Dissertationes quatuor ad Jansenismi controversiam spectantes, pars 2

' Script, triiil. coliininir. V Trévoux , 1702, I. m , 2" Bctairciss. pag. 82 cl scq. f Ldit Versai. )

liini. H, p. 801. le //(.s/, des cinq Pro)Kts.

pugnamus. Quod deridcmus, hoc ipsum esl quo nos calholicè apud onuies constat sentirc ; hic est clj'peus quo prolegimur. <> miriticatn prorsus Ecclesiœ p/irasim, quà lot comnioda nacii sumus! Sed tandem aliquando cadent intrus.'c ill:e et caducœ phrases; arcebilur procul Molinistica, sivc Semi-Pelagiana locutio ; renascenlur brcvi , ut speramus, aurea^ Augustin! Iiiiulionos , (]uil)us Augustin! dogma aperlè ex- |)rimi dcccl.

Sic pariter, qui in sinu Ecclesià; delitescunt, innumeri Calvinistœ dicluri sunt : Phi'asim Ecrlesiiv usurpenuis necesse esl. Dicluri ilaque sumus, voluutatem a Dco motam et excilalani posse dissentire , si velit etiamsi actu non possil velle dissentire; quippe quœ dissentire sivo resistere non polest insupcrabili et oinnipotcntissimœ gralia; potestati. Dicturi sumus panem ac \inum in corpus et sanguincm Christi //-rt».?- subtimtiavi in Eucharistia. Vcrùm cadent qua; nunc sunt in honore , el renascentur qu» jam cecidere Ecclesiœ phrases. Tempus erit quo palàm dicemus, rcsisti et dissentiri nullalenus posse a voluntate quœ insuperabiliter , indeclinabiliter et omnipotent issimè movetur ad consensuni. Dicemus in Eucharislia adesse Clirislum, virtule scilicet ex corporis et sanguinis susblaulia cffluenle, non aulcni ex ipsa reali corporis pra;sentia; quippe qui dixit : Me aulem non sempjer /labetis.

Nesloriaui pari jure dicturi sunt : El nos Ecclesiœ phrosim nutlo uoslro incommodo admitlere juvat. Absit ut femina Deum verè pepererit. Allamcn Deipara appellelur , modo apud nos ratuni sit ipsam lanlumniodo pepcrissc honiinem, cui Dcus singulari unione conjunclus est. Forsan cadet aliquando adveclilia illa (^vrilli phrasis, quà femina Deipara indecorè pra'dicatur et renascentur nilidiores INestorii phrases.

Quin etiam Sociniani flexili el vcrsipelli iiigenio, qui lolerantiani et unionem , ut aiunt, proTnovere student , Ecclesiœ phrasim obsequiosèamplcclenlur. Filius, inquient, in sensu accommodalilio , dici polest Patri consubslautialis, quemadmodum amicus cum amico unanimis et concors dicilur; neque lamen in Pâtre et Filio erit snbstanliœ identitas, sed tantùni cordis el anima;. At forlè 7-enascenliir scnsiui ingenuic loculiones quae anle Nicienani synodutu vigebant, cadetque, quod nunc est in honore , imniane hoc et indeceus consubstantialis vocabulum. Sic se gerebani olini ,\riani , qui Conslantini teinporibus aut consubslantinlem Fiiium, aut saltem similis Pairi substantia; prœdicabant. Vcrùm siraul alque Conslantius

CIRCA TEXTUS DOGMATICOS.

(olo imperio potitus est , Flliiim Palri dissimilem in Siniiieusi formula dixerunt.

IV. Quoero a Lovaniensi , quo fine Ecclesia singulis Iheologis formiilam subscribendam proponat , qiià damnantur proposiliones in sensu obvio queni verba prœ se feruntl quo fine I.ovaniensls ipse , aliique ipsi si miles , lanlopere jactent se singulas proposiliones , pvœcisè , in semv obvio quem verba prœ se ferimt , condemnare? Nonne sensus obvius quem verba pra2 se feninl, et verus ac naluralis sensus sunt unam et idem ? hœ voces plané sunt synonymae. Procul dubio Ecclesia banc formulam exigit , ne circa gravissimam censuram , cavillis, argutiis atque sophisticis de nomine quœslionibus sibi illudatur. Alque addilio hfec, tanlo apparatu facta, absui'da et ridicula esset, si valerel Lovaniensis senlentia. Ecclesia; quidem is fuit animus, ut damnatnm sensuni absque ulla œquivocatione indigilaret, nempe assiguando sensum qui legciiti confeslim occurrit, et quem nemo sanœ mentis non videt. Quid simplicius, quid brevius, quid facilius, quid aptius ad exstirpandam controversiam? quid lucidius, ut singuli pro module rem compendio expédiant? Idem est ac si Ecclesia diceret : Qui obvius est sensus, et quem verba prae se ferunt, ipse est quem damnari jubeo. In hoc uno tota quœstio decidilur, quod prima fonte vides, et quod nisi caicutias aut conniveas, non videre nequis. lUe itaque sensns qui facilius ac prompliùs veluti suâ sponte ex simplici vocum juncturâ Huit, ipse, ipse est quem ne dixeris unquam Auguslinianum esse. At conira aperlè illuditur Ecclesia;, ipsaque sibi ipsi iiludit, si valeat Lovaniensis argumentatio.

Idem enim est ac si diceret ipse Lovaniensis: « Condemno verum ac naturalcm propositio- » num sensuni , non euni quidem qui verus ac » naturalis hactenus fuerat, juxia grammalico- » rum régulas, et receptara loquendi consue- » ludinem ; sed eum qnem Ecclesia subite et » ex iniproviso, ex faiso, aliène et maligne af- » ficto, in verum ac naluralem, répugnante » ipsà vocum naturà, et omnium peritorum » usu , convertit. »

Quœro aulem rursus a le , ô Lovaniensis, quis sit ille sensus alienus, quem Ecclesia verum ac naluralem fecerit. Quod Ecclesia nusquam dixit, boc nullatenus divinari potest. Ubinain lalet sensus ille , quem tu obvium sive evidentem appellare non es veritus? Si per sensum obvium quem verba prœ se ferunt, intelligendus sit sensus , qui juxta grammaticorum régulas , et receptam ab omnibus loquendi consuetudinem , ex ipso texlu prosilit, et occurrit cuivis legenti, bene est, abunde est, tota controversia brevî et facile dirimitur. Primo ictu oculi perspicitur quod damnandum est. Si verô dicas sensum obvium quem verba prœ se ferimt , eum esse nescio quem , qui contra grammaticorum régulas , et receptam ab omnibus loquendi consuetudinem, ex iniproviso, et absque ulla pra;- via Ecclesiœ monitione, in locum veri ac naturalis suflectus est, jam sumus mullô incertiores quiim aniea. Quis enim divinare potcrit quis sit ille sensus, qui a recepla loquendi consuefudine, ipsisque grammaticorum regulis alienus est. Profeclù neque ipsa Ecclesia illum assignavit, neque certô assignare posset; quippe qua; ex tua hypolbesi errare potest in assiguando cujusiibet proposiliouis quocumque sensu. Itaque idem est ac si diceres alla voce : Condemno quinque proposiliones in vero ac naturali illarum sensu , quem verba pra; se ferunt; et conlinuô demissâ voce clam adjiceres : Sensus autem ille , quem dixi verba pra: se ferre, est nescio quis sensus, qui grammaticorum regulis, et receptœ loquendi consuetudini répugnât. Sensus est quem Ecclesia nusquam declaravit. Sensus est indelerminatus, quem ipsa nullis vocibus assignavit , neque certô assignare posset.

Jam luce meridianâ clarius est, quanto molimine Ecclesia nihil nisi nugatorium efTecerit, in exigenda bac fidei formula, si quae dixit Lovaniensis vera sint. Quis nescire potcrat Ecclesiam velle proposiliones damnare in aliquo sensu quem damnalum volebat? Anne seriô condemno proposiliones ab Ecclesia damnalas in sensu quem damnandum arbitrer, et qui nullatenus assignari potest a theologis subscribentibus? Condemno proposiliones in nescio quo sensu indelerininato et tlctilio, quem Ecclesia verum esse textùs sensum decernit, et damnalum gratis jubet. 0 ridiculam et subdolam lidei professionem ! Quorsum haec addilio, in sensu obvio quem verba prœ se ferunt? Cerlè si exigerelur simplex et absolula proposilionuni condeninalio, candide inlelligenda esset de vero ac naturali illarum sensu. Hactenus ila accepta sunt ab omnibus Catholicis singula Ecclesiai anathemata. 1° Quaelibet proposilio simpliciter damnata in sensu quem verba prœ se ferunt, ex regulis grammaticorum , et receptà loquendi consueludine , damnata credilur. 2° Si Ecclesia nullatenus moneat filios, se in hac censura receptam loquendi consuetudinem et régulas imraulare, tum cerlè mullô mag'is constat censuram in vero ac naturali textûs sensu simpli-

DE INFALLIlilLlTATE ECCLESLE CIUCA TEXTUS DOGMATICOS.

cissimc esse accipiendam. 3" Si Ecdesia adjeceril , in sensu ohviii i/iicm vcrha /ircf su fcriitil , liliosqiie ;id liane roi-iiiulaiii aiii|ileit('ii(laiii jiircjurando ohsti'inxcrit, tiiiii proiiil diiijio, lucu claiius est eâ insigrii addilionc iiiculcaii <iu;'im maxime, sensum, quoin damtiatuiu vult, uimi esse qui , juxta f,'rammalicoriim régulas , et rcceplarn loiiucndi consuctudiiiem , ex ipsa voturn juiictuia sponte Huit.

Quœiiain autein bac impia sil Ecclesia; irrisio, iiciiiosanïfi incnlis non videl, duin Kccicsia juhct ut damnclur sensus, qui juxta régulas et receplam consuetudiucm obvius est, et quem vei'ba prœ se f'erunt. Lovaniensis alla voce jurât se textum in oo sensu tondeninarc , sed dcrnissà voce adjicit, sensum quem condemnat non cum esse qui ex rcgulis et recepta consuetudine obvius est, sed tanlîmi hune esse qui rentra régulas, et receptam loquendi consuetudinem, ex improviso et indelerminalè ab Ecclesia textui imponitur.

0 Lovaniensis, qui alios doces, te ipsum non doces; qui mentales Calvinistarum restrictioncs in rébus levioris momcnti exsccraris, te ipsum, in professione fidei et jurejurando, absurdissiniâ mentis restrictionc cavillantem non horres? Quis unquam laxioris doctrinœ casuisia al'lirmare aususest, posse qucnipiani in juranda calbolica fide, comicà liàc mentis restrictionu ludere ? Juro, inquis, me condemnare bunc textum in sensu obvio quem verba prre se ferunt, scilicet in sensu qui a recepta loquendi consnetudine , regulisque alienus, et ab ipsa Ecclesia indeterminatus est.

Ilaque Lovaniensis, insuper babilis luni fidci professione, tuni jurejurando, tum Ecclesia.' delinieuLis majestale , cuilibct expressissimie contra suuni dogma definitioni alacritcr subscripturus est, modo ipsi liceat in nescio quem absurdum sensum, et a textu alienissimuni , Ecclesia; anatliema detorqucre. Sensus quem ipse tucri volet , nunquam erit sensus quem Ecclesia damnatuni voluil. Sensus quem verba pra; se ferunt, ex rcgulis et recepta loquemli consuetudinc, erit purissimus , si Lovaniensi credas. Obvius autem erit, qui nusquam occurrit, et quem verba nuUatenus pr;e se ferunt, ex regulis et recepta loquendi consuetudinc.

Nulluserit deinceps bœrelicus, in sinu Ecclesia: latcns, qui , eà arte eoquc exeniplo frelus, omnia expressissima anathemata non éludât. In hoc lutissinio perfugio ovans hypocrisis serpet ut cancer, llàc fucalà et versatili sensus obvii denominalione , omnia décréta ore tenus , nulla ex anime amplexurusest, quisquis Lovaniensi adha;rebit. Proleus ille est, qui variis ferrais illudit, ncc se \inciri patitur. Oi'idquid damnavcris iiuii(|uaiii erit id pra'cisè qiiod damnaliifii non vult. Jurabit se damiiare obvium tuxtùs sensum ; quem tamcn minime ob\ium, leijulis, imù et receptœ consuetudini rejmfjnuulem supponit. Uum jurât se Ecclesia; judicanti adlia;rcre , ipsam errare , et proposilionem [icr se veram , inique lia;reticam facere putat.

V. Ilaque non (anliim de .lanseniana conlrovcrsia, sed de ipsa summa clirisliau;e religioni agilur. Si ratum sit quod cum lanla conlidenlia asseveral Lovaniensis, nulluserit in poslerum li;nreticus, qui i)r,ecisè damnari , et Ecclesia; sinu pelli possil. HaUim sil igilur at(|ue incoiicussum, Ecclcsiam promissis fretain diccrc posse : Siilritui sanclo visum est et nobis , etc. quoties ad servandum fidei dcpositum , opus est ut lia;resim denudatani condemnct in vero ac naturali ha;retici textîis sensu. Ratum sit cl inconcussum , illam a Spirilu sancte specialiler adjuvari, ne regulis tum grammaticorum , tum dialecticorum, unquam rcpugriel, dum damnât textum ('/( se)isu obvio et naturali quem verba firœ se ferunt. Hatum sit et incencussum , cam a Spirilu sancte si)ecialiler adjuvari , dum vult \erum ac naUualem sensum cujuspiam lexlus, non quidem ad arbilriiim transtnulare, sed ex regulis et legilimo vocum usa priccisèassiguare, ut pruîcisc assignatum a cunclis lidclibus damnari jubeat. Qua; si Ecclesia; delinicnli abjudices, idem est omnine ac si humano corperi nervos demseris. Nulluin erit Ecdesi.T robur. H;erelici verum, naturalern et ebvium sensum, quem verba pra' se ferunt, addilo juramento, condeumabunlalacres, eà lamen subaudilà Icge, quod sensus bic nunquam sil ipse quem lueii voluerinl. Hoc perfugium illis parai Lovaniensis, eà inaudilà sensuum naturalium melamorpbosi, càque in judicandis sensibus Ecclesiw fallibilitale, ([uam blandis vocibus insinuai.

Ouod autem maxime altendendum milii videtur, Janseuii discipuli , hoc tolum ab aposlolica sede cemprebatum jaclilanl, quod ipsa non condemnavit. l ndeopcrie prelium est, utseverissimè cendemnelur, (]uidquid ipsi contra san;e doctrinœ temperamenla liccntiùs scriplitant. Exempli causa, triumphum sibi ipsis decernunl , quôd censurani omncm efVugeritit quinque .\rliculi' ab ipsis olim Convenensi episcopo tradili , qui deindc Romain inissi sunl. Eo lamen ipse in opère, qui Viu Pacis inscribilur , quasi râla a summe [lenliticc nunc vendi-¹

DE NOVA FIDEI PROFESSIONE.

tant, qiuwiiic I>ovanii liisce annis scripla et excusa, ah aposlolica sede damnala suiit. Oiiiu cliam sci'iptor illo coiilidcnliàsiiiius , sanclissiniuni Patreiii passiiii coiiipellat ut singula vel conlirniel vel respuat ; quasi ex silenlio inlerpellali judicis arrogaturus sibi tacitam sui dogniatis coulirnialioiiein. Jain vcro connivcre et dissimulaie quid csset, iiisi ellVcii;u liceiiliu; hiandii'i? Absit, ut ad Cyprianuin stribebat Ecclesia maler ac niagislra ' , « absit ab Ecclcsia » Roniana vigoreiii suuni lam prot'auà facililalc » diiuittere, et iiervos severilatis, eversà lidei » niajeslatc, dissolvere? >>

Quod autcm tauta inler mala mœrenlem

' Epist. inl. Cijpr. xxxi : fn^. 13, cdil. Baluî.

aiiiiiuiin levât, boc ununi est, scilicel magnaiiiini poulillcis saiiienlia, qua; singula loco et lemporc agenda appriuic novit. Ha:c oninia eo liberiùs quo luliiis, luà perspeclà prudcnlià, et crga nie benevolenlià, clam commitlo. Ca'Ierùni vcniani oio, quod epistolam , fusiùs ac properè striplam, puriore cliarla !iou transcribam, manu jam del'essà, ueque secrelario Iranstribendam tredere velim. Pereniii cum animi cnliii , intima gralitudinc, et singulari observaritià ero,

Eminentissime Domine ,

Eminentiœ vesinc bumillinms et obedienlissinius servus.

"i" Fn, ARCH. Dl'X CÀMERACENSIS.

DISSERTAÏIO

DE NOVA QUADAM FIDEI PROFESSIONE

CIRCA

JANSENII CONDEMINATIONEM.

-o©cf. Non- solùm observanda est usu et cxteriori obedienlià liœc cousfilutio; sed etiam ceito et irrevocal)ili mentis asseusu peuitus crcdcnduin est verani et reclam esse illius delinitioiicm , alqiie adeo eam fuisse legitiuiè edilam contra Jansenii texlum, in vcro et gcnuino sensu sumptum. Per toluni vilœ decursuni constanler credere oportet quinque proposiliones ex eolexUi, in quo plané asserunlur, fuisse exiractas.

H. H;c voces, uti et postca ab Innocent io \II , suspicioncm générant bue adduci bre\e illud liinocenlii Xll, quo Janseniani dictilant sese viclores cvasisse , ut sufliciat , circa factum , obsequiosum quod vocant sitentium.

IH. Htec verba co Une alquc animo dicta videntur, ut putent omnes sedem apostolicam sibi réservasse declarationem sensùs cujusdam arcani et incognili, quem ipsa clam damnari voluit in Janscniaiio lexlu : ita ut interiui nemini licoat refellere genuinuni et aperlum liliri sensuui , lunquani b;t!ielicum , atque bis artibus rcs to(a veluli sub sigillé posita, eliamnum incerla niancat.

TV- Sensus quem damnavil apostolica sedes, non est ille lanlùm quem verba praî se ferre videnlur, et qui primo aspectu mcnlem afficil: sed is ipse est quem totus libri conlextus , quanlumvis illuin perscruteris, verè exprimit; ita utatlentis totius libri , totiusque syslemalis partibus, sensus ille sit germanus tum libri, tum quiuque propositionum sensus. Aliàs, abjecto, ad ludilicationem meram , solo Jansenii nomine , totum Jansenii systema impunè propugnarelur.

V. Subdolè cilalur boc brève, ne cuiquam pasiori liceat Jansenianos arguere. Promplum quippeerit Janseniano cuilibel contendere , sensum a se asserlum non esse bunc eumdem sensnni obvium , fjiiem ipsa verba per se exhibent. Nempe dicturi sunt, sensum bunc damnatum , baclenus indetinitum videri. Insuper adjecturi sunt, bunc sensum non esse illuni, qui necessilatem tanlùm relativam et parlialem inducil; quippe qui gralia; ex se eflicaci , atque adeo cœ- lesti, sancli Auguslini doclrinae evidenlissimè conseclarius est; sed sensum valde diversum, quo totulis, absolttfa,p/iysica et immutabilis ne-

DE NOVA cessitas stabilitur. His argutiis facillimè aperto liidihrio vcricrcliir ipsa niodrstinrum paslonim vigilantia ; loi suliorircntiir nobis spinosa? lilcs, quoi Janscniani cinciidandi ociuri-ercnt. Sic optimis dopositi cuslodihiis imposiliiin vidcioliii' silenlimii, no conlagiiim anipiilarent.

VI. Tlicologus istc sanœ docliiiiiR minime consulere sliidet, imô hoc unum molitiir, ut Janscniani ponan(nr in tiilo, et facile' cH'iigiant. Faleor equidem cuiiibcl liomini privalo non licere, ut quemlibel Ecdesiœ ministrum oplimà fami pnudilum temerè et nulla de causa Janscnismi incuset. At vei'ô longé aliter di.xerim de cpiscopo, qui potest occultis ex causis suspectum liabere quempiani clericum, atque illnm a sacris ordinihus removere, donec ipsi conslet jiivenem rectiùs sentire. At contra , si valeat illa , quam tlieojogusadslruit régula, tenctur episcopussacrisordinibusinitiarequemlibetjuvenem, nisi legilimè, sive jiiridico ordine , consliterit ijisiimjui^enum esse suspectum, nliquam exquinijue propositioniOus docuisse out Icnuisse. Propositioncsautem illac, ut dictilanl, prorsus ambigus; sunt et incerlœ; namque in alio sensu gratiam ex se efficacera, scilicet cœlestem Augustin! doctrinam , duntaxat asserunt , et in alio sensu Calvinianam necessilatem cnuntiant. (Juis autem sit obvius ilie sensus , quem summi pontilices damnatum voiuerunt, res est etianinuni oninino incerta et indofinita : siquidem ad summum pontificem duntaxat pertinet , ut ait Hennebelius, sensum quem in illis quinque propositionilms damnaverit , ut damnatum a fidelibus a-edi censuerit , declarare. Porrô cùm summus ponlifex non declaraverit quis pra^cisè sit ille sensus, quem ut damnatum a fidelibus credi censuerit, hinc sequitur nulli episcopo liccre , ut quemquam juvenem a sacris ordinibus amo- \eat. Neque enini episcopus valet declarare quis sit ille sensus, quem pontifex in illis quinque propositionibus damnatum voluit, atque adeo milli episcopo licet juvenem suspectum liabero, etianisi juvenisapertè doceat ac teneat quinque propositiones. Enimvero dicturus est juvenis (]uinque propositiones a se doceri tanlùm in purissimo Augusiini sensu, neque probari posse eas a se esse propugnalas in sensu damnalo. Damnalus quippe sensus a summo pontiticc nondum assignalus est et declaratus.

Vil. Astutiores Jansenislas minime pigel ila argumentari, ut suam conscientiam obmulescere faciant, et perseculionera quam metnnnt dexierè déclinent. Prima ex quinque propositionibus in Janseniano texiu sic obvia est, ut conceplis verbis, ne mutatà quidem voculà, legalur in libro. Verum quidem est, Haec aulem propositio avulsa a suis lemperamenlis , qua' in reliquo libri contextu sexcenlies disseniinantur. juremerilodici potest in sensu obvio, quem ipsamet verha pcr se exhibent , mcrè Calviniana; quippe qutC lotalem et absolulam peccandi necessilatem exprimit. l'nde cilra omne mendacium , ac tulà conscienlià dici potest, legltimi' conslnre ulitpiam, nenqie primam ex quinque propositionibus, in Jansenii libro, cui nomen Ai/rjustinus, teneri ac doceri , ideoque dici non posse qxùd Janscnismus sit merum pknntasma. lia Janseniani ullro falentur aliquam ex (piinque propositionibus in libro doceri , atque adeo Jansenismum non esse mcruni phanlasma, eliamsi pulent nihil posse exsculpi ex to!o Janseniani libri contextu , praîter cœlestem Augustini doctrinam , qui docetur relaliva et parlialis peccandi nécessitas.

VIII. Quid mirum si quispiam credat , Janseniano libro doctrinam hœreticnm conlineri, simili atque ponitur, huic homini conslare, eo subdolo sensu , quem dete\i . primam ex quinque propositionibus Jansenii libro doceri ac leneri , si illa propositio in sensu obvio sumalur, et avellatur a suis temperanientis in loto libri contextu sparsis.

IX. Nullum lapidem non movet Hennebelius, ut constent ha'c duo : 1° liiam primam e\ (piinque propositionibus esse liaTeticani in sensu obvio quem ipsamet verba exhibent, quoniam sic decisa, et avulsa a lemperamenlis quibus mitigalur in toto libri contextu, absolutam ac lotalem necessilatem adstruit. 2" Hune sensum obvium, qui genuinus tolius libri sensus non eral , sic affixum fuisse ab aposlolica sede , tuni propositionibus, tum libro, ut jam nemini liceat hune sensum plané hœreticum ab ulroque lexlu sejungere. Unde conficitur ca?leras quatuor propositiones infeliccm primœ sorteni subiisse , ila ut propter banc prioreni , cui ad juncla: sunt, lucreticam signiricationcm, jubenic sede apostolicà, induerint et relineant. His argutiis freli, contendunt sedem apostolicam omnino vetuisse, ne quisquam primam quinque propositionum unquam accipiat vel interprelelur, uisi in illo obvio sensu, atque adeo alias quatuor priori annexas jam non posse inlelligi, nisi in illo bxrctico tolalis et absoluta) necessitalis sensu ; quia, inquit Hennebelius, alio sensu qui'nn obvio eam accipere oc interpretari expresse vctat sancta sedes, cujus décréta sincero me corde sub- Jirio. Ilaque easincora animisubjeclio hoc unum pnestat, ut sensus ille obvius primac propositionis, qui antea non erat genuinus tolius libri

FIDEI PUOFESSIONE.

sensus, ex alieuo et ficlitio fiât genuinus tiini proposilioiuim , tiiinlibri sensus, et easit lotius daninalionis ratio habenda intacta, rémanente doclrinà partialis et relalivae necessilatis, quam (oto suo conlextu Jansenius evidentissimè explicavii.

X. Qua? qiiiJcm si valeant, linc unum cflicit biilla Vineiim Bomini Sabaoth, ut confirmet liane ha;relicam tolalis et absolutae necessilatis significationcm , quam sedes apostolica jam multolies indiderat, tuni propositionibus, tum Janseniano libro , atque adeo theologi huic imperal.-e interpretationi obsequentes , ex animo credant eam faclam fuisse legitimam libri interpretalionem , etiamsi autea non fuerit.

XI. Eà lege et conditione, quid mirum si jubeat fomiulam a discipulo subscribi?

XII. At verô si quœras ab Hennebelio in quo sensu quinque proposiliones ab apostolica sede damnatas piitet, et a discipulo daninari velit, hœc est absoluta quam discipulo commodat responsio : « Respondeo me ea in re non possc » pra^venire judicium sedis apostolica;, ad quam n solani spécial declarare sensum quem in quin- « que propositionibus damnavit. Itaque judicio » sedis aposlolicœ obsequens, dico me in quin- » quo propositionibus daranare sensum obvium » quem ipsa illarum verba prœ se ferunt. » Ex ea responsione decreloria, luce clarius est ipsum penilus lalcre quis sit ille sensus obviiis, quem ipse cum jurejurando damnât. Sensus illc. etiamsi dicalur obvius, sic lamen non obvius est, ut nenio illum indigilare valeat, neque episcop\is ipse dignoscere possit an quisquam homiinini luinc sensum doceat necne, atque adeo catholicus habendus sit vel hï'reticus. Sic, post edilas quinque consliluliones, etiamnum damnatus ille obvius Jansenii sensus , est sensus impervius , sensus problemalicus , quem nemini licet invcsligare et perscrulari. Veluit nimirum sedes apostolica, ne quisquam, vel episcopus, audeatbuncsensumobviumcommonslrare. Hcec eadcm sedes, quœ tanlo apparatu et molimine liuuc sensum obvium damnavit, ut ab omnibus Christi tidelibus passim damnaretur, sibi uni reservavit declarare quis sit sensus ille. (^ùm autem id hucusque non praîstiterit, id instar enigmalis ambiguuni atque incerlum remanct. Dicanl Janseniani quantîim libuerit quinque proposiliones in sensu tolalis et absoluta; necessilatis esse ha>reticas, sed acceptas in sensu partialis et relative necessilatis puras esse , atque Augustiniano syslemali consenlaneas; crimini verlerelur episcopo si diceret hune esse obvium Jansenii sensum , quem .sancta sedes evidentissimè damnavit ; id si diceret episcopus , prœveiiirel judicium sedis apostolicœ. Quamobreni quidquid obstrepant novatores, et quantumlibet dolosus illorum sermo serpat ut cancer. obmutescere cogelur episcopus. His positis, quidquid ulleriùs dicturus est Hennebelius, gratis diclurus est, et cilra omnem de fide qua}slionem ; ipsi quippe sufficit ut opinionem suam libero animo propugnans , sensus obvii declaralionem ab apostolica sede forte profecturam cxpeclet.

XIH. Verùm si quœras quœnam sit ipsius libéra in dispulando sentcntia, sic responsurus est, nimirum ' negat juslos qui volunt et conantur implere prœcepta, jacere in totali et absoluta ea observandi impolentia. Enimverotum temporis, ex ope alicujus grati;e actualis volunt et conanlur. Ex ea autem gratia acluali datur illi parlialis qua>dam et absoluta poteslas praecepla iniplcndi; unde nec decst omnino gralia actualis, quâ possil/ilia fiant, possibililale partiali et imperfeclà. Imô si jusli illi, ex impossibili, obsequerenlur huicinsufficienli graliœet parliali , illà potestale ad observandam Dei legcni roclè uterentur ; Deus opus inceplum perficerel : datoenira impossibili, sequerelur cl aliud impossibile

XIV, caci , licèt resisti possit , non tamen 7-esisti ; fateor quidom absolutam quamdam resislendi poteslalem, quœ est vel ipsa nuda, ut docet Jansenius, arbitra fexibilitas, vel concupiscentia; opposilaî renitentia , quœ teste eodem Jansenio, àicHwv ptpccondi poteslas perfectissima. At vero Hennebelius nusquam ingénue docet illamesse, ut uno ore concinunt omnes veri Thomistaî, poteslatem proximam , solutam , et proportionalam dilTicultati.

2» Hennebelius, in tantis conlroversiœ angusliis positus, nusquam adduci potuit, ut gratiam iliam vcrè; proprièet absolulèsufficienlem diceret; quemadmodum et Thomislœ omnes apertè prœdicanl, id omuino ad fidoi dogma servandum pertinere, ut ea gralia verè sufficiens habeatur, dum prœceplum urget. Hoc autem tantùm sibi ipsi vix imperavit doctor, ut ila loqueretur : rocaturque convenienler gralia sufficiens : non quidcm ex suo nomine illam sic appellat; absit : sed vulgi loquelam bictoricè refert et narrât. Neque certè id mirum videri débet : enimvero si quœreres an illa gralia, seclusa ab eflicaci, largiatur liomini infirmo ac tcntalo poteslatem proximam, solutam, expe-

1 [)c piima proposilione. — ' De secunda proposilione.

1° Dura Hennebelius ait \ gratiaR effi-

DE NOVA FIDEl PHOFESSIONE.

(lilam, l'clulivi'i siifficienlem, cl proporlionalam irnpedimciito aciualis conciipisioiitiiL' ; 'l'iioriiislis lioc toliini libcnlissiinè annuciililuis inininii; ohseijucrclui-. 'riiiii procul iluliio icspnnJorct se liolle priPDenirr jiidkium si'ilis n/insld/icir.

3" Suirii<,'iuin silii parât in allcfiainlis sandi Tlioina» locis (luiliiisdaiii , lit conslftt gralia! lanlùin parvai, invalidje, et revcrft insiiriicicnti , voliinlalcslioininumresistei-c; qiiippcluL'Cgialia IV 11 st rat 11 r eo solo clleclii ad qucm dalnr, ex volunlateantocedonti.qiKT veluti va^'a vcllcilas est.

W. I"l)iiin Hennebelius liajc verba scripsit', (jiiû wmm prœ alin elif/ere posail , iiitellcxit-ne eam esse poleslalcin proxiniam, iiiiincdiataiii , solutain et expedilam , ut aiunt oinncs Tlioinistai, ila ut ea poleslas vires habcat proporlioiialasdelectationi opposilœ in codeni leniporis pundo? minime. Id si crcderct , profcdo clalà voce iiltro proniintiasset. Quid verô jam dicturiis esl?iniiii videor ilium aiulire dicenleni : No\o pi'ipcenb'i' jiidiciiim scdis opostolirrn ; ad eam solain pertinel dcfinire iitrùm illa poleslas silabsolutalantùm, anrelativa et proportionala deleclalioni opposilw.

20 Adstruit qiiidem Ubertidcm a quwrimique necessita/e, ita (ul wmm déterminante , td polestcdfim nd oppositmu tollat. At verô in ea asserlione ah ipso Jansenio nequaquam discrepat; saepissime enim in co totus est ipse Jansenins , ut neget eam necessilateni , qnx pote/^tatcm nd oppoftitiim ti'dlit. Et verô nulius unquam baM'clirus, neque Calvinus ipse, voliiit iit nécessitas a delectatione voluntati imposila, tollat ipsi poteslalem ad oppositum , sive llcxibilitalem voluntalis ad utrumque; qiiaudo quidem ca tlexibilitas est ipsamet facullas radicalis sive voluntalis essenlia.

XVI. In hoc Hennebelius minime Jansenio adversatur; namque Jansenius ipse lias llennehelii voccs libenlissiniè adoptasset : Piitest /iiimnnu voluntatt pro'venienti ymlia' intcriari resislere vvl oblemperare. Aitautem Hennebelius, hanc suain propositionem patere ex siiprù diciis od seeundam propositionem. Sciliccl ila diceret Jansenius : l'otost humana vohinlas resislere prancnienti gratiœ inleriovi, (jua? excitât et diaponit ad actus pios, sed qn;c invalida est , et inferior actuali concupiscentiœ gradn, et ([uœ vocotur connenienter gratin suffîriens, ctiamsi relativà et proportionala snfficientiA careat. Insuper potest humana volunlas resislere el'licacissimœ gratia?, id est, potest poleslale absoliita-. neque enim loUitur flexihililas arbilrii, qua; facultas radicalis est : sed non polest poleslale rclalivA, sive proporlionalA ad gradum actualcm opposilaî concupisrentia; ; non polest poteslate proximA, immediatà, solulâ et expedilà. Ilaqiic duin Hennebelius \ull l'iicum facere , et sesc pradiere Anti-Jansenianum , nihil reveri expriniil, (|uod Janseniuni [liguissel paritcr aflirmare.

XVII '. I" Neque Jansenius, neque Cahinus, ncquc Lutbcrus ipse negavit unquam sulllciens esse preliuin sanguiiiis Cdiristi ad rcdirnendos omncs homines. Ho sensu dicliini esl a Jansenio non niagis morluum esse Ciirislum pro ullo liomiuum non pra-deslinalorum , quàiii pro diabolo , et vero snfficiens erat pretium ad redimendos ipsos diabolos.

2° Ea singula qii.e Hennebelius commémorai , videnlur lantùm média parala in online ad salntem; iiiio exleriora: ut sacramcnlorum , quibns plerique homines privanlur, instilulio; gratiarum pra-paralio , etiamsi niilla collalio subsequalur; Evangelii dcniq ucpra^dicalio.

.> Yull parala esse cjusmodi média oinnino nccessaria; sed nusquain dicil , média verè sul'- ficienlia ad salutem, scilicet gratias interiores, et proportionalas concupiscentiœ, dalas fuisse hominibus non pr;cdcstinalis. ji

4" Ait CIrristum ro/untate antécédente salntem ceternam omnium hominiim volitisse. Porro qua'uarn sit ea volunlas antecedens ncmo non videt : nimirum ea est qua; antecedil omnem ad circumslanlias atlentionem. Si forlè non excludalur attentio ad peccalum originale, salleni non includitur attentio ad gradum concupiscenliœ, ut gralia sit verè sulTiciens et proportionala.

5" Aflîrmal Christum lot reprobis promenasse multipliées gratins, (/uiùus i^isi deessent , nberioribus adjuvarentur, atqne ita ad salutem O'ternam pervenirc possent. Hoc tolum libens dixisset Jansenius. Annuenle Jansenio , dici polest omnes homines posse, poteslate absoluli et partiali,ad salulem pervenire, etiamsi niulliplices grali;e , quibus donanlur. sint concupiscenliœ vicirici longè impares. Pra^lcrea , juxla Jansenii scntentiam , cerlissiniè constat eos reprobos adjnvandos esse iiberioribiis gratiis , nisi minoribiis illis deessent, atqne ila salulem conseculuros esse. Enimvero si minor tum temporis a'stuaret concupiscentia, multiplicihus quas accipiunt gratiis procul dnbio asscntiienlur; tum ill;c gratia? jam inclïicaces futur.-B fuissent efficaces ad salutem.

' De loilla {iroimsiiioiie.

• De qiiiala proitts-livne.

DE THOMISTARUM PHYSICA PR.EMOTIONE.

XVIII. l'i Ipsi Hennchclio visum esl salis, niotlii Jiscipuliis consli/ulionem débita cum veneratiune rcripifit et amplectati.r. Atqui non agilur de vcncrationc , sed de cirto ac perpeluo mentis assensu , quo credendum est doctrinam hirrelicttin in libra contineri.

2" Qiia'nam verô sit liaec débita veneratio sic explicat : Sensumquo oljvium in ijuinque propofiitionibm damnation, sincère rejicere , et npertè damnore. Sir tola illa animi demissioid tanlùm piTcsIal, ut discipuliis condemnet nescio quoni sensiim obviuiii , qiiem, ex occasione prirme propositionis , Ecclesia sihi visa est videre, tnm in qiiinque propositionibiis , tum in Janseniano libro, et quem ntrique textiii meià sua auctoritate affixit. Qnis autem sit sensus iile damnatiis nemini licet proferre, ne praîveniatnr judicium Ecclesia;, de bac re etiamnum tacenlis. Jani verô sciscitor docilis ac supplex, quid sit existimandnm do ipso doctore Hennebelio, qui , ciun tôt ac tanta contra Jansenianam doctrinam profene cogitur, nihil omnino cxpriniit, quod Jansenins ipse redivivus non ullro dicerel.

DISSERTATIO

DE PHYSICA PR.EMOTIONE THOMISTARUM;

IN QUO PR,€C1SE DIFFERANT H.€C PR^MOTIO , ET J.4NSEM.VN0RUM DELECTATIO INVINCIRILIS.

\oN me fugit, dictilari a nonnullis liominibns, me justos contioversia^ Janseniana' fines e.xcedere. Id autem si jure merito dixerint, annon, ex iis qua; dicenda puto , ni fallor, conslabit.

Nihil est in quo verse et genuinae Thomistarum doctrinoe adversari veiim; imô intactam illam relinquere est animus. Hoc unum postulo, ni Janseuianis minime liceat tani pra^claro noniine ad fraudem abuti, ut sedis apostoiicœ definitiones impunè deludant. Haec autem sunt qua> nemincm verè Thoniistam , et verè Anti-Jansenianum, pigebit mihi concedere.

1" Pra^molio pliysica, quam Thomislœ asserunt, est opinio ab apostolica sede permissa scholis; ut et opposita opinio, donec ea suprema sedes de ulraque delinierit. Illa praemolio dicitur complenientum virfutis activce, sive , motio viiiuosa primi moventis, aut concursits prœviiis. Nemo autem saiiai mentis non videt quantum, vel in leviore periculo, illa opinio fidei in tuto ponend* posthabenda sit. Quamobrem Janseniana ha?resis posset quidem in suam secuni ruinam traliere banc opinionem, si forte aliquando demonstraretur a Janseuianis, Thomisticam prœmotionem, nibil minus quàm suam delectationem liberlati officere. At verô nunquam contingere polest, ut Tbomistica opinio de praMnotione Jansenianam ba^esim puram facial, et ab analhemate loties pronuntialo liberet. Quin etiam Thomistas laiili facio, ut libens credam eos suam opinionem confeslim abdicaturos esse, si deprebenderent eam Jansenianae hœresi periculosum suffugium pra^bere.

2" Operœ pretium est ut omnes Thomisla; verè Anti-Janseniani, cerlis, perspicuis, prsecisis atque immotis Hnibus suam opinionem cocrceant, et omnes locutionos tantulùm anibiguas severè amputent; ne vel umbra Jansenianœ ba^resis in tam pura scbola delitescere et tolerari videalnr. Sin minus, quilibet novator, usurpato venerabili Tbomistarum nominc, Jansenii necnon et Calvini errorcs in scbolas impunè inveberet; quod quidem tantœ Iniic scbola; probro et dedecori verteretur. Itaque nibil est non agendum ut omnes Thomistœ, unà mente et uno ore, suam opinionem ita caulè tempèrent et circumscribant, ut facile pateat quantum b;ec permissa opinio a damnala Jansenianorum ba-resi distet et dissideat.

3° Proiuim est Thomisticam opinionem iisdeui prœcisè finibus coercere , quibus ipsi clam THOMISTARUM rissimi luijiis sclioK-e principes' ex cjus nomine illam cocrccii voliicriiril, dmii in ccieberrimis lie mixi/iix congregationihiis, coram sunirnis ponlidcibus Clcincnte VIII el Paulo V, causani oraliant. Qiiid huic scliola- magisamicum excogilcm, qiiàni ejus principibtis theologis credere et olisequiV Qiiid vem ab liujiis schohi; laudc cl décore inagis alienum esl, quàm toti Tlioinisliiœ schoisc hoc totuni tribuere, quod anliquiores nonnnlli ThoniisU'cante congregationcs forsan ininîis caulé dixerint, vel quod recenliores , Jansenianorum fraude delusi , ullra fines in congregalionibus positos forsan asseverarc non sinl vcrili?

/to Duplex assignari polcst tcxluuni genus apud Thomislas. Alii nempe lexlus explicant, quid hœc schola, ex praejudicatis opinionibus suis, in mcdio disputationum œstu , suae prœ- molioni forte subtiliùs arroget : alii verô expresse falcnliir quid oninino staluendum sit, ne hœc prtcniolio fidci dogma circa liberum arbitrium subverlal, el (Jalvinianœ Iia:resi suffragelur. Quis aulem non perspicit quantum lexlus illi, qui (idem ipsam in tuto ponunt, lexlibus aliis qui permissam opinionem forsan minus canlè exaggeranl, anlcponendi sinl? Igitur luce clarius esl, priorcs a poslerioribus, sicubi forte opus est, esse tomperandos, eâque lege explicandas esse quaslibel Thomistarum locutioncs.

ri. Hoc unum esl Thomistic;e doctrine palmare principium, quo ruenle, funditus rueret lotum prœmolionis syslema, et quo stante, stabit inconcussa hujus opinionis compages. Nimiruni aiunt suam prœmotionem od nctum primum minime perlinere , et ad artitm seciindum limitari. Aclus autem primus est primum hoc temporis punctum, quo voluntas adhuc indifferens el indeterminata in neutram parlem inclinatur, sed secum délibérât ad utramlibet eligendam; actus verè secundus est secundum hoc temporis punctum, quo voluntas jam minime indifferens est, nec ampliùs délibérât, sed in alterutram parlem sese actu flectit, et incipit operari. Is esl transilus ab actu primo ad secundum, sive aclio jam incipiens, cujus terminus est aclus ipse qui elicitur. Qua; quidem dicta si \aleanl, evidentissimè sequilur praîmolionem libertali inimicnm esse non posse, quippe qua; est ipsamel artio jam incipiens et crumpens in aclum. Nihil autem mirum est si actio nundum incipiat in primo illo temporis puncto, quo voluntas adhuc indifferens secum délibérai de eligenda allerutra parle. Neque pa-

' Alvarez, Lemo;.

ritcr mirum esl, si prœmoiio illa, quœ dicilur j|)samel actio jam incipiens, cunjungi non possil cum dissensu voluntatis, sive cum non aclione ? siiindfaneus enim concursus , quem omnes alix schola; asserunt , ciim ipsamel sil aclio jam incipiens, unii ciim non aclione conjungi non potest; qucmadmodum el prœvius ille Tbomistarum concursus. Porrù prreviusille concursus libertatem violare nunquam potesl , si excliidatur abaclu primo, sive primo temporis puncto, in quo solo voluntas esl indifferens et libéra ad utramque parlem. Al verô si adveniat lantùm in actu secundo, sive secundo temporis punclo, tardiùs advenit quam ut possil libertatem perimerc : namque in eo secundo temporis puncto, nulla jam potest moveri de liberlale quœstio. Tola quippe libertas in pra;cedenti temporis punclo viguil, suoque omni officiofuncta est ad merilum vel demerilum. Quamobrem perabsurdum foret, si qn.ïreres libertatem non agendi in eo temporis puncto , in quo voluntas non est adhuc indilferens, sed conirà jam delerminalur , jamque agcre incipit. Uno verbo , si pra^molio ad actum secundum pertineat , quidquid de s»H«//a«(>o concursu dixeris, hoc totum pariler de/Jî-ffu/o concursu dici necesse est. Objiciant Thomistarum adversarii, quantum libuerit , praîvinm hune concursum , si verè provins sit, actura secundum, sciiieet ipsam actionem praivenire , atque adeo pertinerc ad actum primum; meum certè non est hanc objectionem solvere : Thomislis incumbil, ut eam peremptoriâ responsione solvant, ne fidei dogma inlereat , el Calviniani de Ecclesia victoriam reportent. Ego verô hoc unum unà cum Thomislis contendo, praMuotioncm catholicam esse non posse , nisi ab actu primo cerlissimè excludatur.

0" Thomistica schola nunquam destilit eam libertatis dcfinitionem propugnare , qua' a Jansenio et Calvino acerrimè impctita fuit; niniinmi eam esse potenliam expeditam ad agenduni vel non agendum, et ad agendum hoc vel illud, positis omnibus ad agendum praroquisilis. Unde docent eamdem esse nunc omnino speciem libertatis, quœ viguit in Adamo ante ejus lapsum, etiamsi nunc minus perfecta sil, et ampliorc auxilio indigeat.

7. Thomista; omnes uno ore conclamanl , dari graliam verè suftlcienlem , el ab omni pra;- motione penitus divcr.sam , qua; nemini denegatur dum urget prreceplnm, quemadmodum sol omnibus lucet, dum terras illustrai, nisi quis forte oculos daudal, ne splendore illius illuniinelur.

PHYSICA PR.'EMOTÎONE:.

20*)

8. xViunt Thoraisticœ scliola; principes, huic gratiœ sufficienti et generali annexara esse pr.-Kmotionem ad singulos acius siipernatiirales; ita lit nemo pra^uotione illA careat, sed ea prœsto >it, nisi voliintas hominis suo libero ariiitrio iilatur, ad abjiciendarn iianc sufTicieiitein gratiam , el ponat impediinentnm , ne parala pi';«- molio adveniat. Idem est, aiunl , ac si Deo voluntas dicerel : Domine, tiiam siifticicntem gi-aliam respiio , atque adeo adjunclam pra?motionem nolo accipere. Tnnc homo persimilis est alii huic homini claudenti oculos , ne splendore solis illuminetur.

9" Asseverant veri Thomislœ, suffîcientem graliani a prn?motione secliisam ila per se snfficere in primo aclu , ut voluntalem a'grotam sut'licienter saiiet , reslanret, liberet , eamquc ab irapotentia, quâ laborabat, faciat transire in potenliam proximam et expeditam prscepluni urgeus implendi. Nimirum apertè aflii-- niaiit, banc gratia; snfticienliam esse vcrè pi'opoi'tionatam lum a-grota" voiuntatis inllrniitali , tum gradui instantis concupiscentiœ, tum virtutis exercendte diftlcultati; ita ut, posità liàc sufficienti gratià nihil supersit adjiciendum, pra-ler concursum actualem , qui sive sit pr(pvim , sive simultaneut!, tantîim est ipsametactio jam incipiens.

10' Tliomista! omnes in hoc mirificè consenliunt, ut velint potentiam in eo prsecisè censeri liberam ad libcrtatem exercitii , quod sit proxima , expedila, soluta ab omni impedimento, et sic illigata , ut immédiate et sine uUo intervallo prœslo sit, et propoi'tionata ad incipiendam aclionem. Hsec sunt quac Thoniistica; scholae principes' passim et expresse docent , ut pernecessaria ad incolumitatem lidei. Num fines prastergredior , haec eadem dicens , quce ab ipsis sexcenlies coram sede aposlolica inculcala suni?

H» De delectatione praeveniente el indeliberala, qiiam nos sequi sit necesse , quippe qu;p indeclinabiliter et insuperabiliter volunlatem fleclit, ne vocula quidem unquam audita fuit in schola Thomistarum , anlequam Jausenianorum sermo serperet ut cancer. Profeclô inauditum est hoc systema tum in sancti Thoma; libris, tum in schola Thomistarum, tum in cœteris quœ per quingentos annos floruerunt scholis. Unde Jansenius, sui temporis testis, in hac parte omni fide dignus , sic habet - : « Ad inopinatam veritatem animus invelera- » larum sententiarum pra'judiciis gravis, non » facile cedit, etc. » Scilicet dum ipse librum conscriberet, prœsagiebal omnes scholas. quns apertè vefellit et irridet, ad iiiopiiiatam doclrinam , inveteratarwn sententiarum prœjudiciis r/raves , non facile cessuras esse. Id eventu manifesto confirmatum fuit.

12» Neque Jansenius ipse quidquam adstruere studuit, praHer suam delectationem, quœ voluntalem praedeterminet. « Officium , in- )i quit ', physicè praedeterminandi voluntafem,

» ei verè competit; facit secum inflnere

» voiuntatem , applicans eam : pracvenit

» ipsam voiuntatis determinationemetiam prœ-

» determinando; ad volendum applicat ,

» et applicando déterminât; ideoque pra"- n déterminât, etc. » Sic omne punctum lulit Jansenius, totumque suum systema inexpugnabile fecit, modo dicere liceat delectationem esse praedelerminantem. Si valeat hase una propositio, velis, nolis , cvidentissimè valeat et totus Jansenii liber, quippe qui nihil aliud unquam asseruit. Quapropter vehementissimè miror recentiores theoiogos, qui dixerunt delectatione pnedeterininari voluntaies, ut Thomistarum et Jansenianorum syslemata in ununi sensim coalescerent.

II. Nunquam contra Jansenianos plura desiderem, quàm ea quaî ab ipsis Thomislis sexcenties concessa legimus ad servandam ipsius fidei subslantiam.

1" Cum illustri Meldensi episcopo contendo, non soHmi damnandam esse tofatem , absolntam cl immutabilem necessitatem obsequendi delectationi quio pra>eminet, sed etiam relati- \a.m, part ialem et mutabilem, quae efficitur a delectatione quae dominatur eo ipso temporis puncto. Tam clarum est quàm quod maxime, neque Calvinum , neque Lutherum de ilia ridicula, totali et ahsoluta necessitate unquam cogitavisse. Jansenius autem singulis in paginis nunquam non inculcat , àe. partiali , nmtabi/i et re/ativa, utaiunt, necessitate , totam quœstionem instilui. « Nam delectatio victrix, in- » quif-, qua; Augustino est efticax adjutorium, » relativa est. Tune enim est victrix quando al- » teram superat. » Innumera passim occurrunt ejusmodi loca. Quamobrem hoc esset inauditum cœcitatisac dementiœ, vel fraudiset tyrannidis monstrum, si Ecclesia damnasset in Janseniano textu ridiculum illud phantasma<o/a//.« et absolutœ necessitatis , quod ipse Jansenius nunquam non pernegat. Tum sanè aperto ludibrio verterelur ipsa Ecclesia , quaï per septuaginta annos illud ridiculum phantasma lot

' Alvarei, Lemos. —''De Gr. Chr. lib. iv, cap. ii. FÉXELON. Ton: V.

' De Gr. Chr. 1. vur, c. m. — ' Ihid. cap. II.

m TIlOMISïArUM conslitulionibus iinpugnasse viderelur. riiiu • ^alvinus et l.ulliei'us ipse , |)ali"ini irriso l'iideatino cauoiic, Uioinpliuin ageienl. I.uce quippc ipsâ clariusest, eos hoc uiiurn voluissc, scilicet vit voluntas, relative ad indeclinahilciii et iiisu])L'i'a|jilein delL'tlatioiieiii , necessitaïutur. Ilaque nisi radicilus ovellatur ca relalira iten-ssiliis, qudwi part iuti'iii a|)()ollaie amant, tutus Janseiiiaiiiis urror in tuto ponilur. Eo sensu inloluniL's rcdount quinque damnata; propositiones , et constitutiones irridenlur.

2" Non sûlîim damnanda est ea relativa necessilas, quai cerluni Jansenianœ hieresis suH'ugium est, sed otiain, ni fallor, cautissiniè explicandum, delectationem , sive cœlestem ad bonum, sive lerrenam ad nialuni, non esse aclu validiorem ad alliciendum voluntatis conseiisum , quàni ipsa voluntas valida est et Labet vil'iuni ad dissentienduni. Quis cnim sana; mentis unquam dixerit, voluntatem infirniiorem deledalione, posse hic et nuur \incere hanc ipsam validiorem delectationem? Quem non pudeat dicere gigantem a pusione posse viuci, infantemque posse virum robustuni dejicere? Siccine illuditur absque pudore lum Ecclesiae definienti , tum fidei deposilo ab Ecclesia nobis proposito?

3" Dicaut Janseniani cum suo Nicolio, homines posse a victrice delectatione , quœ (lagilia quaeque suadet, dissentire, queniadniodum unusquisque potest suos oculos snàpte manu crueie, ut sese oblectet , et potest sese pei' fenestram ex ipso donnais fastigio praecipilem dare , ut amico id roganti ofliciosè obsequatur. (jomparaliones illas risu dignas exisliniarem , nisi potiùs viderentur dignae quas defleat , horreat , atque detestetur qnisquis religionem , virtutem et pudorem colit. Quid, quœso, togitai'cnt liomines coi'dali , si pastor média in concione , vel animarum director in famiiiari cum pœnilente colloquio sic dissereret? Etiamsi acerrima inslet lentatio, etiamsi nuUam cœlestem delectationem sensu jucundo percipiatis , etiamsi sola pei'cipiatui' terrena dclcclalio , quEC vos ad horrenda quœque flagilia indeclinabililec et insupcrabiliter impellit et exslimulat , aniinum tamen ne dcspondeatis: imù omnia fausta et prospéra speralc. Ea quippe nécessitas peccandi est tantùm relativa, et valetis obscœnam hanc delectationem pervincerc, quamvis ipsa sit vobis longe validior, alque ex sua virium superioritate sit efllcax. Poleslis dcnique hanc tentationcni supcrare, atque a turpissima libidine temperare , qiiemadmodum homo ab onini dcmonlia et dcsperatione imnninis , inio sapien<, trauquillus, suà condilione contenlus, et pietatis amaiis , putcst hic et nunc animum induccre ut velit, sese oblectandi gratiA, suos oculos eflodere , vel sese e feneslra pra;cipiteni dare, ul, illiso cerebro, amico roganti ofliciosè |iareat. Quis insanum et inipium lidininem ita concionantem non execraretur? Non refellenda quideni argumcnlis, sed pirnis comprimenda est ha;c oratio. Siccine lidci moribusquc consulitur? Quid ego peccavi turpissimam hanc doclrinam œgro animo ferens? Aclum est de fide.actum est de moribus. si toleretur serino ille, qiio auditu neque iiiipii risnm tenere valent, ncque pii satis deflere Ecclesi;e dedecus et probrum. In taiila loquendi neccssilate , si nos meticulosi tacerenius,conclamarentipsi lapides. i" Hoc diserinien, pra-motionem Thomisticam inter et Jansenianam delectationem, observandum est , quod pr.Tiiiotio, ut jani fusé diximus, eà tantùm lege propugnaturaThomistis, ut ab actu primo penilns excludatur, Janseniana autem delectalio ad solum actum primuni evidentissimè pertineat. Cujus quidem rei duplex in promptu est demonstratio. 1° Dclectatio Janseniana est jucunditas qucedam indeliberata , involuntaria, imo et merè passiva; quippe quœ et senlitur ab homine etiani invito, quoties voluntas ei non consentit. Luce autem ipsà clarius est, eam jucunditatem indeliberatam, involuntariam atque passivam, non esse ipsammet actionem utriusque causas jam incipientem. Ipsa eniin actio est deliberata, voluntaria, et penitus, ut ita dicam, activa, "i» Si Jansenianis ipsis fides adhibeas, delectatio superior ipsissiraa est medicinalis, liberatrix et reparatrix gratia, de qua dictum est ab Augustino eam esse ad sinf/ii/os actus necessariam. Frequens adjicitsanctus doctor, arbitrium non esse libcrum nisi in q^tanfam jam lihernlwn est ab illa gratia. Docel denique homini impossibilc esse sine illa gratia mereri , quemadniodum et navigare sine luivi , et loqui sine voce, et gradi sine pedibus, et videre sine luce'. Nemo autem sanœ mentis unquam dixerit, navim ad navigandum, et ad loqucndum vocem non prïrequiri, tanquam auxilium ad primum actum omnino pertinens. Enimvcro non solùm navis requirilur ut quispiam homo naviget ; sed etiam pnerequiritur ut navigare possit, et navigare nullo modo potest, si navi careat. Ergo si delectatio Janseniana sit medicinalis, liberatrix et reparatrix gratia, qua» docetur ab Augustino , perliuct ad actum /iiimum; quod quidem de sua prœmotione Thomisla-

' Ve yvsl. Pclayii, onp. i, n, 3 : loin. X, ft^. 192.

PHYSICA PR^MOÏIONE.

sic pernegant, ut fateantur eam fore liajreticam el liberlati iiiiinicam, si ad huuc aetuia perlineret.

5" Aliud etiani Iioc discrimen est , quod , apud Jansenianos sit quaidara antecedens nécessitas, quin part ialis, mutabilis et velativa dicilur: nulla verù a Thoinistis admiltilur nécessitas, nisi conseqtieiis , scilicet illa , quù idem esse simul et non esse minime potest; sive concursus sit meiè siinultanens, sive aliquid praivii in se liabeat. Neque veiô Tliomistaî docenl, ut Janseuiani, nescio quam partialem , dimidiam, et veluti mancam libertatem , cum illa partiali nccfssito/f coliœrere. At conlrà Thomistae clamant nullam anlecedentem esse partialem neres- >:italem , ipsamque libertatem esse completaui ; i|uippe quai potentia est proxima , expedila, et abomni impediniento velnexusoluta,utparteni alterulram eligat.

0° Item aliud discrimen occurrit; nempe gralia sulTiciens Thoraistarum , ila suflicit et ila proportionata est , sive accommodata instanti concupiscentia;, atque virtutis exercendte diflicultati , ut volunlas sit in ipso decretorio lemporis punclo potentia proxiniè et immédiate expeditu, omnique impedimento soliila , atque adeo nihil adjici possit prœter actualeni concursuin, qui cerlissimè statim accederet, si volunlas non abjiceret ipsam gratiam sufficienlem sibi oblatam. At contra sic se liabet Janseniana delectatio, ut sufficiens ad pervincendam tenlationem et virtutera exercendam nunquam esse possit, nisi cœlestis delectatio terrenam gradu superet. Unde evidentissiraè sequitur, nullam apud eos dari posse gratiam verè sufflcienteni prœter efficacem ; quippe delectatio cœlestis quaelibet , quœ terrenae gradum non superat , inipar est virtutis exercenda; difficultati. Quaniobrem Janseniani fatentur suam delectationem inferiorem , quam gratiam parvam et invalidam nuncupare soient , non esse relative et proporlionatè sufficientem , etiamsi in se sit absolutè sufficiens ; quasi verô hàc absolut;! sufficieutiâ, quœ nullam habet proportionem ciim prtcsenti infirmitate voluntalis , et concupiscentia; irapetu, quidquam habeat opis et praesidii ad iniplendum quod urget Dei prœ- ceptum.

7° Hinc etiam patet aliud discrimen diligenti observatione dignum ; scilicet, ut jam monui, voluntas, aiunt omnes Thomistae, ubi pragceptimi urget, est potentia proximè expedita ad operandum , et ab omni impedimento soluta. At contra, si Jansenianis auscultes, voluntas est lum teniporis actu impedila , ligata, et omnino iiupar exercendœ virtuli cujus prœceplum urget. Euimvero si desil cœlestis delectatio qua* terrenam superet, atque terrena pia^emineat , volunlas, in eo rerum concursu, impedita, ligata et vicia jacet. Neque enira valet deleclationem scipsâ validiorem pervincere . ut obsequatur Deo. Qiiodnam, quœso, dici potest majus impedimeuluni , quo vinciatur et impediatur voluntas, quàm illa delectatio ipsà voluntale infirma lougè validiorV flaque dum ïliomisla; clamant polentiam esse expeditam et solutam ab onmi impedimento, Janseniani contra obstrepunt , potenliam esse impedilam , ligatam, el a delectatione seipsà validiore victam.

8" Praiterea immensum discrimen ob oculos ponitur, si considères prœmotionem Tlioraisticam, quœ concursus actualis dicilur, et quam sufticienti gratiœsemperannexani prœdicant ad exercendos omnes imperatos virlutum actus , nunquam sentiri , et semper supponi ut aliquid quod prteslo est. At contra Janseniana illa cœ- lestis delectatio, quœ praerequiritur ut navis ad navigandum, nulla est, nisi illam sentias, et nunquam supponi potest ut aliquid quod pr*slo sit. I^orrô ci^im ea delectatio sit jucundus animi sensus , evidentissimè nulla est, nisi sentiatur. Quis enim esset sensus ille quem non sentires, et quxnam esset illa animi oblectatio quae animum non oblectaret ? flaque unusqnisque liominuni solus intra se judex est su;e privalae, quam sentit, vel non sentit, deleclationis. Quamobrein si cœlesteni deleclationem prœeminentcm sensu non perceperit , imo senserit terrenam, quœ exsuperet, continué secuni dicturus est, nec temerè : Una est terrena delectatio quam sentio imperilantem; quod autera omplius me détectât , seçundum id me operari necesse est. Igitur frustra couatibus importunis me tolum discerperem. Necesse est ut libidini mcù voluntale longé validiori obsequar, et in flagilia quicque irruam ? Quanlô recliùs et verecundiùs ïhomistœ, nihili habita illà quam senliunt vel non senliunt delectatione , supponunt prœsto semper esse sibi prœmotionem, nisi ipsi renitanlur, ut asperrimas Evangelii virtutes blandœ voluplati anteponant. Sic Thomista; virtuli colendœ consulunt, Janseniani verô docenl necesse esse, ut unusquisque suœjucunditati, sive cœlesti et purae, sive terrenae ac lurpi, Iaxis habenis , oblemperet.

9" Perulile arbitrer equidem , iniô et pernecessarium mihi videlur, ut conslitulio , tanlo apparalu adornala et prœnuntiala, tandem aliquando promulgelur. Euimvero si conslitulio, qu;e jamduduni expeclala fuit, in lucem non

DE THOMI.STARUM PIIYSICA PP..EMOTIONE.

prodiret , intolerabilis esset Jaiisenian* sectaR ai TOganlia ; iinù Iwc essel dolleiula sana; doc- Irina' peruicies. Oinnes cniiii lideles nunc ita sunlallecti, ut ex eo fuluro eventu unusquisf|iie ooncliulei'c velit, vcl dctostandarii \c\ amplcclendain ossft OiiesncUi doctiiiiam. In co increilihili aniraoruni tuimilUi. actiirn est in Ecdcsia Callicana de sana dorlrina, si Quesnellus, .lansenioruin dux et nia^nstcr, ipsain sedem apostolicam vicisse, et ad silcntium adegisse videntiir. Prœlerea si suprema hxc sedes, metu defeclionis apertœ permola, paratam constitutionem supprinieret , ea mcticulosa siippressio hanc eanideni delectionem secum traberet , quam declinare sluderes. Sic enim sensiin sine sensu evenirct , ut haec sedes niag'is ac rnag'is in dies metueret hanc Gallicani cleri defeclionem , et ab omni censura tandem temperaret. Sic ex ipsa desnetudine vilcsceret h«c sedes, cui hoc unum déçus, atque una hœc auctorilas superest. ut de dogmaticis coniroversiis delmiat. Sic Galiis nulla in poslci'um superesset occasio exercenda; submissionis animi erga hanc sedem. Ipsa jain non mater habereturab ipsis; sed aliéna, extera, et forte onerosa sensini crederelur : imô conteraneretur, odio liaberetur, et verteretur ludibrio, quippe qua^ non esset ausa paratimi et promissam censuram pronuntiare. ?sihil aulem est quod inferiorum defectioncm veiieinentiîis acceleret, quàm spreta superiorum moUilies ac tiniiditas. Igitur quàm maxime oplandum niihi \idetur, ut ha>c constitutio citissimè advcniat. dum Pontifex doctus, pius et perspicax, unà cum Rege optiraè atTecto conspirât ad exstirpandam hseresira. Attamen secta subdoia et audax hanc constitulionem , ut et cfeteras priores, eertissimè irridebit. Nempe dicfuri sunt , tcxtuumtensurasnihili habendasesscquoniani sunt lantiim fallibik-s de qua-slione facii <Mm'- tioncs. Insuper il.iiiiabunt , jam non agi nisi de privatorum hominuni scriplis, qu:c varies in scnsus trahi possunt, et in quibus dijudicandis Rc.-icsia lalli atque adeo fallerc potest : clamabuiit, duplicem esse tum Janscniani, l«m (Juesiii'liiani liliri sensum, quorum aller non nisi damnari, alter vcrô non nisi approbari polest. Aller est ille qui mceadtatem ahsolutmn et totn- Icin adstruit, quique tantà omnium hominuni evecratione dignus est, ut habendus sit ridiculum phantasnia, quod non nisi ridicule impetitur. Aller est ille , qui docet nevessitatem relntivom et partinlem cum gratia per se eflicaci indivulsè conjunclam, quam nerao, nisi Molinista sive Peiagianus, impugnare potesl. Quamobrem tanto conatu nihilomnino efficies, nisi percmptoriè decreveris , Jansenianam el Quesnellianam necessitatem , qu:e tôt constilutionilius damnata est, non esse hanc totnlen et nbsolulam, cujus censura puerilis et ridicula foret, sed necessitatem relativam , et, ut aiunt, partialcm, quà voluntas non est expedita et soluta ad operandum. Imô quàm maxime expediret, ut expresse diceretur, deloctationem non esse voluntate validiorera , quia infirma voluntas a validiore delectatione dissentire non possel. Supremani sedem minime decet frequentibns decrctis paulatim ac timide procedere. Dum tempus favet, succidenda est ipsa errorum radix. Quidquid agas, srripturi sunt impudentissimi seclœ scriptores. Si radicom secueris, inepta erunt illorum scripta. At verô si niliil nisi ambiguum definiveris, triuraphum agent.

-o^c-

DE GENERALI PR^FATIONE

PAÏRUM BENEDICTIiNORUM

IN .NOVISSIMAM SANCTl AUGUSTINI OPERUiM EDITIONEM

EPISTOLA AD. ***

-i>®<>-

Amplissime domine,

Qusi'is a me quid opiner de t'amosa Palrum Benedictinorum Prsefatione' super voluminibus saiicli Augiislini. Cerlè niea sentenlia non est digna tua curiosilale : sed cùiu hoc absolulè postules, obedio liberrimè. Res siugulas suo proprio norniiie appellabo , et rellexiones meas proponam sine ulla politica.

PRIMA PARS.

Primo aspectu mulla apparent bona quœ ex ea Praîfatione gignunlur.

I" Patres Benedictini fatcntur Augustiuuin docuisse quôd dentur gratiœ suflicieutes. o In- )! spiratio, iuquiunt', alia efticax , alia itieffi- » cax , » et infrà : « Falsô quis inde coliigerct » locum non relinqui uliis aliis adjutoriis , » qualia sunt ineflîcacia et sensu Thomislaruiu » sut'ficientia. » Et paulô inferiùs : « Haec enim » et alia hujusmodi, quai gratiœ efficaci maxime )) conveiiiunt , dicta sunt absque detrimenio » allerius verœ et iiiterioris gratiœ, sed effectu » suo carenlis , qualem post sanctum Augusti- » num schola Thoniistarum propugnat. Hinc » solius gratiœ victricis et maxiniœ inopiam aut » sublractioneui signilicare voluimus. » Sic déclarant, Augustinum, quotiescumque dicit gratlam non omnibus dori-, hoc tantùm iulellexisse de pertectissima omnium gratia , de qua sola disputabat , scilicet victrice et maxima quam adversarii negabant, salvâ scmper alià gratià, nerape sufficienti. Certè haec confessio, modo

■ HiL- ai^ilur (le Prœfafuinc yt'itcrati , quce logiliir iii capile lunii SI Opciuni saiicli Auguslini. ( Hdil. F'ersal. ) Vide Hist. lillèr. de Féii. ("part, secl , iv. n. xvi. 4".

' \it\p TtaiT A i^t 7 inni laitilalm P i-ii^f^i f Sniiio aa» ak^I.*.. (17.I:i (

Vide pag. 6 et 7 jam laudalw Prœfationis generalis. (Edil.) ---^„ 11. 16: Seul. IV, c-o«(. Pi.7«j. loin.

— ■ £p. ad l'ilal. ccxvil 11, paij. 804 sincera sit , et modo hœc gratia sufticiens verè ;^ufiiciat , omiies difficultates amputai.

•2" Fatentur, dari in statu nalurœ Japsse « ac- » tivam indill'erentia m ',.... sive ad merendum » et demerendum,... sive in bonum ex gratia » victrici voluntas feralur, sive ad maluin ex se )) ipso et proprio defectu... Admittit sanctus Au- » gusiinus in ipso actu peccati veram ad non pec- » canduni potentiam, id est aclivam indifleren- » tiani , qualem in bonis actibus ex gratia factis » adinisit. » Hœc addunt : m Ingénue profite- » mur de libero arbitrio secundùra se spectalo , » forte parvam aut nullam inter Catholicos et » Pelagianos exorlam esse quœstionem ^. » Quibus coiicessis sicargumentor : Pelagiani sustinebaiit post Adanii peccatura , eamdem dari liberlalem quœ eiat anle hoc peccatum ; ergo sanctus Auguslinus hanc eamdem libertatem admisit eliani in bonis actibus ex gratia efficacissimè factis, et quidem sub actuali iiupressione illius gratiœ; ita ut homines nunc sint omiiiuo liberi, et proximè expediti ad reddendam illani gratiam inefficaceni, dum aclu ipsa illos impellit, quemadmodum Adanius innocens fuit liber ad suam frustrandam suo effectu.

Footnotes

1. De liis Ailiciilis, >iJc Hisl. des cinq Propos, loui. i, p. i77 cl scii. ( Etlil. f'ersal. ) ↩