Skip to the text
Ember
PT

Sectio 1, art. 2: UTRUM BEATITUDO HOMINIS CONSISTAT (pars 4)

a rulito, «jikhI est oojcctuiu. w<l noa effectufi voluntntls, ut plnefa, pro jfriUAa e*t rulita. Mtl non volvntarln.

a MOffl vitir r^iftaliva-, ni iloniilrp, eitMW «llKcrlri'. respirnre.

a. Mfionlanio actu, Kfl, nb aclu prhno-primo, qul proccdlt ob nppctliu. wtl pneccdlt uniDimi ndverientinm dcbltiiiu ct i»**slbllem.

Sic «tutuitur leptiniu definitio volunlnrii. incipiendo a ilefiuitione iioiuiunli. per (Iivlsi<incm generis, el couipainliooem ciim siini- Ubna et (iissimilibns.

iiilWuirco il val cmhi ratiminli vugnitione flnin

AkT. III. — UTRUM VOLUNTARIUM POSSIT ESSE ABSQUE OMNI ACTU.

Blc articulus ponitur occn^ioue pnedict*e defiuitionis voluntarit. ex qun vfdetur quod voluntarium non poKnii essc sine aclu: nuni

M VOM NTAIIK» ET ISVOI.l* NT.Utl"

ProootardapH.iter: 1- ex comm„„ib„S prlacipli.; 2-« proprus^

""; ; i „f U, -t lle proa, e«t 8,,b dominio noStn,. Ideoqne fc&taettTn soHlm f„cie„do „,„.„„, -ed et.am non fa gendo bonnm, .,„,h1 fa-'ere debcret.

Missom. quia nliud vult aut voluit.

Ad 2«"- Bene ex,«,nitur differenti» inter uolle et »ou velle: noHe est aetu»; non «>He est oareutia actus.

OVcctio: Videtnr qnod ip.um -o«« conetltua, potius l»»oi»»

'^Z^U,,-: itu eet quaudoque. 8ic qni uolem, «^scribere f„, i, oliouid i„vol„„tari„m. Red qaaadoqae « «oHe ,, Kliuii, rolantnrium, v.g. ""lo ire ad Missam.

AO. S™>: Item «ou ™,i«,rf.T«rr potest eose voluntarinm. quuudo liomo poteet et debet cousiderare.

C.roll«rium, U, omissio »it mlnnlacia ™e^"££ aliqm seieuter omittat op„S quod poterut focerc : >.g. om,si" tontnria. se,l nou culpabius, Misnw <Ue ferli, ,. „„,,„.,„•„ ,,.:„ V. omlssi.. s» „<>„ s„l„m v»l,.nt«na, sed et.um c I « W». tn» reqnlruntur: 1" quo<l q,,is ;,o,«rri, ageio. 2° quod rfr»«e", «(,<". .T ,„,0.1 non eoerif. Ita Sylvios, .,„«u. i„,,i

■In,, ,,mtolu Ul«r « volantarl,, .-t «^""^nlnoM uula <Hc (eruul u.m lerlall, omlMuo Mlnw <« voluntarlu w^l iwamliunw. uu Bdeat otillgutlo iiu.11.',hI1 Mlsann,.

DB ACTIBrS 111'MANIS P8YCH0LOG1CE etiNSIhKKATIS peeenti ex parte Dei, et ad ostendenduni quod litec divinu permisslo est sino cnlpa. Dcus euim potesl im]>edire peccata, maxima rriminn. et uon iuipedit, sed RM trnrtur impcdirc. Imo, ut oit 8. Augustiuu*: n Deus, tom sit Kumme bonns, nullo modo sineret aliquid mali essc in operibus suis, niei esset adeo omnipotens et honus, ut benefueeret etium d<* malo » {Enchirid., 11).

De hac divina pennissione pecenti prout differt ab aliis perniin. .sionibus, cf. H. Tbom. in Matth,, c. 5.

Dublum: An omisnio ponsit cnnc indirccte rotuntarUi ttine aclu qui xit ctiuna vcl Mttutio ejuitf

Graviores discipuli K. Tlujnue, ul Capreolus, Cajetanus, Itauez, .loauucs a S. Thomn, Victoria, Uonct, Billunrt et gcneraliter thomistic respondent mgalivc ud qincsituni, loutra Durandum flt Huarex.

Dicunt bi tbomista* quod S. Tbomas responderat iu IV KchY., dist. 86, (|. 1, a. 3, afllrmaiivt', sed postea baue scnteutiam i^eformavit in MP, q. 71, a, 5, et de Halo, q. 2, a. 1. Rcvera 8. Thomas dieit 1* II""P, q. 71, n. 5: « Ad rntionein seu esseutiniu [leecati omissionis per H non rcquiritur actun, v.g. dum aliquis bora qua tenetur ire nd Ecclesiam, nibil cogitat de euudo vel nou eundo ad Eeclesinni ». Hoc autein jam c*t peccatnm omissioniH, si liic potest et debet cogitare. minus tamen quam si positive uollet, quia nolle est actus, uou vrlle est solum careutia actus.

■■ Si vero, addit, ibid., S. ThonioK, in peceato omminionix intelli gantur eiium ctiuxic vcl occaxhnex omittcndi, sic uecesse. est in percato omissiouis aliquem actum esse... v.g. cum aliquis non vult ire ad Iirclesiam, qula vult ludere hoc niomcnto, vel quia volnit diu vigilare sero, ex quo scquitur quod uou vadat hora matutinali ad Ecclesiam. Et tunc actus iste interior vel exterior pcr aocidcnx m bal>et ad omissioucm. Judicium autem de rebus dandum est secundum illud quod est pcr ne, et non secundum illud quod est per accidens. Unde verius dici potest quod aliquod peccatum possit csse absque omni actu ».

OVjcctio; At saltem quandoque vidctur quod nullus nctus sit causa vel occasio omissionis cul[mbilis, sed stifiicit qiiod aliquis potens et debens eonsidernre et vello, non consideret et non velit v.g. ire ad Missam die Dominica.

Kcspondent tliomisUc: Ad omissionem semper rcquiritur nliquis actus pcr accidcns. Eteuiiu proposito objecto per inlelleetum, v.g. ire ad Missam die Domiuica, voluntas potest tripliciter se habere: aut veltc, out noltcr nut non vctle. Velle et nolle sunt nctus (si est noli tio, omissio est directe volita). Non vellc, ut explicatnr hlc ad 2»"». est carentia, seu suspennio actuo sive volitionis, sive uolitionis. Atqin. ut dicunt thomisUe, ipm dctcrminati-o ad u#pen.vionem lit per flll qiiom uelum; nam voIunt4is est poteutia indifferens nd suspendeudiini vel non snspendendnm. 8i neqnidem ud suependendum uetum sesc detenninaret, non esset exercitium liberlutfs, et non esset voluntn- m VOl-UNTAiaO ET INVOIA-NTAIUO

Xrf. fa«f*. ant saltcm vull dormire.

^c^rErTrt^ actu9 fSm 0^0, - oetermU, ffi ™Z exereitium ^^,^1^"^^« b .^» P^O. luntos remaneret vclut m"rt"ai f""ire _.cata hominum • •»

^s»5s=«sas — ~ moraliter proced.t a vo uutate ' • • * oraitWn8 tcnetur i*^T"'rt^"TCoS *.« in„^in, pec. Uuuc effectuin impedire. ^ .g. ueua . o voi„,,„iria. qoia DeuB catu bominum, et Uunen peccato non m ut ' J _ 1 raaj„g r«m ItMtur illa, impcdirc, se.1 potest ™ |Hrm.ttcre p i v.K. gacriiegium mol. pnstor.» ■« ° mini8tCT 'ade8t. MotUB menta, dum urget necessitn» et nuUns al.us m.n ster au concupiwientiie secuti « auditione confea» .onnm **> « J"^ inflrmi non aunt volnntarii confessario vel medico I"'» " ^ nentur ho» effectus impcUre, et i«Munt l.ahere juB.am rationem po uendi canwim i>er accid.-uB et eoS negUgeudi. medii Si vcro omisBio volun.aria ct non culPob.l.B i*r .uodnn m« u ordinare.nr ad hunc citectnm, tnnc, etinm Beelnso 1'™^^.'°"'' " eB»et voiunUriuK: qnio tuuc toli» effectu- f^^^Vrigu. quiB omittat M, ede,e.a.l igncm, co Une nt . o» "nu, «»« ^ patiatur ; tuuc f riguB est per Be volitnm. ct mortifleatio est o.uuuu Cf. apnd Billuart Bolntionem ohjec.ionum.

m

PB ACTIHfa HCMANIS CSYCHOLOGICE CONSinKltATIS

DIVI8IO VOLUNTABII pcrfcctum ex narle objecti neofitmriutn amor bcallflotts.

amor bcaHtutlUiin iti otimmuni.

I poaitivum i volo ■ "/.„• \n_ \ mcdiate , niinplioitcr - Vi>luntas coDne. qnens.

«ooundHm i/uiii - voluntaa antecedens.

fHnvtum { tibcrum rntlono 1 Iniluxus

[ ncgativum \ nolo,

Un oausn: n Hic el tjul voluntarie 1 sell. me- elirlatur. imputatur dlate quod |ier ebrictalem eommittit » flMlH u. 77, it. 7).

iinUrcclum:

et ncKHtlvuiu impcrfcotum

Hl ftt noafcin moHtiun ut !n brutis.

a Illud nuod voluntos iwtuit problbere. scd n<m proliil^t » ex omls sione vlj^lnntuc : y.r. «tibmerHlo nuvlH (IMI«. i|, 6. a. 3. c, nd lun»; a. 7. ad 3um; q. 77, n. 7 M.

»<vi( M dn-primi*. seu neiull dclIbcratlH.

j primo-primin. seu lndeliberntln.

Divislonos volunlarii fnndaatur iu dcfinitione totins dividendi prout diversn suul elemenia in ejus dellnitionc. srilicet ratione vei cognitionis, vcl volitiouis, vcl Hhertatis, vel inflnxtU ln enVtimi. vcl rntioue ipsius nctns aut potenliic a ipiu- imtnediiitc procedit. Sic sunt salteiu sex divUiones. qunriim principaliores stint expliniuila?. cum de ipnis sit ipiuedain dinicnltas.

1° Ratlone cognitionis dividilur voluntariuin iu rottintariitm pcr fectum ct voluntarium iin pcrfcctu m . prout copnitio vel est perfect», apprehendcnd» nitionem unis et jiropoiiioncni mcdioruni ad linem.

i lu ordinc mnli. major culpabilHan est In ruiuntori» in prout « posltivum, •luam hi vuluntario indirccto. quod cst uegullvuui. Multi auctnres, intcr quos imimirt. bnuc iIIhI Inctioneni nou fiiciunt. E contrn P. Meckeil>n>*li. O. P., ln sno trnctntu Dc Vaxtifate oslcndlt uuod luxnrla extrn niutrlm-mtmii indirectc volitn ent mimm culpnbllln qiuim luxurla voluDtnrln In ciiusa. Pieit imctor Istc tjnod lnxurla ludlrecte volitn cst veninlls ex Renere nuo. dnm luxurlu voluutiirlu In cnutm eit niortnlln a iwmre nuo. quamvis non cr toto y--

Vlde ctliun Muickvi.iuuii, O. P„ Sumin-a thcotogiir muroitn, ParlR. 10.10, t. I- [). OtHtS, de vuluntarii, ln «N«a pmul <llntlni{ultnr a i-uluntarli, Mtnoto.

m VOLPNTAHIO ET INVOLPNTARIO

ITT

, mx imperfecta, apprehendendo, ut faciunt animalia- bruta, rem linis non vcro rationem linis. pDndrvoi.intarium Imperfoctnm eonvenit bruti,. »ed est etmm • hnmine «•ilire' KOtibu» primo primii seu ,>i<lchbcmt<«, qui „ ,',„ advertentiam, ma attentam eonsidenitioncm, priecedunt, et C iu motibw «ecofldo primi» „eu mmi-.lclibemtis, quorum non.

imuerrecte conwii mimu», v.g. qnift non sumus pleue evigilati ; ]Z .ulvertentiB semi plena i>otc« esse in inr..ntil».B, ament.buH, iSrinientibn». ebriis, haUucinatis, obseBsi». Motm «ejmnd. bcu d«H- Zrnti m«t qui <••"" plem advertentia elicinntur, et ideo sunt plene v0|„ntuHU T m iei.ev QHb|| et ph,„s m „u0d ..mentes moroli.cr kberl uiancnt quoad objecta circa, qu* non pcrturbatur jud.e.nm i„,„li,, tl,s vel fnc,.lt..K .lelibeniudi; qnod eonttnglt pncscrti.u m.tio n.nrbl uuiuid uotioiie» morulcs ct religiosaa.

Dnde voluntariuiu impcrfeclum invenitur tu mtibus semi del.. h,.n,,is. et voluntmitim oiunino in.perrectum invcu.tur .n nct.hus iudelibenitis.

V Ratione objecti advcrlentia etiai.i plena est vcl dMim t; vel ,,„„/„»„ prout objeeti n.oraliU.s vcl distincte vcl ^nf"«Pe™P;^; v.g m,i e reneatra, lapldem projicit. pncvidens v„lncn.t,oncm tran. «.Ttalis inimici. distincte malitiani aetus advertit: s, vero ., lnciat itacnre suspicau» ali.picm rorsuu pnBterenntem posse vulueran, uo.inis confuHe vnJnerotionem proximi advertit.

3" Ratione proposltionls obiecti prout objcctum propouitur sub intUtlercntia jndicii an nun, volnntorium dividitur i„ co „,W..nam. neecMarmm. v.g. desiilcrium beatitndinia i„ commnni ... bac lerra et unior beotificna in codo, et i» roluntmUm Ubcrnm, aciUcet lud nuod est immuue uon flolnm a coactione, sed cUom a ueccssilate untniali instinctns scu potentio! detcrmiiiata- nd uuum. Ita, aotu» rolnntatl» «ub iudifferentia judicii eliciti suut libcn uon solum a coactioue, sed etiam o i.ceessitote. .

Qnmid boc est dubium ogitatnm a Billuurt: Utrum rolnntanum perfcctiim uit idcm ao tibcrttm.

Afflrinat \ as.iucji cum poucU, qoia negat volnntarinm necea»tiiun „ssc periectnm. Ad hoc respoudeut tliomist4B .Ustinguendo sci^ licet nluntiirium nccamrium. ortum c» imperfeota cogmtumc. ut est i„ brutis, pueris, iu motibua subitaneis; et coluntanum nceca «oriMm ortum ex perfeotietima cogmtionc, qnod quidem .1011 cst Unperfcctuin, sed summo modo perfectum. Ita e»t amor quo Deus seipsuu, diligit et spirut Bpiritum Sonctum, et omor quo bcati Ueum elorc vimim diliguut iu potria.

•° Ratlone Influxu voluntarlum literun, dividitur in voluntarium directum et coluntarium indireetum., prout habetur aut non hobetur iutlu.vus directns voluntotis iu rc volita.

Iil quod est solnm Mircete volitum. cst volitum propter o ,ud: v.g. omissio indirectc volito ouditionis Misrne prout volo aliquid

— 0Btiooc-Lom^cit • Dt aealltnttlne.

178 DR ACTIBtlS HDMANI8 PSVCnOLOGiaB CONSmnatATIS aliud, ut legcre librum prnfanum : tunc non volo ire ad Miesam non tamen dico dirccte: « Nolo ad Missam ire» (cf. o. 0, a 3 'r Bt ad2um). ' ' w

Valuntanum direetum potest esse duplex, vel immediatvm vel mediatum. Est immediatum quando volo immediute objectnm sicut cnm volo positive ire ad Missam, vel negative nolo ire ud Missm,, obligatoriam.

Per oppositum, volunturium directum est mediatum quando volo aliquid non immediate in sc, sed in ma causa: v.g. volo immoderate bibere pnevideudo quod ebrietas erit causa rixie ; tunc rixa est niediate volita in sua causa.

Plnrcs confundunl mihmtarium imdirectum et voluntarium iu causa propter eornm simiiitudinem, et etiam quia omissio indirecte voUta, ut diximus, semper pnesupponit aliquem actum volimtatis nt eju» causam vel saltem occasionem.

Est tamen diffei-enlia secundum S. Thomam : nam volnntarium in causa non est indirectum, sed directum, quamvis nou immediatnm : sicut demonstratio esiBtentia» Dei per motum non esl; indirecta ut esset probatio per.absurilum; est cognitio directa, sed mediata/iwr ellectum '.

  1. Thomas loquitur de hoc voluntario in causa in P-BC". q. 77 a. 7 ; EP-IP* q. 4C, a. 2, ad 2»m ; q. 64, a. 8, c. ; q. 79, a. 8, ad 8"»>.

Sed 8. Thomas, PjB" q. 77, a. 7, vocat voluntarium in ca.usa effectum pnevisuni aotionis posilica- in se volitae, et volunturium indircctum, effcctum pnevisum ontfttiomit in se volitai.

Ut rw-te notat 1>. Mnutnjuon. BlHHW Tl\nl, mamht luai, t. I, i>. 68, . MMWOTAMI i„ Milso, iiuod rcnmliorcs niulu ilicunt MfruMM, a H. Thouiu rocutur Hraitum, iiuln est o voluntate ut aeento, ef. IMI" n 7? a. 7 • i-f. etlam Tabulmn uuream operum s. Thou» acl verbuni Volmiturluni, 3 et 0. Revero mulll reccntlore» proponunt hone dlvislonem, non recte fundutam : / ulrectum, neu in ae. Voluntarlnm | In causa, aeu portttv».

\ per modum oinlssionls aetus ponendi.

AHter proponenda est divislo, ut fiat secundum rncloiiem forronleuii totiui* dlvJdendJ, vt mb rutione influxuf-, sdlicet:

immediatum, scillcet circa volltum in *e. mediatum, Bcilioet clren colitum in musa. cffeetus omtswtonis avtus quem possumu» et debemua pouere, v.e. submersio navis ex nogllj^entla gubernatoris.

Dlclt enim s. Tliomn», IMI»*, q. 6, a. 3: « VoJnntarlimi dlcltur quod cwt a votuntatc. Ab aliquo autem dlcltur esse dupliclter: uno modo direete, quod selueet procedit ab allquo, inquantum est agenn; alio modo indireote ex hoc qood non ugit o. Item JbW., ud lum et o. 7, ad 3um; ltem u.. 77, a. 7, o, ubl S. Tbomas vocut voluntarium ln canaa effectnm pnfvisura actinnis positivat in m v<ttita!. tt volunUrium lndlret;tum effeetum pnevlsum omisMonls.

In IMI*», q. 77, a. 7 dlcitur quod volunutrlum ln chupo eat ■ quando voluntaa fertur In eonsa « : timc non ert omlssio.

foluM/anuHi dlrectum 1 I imtirectum:

UE VOMJNTAIUO BT 1NVOLIINTAKIO principia de voluntario in causa. — 1'lnr» aunt principia de voluatario iu uausa-, qute applicaoitur, positlB pouentiw, voluntao-io indin*'to per modum omissionis:

1i»m Principiumi Volnntivriiim vel indirectuni, vel etiam in cansar potest esse bonurn; et si nou vitiatur hic bonus effectus pnevisus ex conjnnctione cum alio effectu nriucipali malo, jiuget bonitatem totius.

Sed tlieoloj^i tractajit potius de voluntario vel in cansa^ vel indirecto sub ratione muli, ad diceudum qnandouam vitandus est effectui malus vel indirecte, vel in causa volitus; et ad Iioc ponuntur duo Mubsequentia piTncipia.

2um Principium *. / ' malus, in causa tantum voiitue, est imjnttabilit ad attpam 1) quando agens potuit et debuit vum prtvvidvre saltem in confuso, 2) quando ageus potiiit ihhi jtonere causam, 3) quaudo dcbuit impcdire effectum.

Conditio prinni: Quando agen* prwvidit effectum saltem in confnso, aut debuit et potuit humano modo prajvidere. Quia nibil voliuim nisi pi-fflcognitnm. Ita qui suscipit officium medici, aut confessarii advertens se scieutia competenti carere, v&re, quamqnam indistincte, pnnvidet malos effccUis inde secuturos: imo est culpabilis etiam ai non praividit, sed potuit ac moraliter debuit prajvidere: v.g. si cuirnrgus incipiens operatiouem non satis studuit Iiis qute necessaria sunt ad eam, malus effectus provenit ex sua uegiigeutia, qnai fuit omissio quodammodo voluntaria et culpabiliH. Providentia, iuiportaus prfflvisionem, et ciicumspeitio. sunt qiiartes prudentiffl (cf. II*-HM, q. 49, a. G, 1, 8).

Si e coutra aliquis non possit prajvidere effectnm malum, tunc hic effectus uou imputatur ei ad culpam: v.g. ebrietae nou est indirecle voluntaria illi qui iguorans specialem vim alicnjus vini fortiseimi, bibens inebriatur, ut accidit Noe '.

1 Ratloue volnntarll lndirectl B. Pauhm ait / Cor., rt, 4 : ■ Neque meipHum Judicij. etiim tnihi canxaiu* num; wnl nou lu boc Justilicatui* nuin. Qui au- tem Judicat me Dominu» wt. Ituque uollte ante tempus judicnre, quoaduBqne veulat Dominua et Illumimiblt ubHceudlta teuebrurum, et mnnlfefttablt consilia «irdlum, vt tune Iuuh erit unieulque a Deo ».

OIrc« hoe ait 8. Thomafi lu bunc locum: « Dlclt Paulua: Nctjut' meipsmn Judico, quia judlelo abotutionis non debet aliquis prresumerc sc judicare ul #unoocntvm. Oujns rationcm nnsinnni dicens: Xlhil miht cuiuKnn sum, ideat non bobeo alicujiiH i>eccati mortaliH cmseienttam ; scd non in hoc juHtiflcatu* sum; IdcHt nun Builicit nd boc, quod uie justum prouunclem, qula poasunt allqua pecp"ta in me latere, qua; ignoro, seeundum lliud Ps.: Dciicta quis inlclli>jti? Et Jod., ix, Ulctt; Et jrf rtmpicj /ucro, h»c ipum ignorabit atiima. mca. — Qut autem judtcat mc Ifominw e,H; ad solum Denm pertlnct judicarc ntrnm slro udells minister nu non : hoc eniw iiertlnet od intentlonem oordis, qunm tolua Dcus ponderare potest, secundum lilud Proverb., svi : Kpfirfluum pondcrator M' Domiiiu; c-t Jkreu., svu : i'ravum e*t vor hnminis et infcrutabilu, quis, eo- OnmrcFt illudf Ego Dominus probans rencs et sarutang <-orda. — In hoe eensu <ueitnr flocli.. iX| qn<yd ct ncmo -u utrum stt dignus odio vel amore ». Cf. I»-IIM. 1- H2. a. 5 : « ttruni horoo posHit neire se babcre sratlam » et C. Ocnlcs, IV,

Dfl ACTIBrS HfMANIS PSlCHOf.OGICE CONSIDERATIS

VondUio necunda; Qiiaudo iujenit potuit non poncre raiixatn. Si enim moraliter teuetur cauKam pouere, elTeotns non est ei moraiiter impiitabiiiH ; v.g. uou est reus sacrilegii qui piwbet Communioneru peccnlori oiijns iiidiynitnteiu uouuisi ex eoufessione novit; quia tenetur sigillum saorameutale servare.

Vonditio tcrtia-; Qunndo agenx dchuit impedirc cffectum. si euim ad id DOH toneatur, effeetum potius pormittit quam effieii; et talis offectus uou esl ei imputandus. emu justnm et proportiouatam habent ratiouem uou impediendi : v.g. motus inordinatus seusnalitatis nou impututur medieo aut confessnrio. eum ipsi uon teueontur ideo omittere suum miuisterium, sed e eoutra habeant juxtam causuui illud excreeudi.

3um Prinoipium: Li>-rt ponere actum in xe honum uut indiffe rcnicm ex quo sennuntur cffectux honux et cffectus malux, duminodo bonus effertux xit inunediatuii, ct non mwliantc effeetu moraliter nuilo; insuper dummndn ndsit ratio pro-portionate ijrurix et linis agentis sit houestus.

AJiis verbis. quatuor eonditiones requiruntur ut Heeat pouere actum Iiujusmodi nempe:

Ja Vonditio: Ut actux xit in sc bonux aut hnliffcrenx. Si euini sit iu m maliis, nuniquam lieri potest lieitus: v.g. nou licet inentlri, blusphemnre, foruienre, etc, etsi 0{>tinius cffeetus sequeivtur. Rntio est quia unn sunt fneienda. ruivbi nt eveuiaut boua.

Ad judieandum nutem utrum aetus sit in se mulus neene, ntteudi debet ad objeetum morale quo specifieatur actus mornlis: v.g. utrum somnus hypuotieus voluntorie producttis in alio sit quid uioi-aliter indiffereus an malum. SeuUiutin probabilior, et quidem fnndata iu variis S. Offloti responsionibus, teuet quod hypnotismus nliquaudn est nutunilis. uon dinbolkus, et lune uon est obsolute damnnndns. 8ic in quibusdam circumstautiis eaute possumus boc medio uti, seeuudum pneseus priueipium, scilieeL dummodo sit ratio proportio uate gi-avis, uou mera euriosias et uon intendatur matu* effeitus seii iuterventio dinbolien non ndsit.

Alius cmn ponitur quoad votum pro candidato malo. sed minus maln quam alter

1 Dum pro electlonibu» mat tre» coiHlidutl. quoruiu uuuw optimtis. sed obsque spe HiH-cesHus. unus vero malus et alter i»essuuuB. quicritur nn >lare auffrafilo candldato inolo, nol muiu! malo quam alter. xll liritiim, ad. imiicdirndnr» eirclionrm petnrlmt.

INures theoi.mi respoiwlent afflrmatlve: quio, ut ajuat, blc actus non est lutrlnsoce malua. AtU diount iiuikI votuni tntud *tpectflcatur a prograuimate wo Hbello eaudliLitl proposltl. tt ideo ut votum uou »it intrlnflece malum i^portet quod |jtnd prottrnmma *lt sutte moraltter bonum ut posslmuB malas ejus pnrt^ tolerare: olloquln esset opprooare mulum morale wA majus maJum vltamlnm. quod fleri nequit, sleut uec Ucet mentirl .kI vl larnl nm homlcldtum.

Rospoudent alli theolo^t quoU votum tntud uou u[<probat programma vel U- l»E VOLfNTAHIO ET INVOWNTAIIIf»

S" Votutitio; Vt bonux cffectus nit immcdiatc et non setjuatur cx tiffectti nwlo. Nam si nonnisi medinute mtilo efffrtu sequatnr effe^tus bonus, nnn licei ponere cansani: nnni tiiuc inalus effeetus iateuderetur directe ut me<Iitim, el non snut faciciida mala ut eveniant bona.

Ita illieite agit qui oeeidit iufantem in utem uiaterno ad salvnndani vitnm matris. Puriler puella ex ilelirto gnivida nou potest licite aliortum pniiMiraii* ad salvaudum hnuoreni. Sed coufessmius non tenetnr abstinere a miuisterio confessionuni propter motus seneualitatis iude exurgentes. aut quis nb equitatione ahstiuere verc. utili i>ropter pollutiimem inde conseqiientoin, si uon odest perieulum oouseusns in re veneren.

Imo si effectus malns est sidum physiee malus, nou vero malus moraliter, potest esse medium : v.g. Uclte quts vitnm suam salvat luedinnto occisioue uijusti iuvasoris.

Vonditio; Vt pnis agmttix xit honextutt. V.g. eoufessiarius iutcndeiis saluleui animarum, permissive sa hahet ad tentationeo qna* seqiinntur ex auditione turpissimorum pe<-eutorum : quns tentatinnoK uon desidenit. sed detestatur.

Vonditio: Vt adxit cuusa proportionatc ijracix ageudi et per miLteudi effectum malum. Hatio est qnia malus effeetns non intentus est pecentnm miit*-riale, imo non raro inducit grave j>erieulum peconti formalis. Ideo permitti nequit quin compensetur pei* bouum. V.g. requirirnr valde nrgen» <^iuen> ut ancilla valeat servitium exei*eero in domo in qnn a filio familias ad peccatum snqic aUioitur: quia fcufic ost i.n perieulo prosimo sa?pe peccandi mortuliter. Ki vero aliqua. oetio influit remote et leviter in effectum maluiu, minor ratio requirilur. nt ha-c actio sit licita '.

Fude bjec quiestift de voluntarlo iu causn non est niiuoris mo meuti.

B" Rationo produotionis actus voluntarium dividituv in Dohmtarium posititum, qnod terminatur nd aotum. et roluntarium ncga- bellujii <mudidnti. ped fertur solum clrcn prip-Igtonem votorum jioatea emlttoudorum ab Isto c-nnilidiito in parbimcnto.

Advorwirii ad h^tc rurKus respondout qiio<l bwc pra-vtsto fomliitur hi ipso protrrommalo vot HIhMIo candldiitt in qno mentcm suam ipse exponit. Et Ideo si 1'rogriiuunri' ent lntrlnseiv malinn, parttcr fotura voto hujiiHce oiuKtlilatl pnevlduntur ut uinla. Erp<i m-tns quo hto eaiHiidutUr* oUgitur jani vldetur es«> Intrtasoce mnluf. nisl 8lt de rohus inore ecouomlcin. n<in morullbns. uco rcUKiosls.

Ijtltnr forsun molins cst doro voto candtdato houo n iMinoin pro|*udl«i. etsl Pro Ipsc, non a<Mt pro hnc vtc^ siten Hiiceensus, qun' tumon 6r>os adorlt pro vioe nroxima,

1 De ratloue iiwportlonate gravi oi/ltur fu dlvends trootattbus pneserthn Ue Ju>-tttla ol de Temporantla. Non Mompor faoilo est jiKlloure do hno propor- Uone. ot jK»Ht diligentom luqulBltloncm potont esso error inculiwtiiliH : ot jwlt. olmii- iirudeuiiate poto« opbc vexum sccundum cnifurmilatcm ad apprliliun *cctum «ou ad inicntimwm rectam, et non secumdom oonformiiaU-m ad rem. VT, l^-w. q. fl7, o. 5, od Sum.

DB ACTIBUS nOMANia PSYCHOLOGIOK CONSIDECATIS

MwWj qnod terminntnr nd omissionem voluntnrinm ; v.g. volunturinm ponitivuiu est cum quis rem alienam nufert; negativum eat quando v.g. aliquis administrator bouorum videt bona sibi comissa aufcrri et omittit impedire tale furtum.

Hoc voluntnriuni negativnm potcst esse vel directum (v.g. nolo ire a-d missnm), vel indirectum (v.g. non volo ire ad missam, volendo aliquid aliud). Hoc voluntariuni uegativum, pro?sertim indirectum saspe uon cousidcratur nt oporteret: invcnitur non solum in negligentia faciendi id quod possnmus et debemus facere, sed etium in negligentift considerandi id quod possumus et debemus considerare. Et probabilius eic expUcatur difticilis doctrina S. Thomas de motibus sensxiulitatis, qui etiam antc considerationem rationis possunt esse levia peceata veuialia (cf. Prp", q. 74, a. 3, ad 3""»), si oo-nsideratio crat possibilis et debita. Ait S. Thomas, loc. ult. cit. : « Motus sensualitatis rationcm pr&vcmeng est peccatum veniale». Dicitur eiiim ibid. : « Munifestnm est quod nctus sensuaUtatis potest esse volnn tarius inquautnm sensualitas nata est a voluntnte moveri ». Atqui ratio in statn vigiiia* debet advcrtere seu attente considerare motus animai. Si igitur uon est advertentia quando homo delwt et potest, tune est negligentia, quai est pcccatum contra prudentiam, et proinde *>missio aliquo inodo voluntnria in voluntatc. Propterea S. Thomns dicit dc Malo, q. 7, a. G, ad (ium: « Quando motus illicitus cst in senBualitnte, si ratio resistit nullum est pcccatum ». Et verura est, ut dicitur in pnecitato articulo, q. 74, a. 3, ad 2»n|, quod ratio vigi lando potest adverture et vitnre singuloa motus inordinatos, non vero oinncs simul. Sic uon potest vitare omnin peccata vcninlia!

Plnres thomisUe, ut BUIuart, dicunt quod debet esse aUqnis nctnalis iniluxus, saltem interpretativus, volnntatis ut motus sensua litalis sit peccatum veuiale. Quidam alii dicunt quod est peccatnm veniale eliam sine ulio peccato in voluntate. At nobis videtur qnod in volnutate requirntur non forte voluntariura positivum, sed saltem ncgativum, seilicet omissio resisteutia?, vel ad minus nci/ligentia considerationig contra prudeutiani. Possumus hanc ncgligeutiflm vitare in qnoUbct casu partirulari, non vero quoad omnes easus simul. Beata Maria Virgo eaiu vitabat semper, et sancti iu vita uui tiva perfecta, in matrimonio spirituali, qunsi semper.

Sic motus primo primus detiniri deberet : Motns qui pnecedit onmcm ndvertentinm dcbitam et possibi/em.

6" Ralione voluntatis voiiintarlum dividitur in vo/untimum 9implicitcr ct voluntarium nooundum quid, prout objectum est vel siniplicitei* voUtuw vei secundum quid volitum.

Voluutarium simplieiter est qunudo objectum est, omnibus ctrciunstantiis considcraiis , voliiuiu, quamvis forte sit qmcdam tlifli - cultas vel iucoinniodilas ; v.g. volo studcre theologiaj, uouobstoutibus diflleultatinus vineeudis. E contrnrio, voluntarium secundum quid est solum velleitas, seu conditiouulis volitio.

OB VOLUNTAniO HT INVOLUNTAKIO

Qnidam auctores, ut P. Pbdmmeh, Manuale TheoL Moral., 1* ed., lum vol., p. 38, uon sequuntur terminologiam S. Thonue dum dicunt: « Voluntarium sccundiim quid est illod in quod voiuntas fertur eum qnadam reluctantia: v.g. volo medicinara amaram » et in periculo nanfnigii nnvigatores projiciuut merces in mare ud salvandam vitam. E coiura S. Tliomas, in nostra qu^stione VI, a. 6, dicit quod hiec projectio mercium iu mare in periculo nanfragii est simplidter voluntariu et sccundtitn- quid involuntaria. Nam revera navigator eam vult, in hoc casu, quamvis cum quadam reluctantia. Unde secundum doctrinam S. Thomai, exemplnm voluntarii secundum quid est consorvare merees tempore naufragii, poliusfpjam eaa projicere in mare ad snlvandam vitam.

Sic volnntarium sccundum quid redneitur ad voluntarium oonditionalc seu anteccdens. Hoc certum est ex his quaj dicta sunt a S. Thoraa in tractatu de Deo, I', q. 19, a. 6, ad lum, de voluntate Dei salvandi omnes homines, nbi dicit S. Doctor : « Deus anteccdenter vult omncs homines salvari, sed consequenter vult qnosdam damuari secuudiim exigentiam snas justitiffi. Sie judex justus antecedenter vnlt omnera hominem vivere, sed consequenter vnlt homicidara snspendi... » Et addit 8. Tliomns: « Neque tamen id quod anteccdentcr volumus simpliciter volumus, sed secundum quid; quia voluntas ciiinjiaratur ad res seeundum quod in seipsis sunt; in scipsis autem snnt in particulari. Dnde simplicitcr volumns aliquid secundum quod volumns illud consideratis omnibus circumstnntiis partieubtribns, quod est conseqnenter velle. Unde potest dici qnod judcx jxistus simplieiter vnlt homicidam suspendi, sed secundum quid vellet oum vivere, scilicet inquantum est homo. Unde magis potest dici velleitas, quam absoluta voluntas. Et sic patet quod quidquid Deus simpliciter vult, ft, Ucet Ulud qnod antecedenter vult, non llat ».

Unde voluntnrium simpUciter est idem ac voluntarium consequenter sen eflicnciter, dum voluntarium secnndum quid est idem ac voluntiirium antecedentcr scn couditiouaUter et inefllcacitcr.

Revera navigator projicieus merces in mare ad salvandam vitivm suam, dicit conditiouaiitcr : « vellem has merces conservnre. sed de facto rolo eas projicere in mare ad vitam servundam ».

2* Pars qua-stioMS VI" est ab articulo 4" ad 8"". DE INV0LUNTAR10 ET DE CAUSIS EJUS

De lm'oJuntario - Quid sit; S. Thomas hoc esplieat de Malo, q- 3, a. 8. (Cf. Pbummbh, op. cit., I, 39).

Involuntarium distingui oportet a «oa-t"0/i/»tano. Dicit enim 8. Tliomas loc. cit. : « Non voluntarium- dicitur per solara remotionem aetus voluutatls; sed involuntarium dicitur per hoc quod vo-

LB4 l»K AITIIirs IIIMAMS 1'HYrHOLOIiirK CONSlnKRATtH lunt&a cimtrariatur ei quod fit, Unde ad iiivolunturiiiiu scqnii ur trislitia. qtMB uou aemper. sequitur ud non-voliiiitarium ».

Iuvoluntiiriuni dividitur in inriitiintarium nimplicilir et imeo lunlariiiin nrcunduin ijuiil.

Im-ntiintariiim siinplicitcr est illnd cui voluntus omnl QtnUtn rcsiatit: V.g. (|ui eogitur por extornnm violeiitiniii nd iinniolaiidiiui idolo. exerret aetionem simpliciter involiintarinm. Incoluntarium MoMHduM i/"o/ B8t i 1 1 11 d eui voluntaa sub ttUqno aapectu resistit, sed potest iltml velle simpliriter ad inujus miilnm viliinduni. Sic propter pericnlum nuiifragii mereator ud sulYundiim vilam projicit inercn. in mare. Hiec projeetio est aecii iiiiiim quid iuvoluntarin, sed est «ImpHnrter voluntariu hlc ct nune, in tnlilius rircuniKtHiitiis ad ser viiinlitm vituui, nt diximiis in ultlinu divisione voluuturli.

De causis involuntarli seu de his quae possunt oausare Involuntarlum.

AHsia.iiniitur communiter Quatuor caiiKie involiinliirii. sciliecl : violentia, mctus, eoneupiseientin, fgnorantfa,

AllT. IV. — UTRUM VIOLENTIA POSSIT INFERRI VOLUNTATI.

Status qumstionls. — BenBUfl lituli est: iitriiui ipsa voluntas. et nou soluni exteriora niemhra, possit rogi. Coaetio est ea species vinlentia». i|iui' locum liabet iu entilius eognilioue praeilitis. 1'luntnr iulVrri potest violeutin, non autcm eonctio.

ViotcnUim iu geuere deliuitur ub Aristotele: « Vujun principiunt cnt cxtra, contra inctinationcm piilicutin. pnsso non coaferflnte vini, scilicet passo renitente. t"nde violentiim aliipiid nddii snpni nrctn mrium. Nuin uecessuritim dielt dvtcrminationcm ail ununi . sinc potcntia ad oppmitum, et poteat esse spoiitiiiicnm : V.g. brutiim necessurio sed spoutanee appetit cibnm. Violcutum nutem addit suprn neeessarium quod sit a principio c.vtrinseco cnntra lnciinationeJD patienlis. Sicque ncorttnti riu tn est duplex. nempe ciolcnluin et ttpontanciiin.

Bic autem delinita vlolentia, videtur. ut dicilnr in prima objecriiine, quoil volontas possit cogi snltcni u Deo. ipii jsitentlor e«t. Kt moliuista* dicunt quod ita esset, si daretur priemotio pliysicn praedeterniiiiuns,

Insuper additur in tertin objectioue qnod inotus voluntatifl ad peceiindiim est contra nnturani. Krgo videtur violentUB.

conciusioi Ffofantia potcst ln/erri roiuntati ijuoait aohM ii»i"- ratan wA iinperaJiilcn . el uuMiiante alin potentSfl inferiori exercitos, ut nmhulnre, seribere : non ccro quoad actu/t cHciton, scilicet quOM ipsnm velle.

1 ii orgumentO « sed eonlTa » citntur nuctoritns B, Augnstiui.

[iK VIII.I-NTAIIIO BT INVIII.UNTAIllo isr,

Probatur 1' Pam; que esl sine specinli diflleultate : Num per violcntiam exterioru mcnihra impediri possunt ne imperium volun tntis cxcquantur: v.g. aliqiiis iiotesl mihi elaudere oeulos ut uou videam secuiidum quod volo, vel aperlre oculoa meos ut videain allquid obsceniim contra volnnlotem meam. Tunc ntec visio, qiinmvis proceilat a prlncipiu intrinsoco pnrtiali, seilicel a potentia visiva, gieitur violenta, prout esl oontra iiniiiiatiuiieni vulnutiitis, qnie est appetituB communia tolius subjecti.

Objeotio: Sed tunc hasc visio nou esi actus imperatua a volun Kte. Brgo violentltt non poteat inferri voluntati quoud acttu ImpBratos.

Hcspondilur: Distiuguo autecedens : Sou est actufl lmperntus B voluutate actu . coucedo; in potnilia. uego. fonclnsio uutem eat aotibtis imperatis vel aetu vel potentin, prout illi qui snnt Impemti actu possunt per violeutiiim irapediri ue flant, el qui sunt ex genere suo iui|ierabik* possunt, reuitente voluntate. Ueri vi agenlis externi. Ki enim hi actim esseut uctu ini[ierali, jam nou esseut violenti. Sic ila< ii potest violentcr movcre homi n ml loqiieudum, ut m pos sessioue et etinm iu obsessione, impediendo uempe, Iier octionem in organismum, et in phnntiisinm, usum rationiset lihertuUs. Kic dumion rsjtest per Influxum in nliquoil centruiu nerveum impitdir.' motus membronim, aicut iu panilysi tranaitoria, quas orlri iiotent ex qundam intoxleatione.

Of. 8. Thoina«, ]•. q. 114, a. 1; P II", q- 8». a. 1, et lbid., a, 3: «Dlabolus poteat aliqucm inducere ejc neccsaitate ad facienduni allquem actum qui dc auo geuere peceatum est. non autem [sitcst induceiv neeessitatein peccandi... Tunc, rutione sic. Iigata, quidquid homo ngnt. non imputatur ei ad peceatum ».

Probatur 2» Parn: Yiolcntia non potcnt inferri. voluntuti quoad avtuK elicUos, scilicet quoad proprios nctns qui immediate ab ea procedunt, ut velle, intendere, consentirc, eligere.

Kensus conclnaionia e«I : no diemon quideiu, imo uec peus potest togore voluntntem ud eiiciendum nctnm. Nam hoc Implical contradlctionem. ICtenim :

Actus n volontate ellcitua nlhil eal aliud quam inclinatio qmedani ui tualis pmeedeus ab intcriori principio cum cognilione llnls. Atqui eoaotuni seu vlolentum eat ab exteriori principio. coutra inchna pionorn paticntix. Krgo nclus n vollintate elicitua et simul couctus bnplicat coiitriulictionem.

Aliis verbis: Aliquia actna uon potesl eaae simnl u voluntate et ah extrinaeco contra liuiinationem voluntntis.

Urevius: volitio violenta implicat.

Conflrmalur ex auulogiu cum lnclinatione naiurali entiuni qUB cognitione earent. Nam motus procedeua ex hac Inclinutione naturali non potest esse violentus: v.g. lapia poteat quidem per violentinm ferri sursum. sed non iiotest ]ier violeutinm ferri deorsum, qiiiu fem deorsum eat seeuiidnm ejus naturalem inclinaUonem seu ginvitatem.

ISIi l)U ALTIBHS IIirMANIS r-BYCHOLOOICE INiNSmF41ATIK

Inio hic. motus uatiirtiliN in lupide est nniforniitei' acceleratus, dum ejus motus sursiim est uniforniiter retardatus.

llffic doclrina invenitur apud Aiigustiuum citatum in argu. mento ■ sed contra u, et apud S. Ausclmum ipii iu opcre Dc Ubcro arbitrio, VI liicit: « InvitiiK ueuio js.lest velie nliquid, quia non potest. vallc, nolenn velle ». Hoc euim iniplicut contradictionem.

Sed- dixputatur intcr thcoloijon: au Deus moveudo ab intus volnn. talem, possit ei violentiam inferre. Cf. Salmantii-enses, Ir. X, disp. V, dub. II.

Omues ipiidem couveniunt quod Deus, ugcndo ad modum ugentis particularin, vel mcdiante instriiineuto suos justitue, v.g. igne, potest intiigere pu-uum contra voiiintatem palientis. Et pwesertim pttDia inferni suut qold vioientum, non ox |mrtc Dei, sed pro dnmnato. Cf. Balmanticknshs, ibid. Pa'nas iluo sunt violentia snltem seciiudum quid, scilicot contra iuclinationem |iarlicu!arem dnimiatorum ; seil sunl taiuen sccunduui ordinem juBtitiu.',

Qiiiiluiu, ut Buare» et Vasquez, tenent qnod Dflttl, operanH ut motor uuiversalis in voluutatem, potest iu ea motus violentos prodncere, quia licet hi motus siut seciindiim putentiiim obedicntialem et secundam inclinntionem fnudamentiilem voluntatis ad bonum nniversnle, possunt esse contra ejus iuclinalionem ad liouum pnrticulare. Inio Suarcs et Molina dicunt quod si Dens, ut dicunt thomistae, prumioveret et prasdetermlnaret voluntatem, tolleretur lilierias, et sic esset quid violentum.

  1. Tlionins o OO&tra respondet hio, ad l""1 : • Deus qui est potentior quani voluiuus hoBUUUk potest voluntiitem haHUUAnl moverc, secundiim illud Prov., xxi, 1: ™ C"or reqia in manu Dei e,t, ct quoeuinquc voluerit inc-linabit itlud ". 8ed si lioc esset per violentiam, jiim uon esset cnm actu voluutatis ; nec ipsa voliintns mnveretiir, sed itliquid contro volunlntom ».

I.ongius Uauc quawtioncm trnclat 8. Tbomas, de Verit., q. 22. a. 5, el. u. 8: Utrum Deus voluntutem cogere possit. Stante indiffcrcntia jndicii nostri circa tale ohjcctiim particiilarc voHtum, iinjio« sibilc cst quod Deus pncmovcndo inferat violcnliam voluntati, et qnod nctus istc uou sit liber: nani liber est proui sub iudilfereutin judicii remanet indifferenlia voluntatis non coarctnlai nd tale objectum. Dcus quidem clnre visns tollit. indiuVrenlinm nii libertotem rcquisitaiu, qnia cvidentissime appnret suli omni uspcctu bonus (t innnite bouus.

Stante vnro Indiflercnlia judicii, ImpUcftt voluutiitom necessitnri. Cf. Salmanticknsks, Ai.vabkz, Bii.h'abt.

Ad rem 8. Thomas, dV Verit., q. 22, n. 5 et 8: Sicut ImpUoM voliintatem appetere objectimi quod nibi per intellectuin non propo nitnr, seu iucognitum, ita implicat aliter apprterc qnam xibi propo nitnr, xrUirnt neccssario appctcre quod nlbi *ub indiffcrcntia proponitur; alioquin volunlas DOD forct. nppetitus rationalis, in lioc ageret siue cognilfone.

Cf. eniro textum S. Angustini cilatum in arg. « sed coutrn ». item III Contr. QeHt., 100; I» q. 103, a. 8; dc Potcnt, q. 0, a. 1-

|,K niLCllTAUO BT INVOI.IJNTAIIM

,m ,.f 8 Bonavbntoba // Serut., dlat. 35, p«tt 2, a. 1, q. 5 Vide 1 HiLlva.it Tr. de Actibus humanls, diss. II, art. V: Utrum Hp> iHdittcreutia judicii, volunta* possit necessario moveri.

Ohjcctiones:

ouectio: Volunlnti LueUnattt ad aUquld, v.g. od an.orem Dei l„ nalritt Deus potcst denegare sunn. concursum. Atqui tuno Zl "mori. essrt violento. lOrgo non repuguat violentiam inferri mlnntati quond nclus elicilos.

lesvollvtnr: 1- Tnuc esset violeutin nou ,s.s.r,ve cogeus ad ■ • i. ^ m, tc un sed inipediens actnm elicicuduro. 2- Tunc cessut.o C» ^n esTt' proprie violenta: nan. sicnt. uaturale cs. causa, rc nito agcrv s-ao.e iniluxu causac prinne, ita est .psi nou vn.len- « ' d supematuralc airt praternatnrale non agcrc subtmcto in^ ,2 |riu.a-. Sic nou fuit violcniun, sed superuaUiralc gn. no,r,omCeJe pueros in fomac-c babvlonica. ,, lcombns non devol-are Danielem.

  • Obiectio- Potest Deus in voluntnte Judao, Joannem ,mI,o Uhcntis nro lucere «morem Joannls. A.qui hic nmor foret v.oleutus ZZtiwm J«d». Ergo Deus potest iuferre v.olen. U,„„ v,.luula.i cUom quoad octns pos.tive el.c.tos.

Lpo^ur: Distinguo majoren. : Deus ^J^^JZ gratia intriusec,. efBcacl, mutando malam mchnat «» * »

Lumi, conccdo; conncreando ,im*l voM»»em contrarmm, nego. Contrudistinguitur -taor voluntatem

8ic , cor regU est iu mann illius et quocumque voluent, vertit Utad ..

''"'si "eroJremoueret In Juda coutraria volitio, «*» Joannen,, tuuc amor Joiinuis a Deo productu» non esset cllc.tus a VOluntate JudD, nec vitoUa.

a* ObjvoHa: Pcccatun. eat contra luclinationein n«t»™lem Jto mluis. Atqui peccatum est aclns ellcitaa. Ergo act»s oUcttU. pottst iiHt* viulcntiiH. . ,

Rmpondctur ad .1«",.. Pcccatum est contm nostram j»'-' « «» InoUnTuonem ud bomm honcstum, coocedo; est contr» frcUmtiouem ad bonnm i„ 0om.n.mi, uego. llal.o ^homovaU peccatum sub ratione boni apparentis, secnndum ahquuin deleitationcm.

AnT. V, - UTRUM VIOLENTI A CAU8ET INVOLUNTARIUM.

Sta.ua qua.s.lon.s. - Ab isto artlculo 5; od toem ,tota> q» siiouis agitnr de qnatnor cuusis involuntarii, quie commumte, asa,gnauiur, scillcct violentio, metus, coucup.scent.a, ignorantla.

UB .MTIIirs HrXUNIS PSYCHOLOOICE CONSII.EIIATIS

Imprimis nntiindtini est cum Bilhinrt, qtiod. iluin dicitur sivo violeutiam, sivr inctiim, sive onncnpiscentinm, sive ignoriintiain cau. sore invohiuturium isnltcm qtiond nctus impcratos), non ost seusus quod islie causjc physice iiifluanl in actum voluntatis ipsom iuvolun. turietittoni, ut ito dicuni, si'd quod vel plii/sicc, vcl moralitcr movent ad actum, qui vol simplicitor, vcl Keeiiinhiin quid oontrnriotur iuclinationi voluntiitis, V.g. projeefio mereium iu Duure metu nnufnqrii cst sccuudiim quid involuntorio. quin reptigunt nffeetui qucm proj cienM liabct conscrvnndi suus me.roes.

In pnesonti articulo 5° qmeritur iitruin violenliii possit ouiiKure iuvohiiiturium qiioud actus imperotos vel impcrnbiles n voluutatc. Jam cnim scimus ox articulo praicedenti quod violcntin nou potest ouusiire iuvoluntarium quoad nctus a voiuniate elicitos.

Aliis vcrbis quiestio cst: un et qiiomodo violentia reddot involunlarios actus a voluniiite impcratos vel inipernbiles.

Conclusio: Yiolcntia absoluta cattsat involuntarium simpliciter quoail aetus a voluntate imperabites, ita ut lii actus facti ex violentia sint simpliciter involuntarii : v.g. si quis oniuino contra voluntatciu siiam cogitur, pcr violentam opplicationcni mutius sun.'. ad scriben diim vcl ad &acrllicauduin idolo.

Hiec couclusio inteiligendu est de violentin absohita, Rcilicet quum quis, adliiliito omui legilimo eonalu, supcntre non potcst. J*on ogitur dc violcntia Kecuudtim quid, qnuni quis vincere imiksc! si resisterot quuntiiui nioraliter polest. Undc sensus conclusionis est: Vio lcntia nbsoluta cotisut involuiilnriiiiu Kimpliciter, sicut violentia secunduin qnid cnusnt involuntarium socuudum quid : v.g. martyrium est incotuntariitm seeilndum quiil ', scd voluntarium simplicitcr, sirut projectio inereium iu ninri ex uielii iiuufrogii.

Probatur conclusio dtipliciter: 1" ex auctoritate Aristotelis et linmasceni in urguuieuto „ sed contrai).

2° Bationc, sic : Yoliintarium cst a prinoipio inlrinseeo, scUieet sccitndiim inclinalioiwm agcnlis, Ki agitur de actione volnntario, vel patientis, si ugitur de passione vohintario. Alqui id quod est absolutc violeiitum cst a principio extrinseco et contro inclinutiouem poticntis. Ergo id qucsl est absolute violcutum non cst voluularium, in ugentibus cognoscentibus, sicut non est noturale in rebos qine coguitiouc curcnt.

Jum,- Kotutur hnnc oonelusioiiem valerc solum pro actibus .1 voluulate imperntis vel imperubililills.

Ad 2un.- Notatur qnod nliqnid potest esse nntnmle aut volnntn rium duplicilcr. seilieet aetiee vel passice.

Ad Jb»; Aliquid potest osse violeiitnm secuudum quid et voluutni-ium simplicitcr: v.g. cum aliquis eom corpore grovi sursiini asceudii. est violentum Kcouuduni qiiid auoad corpus uatnnihter tcudeiis deorsum, sed non cst violentuui simpliciter quoad ipsum bomtnezu, qui vere vult simiiliciler eic oscendere.

DK VOI.VNTAOIO BT IXVOLCNTAttlO

Obieeto altcra: Mnrtyres passi sunt violeutinm n tyriiiinis ct tortoribus. Atiiui erant tumen volnntarti iii putieudo. Ergo violeiitiu non causai involuntarinm.

Rcniiondctiir ■: Distinguo majoroin : Martyi-es passi sttut violeti Uuiu nbsoMam. nego : violentinm rclatiram sou secundum qutd, concedo Concedo minorom. Eodem modo duttngnttnr lonclusio : Preo violcntiu ahtoluta nou cuusut involuntnrluiu, nego; violeulia relatiru seu secundum quid uou caiiKal iuvoluntarium. subilistingiio : non eousat involntarinm simplieiter, concedo; nou causal invnluninriiim sccundum quid, nego.

Etnticatur- Poteraut mart.vres. si volniseent. Iiauc violentium vltarc iiegando Udcm: scd malucrunt puti mortem i|iiain iicgiMc fiilem ' Emiit ergo invohinlnrii respectn actionis iiupia- tyrimnorum. sed iila supposita. coluntarii erant in ««bcunda morle propter Dntm. Oude in Uoc non pussi suut violontlam nbsulutnin. sed niaxiinum violenliiinl secundulu quid vicerunt. juxta ilhul / Joam, v +: „ Omne ,;»-/</ «at«m cst ex Deo vineit mundum: H har e»t vicloria nuir rincit mmitiiim. fidr* nostra».

Si vero aliqnis uliKolute coffititr InviucibUlter per apphcalioncm muniiK sacrilicnro idolo, tuuc hoc impium sncrlllciuni est Kimpliciter involiinliiriuni. E contra. si aliqui» non resiKtll qiiautum potest et debet. viiluntarie consentit nctul idololatri»-.

Idem dicenduni est de pnellu rolatc ad stlipratorom. 81 reslstlt ei interius et c.xterius qiiantum pntcst, violatio cjus csl tuyohiutana; si vcro uon resisiif qiinutuni isilesl, cousenlil peccoto. Sic W. Lucia dicehal : ,Si me inritam jitss.-ri* riolari. caslitas milu duphcnbilur ,i,l eoronam». 8.-ilicet nou est peccutum niulieris pcr violftttonem corniptu', si cousensus nou adrit, quin uon inqninatur eorpno uisi de cousensu iiieutls, ut 8. Lncia dicit. Cf. elinin infra, q. 30, o. -t: utrnm actus exterior nddot inleiiori bonitatem vel mnhtinm sini plicitcr in ordiue nd pneiuiiini uut |Ni'iinm iwKoutiulem : coJ qiuesilo respondetur negative ; addit enim soluni secundum qnid in ordine n,l pro-niiuni nceidentale.

06/rotio tertia: Qui ri ronctim nt-ipit bapttamnm, volide recipit. Ergo m-ipit volnnlarie.

Bctpondetur: Qui vi coaotus recipit baptismum, volide recipit. manenle calunlate contraria. nego ; deposita l,ar voluntate, couredo.

□ ubium: Quid et quantum facere debeat mulier ut censeotnr resistitro «tnpnilori qnnntum i»test moraliter. sicqiic iioti violentinm obsnlutuni et siniplieiter dictam? (De hoc agitur m tmclatu dc JuKtitio et iu traetotu de lemperaniia. itbi agiiur de raptn, seu de stuproi.

Itespotidetur: I' Bwc mulicr tton polest oceidcrc opprcssorem . qnia integritas cariiis est bouum uiferioris ordinis quuni vita no miuis '.

' Cf. Biu.ci«r. ir. de Ju»UUa. quoad Ucten»l..i.eui pudlcitu» dls» X a. 8, n." 2. _ s*u podlea vli». Helte pneell«lt «ublre morlcui. uuam vlolarl etliu pe-

I»B ACTlWfi HfMANIS PSYCHOI.OmcB <?ONSIDEI(ATIS

2° Polest autein h<vo inuUcr rcsistere ctatnoribus, pugni/t, alapin. Ursionc oppressorix, non tarnvn tctluili. Imo nd htec tenetur, citra tamen perieuluiu propriae vitao ot fauuie. Si vero adest periculum propriaj vitffi vel famae, et aliunde absit pericnlum iuterioris cun seusus Hbidiui, mulier nou tenetur cum Ututo detrimeuto iHmoruni vitai et fanue resistere esterius, quia resistere exterins est praeeoptuni affinuativum, quod uon ohligat pro semper et cum tanto disjrendio. Ita 8. Au"honsus, Theot. Mar.f ). III, n. 3G8; Tanquebey, Brw. Hynops, p. 122.

Raro taiueu abcst perieulum coneonsus interioris libidini, et si adest hoc periculum, muHer tenetnr resistere exterius ctiam cum periculo vitie et famu;, qnia- melins est perdere vitam corporalem quum vitnm j;r;itiie.

Corollaria geueraliter adminKii. prout tripiiciter sc Jiabere poteat persona cui iit violentia:

jom Coroltarium — Si persoruv cui lit violentia rcsistit interne ot cxterne, quatttum moraliter potcst, virAenlia dUritur abmhtta, ct cauftat involuntarium .siiuplieiter, scilicet urtus uou est Hber, nec imputabilis.

2""« CoroUarium — Bi personu. cui fit violcntia cxtcrius resistit, scd intcrius eon-setttit, minuitur quidem voluntarinm, scd per se non tollitur.

3«m Coroltariuin — Si peraona cui fit violeutia cxteriut* omniuo paMttivv xe habet, uou cooperando, nec resistendo, quamvis interius disscntiat, Ubcre pcrmittit actum extcrnu-m, qoi proindo ipsi impu tatur quoties resisteudi obligatio adeat, wve ob scmidalum pneeavendum (v.g. in cauaa iidei), sive ad removeudum pcriculuni interius coiiseutiendi (ut in materia eastitatis).

Akt. VI. - UTRUM METUS CAUSET I NVOLUNTAR IU M .

Status quaasttonis. — Qmeritur utrum uctus ex metu fnctus ait involuntarius. Non est idem dicere « actus cw mctu fnctus >• et « actus 0(0» mclu factus ». Sic mercator aJtuui uiare cum mctu esccndit scd non e& mctu; dum, e contra, ortu jnn» tempestate, projicit luerces iu niare ex metu submersionis. Afetus defiuitur: Mentis trepidatto proptcr malum {MtfttM vct futurttm. Metus est lovie vel gravis, justus, vel injnstns. Et agitnr de metu qui uou tollit facnltntcm deliberaudi.

Difficuitales qua:stionis enuutiantur iniUo artieuli: 1° Jtetus videtur se habere ad futurum acut violeutiu nd prnweus. 2" Id quod rlenlo poeeandi ; quin allud mt uon eonwrvare vllam el ollud oci.n'Ifre : occlilere uunniuoio Ileet dlrecte, uisl nuctorltatc publlca, ncc lndlrecte nisl servato moderanilne. Imo ctlnm cum perlculo proximo consensus, non lieet occidere etuprutorem. quin non nunt Incienrta maln. v.g. occldere nlium vel 8elpt*um. nt vllcntur mola mluUH ccrUi. lneertum est nutem an lutn puello conscntint lu peccntuui»: potens ent enlm Deus eam llberare a peccato, (rancumque tentatione nujn-rveulente.

nE VOLtTNTAKlO BT INVOLDNTAR 1 0

„ m Dt vidctur esse- seeundum sc inwtuntarium. v.g. projcctio KumTn umre. 3» Um: projectio est. aolnm sub couditioue volnn- ESft ; "rso «olum Reeundum quid voluntaria, nou rimpUciter.

Conclusiot pmr fiunt ex metu mnt tntota ea votuntario et invo- ^rtS " sed sunt roluntaria simpliciter ct invotuntarta seou mUnn MiU TverbiR: metus etiam gravis, dummodo uon tollat facuit,un dclibemndi, non tollit voluutarium simpliciter.

Probatur- 1° Ex auctoritate Nemesii et AristotdiB qni dicnnt: Hujusmodi quffi pcr metum aguntnr, Suut mapia voluntana qunm volnntiu'ift »- . * Ratianc: IUud guod- est mhmtarwm hic et nuno, pondonitu. omnibns cimirastantiis, cH voluntarlum simplifter ^(quan,v1B ,H,ssit Jt . iuvolnntnrinn. secunrtum bc eonsideratum in atetracto) ut pro- So m"«iun, i„ raare temporc naufragii. Atqm qnod flt ox raclu Mt BoUintaruim hic et nunc, attenUe omnibus cirrumstantiis. et hwolnntarinm tautum secundnm se cousidcrntum in atatracto, praciH.im, ab hlc, et nunc. Ergo id quod ttt ex metu est mlxtura. sed est lnntarium simpliciter et involuntarium secundum qnid. Minor patet iu projectione mcrcium in mare metu nanfragn. reator ™« tune eas iii-ojiccrc, el cellet eas consenare. Wo/or criam patet. Nam illud dicitur eme «impliciter qnod esl in artu hic et uunc ; et Ulud dicitur w «eoundum qmd quod cst ln -pprchcnsione tantum. Atqni voluntas fertur in bonun, quod cst ln rebus ut csistentil.us hic et mmc et vcstitis suis circumstantus ; dum e cuutra intcllectus trahit res ad se et attingit eas swuudum se, lecisns ab exislcntin, in sttttn abstrai-tionis.

Ergo sequitur conclusio, scUicct : id .iuod est voluutannm htC nunc et involuntarium tantum spcundum sc et in nbstracto, est lnntarinm simpUciter et involuutarium secundum quid.

Agitur de metn qui non toUit 1'iicoltateni dcliberandi. quia secus lloretur voluntttrium, ut dicetur articulo seqneuti.

ConBrmatur ex I', q. 1». a. 0 : /d niiorf fit ex mctu est eolitum hsolute ot efflcaeiter, et est nolitnm iuelBcaciter et conditiouate tum. Sio menator mctn naufragii efflcacitcr viUt projicere moi-ces mare. quas tamen rrHet conditionnliter sonore si abesset tem- Atqni id quod est volituin efflcociter ot uolitnm inefflcaciter voluntarium simpliciter et involuutariuin siH undum quid. Ergo quod tit ex mctu cst voluutarium cfflcacitcr ot simpliciler. Atf l«m: Est differentia inter agere es metu et agere per riolentiam al,8olutam : uam u. primo casu voluntns couseutit, in secundo autem uon conseutit.

Arf gum.- NihU prohibet quod nUquid ife sc im>olunturlum, ut projcctio mcrcium in mare, flat voluntai-iuni sunplicitrr, relative ad majus malum ritandum.

Ad 3um.- Cnde Mc et nunc id quod cx mctu flt. est absolute vo- Utum et eonditionaliter nou volitnm.

L»B ACUBUfl HDMANIB PSrCHOLOOICB rONSIDEHATIH

Objeotio: EM ipupdaiu riiluYilis objectio c.ontru primam partem concliiKionis ; seilieet: |d (|Uod lit 0» metu est mtxtum.

Umc objectio cxominatur a Uillnnrt, sed eaui discutero pertinet potius ad traclatuni de justitieatione aut de coulritione. Objectio ista ad hoc reducitur:

Plures ex metu inferui dolent de peccato et observant legem. Atqui hio dolor aut istft observantin nftd habet involuntarii, aliuH forot uialn, ut dicuut jansenistie in propositioue fil' Quesnel. Ergo qun" tiunt ex metu uon sunt scinper involunlaria secunduiu ipiid.

Re/tpondetur cum Billuurt : Ad niiuorein : In lioc. casu adhiir rcnmnet voluntas conditionnta nou desereudi pereatum, si non esset inferntis. HbC autem ostcndit liominem udhuc esse malum ; nou autem hunc dolorent vel liunc observantiani essi> quid mnltim. Mnitifestiim est enim, quidquid dixerit Quesnel, quod destrierium iuferui vitaudi et dolor de peecuto nssiimptus nd hiinc liuem, non sunt aclus mali, seil sunt in subjeeto ftdhttO mulo; sirnt tides inforinis uou est raula ex hor qnod esl in subjecto udhuc malo.

Objrcth altcra: Quod ost voluntarium simpliciter excludit omnem mtionem iuvolunlarii.

Repondetur: Kst aHptivocalio iu adverbio >• siniplkriter ». Inde riistingno antecedens: Quod est voluninrium stmpliciter in hoe seusn quod dicat totaliter, excludit oiuncm rationein involuntarii, coocedo; quod est voluntarium simpliciter, idenl prineipalitcr et cfpcaciter, uego.

Ohjcctio tertia, coutra 21"» parlem eonclusionis. scilicet voluntarium ex metu est voluntariuin siinpliciter. Contnietus initi ex gruvi metu snnt invnlidi. t>gn suut siuiplieiter iuvoluntarii.

Rc*pondct\tr: Uoc pertinet ad tractatuiu de contrnclibus. Hic sudiciat dicere qnod geueruliler hi contractns initi ex gravi metu uon suut invulidi jurc iiutunc^ nisi metus sit ita gravis ut rationis usum omiiiuo impediat. Sed declnmutur iuvnlidi a jurc positiro, 06 mali extorqueant per uiftum aliquem contrnctum v.g. matrimoiiii,

Imo jure nutune metu* gitiris, iitjnztc incusus directe ad extorquendum conscnsntn, irritat rontractu grattittos (scilieet ex liberalitate. qtita coruni cuusa, qtne est ipsa liberulitns, non subsistit sin«' pleuii libertatet. Et hic metus rcddit rcscindibUe* contractu* oncroo.

Ita etiani nietus imitriinonium inralidat , si est niettis gravn* injuste iucussus, od extorquendum consensum in mutrimonium. Hic motns dirimit uiatriniouiiim jure naturati, juxta quosdnm, jure occle siastico, juxta ulios.

Corollarlum 1um: Metus ijraci*, in hi* qinr sunt prohibita q"'" mala, neu prohibita lege iiaturali, non excuttat a toto pereato, quia hffic remunent simplicitor voluntaria: v.g. qui metu mortis tidem negat. perjurnt, foruicutnr etc, peceal mortaliter. Attanicn metua minuit voluntarium et eo ningis quo gmvior est. Imo vnluntnnum tollit, si toIUt faeultutem deliberandi.

DB VOLt-NTARIO BT ISVOLrNTAMO Itt

K$ < rU,i crcusat a. toto pcccato. « tege po*Uim, qu.a ox -t oue legislntorum leges pooitkw non obligant cum ta«.o di- ,lio V e<\oi uietu mortis vel gruvis iuramiie uon jciunnret m qnadrugt-sini» vel non audiret Missam die festo etc. nou peccaret.

Corollarlum 3«m, Quandoque tumeu leges positivu? obligant etinm d"o vitf si ilicct a.1 obtiuendniu tiuem taaximi u.o.nent,, I m »ndu.n pntriaui. Sed tunc est nliquid pertmeus nd jns natun e v l miles debet irrumpere in hostes cum eviden.i pencu o h s Vu. etium qun.ido tnmsgressio legis i>ositlv cederet iu con- ^5«nta! %* - tynvunus pnocipint christiano tuaudnca^ carticm feiia sexta in couten.plum religioms.

AbT. VII. — UTRUM CONCUPISCENTIA CAUSET INVOLUNTAR1UM.

sta.us quawtionis. - l'er concupiscentinm hic iutelU^tur , MOMM

Lt ,1,,." qul» iuten8a voluntnu- vul. ul.uu 1.1 .ude iuta, j »«uo in iwmu.lilu inferiori v.B «an.-ta ira, nut e .ontruno ira. uuii(-iiB, « ^ ' pro co^u piscenliu. In nos.ro nr.ieu.o soUoo^ piLnti,, i»(«.rrf«.ti; e. ,le n** .,ua.ritur quomo.io se Uabeat nd voluntariuii, et involunturiuni. .

A,l intelligentin,,. nntem liuju» artieul. revoean, l««t m me moria qnod voluntnrium .lieitur duplie.ter : 1" ™ ^ 'X- ■

Ztwm „1 e»t iu t.rutU, scilieet eum eoguit.one l.u,S u„, er al. c .

2" iW-(un pcrfrrf.» . ( tiocr , „. e?t .n liouuue, Bcilieet eum cognitioue llni» formalitor ut Uni», et iudiffereutin iua.en.

His autem [iruimiKnis. e»t duplca; conelusio :

1- Conolusio: ro»f«;.iwrn(i« antecdem <le «■ -«"»'> orf Bolontarinm oimiii arf iiiroluiilai ium.

Pr,rf,„„„-.- Ratio est quin por eoucupisceut.am volunta. , toeBnatur e. alUeitur ad voiendum id quod eoueuplseen 0PI»«': S" eoneuPi«entin antecedon» auget voluntarinm in.pe >"»■ »

brutis, sive in hominibus, o. allieit nd volitionen, et peceatnm. Ita ,n responsoue ad Im. et ad 2"m.

Conolu.1., ConcptocrnlH. a-Keeede... »,">«" ^uMarUm

ProlaC,-.- Hatio e« quia coaeupiscontia Sl2hiS£t rtum rationia, in,o quandoque tollit : ut in his qn. byateria lnborant

IM

I'B ACTIBrH IIHMAM8 PHYCHOI.noICE COSHIOEIIATIS out iro voliementi efferuntur. et quundoque. «-oucupiBccutia causat ctiuiu deinentium : ct si uon minuit proprie exerritium judicii ra- Uonis, foc.it taiucn qood intellectus minus atteDdat ad rutiones boni lionceti. Sie miuiiitiir iudifferentio judicii quoad HpeciHcationem.

Corollarium : Concupisecntia antccedons ininuit peccatum, prout turbat judicium et minuit liberum. Quandoque etiaiu tollit indiffcrentioin judicii ct usum ratiouis.

APPENDIX.

DE HABITI8US RELATE AD VOLUMTARIUM.

Occasione hujus quawlioiiis, quaidam similes pouuntur quoestiones, quaj potius pertincnt ad tractatum do Habitibus, sed de quibus uliquid brcviter dici potest relote ad volunturium.

Qimestio est:

Otrum habitus boni vel tnali augcant valuntarium ct iibcrum. Cf. l'W, q. 78, a. 2.

Respondetur: Habitus opcrativus ucquisitus, de quo hlc agitur, est qualita» diflicile mobilis, iteratis actibus comparata, qua homo ntilur quando vnlt et incliuutur ad similes actus efllciendos sive bonos. sive mulos, prout hubitus est virtns aut vitium (Cfr. infro, q. 1»).

Hubilus esse possunt non solum in uppetitu sensitivo, sed etiiun in intellectu et in voluntate. Quoad inlluxum habituum in libcrtatsm sub ospectn morali iniputabilitatis, oportct distingucre plura, pronl habitus remonet voluntnrius aut est eulcaciter retractutiiH, sed iulbne malcrialitcr iuiluens.

Unde:

1« Eabitus sive bonus, sivc malus, et non retractatus, augct volunlarium, quio confert vnlnntuti fucilitutem et propcnsloncni M agcndum. omuemqiie repugnautiam lollit. Neque minuil (idcruin, quamvis inclinet voluntutem in unam partcm, guia cst libcrc aojuititue ct liberc conservatur. Unde hi habitus sunt voluntari.

2° Habitus banus porficit liberlatcm, prout inclinat ad agcndum secuudiuu rectani nitlnnem et imminuit potcDtinm peccnndi, quie es defectus llbcrtatis.

  • Eabitus malus. non efficacitcr retractutus. augrl »«f''um' quia, „t «stenditur MP, q. 78, o. 2, qni peccnt cx hab.tu non rctractnto majori inclinatione et delec.otione peccat, nec . nun Uber.ote. Unde B. Thomas dicit peccantem ox babitu, et uon soiu ex impulsu mumentaneo passionis. peccore ex molitia.

4» Uabitus malus cfficaciter retractatus, sed adhuc •■•a'cna'''' influens, ut dispositlo in tempcramento, minUit colun J«*W»> M ipse nnn cat amplius voluntarius. et cx parte impedit delil.erat.onen

IHC VOI.UNTASIO BT l.WOLl NTA.llo

„„,„ m0,us maU, qui ex Ulo indeliberute eBunnt, nt v.g. blosphcuiiu,, E eTess^s in P"V -on unipUu» imputantur ad eulpom, qu.u desi ' esse UbVri in sun principio. Bed ut habitu» malns eflicoc.ter ^rLSr" oporte. quod peccotor mcdiis odhibitis illum, quantum potcst- erodicare conetur.

DE HEREDITATE ET TEMPERAMEMTO.

relate atl voluntarium

Hereditalc ironsmittuntur quaidom inelinatiou,-» directe phgsica „, iad reetc moralcs, v.g. inclinatio ad iram, ad luxuriom Hoc est certum Sed multi determinista, asserunt flUos hered.tarus propen-

"'"'^rhot^^ndTDd^Test ex principio doto o 8. Thoma in hoc orticuJo ad 3"» Quotice mauet usus rationi., eo ,pso manct poteslas Srandi «t cl&n*. eiiom co-.tra inoJinatiom» hered.lanas Hoc ™„stat etiam tes.iiuo.uo eonscicutiie et ...ultis foctis bistorieis S.C C Splina christana «nperavit prava. u.clina,iones he red, » rt,s burbarnruni. qui verc tranBfonnoU sunt, juxto illud Dn .. .

"tliiS Srnei' quod per prava» taria» attenuatur Ubertas, prout istaj judic.um P^tnrbon': "« ^ bcuigue excipiendi suut qui his propenslou.bus laborant. Attettto dnm est quod sic nascnntur gravcs tentationes ud ^^™»^ requiritur spccialc grata auxilium, u. communitcr docetnr in tractotn ile Gratio (cf. P-II", q. 109, »• »>•

Glre. her.dlta.em Cf. E. Ktois, Precis de ''"^^^fdi- 1823, p. 28; Ito.uaiT » SrNfen, 8. I. Psyehopatholoene et d.

"'tkS. est originolis pnedispositio od varios P^'*»P"U»'8' qme pueris U-onsmittitnr o poren.ibus. V.g prout poren i es ^ fucrunt Out dementes, out alcuolici, »..t ncvropathicl, out « m»^ pmcrauionis vcl couceptioni», etc, in flliis po est esse organiea, pr»_ diH,„,sitin vel «d dementiom, vel od nevropathiam, ex qna requltnr qua»lum pBvchnpatbio, pnescrtim per iuordinationem unngii.at.o.. 1» (imago Uxa in phantasia) ct sensibilitoUs. lta obscssiones, v.g. ten-

Heredi.as potest esse immediata, si provemt a porent.l m, « diotiB: tnnc est simplex uut duplex, prout provemt "^""«'^Sto vel ub utrnque. Hereditas moterno est frcqnentior et f *J™> plnre». Ueredi.as potes. esse mcdiot», idcst non a ,.aren .bus ta - diatis, »ed ab ovo et « est pcr plures generationes dlcitur accn-

"""■u^ereditos est vel proffrc.^.. qnondo P"^^'^,^ uugetnr; et. sic tendit od annihiloUoncm foni. .»>; 'I*1^' »1 corrigitur cx felici motrimonio, quosi ex infusione novi songuin.s.

Lfn;

HE ACTIHr» HrMAMS P8YCH0LOOICR CONSWEitATIK

Xn aliqua ftnlH*, iu qiiu, v.g. dementia Bst heralitariu, qniriujn lilii qimndoqne snut immunea, imo uliquiiuilo suut etiain magni ingenii.

Quoad ajgritndinem Irnnsmissnm est vel dispositio nd deuientium vel ad panUysim Kenernleiu, vel ad nevropnthimn, rel od SYphiliin' vel nd alcoolismiim. Panvlysis generalin swpc veuit a nrptaiHde bere! dituria,

Theoriw modcrna circa hcnditatcm i/atholoyicam inagis ac mugii, eam eonsidemnt ut eLTectum |>erturbationis iu uutritioue seu itttoxicationia in cita cmbryonia. Nnm intoxiiiitiu snnguinis provoeat delirium, vel exusperationem uervorum, phantUKiie et seusibilitatis: v.g. ex liyperseeretione thyrolclinua seu ghniduhu thyroidnf, cnjus tayjtertrophia vocatur tumiduiu guttur (goitre, goaaoi,

De temperamento. — Tcmpi ramcntum est coiuplexus inetiuaiio iium dirccte phynicarum , quat vel ex taercditate, vel ex organumo cuiqiie proprio, ulicni individuo competuut, ejueque speeiulem iu doletn seu idiosyncrnsiam conslituunt. Fuuduntur in muteria Kignata quaulitate, quie, rtecuudum thoniistas, est priucipium iudividuatiouiK j et sic individuum est « hielfuhile », prout est iufra intelligihilitatem direi-tani ac dertniri nequit ; u-Ho modo per oppositum l>eu* est ineffubilis, prouL est supra iulellectionem uoKlrain iu statu prieseuti. 8ie distinguuutiir diversn Leiuperamenta -ecunduni prffiiloiuinautiam vel uervoruiu, vel suuguiuis, vel bilis, vel lyinph*. In quibusdaui prffivalet velocitas, sed sine persevernutin. iii nlii- vis et perseverautia, in ulifs iuertia.

Ho> aulem uativaj dispositioues moriitieautur eduiutioue. externU circumstantiis, propriisque conatibus. t$ic eonstituitur charactcr, qui est stabilis complexus uativnrum propeusionum per educntionem et propriam vuluntatem iniuiuluturmn. lii virluuso charncter est ejus virilita* moralia, ct se hnbet ud tcmperumeutuiu, sicut in linguu latimi M habet verbum « eir i> ad verbum « homo » Vir enim, sicut virtus, deuomiuutur a ci. qiuid signiticut fortitudinem. 1'ude uomine viri signiticatur taomo piout distinguitur a mnlicre, et pnesertim homo fortis. Quare Cicero ait: « tsi vir esse volet «, sciHret si eharacterem et vigoreiu animi volet ostendere. K contrario. homo desi gnnt poiius mcmhra speciei huiuniue, indiscriminatim, sive viros, sive miilieres. Unde verbum » taomo •> sumitur etiam ad indicnudum totum genus huniaumu : et jnxta plitres verbuiu boc originem liahet ab humo, « Unde charncter est sigillmn viri in humo seu tenipemiuento homi ni»w (P. Gardeil dicebat in snis lectiouibus: « le carnctere est lem preinte dn rir dnus Yhumm de T/io/mo »>). Character constituitnr pnesertim per virtutee morales et per virtutes ttaeologlcus si ngitur christinno.

Cnde supposita hnc distluctione inter temperameutum et cha racterem, diceudum est quod fr;iipcrttiucn(u»i, sicut pnsKioues aute cedentes, mimiit libcntm arbitrium, uon vero tollit. quundo remanet ukur rationis. Character, e contrurio, sicut habitus voluutarius nou retractatus. avgei coluntarium et non mimiit liberum. Character bo

DB V O L V NTAK 10 ET ISVOLl-NTAniO

B pcrUcit libertatem. ctaarncter malus non rotractatus anget pec-

"n« ndaoationc characteri*. - IJcreditaria- inclinationes modin- -lUr ab rrineatione quie a pnreutibus. a magistns. nb ipsa sor.e- - jiccipitur.

TripUd niodo pra.-Bertini inlluit cducatio ii. hberuui arbitrium : li iMHiKwnrfO priucipia «iva lionft. sive malB : hoc cst iniixiuii _.„.,,; Bi revcru intelUgcntia pueri initio est <|iiasi tiibulu nisa „„„ nibil est « jiptuni, ut aiebat Aristoteles. I.leo m.Hum poUrt ve'ad bouuni. sive «U malum. ha.c iuculcntlo prindp.orum. Propte- Ecclcsia? iuimici voluut babere in bnc rc monopoltam legale, seu ciusivam potestatem .loccndi ab nuctoritate publica .•onccssam.- 2) Educatio iulluit Rrcmpltlin pr-rbendo, seu ad liiututionem eudo.

;ii ramiane* reote modcrando, vel pervertendo, uon solum ijer plum aut inculcationem principiorum. propne imperaudo, pavenles et mngistri possunl fncere. Dmique propri,, vduealio ,-hrMiana characteri* flt per ncquis!tioncm rirtutum, sicut pe, oratiouem et sucramen.a ad -•«•"""''"m mneutum rirtutum infnsarum, de iiuibus mfru. bcilicet 1 rouo - ,„ „ ,pirilU.H fidci. prt <•< cariiati, niediiatione et cousuetudin,. agendi non solum propter motivum liones.um. sed propter ,„„iivum supernaturale, propter ipanm Dcuin. nnem ulttmum no- • 2" oirco mcdia, iu omnibus agendo secundiim rcctum tfitroc„ prudenlia. uou solum naturalis, sed etiam chrisliana . quae virtes morules dirigit secundiiiu oidiueui ad Unem supernaturalem. on sufflcit prudentia neootira. qna quis tacet et non agi t, sed re- 'ritur prndeutia o|«Tativa. Siepo de aliquo dicitur: Hic est vaiae deus », duin nou habet uisi solam negntivam prudentiani acl vitandii incommodn. slcut epicnrei.

.f Modcrando iioii cxtinguendo. patsioiics concnpiscibilis et irascibilis, ut habeatnr vera. temponintia et fortitudo. Pasaiones non sunt esttngueudte. quiu, ut ait 8. Thomas, I' II", q- -1. a. -i: « Me- Uus est quod homo ud bonum moveatur non solum secunduui voiunlalem. sed etiam secuudnm oppetitum sensitivum ». scillcet secun-

■ T»sqi:__v, Breelar «l/nopfU llicol. »""•.. P- M. '"'etur i">» <",Unguer^ chnriioUTfui a l.'iii|i."r:tmeuto. _.i__t__mA

Qiiond hanc mnlerlom, cf. dlvcrsn op-rn modenionini .ntli ' «"''"' Iirnescrtta de vdu.a,l„,K charaCerl,. Rub hoc Utulo WKlenio qnklum ciikj_ nnnt „„„„! totnm «hlcnm 8. Tbouuio. «-U_et de ""^' «„ u' " " ,'D g-iere et ln speclaU: v.g. do educntlono |,uriulls (trnct. dc c«rtlUlte . _» eflu eutlon. ,„„B,i..„tlie ,tr„,t. prmlontl,,), de edncutlone «...sus soc ul£ (tniet. de JuMllln,. ft. J. Ouiunn-. Lc Caraelere. et opero U.ml D.nl Gillet. O. F.

• InlmUI &vU-to volrnit iswrl. lucul.^ro sun |.r lul'''>h'\1^";",™Ji"rS '°i ■er .l,v,.r»n„ rellglone. „o„ est ullqun ellecmla n 1.1 po«iq« »m »«« ^ «mit..m uaultm. Mrvcnerlt. Sed »1 uoc re.i«,nderl poteM 'luod "'■J1" auam pucrt, dlci dlacre,, „„ondu»me ud ...tatem udullnm 1^-'"™'. '"""< ™"« "6crl cl cslpuWto. ut dctormlldBau. vellot. Quod pntct oM.' ful.nm.

11)8 DB ACTIDUS RCMANIS P8TCH0LO0ICB COSSIDEHATIK dnm passioues regulatas et imperatas a virtnte, Deus eufm nobin dedit sensibilitntem ad finem moralem obtinendnm.

4" Strpp considcrando jus aUcrius in apiritu justitiu\ imo nanv tificationcm proximi in npiritu caritatis.1

APPENDIX.

DE STATIBUS PATHOLOCICIS.

Plures auetores moderni ( raeUint de statibus pathologicia ac si quidom ex his tttatibus dircotc votuntatcm affiwrcnt, ac si, v.g. aut aboulia aut invincibilis propeusio nd aliquid essent proprie «gritudincs voluntutis. 8i hiec verba ad litrcrum sumereutur, esset mate rialistiea negatio spiritimHtatiH aninuB et voluutatis. Uude atteutc distingueuda est Tgritudo physii-a seu inarbus physicus nd orgnui smum itertinens et impedieus, ut dcmcntia, exercitium rntionis et Hbertntis. a nmla dispositioue morali scu a vitio, quod est malus habitus ipsius voluntatis.* Ait enim Thomns quod iu plus se habet vitium quum fflgrotatio vel morbus, et proprie trgritmto vel morbu» est in vorpore, etiam in orgauis facultatum sensitivaniiu, phnntasuD, nolum analogice 9ti i« amma, scilicet in voluutate, prout nliquis est male dispORitus, habens inordinatuni nffcctum (111", q. 71, a. 1» ad 3"").

Sed quidam stnlus pathologiei ab extrinseco, scilicet ex parte organismi, mogis directe impediunt excrcitium judicii ct volnntntis, ut aboulia, qua> pro volnntate est quosi id quod est amcntia pro intcllectn. Alii miuus directe iiupediunt exereitium libertatis, v.g. nourasthcnia, hysteria. epilcpsin. Sed tamen etiam in his qnandoque tollitur usus rationis, scilicct durnntc crisi, ut in epilepsl et hypnosi. Pro his qui versantur in somno hypnotlco et poatea expleut jussa mngnetizantis, probabUins est ordinarie in ois libcrtatrm tantum tninui. Sed in ipso casu quo totaliter aufcrtur liberum arbitrium, conBiderandum est num forte eorum focinora sint voluntnria in enusa, prout saltem impnidenter se tradiderunt inhonesto hypnotizauti. 1« nnoquoque casu rea teetimauda est ex circumstontiiB et ex experientia tum a?grorum. tum peritornm et houestornm medieornm.^ i QuWnm vldentur exiattniare S. Thomam do edueaUoue vohmtnU* "oa traetnsee; dum, e eontra, totn ejus ethlca nd boc dncit.

' TAtmonUCT. op. cU.. p. 10. non saOs hanc disUuetlonem faoii.

■ Quondoque nugitestio hypuoLlcn sanavit a qalbasdHm olweesIonllMi*. scd raro a denientla; suggesUo therapeutlca facta tn atatu vlgilUr e«t uiediiun JJJJjg *>t eflleaeliw ad Mnandafl a-grltudlnes quae dicunlur nientales, v.g. «"P™**?! _ nd hlbemium (illnaoninnlai. Of. B. Utaie, Prtots du Pxyvhiatrie, 0» ed., p- H"»

1>B VOLUSTABIO BT INVOLCSTAUIO m

VIII. — UTRUM ICNORAMTIA CAUSET INVOLUNTARIUM.

Slotus quBsstionl». — Dcfinitm ignorantiw. Ignorantia cst oa rcntia dcbitw scirntur ia subjecto oapaci. Sic v.g. carentia sciciitiae th^louncac in sacerdote, ant scienti» medic© in mcdico est igno Sntia «ic ignorantia distingnitur a ticactentia, qn» cst negatio scicntho in subjecto incapaci aut nondum ca|wei, v.g. in pucris m njm-ntibns: aut etiam careutia «-.icntUu medicas iu sacerdote. — IMr stinguitur ctiam ab crrorc, qui eet uou solum negatio aut pnvatio Bcicntia', «ed est contraria dispositio.

Dlvislo ignorantifiB. — Hax^ tUvisio non omniuo eodem modo prononitur a 8 Thomn «'t a modcrnis auctoribus. 8- Tuomas, mng:ia Lculutive procedcns, lm^uitur potius de ignoi-antU voluntutein an- S^ente concomitante et consequeute ; dum moderni theologi magis practice loquuntur de ignorantia vincibili et invincibil.. Attamen has dua? classiticationes conciliari possunt:

, ignorantta jnrit f rattone } ianorantui faoti l obfcrti 1 ignorantia ronse* uucnt, scu voiita et vUwibtlU rationr votuntati*

  • yiLindo ipsa lex vel i>oeiiu n lego ati- tuta Ignoralur : v.g. ai quln Ignoret cxcommunicntum vitandum <**.'•

  • guando OJHll neneli. In aliquo cium le- gem ease a[>pUcandam, qunm allunde cognosclt: v.g. ni quU Ignoret Petrum- ease excommuulcatum, cum nlinnde sclut excomnmnicatum vitanduin e*«e. (tirettc roMa eeu tgnurantia affectaia.

l(inoronUa otoata neu mvina - ex grnvl negliRentln.

ignorantta lovi* • ex levl negllgentln.

indirtvte volUa (ex negUgeutla)

^noranlia non eonneaueua, seu non votlta et tnvlnci-

I biib ignorantia nnlcocaV-ni ent de H quod agltur, et uon ageretur ni adcaset «cientia: v.g. oecldo amleum putans lnvineibtlitfr o^rklere eervum.

ignorantia convomitanr t^at de co uuod ogltur; tamen eUamHi nclretnr, nJbilominu» ngeretur: v.g. ocddo inimleum meum putana invlneibiliter oceidere eervum ; sod occldiaaem si neiviasem t-*» lnlmieura.

Moderni parum loquuntnr de ignorantia Mmcomitnntu, qu» rej eat subdivisio rarius veriflcata ignorantia? invincibilis.

HK ACTIBrP HTMANIB PSYCBOLOOICE CONSIUBIlATIfi

Hiu' divihUmi' nosita, eoneiliando S. Thomnm et modernos, tnu. seamus aU exponenda jirincipia tju» ijnioriintinni respieiuut :

Princlpia de Ignorantia. — Hu?c priueipia diei j.osnunt etiam <le iniulverteutia. qua* est qnwdam ignorantin uctnaliK.

jum principium : Ignoranlia connequens, xeu volita, ant vincibtiis, cattxat voluntarium sintplicitcr • I involtintaritim scntndum quid. (Iheo ent necundu pars pnpsentis articuU, : aliU verbU: Ignorautia volita- et vineibilis nOD tollit voluntnrium liberum, nec imputabilitatem circa id ipiod ijinomtur; sed ignoi-nutia indireete volita minuit liberum et eo nm»U quo ipsa esl luinus voluutiiria.

Ratio prinur partis e*t quia iguornntia volita seu vincibilU est et ipsa. voluutaria, vel direete vel indirectc. Krgo opus, v.g. occUio, ab e« proeedens est voluntarium sullem indireete: nam qui vult causam vult effectum. Y.g. medicns negligeus et volens suuni ignorantinin medicino-', vult iu enusa occisioneiu ibgroti, quae seiiuitur cx hae ignorantia. Medicus enim potiiisset et debuissel hane ignomntium suas nrtis depellere.

Ratio sccundw parti* est quiu opus ex iguorautia iudirecte volitti sequens est contra aliqualem inelinatiouem ngentU: si enim adfuisset acicntia, non tieret. Ideo hicc iguorantia iudlrecte volita minuit liberum voluntariu.u, et eo mugU qiio ipsa- Blt iniuus volunturia : v.g. iguoruntia ex levi negligentia potest ex inorlnli peccato facere veniale, non vero ignoruntia cnissu. Si autem ignoraulia sit ita affcctata ut ea absenle opua uiuilouiiuus lieret, tunc uou miuuit voluntarinm: v.g. si quU non vult eognuscere legem Dei ut aine remorsu peccet, tuuc uon mimiitur impulabilitas.

Hoc primum principium llfl snbdividit ur a quibusdam modernU theologis (ef. Tasqi"erev, op. cit.f p. 14) : Ignorantia aclualitrr cincihilin liberum nou tollit, sed miuuit, saltem si non est affectnta. Ignorantia hic et iiunc invincibili,v, quiu olini taincn vincihilin fuit, tollit qiiidem liberum acluale et in se, sed reliuquit voluutarium in cuusa; sicut medieus, qui olim ut studeus non saiis medieinnm excoluerit, uou iucurrit pecenlum homlcidii eo iustnnti quo dftt nmiuui remedinm producens mortem, sed pravos effectus nUB ignorantia) voluit culpabiliter iu cuuku qunndo studium adverteuter ueglexit. Item diceudum est de confessario qui studium theologia' graviter ueglexil.

2um principium ; Ignoranlia nm conxrqucns , ncu non volilo et invincihUis eattsal involunlarium j/impliciter, aut aallcnt non voluntarium.

IIoc principium sic subdividitur prout agitur aut de .guorauna onteeedeute (iu liue pneseutU artieuli), aut de ignoraniia coucuuntante (iuitio pra-sentia articuli) :

1° Ignorantia inviticibilin antcccdcnn, cum lp*a «II involunturia, caumt incoluntarium simplioittr, seu totlit Ubcrum idcnque unputuhititatcm circa id quod ignoratxtr. Nihil enim volitum nisi pneco-

|»B VOLrSTARIO ET ISVOI.rSTARIO

..„„. saltem in sua causn. Imo opus ex hac ignoim.Ua procedeus coulm Zntin incliuutiouem vel actualem vel bab.tua em, vel t ten Zu ivnm. Hoc est evideus in exemplo jnm cilnto: oecido am Z putans inviucibiUter occidere cervum, ot uon occid.ssem ai **- visseu. eum esse amicum meum.

oo Tnnorantia iurincibili* concomitans «on Javit volunlarium stin- htaitJ «cc involttntarium shnpliciler, cd facil sos • voi r ntaii i vm .

Bne nutet iu 1»«»«»* invincibiUter occ.dere cervum. «H-e.d.t

Stmicum, quem puriter occidisset si cognovisset.

Ratio hujus fHt quia bwe iguorantia iuvincibilis concomitnus est nntiiH „on voluutnria quam involuuturia, uam non toll.t onuiein yo-

C n , sive hnbi.ualem sive actualen. cuditionata.n peccandi Ideo

Tu trtt nvohintaiium simplieiter, uec ^^^^7^.^' ipr, M"in ipsa est nou voluutaria et uou vme.b.l.s. Ergo fac.t nou- voluntarium.

Corollarlum: 1.. hoc «llimo qui ric occidit miu>icu,1i puUfflS tavim" ° |"t occidcre feram, manet «mper «•„. o«,c.rf» ■«'««• S«tar malam volunUUcm occideu.li iuimicum. « coguov»- i«c«- prepter ..,.us cxteruum fcruutur, qn» opux esteraum .u casa non est voiuntarium.

Arf '"n.- Vltima conclusio: 1« omni pcccalo e*t quaOom volUHtoria iffnora-tia clcclioHi. ,. nou circa legem otacrjanjlnj.. «u^ .VersaH, Ld circa eju» applicationom hie et nuuc; « .ta e I j. b volunlaria. iguornntia» electioni» judicnmnB esoe \m et n"nl lun' Snpliciter i.i quod rcvcr.v ert mnlun. «impliCcr et bonnm so m wcundum quid: v.g. secnduiu inordiuatam pn«.ionem judicamuB bonuni e.sse furari aut n.cntiri.

Bic conciliatur id quod verum cst in «ententia Ptotori» et ^trtotelis quod ««.>•■» ,«ali<» crt ionorans cum dicto Augurtini w bbtract. lcitatur in nrtieulo, in V object.) : Onwe peceotum c.,t voluntarium.1 i Of. trnct. de iKcealo, 1-11«, Q- 70. a- 1. et pneN-rtlm a. *, ad 1"".. Item TahuUi aurea; lynorunKa, an. 2S, 2U. «r-

,n 1.-11... , 70, ... A. ...1 loi.., legl.ur: . l»-o™»,,?. ■ «al>, ,., ,i,„„™„.. n.,n ct cau« l«c«U. -«1 nllqul.l ^..soqu™» „a Mlllcw ,„1 pnMlonmi. vol habltum Inollnaulcm in i««ituiu .. Noa < u. W; «lono vol o« hoo pruvo Imbltu W quml o»t «Implloltcr ...aliuu ot »olum « » . nuum qnkl boomn («elllct bonou, ,.ro P»™lo„c, ut v.B. mloltorlum^ consl.lo.ntur ut «tmplUUor Umom ct socundum quM mnlum. qulu .Hbi.uoi i-en.n. .

Item I-tl». q. TS, n. 4. n.l lom: . Il<rc Wnoroii,,., *r '»"''• ^™,™'. ««.«■ 0lml»«,l peoco/.m... unde noq.io mnjor Isnornntln tnlls fn«ll o»o m 1 nn. Mccntu.il .. llom I.. q. 69. a. 1. «■! ■<".": • Quan-lo allqu.Hl molom v e. TOK rlun,. ollgltnr ut bonam. boc »1« |.r.»«Ut ex nll.iun Ujnornu » cl ^«rrore. Errn. cnlm ndullor lu pnrtlcuinrl ,.|lBon, Unnc delectntlonem ln OU1.I «unpucltor aoaum blc e, nuno. qunmvi. (hnbont f"™^'"'" W» ot) qonmvta In unlver»nll uon erret .. Et uoc uiodo non fnlt l«s:cntum m

&gOUR.

I»K ACTIOUS Blin';. PSVCHOI.O(1ICB CONSIDBRATIN

Simul recolligendo qmo dieta sunl circa doftnitioncs et prineipia do ignornntia, Iuee brevis synopsis coniici potest:

nat*aai voluntarium fi)mptU-Urr (qula li>an sst voluntarla aaltom lndlrecte) er oausaf (jnolunfinwm •rcMnrfum ouW (quia efTertua uou «*t dtrecte volitua, et non tloret al aulontla iideRsctK rautat Inroluntarium timpUciter ,,ait njllll VOllIUm Ulsl |U L'i ■ Jllil efc

(>:"■ t#norautlu eet Involauiarlfl. V.g. qul tnvlnelblllter iBnorann oecldlt onilcuni dlleetlflHUinini.

cauwt »«»• rotunlnrivm nimpUdter neo involuntarium Hmpliettttr, ■ non-rolunforrum, gula hu>c l»raorantla oat non voluutiirla. V.g, qul iuvlni-lblUtcr Ijcnoraiw occldli lulmlcum qucm seeus elliim occldla set.

Brrriu*; Ignorautia pomgglWlj ruusiil i'o/«»(arii/m. »\mpliciter w afl(ccode-/w R im>o/un/anwi7i simplicUer » eoncomitanx » nonvoluntarinm.

MMHflimU aeu i pincibiii«

_ | non flOHMVMM acu , inWnci&ifi*

onlccodfiu de eo quod agitur, et secun nou agervtur de eo quod agltur, ct aecus etlnm nfferotur

QUJS8TIO VII. DE CIRCUMSTANTIIS ACTUUM HUMANORUM

Pnst ouawtionom do voluutario et involuntano m genere. ngen Hnm est de circumHtantiis ipsorum aetuum secuudum quas actus Hiiudicantur. Nnm nUquis aetus jam in esse morali couHtitutus, mo aliter officitur ex quibusdani circumstantiU. V.ff. sunt quodum cir cSu^tiS mutan^B epeetom, ut furari in loeo sncro ; ^miM Utu- aggravante» intra eundcm speeiem, ut furari nullo anreos, uluu ieviter tanlum uggravnntes, ut furari triginte asses potiusquam vi

^"Vmic autem 8. Thomas in his quatuor artieuUs hoLuui defiult circumKta.nl iara ct circumstantias dividit sou classiticat.

Bunt quasi prwioUumnn, scitu neecssaria, ud solvendas posUsa quieHtioum de moralitate et conveniebat hoc pouere in qiiuwtionc 7 Jgondo de aetibu» humauis in genere, nntcquam de uetibuH humuu » ta BpeciaU. Postea vero, q. 18, aa. 3, 10, U, 8. Thomus conH.derab.t spocinles lUfllcultateN do circurastnntiis rolnt* ad bomtatem ot uia iuium luttuum humanorum.

Chapter 6 of 28