Sectio 2, art. 1: UTRUM CIBCUHSTAMTIA SIT ACCIDEHS

ACTUS HUMANI.

Nunc qurorHur detiniti*i circumstantU».

Responslo: Ckvumttantia est acciden* actnt humani, ipsum in e*8ti morali jam nonntUutum, moraUter afpcienn.

Watplicatur dcjinitio: 1° dicitur accidens actus aumon*, prout ost extru substantiam nctus ct qnasi circumstat, seeundum metaplioniiu a loco sum[itam; ^ dicUur afficiem actum humanum i» caee moratt fam constitutum. quia si daret primam et esseutialem speciem mo ralem, jnm non esnet circumstautia, sed vel objectum specificans, vei finis opcris. Bic. videbimus quod linis operautis ad quem uon nccessario ordinnlur llnis opcris e«t circumBtantia: v.g. furtum fjuwre ad solvendam pecuniam merctrici, vel, e contrnrio, ad eleemosuiain ta ciundnm : 3« dicitur tnoralitcr affioiens avtum, ide*t ipsum ukkUU.-uuh in ordiuo ad regulas morum : quut si aulciat physice, ent clrcumstan tia pbysica, nou moralis: v.g. si quis det elecmoHluam in auro vel ar genio. manu dextra aut siuistra.

DB AOXttU* HCHANXB PHYCHOLOGICE CON8IOBRATI8

Akt. II. _ UTRUM CIRCUMSTANTUE HUMANORUM ACTUUM SINT CONSIDERAND>E A THEOLOCO

»u aliter: Quoinodo cireumstautia actunm uumanorum pertiijeaut ad couBiderationem Ibeolojri.

Respondetur QUOd iriplieiter dnwurturtfe actuum hnnianui.mn pertinent ud consideralionem theologi. Nam secundum circnuiBtau tiiiK netns modiricantur: 1" quoad eommensuralionein ad ultiuium unem : v.g. si flat cleemosyna nou solum propter fiuem hnmanum sed propter Deuiu ; 2- quoad bonum et malum : nam ex aliqun circiimstantia netus cx objeclo bonus, potest lieri ranluB: v.g. docec ,ritntcni nd babondam vaiiam gloriam bumannm; 3° quoad meiitum et demerituni, ut constat ex preecedcnti exemplo.

Akt. III. - UTRUM CON VENIENTER ENUMERENTUR CIR- CUMSTANTI™ AB ARISTOTELE IN Lib. III ETHICORUM, o. |.

Status quastfonls. — Knunierntio ariBtoteliea circunistantianim eonsorvntn est a Tullio in sua, Khetorica, (I de Inveut.).

Ista enumeratio elnssica coutinelur iu versu: quis, quid ubi, qtiihus auj-UUs, our, quomodo, quando.

Rosponsio: S. Tbomns ostendit hanc divisionem esse fnndatam m dcliuitionem circumstuutub. Nani :

ipnum acium cauau* aclua pcr modum mcimurir pvr maduin gualllatin; niodus ngtndl cauaam fliialcm cauaam raalrrialcin vautam efflt-icntcm principalvin cauaam vfflvicntcm iualr effvctum aclu* — qoid allqula frcerlt iiuuiido: v,g. ale fcsto, nut din.

ubi; v.g. In imbUco. aut ln loeo sacru.

i/uoiaodo: v.g. Intenec, remisse. ex conteaiptu.ex Itniorantla.

cur: nnl* ojHranila seu extrluse*"n*r circa quld, yuf«.' v.g. «aoerdos, eonJusHtuw. lni- CU8.

•luibuM auxiHif-t-ttone diemonis. veiietm, kIuiIIo.

quid: v.g. re?i suora tcI profnna.

DE CIRCL-MBTASTIl* ACTCtfM HUMANOBrM

Wrttnnd,.m est nuod Tnllius reduxit eirrunislnntiam u oiroa quid » ES .T«'£ - »°Q ^ ei.umHtan.in aheujus

TLl diit tantum multipUcatlonem actuum. Al1 ,um- Quid, our, qui*. dicuntur circ.umBta.nrm* non prout sunt wtum vei flnis operis ipeciUcans. aut ipsuin a,.,ns sed prout hi n. joctum m DD . * ^ ut objecti, aut llnis. aut agentia.

Eflw, vel profana, ma«ne Mt pam» quanWat.H. Ium ifd™>at quJttatem agenti.: v.g. qnod M «cerdo. vel Ud ^0„r» denotat nnen, non lntrtn«cum et open» (h.o enin. pM i ild subst.mtia,n acto.), «d ^ri«er t oprra-.'"; v.g.

quis furetur ail sese inebriandum.

rV. _ QU/EN AM SINT PRINCIPALES CIRCUMSTANTIAE a,t »i»t ■ pmpler quM », e' « ?**<' »■ Responslo .■«(: Prhwipnlei cirnmulanliw Sun/ «o«r» r( /•rotalur: Actns proprie dicuntur unmani prout «unt v..lunlan,. LT« duntati» motivum et objectum est finis. Ergo pr.nc„B,hss SmBUntia es. qu» attingit aetum ex parte fln.s: posWa , es a ,n. drcumstantia q,ue aetum attingit e* parte eKeetu. ad tal- m l nm ordtnaa. Idco priucipalissima circumstantaa os, ,,„i„„- circumstantia « ouid ... - Alto vero «rcum.tantue ordiuantu. wcnndun, npproximutinnem imI istns doas pnore».

Nota - Etec non »uut minori» momeuti quo.vd dis. eiuil.ilitato.u miraouli ex circum.t.iutiis physicis et moi-alihus; cf. ,.pu» nostrum Do Rerclaticm: cd. i\ 1943. I. II, |>. 02-92: De d.scern.l.Uitate m. raculorum quond unturam facti, quoad existentian. fuct. ; de tats.» mtra.:uli.. - Item solntio hujusce qtuestionis de circunistnuti,» valdc atiUs est ad discerueudos veros martyres a falsis, cf. lonf., t. 11. p. 208-277. In veris murtvribus. nou vero in fnlsis, app..ret comiCTlo Strtutum heroicnrum; sic UU «,11 orant pro lortoril.us. ut .lesus, ut B. Stephanus primus martyr; iu hoc appnret linis ultunu. propiei quem .uatinent atrocia tormenta, nou ex superbia, »d es au.ore Dtt super omnia.

tm Acnnrs humanih in ki'E»iai.i 1'SYenoLOGioi

DE ACTIBU8 HUMANIS IN SPECIALI POTIUS PSYCHOLOCICE CONSIDERATIS

|A Qu. VIII ad Qu. XVIII inclusive).

D I V I S 1 0 : ; rfe quibumam objectig

/ vvtlr l a Q*o moccalur vuluntat: y. 8

| oiira m«Ka j cmuenNre q w

O \De aotbua imperatie a voiuntatc, et de Ipso roi.on.' iroperin u quo dlrlgltnr lota eiecntlo y. 1T

(Cf. do boc JoanDcm a 8. Tbonia et BUluort, i|Di optlme treetut dc Ubero arbltrio coDtra Jui son ctu . iiuaiuvln non ucquntur ordlnem artleulorum 8. Tbomiel.

Ad actum fruitionis quod attinet, notanduni est qnod quamvu» iutentio pruscedat fruitionem, priuK tamen agitur de fruitione quia est de line Kimpliciter, dum intcntio est de fine iu ordine od media. Sie Deu8 fruitur nua boniljite autequani intendat eam manifefitare.

Quoad uctum t-leetionig, S. Thomas tractat etiam de uetu con- Hilii, qui pertinel ad intellcctuni, sed dirigit electionem voluutariam.

Ad uetum vero conxennut quod attinet, consensus dislinguilur quaitdoqiie ttb eleclione et eam pneccdit, scilieet quitndo plura media placent. ut dieitur q. 15, a. 3, ad 3um, et deinde eligitur medium nuigin conveuieUH.

DE OUODECIM ACTIBUS qui xuccetttiivc concurrunt ad opun moralc completum fvilicct ad dcUberationem ct cirecutionem aUcujus propoxiti. |Cf. opUK nostrum Dc Rovcl., I. 503 nq. 5* editio).

ORDO 1NTENTIONIS cnnc» nnui

Avtuo intclliffcntia Aotu* voluntati*

1* JuOtdum: bic flnle cst deeldera- > 1'rimum vcllc, scu d<wlderluui bilin. noDdum es sc efflcax ; v.p. <W dero pluvlnm.

3* Judidum: blc flnls eat aB#egul- 4* lntentlo efflcax : volo buuc floew blllfl et atwquenduB. aesegulbUcm.

(■R ni'OI'El'IM ACTIBPH

ORDO ELECTIONIS CIllCA MfVIA

...li.l Thkntur aptu nd Onuni.

hm- mMo mBBin npto « «»" genoO.

1 1 [.,. cla«tifleatio actuum volnnlntls Mt mngni momenti in pta- -, , ' ; r.- onil.ttK v.c ,,"»".1 prohlf.ua. .1, lil»-o nrbitr.o. qunv ul- ' n^ um practicnn, «t in pototatc noB.ra <, «,». «. M- „1 -itur de actibtts indeliberatis, de tentatione de analjH.^ acto , I. pnnde.iUnatione qnond ordlnem intenhoms et ordtnem t** rlttoniH imo de ooMi(io collcctive «nmpto pro rebus aocmllbua aive il S. to civili, «ve in Ecclesin. Et ideae 8. Thomn> <arcn vnrm rettlantnrin hac c.^iiieationc (v.g ^ Su oristoowtia aeu senatus, et repne.sentntio popol ut twne oopo »a,t r i uliL-entu. pnnperum et aUa similia; sed prc , mperto ad agen- pnde distingnuntur in Statu polestas legtslativa. poteMas execntiva, et potestas jndiciaria.

Dublum: Qwrc S. Tkcmu m»i traclntwit de aoOlu» »emp«nccundum ordinem chronoloaicum el conoretumt

Re*po„dctur: V Quia hic. sequitnr ordinem fteotrt icum et ftbrtractum, et ex pmtewo volult tractaro non de .ctibu. ^ P™ tihus ad intellectum, sed de artibns perlinen ttbus ad vol u^ otot.m. Dudc theoretice dividit ho» nlrimos prout «nnt vel vel ab en imperati. Proptcrca non mi.-um est qnod tractoverit de impcrio (qui. ut ipse dicet, est actns intellectns) et. de aet.bu .»£■ rali» post qua^tioncm de «*u, quamvis chronologice impe,-ium ventat initio cxec..tionis, antc nsum uetivum voluntotis et usum passivum ■Uiarum pi.tcntiarum.

Olclum nr.ctlcom: nMclunt onlm quW ellgnnt. Et an»l»n. HU VB.lontn.1 ,,«..lonem. n„n nntc,,, nd tmper.nm. nnn, unnndo ,en t b»l«n. ontlonta non «unt sntls -nl comuote». -cd.to nnlmo. « «' '* *™, nant et Intloumt e-e,-u.ionem : lu, Quklnn, dnee. c«rcl tu.. 81l npunret, cm trn Bunre». necenri.n. ncto. InteUect» tattlo «ccot onta, ncn, » lumen exeeuUonln; «cl«ernriu d,^ndlt n Une oWtoml,, ^ ^ndm ab elleendum, e, ln ordlne exeeoUonl. oportet. rab lun 'u' .', „', „, „r,mmu In0,„„ medlo eleeto, nd nltlorn et nd eonKcutloncm Onee. W quou «, pr.m ln onllne IntenUonle e«t ulllmun, In ordlne execuuoui».

liK AITinrs HfMANIS IN SI'KTIAl.1 PKVCH0L0GICI5

2" Quln 8. Thonuui tmctnvit prlmo de octibus a voiuutute eiiciii, circa uneiu, loontm est de fruiliouc initio. ijuiiinvix liic ecttt» eiirnnn logiee veniat ultiinus tantum, po«t consecutionem Onla,

3" Imo B. ThomM tracluvit de fruUtOnt aiiietiuam tiuetiirct, d intentionc, i|ui.i, quamris iutontio prieeedat fruitionem, pi-iux tuuieu ngendnm eet de fruitionc, prottt ipsn est de nne «implicitcr : inteutio outem est de line in ordiue nd inedia. 8ic Deus tmitnr sua honltaS aiiteqnnni intendM cam exterltts inauirestare.

4" S. Tliumns trnctat de OonttUo post clrctioncm , qiinmvis ipse dicat. qq. 18 et 14, quod cousiliniu lempore nut sullem euiisulitate pnecedit clcciinncm ut cnusn ejus dirii-i ivn.

Katio esl quiii es profcsso ogitur prfmO de uctibus a TOlnntatt eiicitis. Undc prlmo agoudiiin cst de electione et poslea de ejttl oiiuku, es purte Intelleotua, scilieet do consilio.

5° B. Tliomns lini-tuvit de 0OMDMU post elecliomm , quia siepe invenitur eolttm umim medium niitum ad Unem ; et tnnc lii duo aclus non dittingnnnttir, aed, ut dicitnr q. li, a. 3: ad 31"". revera diraisl guuntur conseusus et eleotio. quando plura. medla plncent nntcquuin unum ex illis eligalur.

0° Pnriter llcnt quandoque dislinguuntui- 0OMe"MM et eleatio, Ita coimilium et ullimiim jmlieiuin pmiiUcuin, de quo loontna est hlc B. ThomM ngeudo ile mmilio: iuini revera juiliciiini pructicum est linis inquisitiouis consilii.

8ic perfecte concilintur successio clirouologion et concrcta duo deeini actttnm eomiuuniter n tliumistis ndmissn cum divisione Iheoretica et nbslrntta 8. Thoma?. qua) non est seciiniluin ordiuem chronologicum.

Notanduiu est ileuique. ut facit Billuart. iu liue prologi, quod iu tribu8 primis quiestionibus de voluntnte 8. Tliomos vull quidem ex professo ti-uctore. de ximptici rolitionc. seu de prlmo velle, scilin-t do voliiutate ut est actus. sieut dieitur: K HOOK niinc hane rotuntatem: lnrc rrtt rolmitan mea exprtnna i>.

Attanien sic ugcndo de volitioue 8. Tboiuus piura iiumisccl de ipsa potentin volitiva (cf. q. S, a. 2) et de omui aetu VOlnntatiB prout est volitio ; nnm electio esl qua'dnm volitio, quamvis uon omnis volitio si clectio. Indfi ugeuilu da primo cellc, loquitur ile ipno velU K« gtMft, lJnriter iu I' pm-te. ngendo de angelis. qni sunt prinnc crentunc, S. Tlionins tractavit etinm ile bia qiue iu commnni ail ens creatnm pertiuenl. Item in ti-nc-tntu de sucramontis. ngendo de primO sacrainento. scilicet de bnptismn, plnra dicit de suci-iuuentis in geuere. Itoin Aristoteles in lib. I ile Anima ogendo de anlma vegeta tiva, plitin ilicit de ipsn unima in genere.

8. Thonnis triictavit do bis diiodecim uctibus per decem qunv Btiones. Qua* suut principalioru et utiliora selegimus.

QUJ38TIO VIII.

DE VOLUNTATE ET DE OBJECTO VOLITO PR/ESERTIM DE PRIMO VELLE

Ot jom dmmUB 8. Tuomns plur» de ipsa potenlin volitiv» im miscct in primis quaistionibns od nccuraUorem actuum notitiom.

In istu qnaistione Bunt Ires articuli : 1" Utrum volnntas sit tanlum bom: 2" Tltrum voluntas sit tantum pni» an etiam rncdioinm: 3" Utrum volnnlas uno mntu moveatur in finem ct i» inodta.

Aiit. I.

UTRUM VOLUMTAS SIT TANTUH BONI.

Aliis verbis: Utrum bonum sit objectum odaMiuntuni voluntatiB, uicut eng sccundnm lotam latitudinera enti» est objwlum odaKiuntum IntellectUB.

Status quinstioniB. — Vidctur quod volunUis nit etiam muli, sicut visus ost uon solum albi, sed etiam nigri, sciliect opposltorum endem est potcntia. Imo, juxta Aristotelcm. est proprium potentinrum tBtionalium se bobcrc nil opposita, v.g. ud verum et ad falsum, ad bonum ot ad malum. Deuique bonum et eiiB convortuntur : utqul quuudoquo volumus quid negntivum. v.g. non nmbulare, non loqui : tunc in hoc eiisu voluntas non est boni.

Hiii objeciioues iiessiiiiismum redoleut.

In urg. «rit ooiilro cilatur auctoritn» Dionysli diccntis in c. 4 Oo Diuini» Nomin. qnod maluiri esl pr<r'cr t-o/nnIa(<™, et quod omnia honum appetunt.

Quomodo autem ha> asscrtiones concilinntur cum lioc quod dirilur in pruwcdcntibn* dimcultntibus? Videtur euim primo uspectu Uion.vsius uegaro existeutinm peccati et vltli, oc si, ut volunt hpinom et Hegel, objectum ^ieccnti uon esset malum, scd solum mmus Wpnum, proul peccalor esset liomo miiniB rocte et dislinte cogitan». ■Swot optimiBmns nbsolutUB et imrooderatuB. 1'lures nd sesc cxcu-

14 — "«««iood-hoiajiqk - Dt Deatttndtne.

OK ACTIBCS VOLfNTATIS FStCHOLOQICK fONSIPEKATlR saodum dicunt quod id qnod s»i>o vocntur malum eBt solum, salteni ipmudoque, minus bonuin '.

S. Thoman ha?e duo conciliat iu eorpore articuli.

Conclusfo: Ad koc quod voluntas Efl aliquid tendat, non requitur quod illud xit bouum in rei verilate, Md quod apprehcndatur aub ratlone bonl.

Brcviim: Voluntas non potest velle nisi honum veruni nut iHjinim upparens, non vero malum sub rationc muli.

Llav seutcnlia est coimnunis, admitlilnr etiani a £. Bonnventura, ab Llenrico (Jandavensi. a Gabriolc Biel. Attamen rejicftur a (|uibuH(Iam nomiualistis.

Probatur dupliciter : V Auctoritatc l.nnvsii diceutis quod boitum rnt quoil omnia appctunt et malum cst prwter voluntatcm. Hoc jam dixerat Arisloteles in Kthiva, L 1, nritio. Paritcr H. -\ i . . . dicit in Enchyridioii. c. 10fl : « H\c beati esse volumus, ut esse niiseri non solum nolimus. sed ucquaq.uuu prorsus vclle possimus », Xoque iffitur (Uemon potcst vellc malum sub ratiouc mali.

S8 Rationv probatur 1) quod voluntns uou est nisi boni, 2) quod potcst esse Imni npparentis.

1. Vohtntav non ent nini boni — Etcnim omnis appetitus uon cst uisi boni, quia nibii incliuatur nisi in aliquid sibi eonveuiens. Atqni vohintus est appetitus quidnm rationalie. Erj*o voluutns nou est nisi boni.

2. Valuntaff poteat rnnc boni opparcntin — Nani sa?pe id quod ««t verum malum (v.g. furtum) appreheuditur nt bonuiu. Atqui voluutus est uppetitus sequcns non fornuun naturalem, sicut apiHJtitus natunilis plnntos, eed formnm nppreheusam, sicut npjietitUB sensitivus. Ergo voluutas sicut appclitus sensitivus potest tendere ad id quod est sotum bouum npparens.

Corollarium: In hoc. uitimo voIuntiiH et appetitus scnsitivus diffortmt ab appetitu naturali lapidis aut plantas, qui sequitur formam naturalem in rc cxistentera. scilicet formam lapidis aut plant».

Uomo aliquando vutt id quod rt'"C maluin est, i»ed nub ratlone bonl npparentifi, non sub ratlone mull.

OpthnlPmuH nbHolutufc :

Ilomo nunqunn vult malum sed aoluai niiuun bonuni. Sic v-K. tra- rntloiie dl.io pntrlrp enntt quld niUius Itonum. tnmquani opposttuni conventloUlbllH :.:.■[■ .'i.',.

Pesatmlsmun: llouw aUquando vutl malum eub m; \ > 'i.l' ntatb et DB opjecto VOLITO

P «-mner teudit ad suam irfectiouem et bonum vcre ''on^niena ost rectitudo iu hoc appetitu natural. sed relato ad LH imom, Vnluntas antem qu ordinatur ud altius bonum & conseqncudum. ,K>test devinn, u vero bono Scd nouobstunte S.ili<:»tc peccati su^ratappetiluu. natnralem plaut^e aut lap.dis. VaotfivY uuivei-salitatem objetti speciticativ..

Ex hoc articnlo illustrutur priucipium: Dctideriw* naUtrah; L nnturaie. ncquit et>»c inanc

Connrmatur. - Eudem mo.lo, proportione M-rvuta, judicandum (^c.o uda.qi.ato volnutatis «c de objecto udiequato do objecto appetitns scnsitivi. Atqni objeclum ad^quatuni mteliectus est eus ut venun, Kultem apparenter verum, et ^jc- tum »d*e- & appetitus seusitivi cst bonum sensibile conveu.cns saltein Trl ^C.crcouveniens. Ergo objectum adtequu.um voiuntatis es HTnm convcniens. saltem apparenter conveu.eus; et non «t nt Tonint quidam nominalis.a-, cns ut abstral.it a bouo et a malo: nam nou fKuiiimus vclle mnlum nisi snb ratione bom npparentis.

Solvuntur objectione$ artiouli:

1- Obicctio: Eadem est potentia opposi.orum, sicnt viau» aibi et nigri. Atqni bouum et malum »uut opposita. Ergo voluntas est boni et mali.

Itcsimxletur: Di»Iinp.o uiajorcm: Eadem ent i«>teaua opjKjfiitoruu. ct eodem modo «• habet ad utrunujue, ueg" ; dnemmode te hobct 'ad utrumque, concedo. Coneedo mtaorein. Distinifno pariter «ractaBioiiem: Voluums e8t boni et maM.eodem modo, nego; dnornimode. concedo. aeitieet volendo nomiin, snnin objecliuu, et nolcudo maluin. qnod est coutrarium suo objocto.

Tlndc folixn/a«, «eu volito, e*t boni. et mluuta» «eu nolitio ent unili.

2" Objeetio.- Poteutia ratioualis ut Ubera tertur ad oppowia. Atqni volnntns ert i«itcntia ratioualia ct Ubera. Ergo volnntas fcrtur i*d hniium ct ud nialum.

R«npondetur: Disliuguo majorem : Potentia rniionalis ut Ubera, fcrtur nd opposita, tub suo objccto adwquato, concedo; cxfra »"""» oo/ooiio» «Acouofiiin, nego. Ooncedo mtaorem. Panter diHlinRiio conscqueus : Voluutus fertur ad bonuiu ct ad malum, ad malum «110 «fioiic boni apparentit, coneedo: snb rationc mali. nego.

Inatanlitr quirdam:

I" Inttantia — Qui odii alionem odio inimlclti», vuli illi mnlum nun mnliim : sicnt nmoi-e amicitim volumus amico bouum m rationc boni. Krgo qunnilnqiie voluntus fertur in ninlum prosei]iiendum qufi lunluiu.

ItcHpondetur: Dlsiinguo majorem: Qui odit nUqnem... vult UU ■nnlnm qiin malnni, ou<! matum inimiri, concedo: 9110 raaluiii olnolulc, uego.

212 de *cnnps voluntatis psychologiob considbratih

EspUcatur; Q"i vult malum inimici, v.g. mortem, hoc vult quia apprehendit Ulud ut sibi Itonum quod inimicus uioriatur.

2* Inatantxa — Invidiosns t.ristatur de bouo nlterius huU rationo boni. Ergo quandnnne voluntUH ipsum bouum fupt, et tuuc non vult aliquid sub ratione boni.

Itcspondrt ur : Distinguo majorem : lnvidiosus triatatur de bono alterius... ut c*t bonum pro proximo, concedo; ut cttt bonum abnolutc, nego, Kod Holum (juateuus invidiosus apprehendit bonum proximi nt sibi mulum.

.t* Inatantia — peccatum ex malitia (listiuguitur a peccato ex passione vcl cx ignorantia. Atqui qui peccat ox passionc vult mulum morale ut bnuuiu seasibilo, et qui peceat ex ignorantia vull nialum morale eredcns illud bonum. Ergo qui peccat ex lualitiu. vult malum, eeicns malum et quia malum atque offensivura Dei.

Rcnjmndrtur: Nego consequentiam. Non enim luee. tria pcccata distinguuntnr ex parte objccti ac si peccatum cx mulitia esset de mnlo (juu malum est, sed ex parte dispOBitioni* iucliuantis ad peccaudura. Nam qui peccat ex pnRsioue. ab ipsa movetur nd peccandum ; qui peccat ex iguorautia, defectu notitbe requisitio peecat, prout hroc iguorantia est quodiimmodo volita et vincibilis; et qui peccat ex muliti», peceat neque ex posaione, neque ex iguorautia, sed scieua perfecte nmlltium i>eccati,seii hanc rem esse momliter inalura et prohiliiluni ; ram tatncn rult ut tibi convenicntcm Bccundum pravuiu dispositioncm voluntatis sme ; v.g. ad libertatem oKtcndendum, vcl M pcrtinacia amorw proprii et superbia, vel sub alin raliono boni delcctubiiis uut utilis, sed inhouesti.

Uno verbo, i-eccatum ex malitia est nou ex passione subitunea, nec. ex ignorantia aliquo modo voiita-, sed ox prava. dispoflitioue vo* luutatis secundum qiiam aliquid simplieiter raalum, ut furtum, judicatur simpliciter bonum et secundum quid malum.

3" Obicctio articvU: Voluntos fertur etiam ud non entia, v.g. a<I non ambulare, non loqui, vel ad fnturn. Atqui iu his non iuvenitur ratio boni, quia bonum et ens convertuntur. Ergo voluntas non est tantum Uoni.

Renpondctur: Distinguo majorem ; Voluntas fertur etiam ad non entia, prout apprchcndunt ur sub rationc boni, concedo; secus. uego. Contradistingno minorem : la his non invenitur ratio boni, scilieet non inveuitur in nc. transeat ; non iuvenitur rrlativr ad aliud, nego.

iMtantia — Sed in IpM non cnnc seu destrui nou p<itest appreheudi ratio boni. Atqui dajmones. et homineH desperautes nppetmu non C89C Ergo isti appetuut aliqnid non sub ratione boui, scd raali.

Respondctur: Distinguo majorem : lu ipso non esse uon potest apprebcndi ratio boui, ptmtive, eoncedo; ut carcntia mali, ne^j Minor transeat, materialiter. Pariter distinguo eouscquens: Isti appetnnt uliuuid non sub ratione boui, jtonitvcc, concedo; sed appefunt in non esso carvtv mato.

DB VOI.UNTATB Bt 0» "IUKCTO VOLITO 213 fWere autera malo est bonum, et hoc api*tunt «teraones. Ap ut euin nou esse ut medium eonducens ad l.boratione... a suis Ss et formaliter appetunt non «*e Hoc autem eat

ZtZti^altcra - Qui odit Deura. vult malnm ratio boui potest iuveniri in odio Dei. Ergo voluntas potest malum qiift malnm, lcvOKdetur- r.,Htingu« majorcm : Qui odlt Dcum. ut /urf.crm KSL, vnlt malum quft mttlum. ucgo: vult fugere pa.-

^""euta odit Deum ut jndicem peccuu^ punleDtem. vellet fugere m. et hoc csset l>onum.

rurollarlum. Unde bonum lolum a,,porcm cst verc malum. ct 2 " » bonum; imo iKinnm upparcn» eo magiB alhct quo m >on apparcntiam continct. Idco m«ri»a P>™™<«* £t Tmasimum malum sub ap^rcntia ma-rrnu bon,: T.g. p^H*

maann et prodigia. ita ut in errorcm >«d«ca« t»r, . m electi... Eccc pUlin cobis. Si ergo dueennl vob,: Lcc Hvoert OhrUtu, nut illic, nolitc credere »- - I«m Mtrn.. vn. « . « ^«« dite a propHcti, ,«i ^ad"ZfeZn1 ™ »eX mnaeoue autvm >unt tup, rapaoes. A /ru.t.ou» ,..,,,„ ,,mbntr h> .. Dnde 8. P«nl». in / <* The*,., V. 21: « <{mnyjZJ nolUc ouod bonum et te«etc ,, Et in / Jou«n., tv. 1: "°"™™>rZZ lm«i «piritui rr«fer. «rd ,,ro6«(r .piritu» » « Deo»«t . Omnm funduniur in hoc quod .nalum propomtnr Bub «pecle J bonl , J»nnn. appun n» eo magis alllcit quo majoren, conf nel nPP^«XaT£ pVl.pU.n-a I, Veuillot lcgendo Calvinum, quaudo '"^P^" ™ venichut, minime contentus erat; ,utm optime ridebnt^ ^hn. °u» yV gina» e^e ad commeudationcn, erroris; con8t,ln..bant »PP»ren™" veriu.ii» i„ libro siu.pli. iter erroneo. et ideo lue l"W>nao « •' ^ iu "« Uhro non erant <M.im« rcritatv,, se.1 ventas podus flebat »™ er rorls. Et luc,-. est cssentia perversitatis. Nam In libro «"''P1'^ ^ roneo et perverso. animo ipsius llbri uon est veritas. sed er»r,im per tamen udcst qumdnm veritas et bonitns secundum qnid sen ^ parentia vcri et boni, in errore non est « au.ma ver.tat s » se, h lum granum vcritatis. melius: appnrentin veritatis et qunndoque au com nieudntioncni erroris. , „,mn.

8ic materiaUsmus manifcme absurdus cst n.inus l*riculosus quam ealisinus servans verba Cbristianismi. rem vero penitui

DE ACTtnrs VOLUNTATIfl PSYCHOLOOICE 1'IHHHH fdem dieendum est de liberulisiuo quoa.l id quod ipse uegat obli. gationom pro individuo et pro societate civili umplectcndi dirinam rorelationem sufflcienter propositam. tstultum eat enim. ut fneit Uborolismus, considerare ttt quid optinititn et tdeule id quod est soluiu maliim tolrrandinn ad lnujus malum citunduni. Ijibertn.s autem cultus est 8olum malum tolerundum ud luajUB ritaudum : et non est quid optimnm et idcule. ut lilwralismus vult. In lioc deceptus est Lamen. nais, et damnutus fuit.

Nulla est ergo exageratio cum dicitur quod liheraliKmus incredulorum seu iudiffereutismuri quo diffunditur error et scepticiKniiiB asqualitcr ac reritas revelata, pcrducit plures lA confuudendam veram caritatem cum falsn et ad lihertatem pOlittttonit ut aiebat Pius IX (Denz., 1090).

Nec est concedendiini quod aliquid lihcrn-lisnii in vita pructica est aliqualiter admittendum, dicendo : « thesis jnriiim Dei et Ecclcsla) ralet pro scholis: sed in praxi hj/piithcitis lilicrtatis omnium cnltuni est admittenda ». Tuuc thesta esset solum idcale mere speculatirum, et quusi inane in praxi.

llulc didlcultati respoudemliim est, quod Hi verum esset assertum, pariter iticenduni esset quod iu thesi furari est iitique simpliciter maluui ; attumen in hi/potliesi et pratice iu vita opoiiet aliqnantuluni furari. Et wic de casteris.

Receru iu vita oportet babere uon uliquantiiliini lilioralismi Btiq moguam prudentinni. Prudeutta autem differt a Hberalismo prout luec virtus uibil ndmittit uut concedit quod sit eoittra finein omuino consequendum, seu eonlra thcttini, Sed cuute in ordiiw medioritni tolerat uliquod uialura nd uiajus mnliim vitaudiim.

Tltesin considerari nequit ut iilealo mere speculativum et in praxi reliuquondum, thesin enim juriiim Dei servandorum et exigenliaruoi saluUs uiternu, eiiiuitiiU ipsum Jiiwm conaeqiiendum ; scil. rera religio ab omnibus nmplectenda est uou solum individualitei", sed socialiter. Ad conBecutiouem vero btijusce tiuis, cousideraudie snnt circunistantia}, proinde iu casn, seu pcr aceideiis prudeutla- dictat. aliquoil mnlinn tolerandum cgee ad nuijus malum vituudum. Sed relinquere tbesim, ul quid mere ideale, solum iu scholis servnndum, rwrl srse averterr ab ipso fiur coitscquendo. Hoc esset in opportunismum inefj dere et magta ac magis ab amore Dei et auiniarum recedere.

Servanda ost eflicax intcntio liuis consequendi. Sie siniul eouservnniur in debita harmoniu, Dei nuctoritiis et hominum legitiin.. libertas, proirt luec differt n liceutia, quos nd sorvltuteiu COTTUptionb) perducit '.

1 Uoc lulrnblliter cxponltur lu oierlbus magnl catliollcl hlspanir, DOOOBO Corti». (Eueret, tr. Cr., 1863, t. II, p. 212, 228 otc. : Du prlndlie oiliCralc» ri • plus 'jravcv errear* tle no* /ourtf (Lottre tlc 30 pages an Cnrd. Fornnrl. P» etrc preacnlee 4 Ple IX). Donoso Cortes «uinumtlm «tlclt : llbernlisiuus ln loe - slatlono elrcn ramUlnm, matrlmouluiu, scholaai. clrca qmestlones Bodales. v, let nec posltlvo prlnolplo Ohrlstlnnunnl ndmltlere. noo ea nogoro. Sed rtludo non writctt nd affenaum, utills est solam ad protraheodafi sloe nne w

DE VUU-NTATE DE OBJECTO VOLITO

, „ _ UTRUM VOLUNTAS SIT TANTUM FINIS, AN ETIAM EORUM QU/E SUNT AD FINEM, scilicet mediorum.

ci.iu, oUBStionis. - Suiqiosito quod roluntas sit soluui boni Z % r»lre a ,"no«nt_. qn»ritnr utrum M solum flnis an et.nm V"li ,rum VuEu? qnod slt solum liuis, juxta AriBto.e-lem : nan. ,. ;tien t . d al ud B-uus lK.norum. s.:ilicet non ad honcstum, ^SSnt JnlU.. «c distinguuutur urtes circu tinem. ruaviUo, et. artes circa media, ut constructio nar.s.

Responsio ad qiia*itum ost per duplicem conclusionem :

1. conolusloi FolurKoa, nl potentia, »c extendit H ad fineni rt

• Namratio boni quod est. objectnm potontl» roluntatis, inronitur nou BOlum in finc, sed el in mediis.

1. conclusioi VoUMae. ,.l primits acUm rolnnmitt. fcilicel pri mm ''cllc, pmpric loquendo est fims tanlum.

Kotio est quiu sin,pl,.x et prinm volitlo ertur ,u hoo .,u d ost propler ,e iJum et volUun,. propter sc pnmo scjlicet ertur m linem. Me.Ua autem non sunt bouo nis. relote od llnem: et circa hoc rnt. alius aetus. scil. eleclio.

Canfirmatur; Paritcr in intelligentin iutclligi propiie est pnn^ cipiorum; sciri auteu, ost conclusionum. F tata auten. se habet .u opiwtibilil.UB sicut principium iu lntelhgibilibus.

Ad Vtite et honmtum rofernntnr ad enmdem potunttam.

quia subonUnantur iuter se, et non se hobent ex tequo, nt color et soniis, sed sicut color et lux. quie per potentuvm risiram ridentur.

Ad 3"": Etiam idcm hahitiis operatirns, ut ors. considerat ot tluen. siiiiin proprium et metlia nd bunc tinem.

Corollarium. Dnri neip.it actus nculer. «cilicct tcndenB jn, aUquid ncque „t hncm. neque ui mediuui. Uoc ,'st contra j-cotum. tanvm, i„ n. s, „. li. Itntio ,«t quod quidqmd rolumus. votamm nt hou.iui. et sic otKiiuatum snltem nd beatitiidinem ii. communi.

«asslono, In pana.nento, et Weo .,»o..do oporto. »^'^^'^1^00^0™ Oeuulo oi »,,oto/taoo. qol ponlt ^iotatem .'Ivllou, et p" 1.1. am ... Do^ I. O „„ ,„„„„„,„„„„,„ mntcrlallsticum e. athenm. qul ^S™»^™,,,», maBOBto lo,-o latls ulrinio, losls .nplontino ot amorui sio « nnn,mUnver„, « proprlctotoui. ot fa.ulllnin, ot patrlam, ot r^'s';"rnU,, l,, c„r,P» ann.. Plu. IX. tto pagiu.o summao luoldltatl. «-'-rtptae sunt .MJJ' OortM ann "62; uicui dloiVilibl ni.oo„,-< .ar la slfi.a/fo" afierale J- I B«ro,«.. ■« ...

p. toHii.

DU ACTIBUS VOLUNTATIS PSVrilOI,OOICB CO.VSIDKIIATIB

AilT. III. _ UTRUM VOLUNTAS EODEM ACTU MOVEATUR IN FINEM ET IN IO QUOD EST AD FINEM.

Slatus quicstionis. — Quajritur, ut ait Cnjetnnus: Qunndo voluinus aliquld proptor aliud, v.g. medicinnm propter sanitatcm utrum eit una volitio circa utrumque, an siut. dme. eimul volttiouee, quarum una sil ratio ulteriuB.

Notandtim cst qnod hic artieuiuH, ut etatim apparebit, potest iliuslrare couciliationem libertatiH et impeccabiiitatis Christi vintoris ct comprehcnsoris. Dicuul euim plurca thomistas quod Christns vialor ct comprehensor nccettsario diligebat L>enm clare visum in se consideralum ; scd iioerc diligebat Deum clare visum ut cst ratlo diligeudi creaturas et ratio diligcndi sacriflcium crueis. (Cf. BtL luaut, Tr. de Incamatione, diss. 18, n. 4, n. 3).

Sic idem amor incrcatnH Dei est rteccssarius rttpeetu propritn boniUitis nt in se est, et liher respectn ejusdem bonitatis ut est ratio diligeudi creaturas. (Cf. I*, q. 19, a. 3).-

Ihec qusistio perlinet etiom od spiritnalitatem, ut notat hic Cajctanns, scilicet utrum quondo volnmus aliquid Baltem virtualiter propter Deuin, velimus eodem actu ipsum Deum.

Eadcm autem distinctio proponititr modo gcuerali in uostro articulo.

JMotandum eflt quod in igto arficulo argumentum « scd eontra i> non affert responsionem, sed cet objectio prioribue contraria, nt stepe accidit in Do Vcrit. ct in aliis quawtionibus disputatis. Hoc manifestum est: nam iu fine totius articuli 8. Thonios respondet od hoc argumentum « aed eontra » : quod rarissime evenit in fittrfima Tltcologiva.

Responsio: ln urticulo sunt tres conciusioues.

1a Conclusioi Votuntas fertur in fincin dupliciter: primo in fincm absolute, dcinde in finem ut ent fatio r.olcndi media.

Nulla eat diflicultue. Bic voluntas ferri potest, v.g. in Deum absolute, et deinde in Deum nt est ratio diligendi proximtim.

2a Conclusloi Actus quo voluntas fertur in fincm absolutc distinguitur ab acttt qtto fcrtttr in medium.

Ratio cst quia possuinns velle linem ivbsolutc antequuni consideremus media, quia linis est propter se volitus. Imo quandoque primus actue prteeedit temporc, et. vocatur siniplex volitio, distincta ab electione, quas est circa media : v.g. 1° volo sanitatcm et 3° volo vocare mcdicum, vel 1° diligo Denm ipsum, et 2° diligo proximum propter Deum. Pariter, in intellectn, 1" cognosco intuitive principia et 2° cognosco conclnsioncm ex priucipiis deducta.

3" Conclusio: Vittm et idcm ent motus voluntatis qtto fcrtttr Hl finent ut est ralio volcitdi mcdia. ct in ipsa mcdia. Est electio, ut patot ex reeponuione ad 2""".

DE VOI.UKTATB BT DK OIIJECTO VOLITO

RdtiO est quia mtdium ut eic. non est volitum proptcr se, scd , „,„.,„ Unde in ntedlum ut sic voluntae non potest fcrrt nim iniTur iu ip»u- «n™^ aL <*' retio volendi mediuin: v.g. aegrotus „n DOtcst velle meiUcinam aroarani ad siiiiitatcm, nisi vclit stmul Sanibitcni ut ratiouem voleudi mediciniun. Ked potest tegrotue velle mediciuam delectabilem propter so : tuuc nou est nt medium od miem ltem uon possuiuuH proxituuin diligere proptci- Deum, ntei BHeendo Deum ut est r.ttio diligeudi proximum Sic, ut ait Cajetanus in hnr loco. eum habcns caritatem antbulttt n-l prtr.dtcat et auidattitl aliud «Of. mali faeit, quamvis dc Deo non cogitct aetnahtcr, acttis tamen ille non stilum talis virttttis cst (v.g. religioniB), sed earitatis, ct rulttntas titnc cirtualitir fertur in Dcum, et quideui non solum Itabititaliter, qnnd convcnit etiam dormienti ct i>eccanti venlaliter.

Sicque unico actu numcro voluntae fcrtur tu niedinm e,t m tinem.

Ad 2"<<t: Vonfirntatur hme S* Ooncfunio — Pariter eadem visione sensibili vidcmus colorem et luincn ut est raUo vidcndi colorem. Sic lnx esi simul qttotl e.t quo videtur. Dicit enim hic S. Thomas: « Quan. docniuquc vidotur color, eodera actu videtur lumen ». Itenj eodem lutu cognoBcitnr conclueio et principium uon nbsolute, sed nt est ratio cognoscendi concltiHionem. Item nno eodemque actu, sine discursu supernaturaliter credu Deum et Deo (II'-11". q. 2, a. _) : scilicet. crcdo Deum esse Trinum et credo Deo revelunti Trinitatcm, prout increata actio revelatrix, seu auctoritns Det revelanUs est simul oiio et ouorf . reditur cum myrsterio revclato, ut bene ostcndit Cojelanus, 1I' II», q. 1, o,. 1, n. XI. Uno et eodem nctn simplia et essentiiaiter superuaturali credo Deo revelanti et Deum revelatum, auprn omnia aigutiiento apologetita desnmpto ex Biguis divinsj lievelationie.

Dublumi Vtruut nppetcre flnem in mcdio sit simplex volUio an clectio: v.g. utrnm appetere saultatem in oblata medicina sit simiiie.x volilio nn electio.

Reltpondctur cum Cajetano in art. 1 hujus quaistiouis : Appetere «nli» propter tinem, ad cltclionem spectat: sic nppotore mediclnum propter Bauitatem, elecaonis est: cf. ad 2uw. Std qttandc tn metlto elurc rcluccns desid>ratus finis ofjcrtur, tnuc accidit actus simplicis rolitionis. IJude sic api^tere in oblativ medicinn sanilntem ubsolute, est siniplicis volitionis. IUt cttm clore relucet Deus in altquo maguo sancto, non Btilum tliligitur hic sauetue propter Deum, sed Ipso Dens absulute iu hoc sancto tliligitur. ldeo ilicirur : « ifirabtlis Deus in mnrtis suis ... Item qunndo aliquod principinm clanesime

„ 1 Sed quta hl «lno ncm», sclUwt prlnia voUUo flnt» « clretlo 0,^01^ 0.1 •»« mut rttatlocll. m-Imus i«,tcl c»»c n«f»«iri«».- v.g. luiior t,.atlllcns In bea- »« « In Cbrlsto vlntore M compreaonsore. cl siinul necuitdtis potMt «ffle IWer. «c bomt aiiamvls nocessario <lllUji.nt Doom, llbero et iiniio«i.hllitcr .llliirent Proxlmmn nroptor Ilenu. : Ita fuit tle Christn Jnm m torrls.

DK ACTTBUS VOLCNTATIS PSYCnOLOmctC CONSIDIBBATIS relucet in aJiqna condusione, non solum cognoncitur conclusio e* principio, sed iu ipsa consideratnr ipaum principium nbsolnte, tam quam lapis adamantinus in scrinio.

Sic est satis detcrminatum quoruiu sit voluntaa, scilicet tuntum boni sive veri, sive apparentis, finia et mediomni. Sed prima votitio est de Hne, non de mediLs. electio autem est ds medits relate ad flnem

QU-ESTIO IX.

DE MOTIVO VOLUNTATIS seu a qulbus movetur voluntas.

facultate voUtiva. „„,..„,• l- Pars cst de causis quae tivo 3° utrnm moveatur a seipsa, voinntas moveatur «b extenori princlpio v .g. an

Vel BUrirtSe circa Uoc instituit duas thcses generale». «ciUcet: 1- n"Tllo voluuiati, quo.,1 ^«T" , movetur directe ab i»to««», » poUns ab obi«^oJ^™>>„ ™ Lirecte et mediate .1. «>»», ' poreis. 3- Ifert» - rfe mofiro Mh» laUt qm nd e« re* k m S « • lnntus movetur o ecinra iu aliquibus actibus, et etinn. o Deo. non tanu-u ab ulla alia cnusa. Sit seqneus sclieraa:

HfWffWI t »'M Proposlt" al> lnlollpctu proctlco <«• W' rarilidle n W» »lM proposllo n senslbas vel n DasrionHJM meHbratc Jiullclo InteUertn* (nn. 2. 1, 51.

..- felpM lu quibmdnm acllbu*

Ad intelligontian, autem plnrinm totw» "«^«SmfS nonro. prtesertini a, 0, ad 3m (4e motioue divina- et peccati) bonum est jam pra. ocnlis liabere divisiouem quiestionis se quoad npecifli^iUoiirn'

Qa. IX - Voloictas ^

MOVETOK i qiioad errrciUitin ^

220 NE ACT1BU8 V0LCNTATI8 PSYCBOLOOICB COMAtOBRAHB queutiK, uua> rractat quomndo voluntiiK moveutur sive ab objeeto, sive quond exerdtiuni a Deo. scilicet utrum nb hie moveatur necesnario au Hbere:

H»oad gpvciflralionvmf quoad cxercittam n Deo?

dc ueecsntlalr non dc nccessitato dc ncccsritate non dc nceessitale a Deo elare rlao.

n heatiludtne in communi.

H bono partteulari \a mo_ Ubus prlino-prlinls. ecll. nbsiiuc Inillffcrentla Judlcli. iHaec oinnlu In aa.1-2).

a bono particutari nou eri_ denter connexo hlc et nune cum bcutltod. ln communl (aeil. sub lndlff. jndicll).

ad diligenitum Deum ctare vltum ta. 4).

cif votcndam bealltud, ui ooirtrnuni (a. -I).

ad rolcadur» .oriunr parttc. uou evldcnter connexum blc ct nuuc cam beutlt. iu eouuuuul. 8dlieet HUli lodlff. judicii («. 4).

Postca in appeudiee seimo erit dc multiplici acccptionc UberttM» et de multiplici o;'u« roMice et definitionc, t|uas tractantur » Ililluart ante explienliouein quiestionum 9°* ct 10" 8. Thomn?.

Melius est prius exponcre litteram 8. Tlioina» qunm has discnssioncs, qu_a Buut prajsertim coutra jansenismum ex una parte et contra Molinisinuu. es altera.