu accipias, alioquin adversarius merito queritur le illi imponere, et candide dictum iniquà inlerprelatione alterarc. Neque judex ipse , nisi sit iniquus, potest iliius dictum lit et indecorum damnare, nisi priiis conslet verum ac naturalem iliius seiisum indecorum esse. Si in legendis amici litteris dubites an succensendum sit, aut grales amico agendae , ccrlior fias necesse est quis sit verus ac naturalis litterarum sensus. Qualillcalio igiîur, ex vcri aut l'alsi sensus eliquationc, aut vcra et justa,aut falsa et iniqua est. Quod aulem de singulis cordatis hominibus, in quocumque infimi ordinls negotio , evidentissimè dicendum est ; hoc de Ecclesia , quœ singulas voces sancluarii lancibus pondérât, in gravissimis qu;cslionibus, nonnisi absurdissimè negari posset : alioipiin ipsa Ecclesia posset singulas Augustini propositiones danuiarCjCt singulas Pclagii aut

Juliani contra Auguslinum propositiones gratis translato sensu approbare. l'nde Ecclesia; defiiiitiones et anathemata aperlo ludibrio verlerenlur, qucniadmodum versa; sunt duodecim Arianorum divers.c formula;, quœ per aliquot annos sibi mutuô conlradixerc.

Quod si privatus quisquc lector tenealur , in cliquando cujiislibct iguoli scriptoris vero ac naturali sensu, suani privalam censuram vero huic et naturali sensu accomniodare , ne in ea censura gravissimc pcccet; quanti) magis Ecclesia mater, co , non tanliim rncio etjusto, sed ciiam pio et matorno aiïectu , filiorum scripla dijudicaiis, servare débet verum ac naturalem cujusque proposilionis sensum , ne injuria qualilicatio hune germanurn sensum uUatenus excédât. Verùm ne dicat Lovaniensis me ipsi imposuisse, quippe qui qualilicationcm merito afllxam dixerit, non projjosilioni qua; malè intelligitur ab Ecclesia, sed sensui quem Ecclesia damnai. Mcminerit , quœso , hune sensum esse necessariù , ut jarn sexccnties monui, certà vocuin formula prolatum. Igitur i[isa quœdam est propositio: itaque vel hœc ulterior propositio : quœsensusyjr/or/i- propositionis dicitur.csl identicaipsi et synonyma, \c\ sensu diversa est. Si sit idcnlica et synonyma, quod de altéra dixeris, de altéra dicas necesse est. Si neuira ex suo naturali sensu, sive quiddilate et essentia, qualificationem hanc comraeruit , Ecclesiae qualillcalio est falsa et ulrique injuria. Sin aulem ulterior proposilio, quce sensus nuncupatur, non sit idcnlica sive synonyma priori , sed diversa quoad sensum , jam palet alteram propositioncm non esse alterius proposilionis sensum, iniô diversum sensum babere. Uiide iniquuin est ut Ecclesia alteram propositioneni alteri ])ropositioni falsà inlerprelatione subslilnat , cl calholicam quasi lia;'rclica' synonymam quali- (icct. Quid libi vidcrelur, ô Lovaniensis , si quis auream Augustini propositioneni cum impia cl hœretica Calvini confunderet , atque damnarcl Augustini dictum, eo falso nomine quod impia et hœretica quœdaiii propositio repularelur verus ac naluralis iliius Augusliniani dicli sensus ? Nuni errai medicus, qui, morbum pro morbo curans, œgroturn temerc necat: aut judex, qui, causam pro causa perpendens, innocentein pœnis addicif? Atqui medicus, inquies , non errât in judicando qualis polio prscbenda sit ad depcUcnduni quem inslanlem putat morbum ; ncque judex orrai in judicando qualis pœiia sumenda sit a sceleslo qui hoc l'acinus admisil. Concedo totum. Quid inde? Ulerque tameii crrans in judicando quis sit tum œgroti

CIRCA TEXTl'S DOGMATICOS.

morbus , lum quod sit rei facinus , exitiosissimè crrat etiam in juJicando tum qualis potio, tum qualis pœna dccernenda sil.

Qualificatio igitiir a quiddilate propositionis omnino pcndel. Si Ecclosia errât in intcrprctando, et iii qualillcando errât. Enimvero errât \el in qiialiticanda ut lueretica proposilione quœ catholica est, vel in substitiienda diversa propositione in locum propositionis de qua agilur. Utrura vero lioriim Lovaniensis dixerit , requè constat propositionem de qua una agitur, illiusque auclorem, inimcrità qualifaalionc configi. Nenio autem non videt nullam fore Ecclesiœ auctoritatem , nuUos censurœ nervos, in daninaudis aut approliandis libris; imè censuram oranem ad arbitrium grammaticorum ludibrio esse habendam , si sponsa Cbrisli in suis decrelis purgari nequeal , nisi dum dicelur earii inlendisse nescio qucm alium , diversuni a vero, sensnm , quem ipsa seriô assignare non posset; eamque errasse, instar pharmacopolœ, qui, niorbum pro morbo curans , intemposlivà potione a?grolum iinprudens necat. Ecciesia inique ageret; immerentcs auctores alquelibros nunc censura vexaret, nunc comprobaret laudibus. Ulli censurœ nuUa jam esset fides; nuUa cerla esset ratio, aut conslans locutio, quà errori exstirpando et tiiendœ veritati consuli posset.

CÂPUT II.

An piissit aliqu.i propasitio catliolica esse in vero cl n.aiLii'ali sensu , ju.xta grammaticorum régulas ; simulque lia;retica in vero ac naturali sensu, jnxia régulas Ecclesiœ.

I. « Quod autem faileretur forlassis, in ju- » dicando sensura illum esse verum et natu- » raleniiliius propositionis, nibil prorsus babere » polerat incouimodi; quia etiamsi sensus ille » non fuisse! , u( esse putabat , sensus verus ae » naluralis illius propositionis anle condemna- » tionem, per condemnationern lamen faciebat n ut deinceps sensus ille damnalus illi proposi- » tioni adhœreret , ac per eam significaretur , si » non verè ac naturaliler, juxla régulas gram- « maticorum , et usum loquendi profanum , » saltera juxla régulas et phrasim Ecclesise , » quœ regulis grammaticorum et consuetudini » loquendi profanœ alligari non débet.

» Unde nec sequitur incommodum quod bine » sequi aiunt declaralionis plenioris auctores, n nimiruni lieri sic posse ut propositio aliqua )) in vero ac naturali sensu catholica sit, quœ » lamen in vero ac naturali sensu ab Ecciesia » damnata sit ut hœrelica. Siquidem non aliud

» sequitur, quàm ficri possc ut propositio alia » catholica sit in vero ac naturali sensu, juxta » régulas grammaticorum , quœ tamen lia;relica » sit in vero ac naturali sensu , juxta régulas et » phrasim Ecclesiœ '. »

Si Ecciesia errare potest in judicando quis sit verus ac naturalis sensus alicujus propositionis, nulla unquam , ut jam dixi , poterit in praxi assignari certa traditio, nulla ratio conslans, aut admittendœ aut eliminandœ alicujus locutionis circa fidcm , ac proinde nullum erit remedium prœscns ad arcendum hœreseoscontagium. Exempli causa, hinc Hipponenscm Augustinum , ut aiunt, illinc Iprensem pono. Asseverant Ecclesiam errasse in judicando quis sit verus ac naturalis Iprensis sensus: querunluream non sensisse quàm mira sagacilate cum Hipponensi penitus concordel. Vcrùm si Ecciesia bisce temporibus erravit, in judicando quis sit Iprensis sensus, nonne eliam olim errare potuit in judicando quis sit Hipponensis sensus? Ecciesia quinti sœculi eadem est quœ in decimo seplimo tilios docel.

Dicat quanlumiibet Lovaniensis, Augustin! Hipponensis sensum , de gralia Cbrisli ex natura sua efllcace, evidentiorem esse, quàm ut possit in dubium serià mente rcvocari. Hoc gratis dicitur ; niera est principii petitio. Hoc idem concinebant Lulbcrus, atque (lalvinus; hoc pernegant innumeri theologi , qui graliam hanc ex sua natura elTicacem in Augustini libris nusquam reperiunt. Praeterea si Augustini sensus adeo perspicuus est , quantô niag'is sensus Jansenii lucidior erit , quàm ut ab Ecciesia possit ignorari. Jansenius enim se Augustini inler- , prêtera profcssus, per Iriginta , ut aiunt, annos, exacla cum melhodo malurè enucleare sluduit,qu;c Augustinus in urgenti conlroversia nativà ingenii rapiditale dictaverat. Si Ecciesia in intcrprclando Jansenio erravit, quid vetat itidem errasse in inlerprelando Augustino. Ipsa quidem declaravit Augustinum contra Pelagianos ac, Semipelagianos fidei dognia opiimè tuori. Ipsa vorô non niinîis expresse edixit , Janseniuni .Augusiino dissentire,et fidei dogma everlere. Non est minoris momenli , ad servandum fidei depositum, ut qui hajresim docet auctor repudietur, quàm ut admiltalur et laudetur qui hœresim cerlèconfutal. Ilaque eadem est Ecciesia; auctoritas inutroque judicio; eadem servandi dcposili ratio postulat, propositionem ab Ecciesia damnatam , inlelligi in vero ac naturali sensu , juxta régulas et phrasim Ecclcsiw.

I PaB. lOet II.

1!)8 m: i.M \i.i.iiiii>iTATi: i;(:(:ij:si.e

Ncque {.'iiiiii iilii de propositionibus ab lîcclesia iliiiiinalis :\t,'iliii' , grammatici aut \iil[,'iis prol'aimin coiisulcndi siint, scd ipsa Ecclcsia, quai liliis suis et scnliciuli et loqucndi nonnaiii pra'scriliit.

11. I.ovanionsis ad arljilriiiin qua; docct modo cxaggeral , modo cxlennat et allcrit. l'In vult .lanscnianaiiiiri proposilioiium cciisuraiii parvipcnderc ; diccrc non verctnr Ecclcsiani orraro possc in judicando quis sit verus ac naluralis propositionuin sensus. Palàm contcndit nusipiain E(;(dcsi;c proinissuin esse, fore ut in lioc jiidicio non crraret. lluic Ficclcsiie judicio opporiil gratninalicoi-um régulas, et rcccptain io- (]U('ndi tonsueludinem. I bi veiè sibi suisquc iiieluit, blandis moilibusque verbis rem exténuât. Neque enim , ait, graninialici aut vulgns profanum consulendi sunt.

0 Lovaniensis, seriù-ne an joco ba;c dicis? •Juid obtrudis viilfius profanum'! Agitur non de prol'anis vocuni novitalibus, quas arceri jussit Aposlolus, sed de rceepta apud omnes, etiam pios eldoctos, ioquendi consueludine. Agitur de regttlis fjrwnmatkorum , quibus sublalis nulla esset cerla, constans et distincla apud boniincs dicendi ratio. Agitur de reguiis, sine (|uibus neque ulia tradilio, neque Scriptura saeru, neque ulUis oralis serino , quid ccrluni sonare polcst. Agitur de locutionibus (jnas auctores canonici , Patres et singuli optimtc noltc scriptorcs in suc vero ac naturali sensu liaclenus usurpaverunt. Nunc consulenda est Ikcc necessaria cujusiibct sermonis régula, et lucc recepta a Scripturis et Iradilione Ioquendi consuetudo. Absit ut unquam dixerit Ecclesiani non posse aliquam locutioneni , bactenus innocuam, et sensu catbolico acceptain , repudiare, ne periculosa œquivocatio subrcpat. Veriini in eo casu pia mater lilios moneret se illius locutionis repndialione , dcposito lonsulcre, eosquc in posteruin obligari ad vitandam banc loculionem : at vcrô apage qui dicat ab Ecclesia gratis et ex iniproviso condemnatos iri pios scriptores , qui bono siinpllci(]ue aiiirno, aulcquam |>rouiulgata esset bœc nova lex dicendi at(|ue scribendi, singulas voces , jiuia yniinmalicorum rcgidas, et receptam tuni a Scripturis, tum a Iradilione omnium sœculorum , Ioquendi consueludineni , catbolicum dogma docuissent.

Huod si Ecclesia subilâ et improvisa vocum iinniulalione pios scriptores censura conligercl, nonne unusi|uis(jue scriptor Ecclesiani tualrciu sic verccuudc compclleru posset : Calliolicissimèsensi, scripsi catholicissimè, juxia gramniaticorum régulas, et receplam a tola Iradilione Ioquendi consncludincm. Polui-ne divinare banc Ioquendi formain a le subito immulalam iri'.'Numopurluit , dumadbuc vigcbat liic mos , IcgilinKC vocum signilicationi adh;erere? Num mcrilù pmnas dedisseni , si conlia granniiaticorum régulas , et receplam bactenus loqucndi consuetuilinem , profanas vocum no- \ilales Iciuere usurpasscnn? Quare igilur do pœnas, eo quod feccrim quod si non l'ecisscm pœnas nierilo darem? Non minus injuslè do poMias de alieno sensu, qui mibi gratis aflingilur, ()uàm si iniiocens nro sceleslo lu viucula conjeclus capile pleclerer. Quanluinlibel jubé iianc loculioucni deinceps in alio sensu usurpari ; quanlunilibel vêla illam in pristino et naturali sensu in poslerum accipi; nibil obslo; morem geram lubens : at de pr;elerilo valcant graniniaticorum régula;, et recepta bactenus Ioquendi consuctudo, quas candide sedatus suni. Error juilicis, qui insonlem pro sonte imprudens damnât, judicium verum ac juslum nullatenus facit; imù ideo injustum est pœnale hoc judicium , quod imprudentis judicis errore pœna in insonlem cadal. Sic etiam quid injustius aualbemale, quo catbolica loculio pro impia et ha^retica daiunatur?

Quid, velim, buicauctorisquerela; reponcret EcclesiaV Nura ipsa apud omnes sensim vilesceret, num censura; palam exsibilarenturï Num ipsœ viderentur quasi laquai dolo injecii, ita ut (juoquô luicris pedein intercipiaris'; Si contra receplam lo(]uendi consuoludincm, ca- Ibollcum dogma doceas, analliema eris : rursus cris auatbema, si juxIa receplam Ioquendi consueludineni , quain Ecclesia ex iniproviso répudiât, idcui dogma docueris.

Verum quidem est Ecclesiani posse cerla qua'dam vocabula consccrare, quippe qu;c c;tteris omnibus apliora suiit, qu* repuliulanlcs lurrclicœ a'quivocaliouis sarcnlos exslirpcnt. Sic jubet Filium Pairi tonsubstantialcm dici , Virginem Deipuram, et in Eucbarislia prœdicari tronssubsUmiiationem. Sed liquet Ecclesiani , in bis vocibus consccrandis, nullalenus ex iniproviso reccssisse a vero ac naturali sensu vocum, ne(|ue ullam vocibus vim iululisse; imù caulissiniè et sagacissimè delegisse vocabula, quœ ex suo congenito sensu , impium sensum evidculiùs et expressiùs arcerent.

Ilaque, si valeret Lovaniensis assertio, quispiani Janscnii discipulus posset ila disceptare : Pridie (juàui damnarenlur ab Innoceiilio decimo (]uiu(]ue proposiliones, iiundum proinulgala erat lex iinuiuland;c Aususliiiiana' locutiouis. Hucusquc quinquc proposiliones iiihil

CIRCÂ TEXTLS DOGMATICOS.

iiisi purnin et Auguslinianuni sonabant. Juxia i;i\iriimaticorum l'cgiilas, et receplaiii a teniporilius Aiiguslini , quiu ctiam apostoli Failli Icinpoiibus, loqiiendi consueludinem , verus ac naturalis harum quinque propositionum sensus piirissiniiis erat. Qui lias proposiliones tiiebanliir, iiiculpatè , appositè ac jure inei'ito causam oraverunt : qui vei-6 eas impugnabaiit , poi'pcrain, impie et injuste aliospersequebaulur. Pi'idie quàin pronuntiarelur pontificiura decreliim, is erat causœ status; postridie gratis inversa sunt oinnia : subitàet improvisa sensuuin iiaturaliuin translatione, efl'eclum est ut qui iiierito suam causam tuebantur, rneritô damiiati siiit , et qui falsô fratres accusabant , nierilo vicerint. 0 eflicacem verborum metainorpbosim! ô ludicram translationem scnsuum! Ecclesi;e decretum non déclarât sensum qui jam occurrit ex ipsa loquendi consuetudine, sed frustra reclaniautc tum grammaticorum régula, tum peritorum omnium consuetudine, facit repente quoJ nunquam fuit. Ne fadi rationem quairas; sic volo, inquit; sic jubeo; sit pro ratiûiic voluntas.

In hoc, inquit illc Jansenii discipulus, Ecclesiaï obscquimur, quod abdicatis grammaticorum evidentibus rcgulis, et receplà omnium temporiim loquendi consuetudine, amplcclamur plirasiin Ecclesia;. Violenta quidem est bxr pbrasis , barbaia , et vebiti inhnniana : inauditus sensus illi affigitur. Quod ex suaple natura affirmât, negare cogitur, quod negat ex native sensu, jam cogitur aftirmare. Atlamcn liane plirasim Ecclesiœ alacres usurpamus; iieque enini piget , immulato sensu, voces ininiutare, et de dictionarii meris apicibus parum curantes, decreto parère.

Sic etiam Calvinisla: dicere potcrunt : l'hrasiiH Ecclesiœ pacis studio accipimus. Dicemus ilaque voluntatem a Deo motani et excilalam posse dissentire, si velit ; quippe qua; si aciu vellet dissentire, rêvera dissentiret. Neque amillit naluralem capacitatem, sive potentiani remolam nolcndi , ctiam du m actu ad volendum deterniinatur. Sic singuli hœretici , deposità eà animi rigiditate quà jugum apertè excusserant, iiitra Ecclcsi;e sinum latentes dicturi sunt, se phrasim Ecclesiœ libenter amplecli , quamvis absurdam , vi delorlam, ridiculam, et grammaticorum regulis contrariam, id est legilinio et naturali linguœ usui, omniunique tum Scriptura;, tum l'atrum pbrasibus opposilani. Veriirn, iiiquiunt, h«retici, ore tenus tautùm obsequi facile est in ineris logomachiis. Sic velit, sic jubeat Ecclesia, quid ad nos?

sit, in re tam ludicra, pro rationc voluntas.

III. Si fas est dicere Ecclesiam errare posse in judicando quis sit verus ac naturalis proposilionis sensus, eoque Ecclesitc errore fieri, ut catholicissima propositio in haereticam subito transinutelur, nullus erit haireticus qui non sperel plirasim Ecclesiœ quam admittil , aliquando revocari posse. « Ellanisi, inquit Lova- » niensis, non fuisset, ut esse putabat, sensus » verus ac naturalis illius propositionis ante » condemnationem , per condemnationem ta- » men facicbal, ut deinceps sensus ille damna- » tus illi proposition! adhœreret , ac per eain » signilicaretur, si non verè ac naluraliter , » juxIa régulas grammaticorum, et usuin lu- » quendi profanum, saltem juxIa régulas et » phrasim Ecclesiœ. »

Quibus posilis, quod poeta de usu , hoc de Ecclesiœ decrelis dictum oportebit :

Multa l'cnasccntuv qufe jom ceciilcrc, caik'iil(|iic QiiîE iiuiic sunt in lionore vocabula, si volet usiis, Qiieni pcnes arbitiium est, et jus, et iieiina lo[]uenili '.

Longé autem promptiùs renascentur quœ jam cecidere, locutiones scilicet ad suum verum ac naturalem sensum revocahuntur faciliùs, quàm ab eo vcro ac naturali sensu in alienum vi detorlœ sunt. Si Ecclesiœ auctorilas efficere potcst, ut propositio prœ se ferens sensum peuilus catbolicum , subilà conversione sensum penitus hœrclicum prœ se ferat, frustra reclamantibus grammaticorum regulis, et receptà loquendi consuetudine ;, quantô magis eadem auctorilas efllciet , ut liœc ipsa propositio ad suum vcruni ac naluralem sensum , veluti priinigenià propensione, redeat,juxta grammaticorum régulas, et receptam loquendi consueludinem. Ilaque cujuslibct sectœ hœretici sperabunt phrasim Ecclesiœ, quà gravantur, proximè casuram, et renascituram quœ jam cecidit.

Jansenii discipuli ita secum dissercre poterunt. Invaluit quidem a quinquaginla circiter annis, nova pbrasis Ecclesiœ contra Augustiiiiauas locutiones, ut prœcepla Dei dicantur possibilia, etiam in inslanli temporis ubi prœ- cepla urgent, et deest gratia cflicax, quœ h'ic et nunc pernecessaria esset, ut verè et actualiter possibilia forent. Invaluit ;j^*-rts/s Ecclesiœ, ut contra grammalicorum régulas, et receplam ab omnibus cordalis loquendi consueludinem, gratia insufliciens dicatur sufticere , et polestas appcllclur proxiina et compléta, eliamsi illi desit auxilium pernccessariura. Invaluit /;/»«s;s

' IJonM. de Ali. }ioii. v. 70.

DE IiNFALLiniLITATE ECCLESI.E

Ecclesiœ, ut dicatur volunlatem interiori gratiiE rcsislerc sivc diasculirc , qiiainvis ca sil instipcraOitis , iitflectinafiilia et (itii»ijMlmlissi)im <jrntiœ medicinalis potestas ; ita ut constet ncmincm posse illi rcsislerc, et verè repugnet eam dari. alquc volunlalein ab ea dissentire, sivc abessc ctTccluin. Iiivalnil /(/'/ris/s Ecclcfio' , ut dicatur Clirisluni iiro oinniluis mortuuni esse, eliauisi gralia Christi, ut docet Augustiuus' contra l'clagianos, non omnibus detur. Veiùni alif|uaiido cadent qu;c nunc sunt in honore plirases, et reuasccntur qiia; jam ccciderunt. Tempus erit quo pak'uu dicturi sumus , ut antea, mandata Dci non esse actu possibilia, nisi duni aclualitcr adest gralia eflîcax, quà verè possibilia fiant. Dicluri sumus, juxta verum ac naturalcni sonsuin verl)orum , polentiain hic et nunc agere non posse, dum h'ic et nunc caret ope ad agendum pcrnccessarià. Dicturi sumus, ex recepla ub omnibus cordatis lociuendi consueindine, voluutatem nuUatenus résistera gratiae , dum ipsà excitante conatur, et ipsà dante consensuni consentit; nunquam auteni dissentire, siquidcni consensus a voluntate nunquam dencgatur , nisi forte ipsa gralia impar sit ad dandum hune consensuni. Dicluri denique sumus , (lliristum non esse morluum nisi pro illis liominibus pro quil)us rogavit, mm pro nmndo rof/ans, cl quibus dala est gralia, qua;, ut ait Augusiinus, non omnibus daim'* . Porrô quin- (]ue damnatœ Jansenii propositiones, in gerniano, vcro ac naturali sensu Augustinianœ sunt; damnalœ sunt in alieno sensu, queni adversarii Molinisla; maligne aftingebant. Scnsus hic a'icnus et maligne afficlus, errante et perperam inlerpretanle Ecclesià, faclus est subito verus ac naturalis. Paremus quidem in accipienda ore tenus jthrasi Ecclesiœ. Jam lo- ([uiinur ut ipsa jubet, sed in sensu Thomislico, (]ui nequidem sensus nobis vidctur. Enimvero in lioc Thomislico sensu , aut poliùs nugatorio sermone, insufficiens est quod sufficit. Pra'ter insufficicnliatn auxilii dali, pernecessarium est aliud amplius auxilium, et volunlas proximè h'ic cl nunc polest, quod lamen répugnât ut ipsa b'ic et nunc agat. Sic omnino obscuralur cl iuilibrio vertitur Augustinianum dogma , cà absurdà , violenta el nugatorià Thomislarum locutione. Al co Thomislico fuco illisi , pace fruinnir, repulamur omnino catholici; quin et adversarios ut Semi-Pelagianos acerrimè im-

' Ejiist. ail f'itiil. cr.xvii, u. K»

Footnotes

1. III. Beg. lY, 29, 34. ↩