Sectio 1, art. 2: TESTIMONIUM TRAOITIONIS
ET PRINCIPALES DEFINITIONES ECCLESI/E
Hoc longe exponitur in Historia dogmatum et in Patrologia. In praesenti tractatu breviter recolligimus id quod ignorare non licet. Textus Patrum abunde citantur in Dict. Thiol. Cath., art. J6sus- Christ, col. 1247 1262. Notabilis progressus in intelligentia dogmatis apparet per oppositionem ad diversas haireses.
1° Tribus prioribus swculw, Patres, affirmaM Ohristnm esse simul uere Deum et hominem,, quia venit ad nos salvandos et redimendos, quod facere nou potuisset, nisi fuisset simul Deus auctor giiDtise et homo". Proinde rejiciunt errores docetarum juxta quos corpus Christi fuit apparens et phantasticum, et dualistarum, juxta quos in Christo accidentaliter uniuntur elementum humanum et elementum diviuum ,0°. Tertullianus jam asserit unionem iuter utramque naturam in Christo iieri uin una persona » "" .
2° IV swculo, dum Appolinaristae negabant in Christo animam intellectualem, ac si in eo Verbum gereret vices mentis, Patres cla rius afflrmant Christum esse perfectum Deum simul et perfectum hominem; et asserunt « quod non est assumptum non est sanatum», si igitur Verbum non assumpsisset animam intellectualem, eam non sanasset, et aliunde non potuisset mereri et obedire102.
3° V swculo denique contm Nestorianismum. juxta quem in Christo solum accidentaliter uuiuntur dua? naturse, et contra EutycKianismum, qui asserebat unicam in Christo esse naturam, conceptus catholicus unitatis persona? in Christo et unionis liypostaticse explicite affirmatur, ut longe explicandum est postea"™.
Principales definitiones Ecolesiw circa divinitatem Christi sunt sequentes. cf. Denziger ed. 16", index p. (20) : Christus est verus
M Ita S. Clemens, 1 Oor., xxxn, 2; xxxvi, 2-5; S. Ionatids, Magn., vi, 1; viii, 2; Ephes., i, 1; vn, 2;-xv, 3; Pseudo Babnabas, v, 11.
100 S. Iren^:u8, Adv. hmres., ax, 18, 1; iii, 21, 10; v. 18. - Tertollianus, Adv. Praxeam; S. Hippolytus, PhUosophumena.
111 Auctor operis Gontra Apollinarium ImnM-rlto S. Athanasio adscriptl. - S. (JREQ0BIU8 Naz., ln pluribus epist.; S. BpIpHaniU8, De hwresibun. Cf. Damnatlonem Apolllnarlstarum a S. DamaBO Papfl «t a I C. Costnntlnop. ; Denz., Ki, 85.
S. CVRII.I.U8 Ai.kx., Bptet, I ; /'. <l , i. xxvii, 27 - Anatliematlsml Cvrilll conlrn NcHtorlum (Dcnz., 11.1 Hfj.) ■ Conc. (.MiiiIimmUhk-iiw (Dniy.., MH.)
DE EXISTENTIA INCARN ATIONJ S
Deus, recte dicitur Verbum Patris et Patris Filius, ipsi consubstanlinlis, wqualis Patri, Deus de Deo, genitus non factus, unigenitus per naturalem filiationem et non adoptivam.
Cf. prassertim Denz. N. 2, Symbolum Apostolicum, forma antiquissima: « Credo in Jesum Christum, Salvatorem nostrum... », forma occidentalis antiquior: «Credo in Christo Jesu, unico filio ejus (Patris) Domino nostro ». — N. 13 Symbolum Epiphanii propositum catechumenis in Oriente: « et in unum Deum Jesum Christum, Filium Dei, genitum a Deo Patre, unigenitum, hoc est, e Patris substantia, Deum de Deo, lumen de lumine, Deum verum de Deo vero, genitum non factum, consubstantialem Patri, per quem omnia facta snnt... qui propter nos homines et propter nostram salutem descendit de caelis et incarnatus est». Est formula Concilii Nicjeni.
I Concilium Nicaenum 325 contra Arianos, Denz. 54 : « Credimus in unum Deum Patrem omnipotentem, omnium visibilium et invisibilium factorem. Et in unum Dominum nostrum Jesum Christum Filium Dei, natum ex Patre unigenitum, hoc est de substantia Patris, Deum de Deo, lumen ex lumine, Deum verum de Deo vero, natum non factum, unius substantiag cum Patre, per quem omnia facta sunt, quae in ccelo et in terra, qui propter nostram salutem descendit, incarnatus est et homo factus est et passus est, et rexurrexit tertia die, et a*cendit in etelos, venturus judicare vivos et mortuos ». Cf. textum graecum ibidem. — Haec omnia verba Concilii Nicaeni sunt infra ponderanda, in explicatione articulorum sancti Thomae. Hsbc sufficiunt quoad existentiam Incarnationis.
QIL3ESTIO PRJ3LIM1NAP.IS
DE POSSIBILITATE INCARNATION IS
Transeamus nunc ad theologiam speculativam quae (u'c dictum est), duo facere debet: 1" analysim philosophicam terminorum dogmatis revelati, ut melius cognoscatur eorum sensus, nam, ut ait C. Vatic. in textu jam citato (Denz. 1796) : « ratio fide illustrata, cum sedulo, pie et sobrie quserit aliquam Deo dante mysteriorum intelligentiam, eamque fructuosissimam assequitur, tura ex eorum, quae naturaliter cognoscit, analogia, tum e mysteriorum ipsorum nexu inter se et cum pie ultimo hominis ». Sic illustraudum est mysterium Incarnationis ex analysi notionum uaturse divinaj, naturae bumanae, personse, item ex nexu bujusce mysterii cum mysterio Redemptionis, et cum vita aiterna. In bac parte theologiae speculativae, sunt discursus explicativi, vel subjective illativi '.
2° Theologia speculativa debet deducere ex veritatibus revelalis per discursum proprie ct objeotiv,e illativum, alias veritates, scil. conclusiones solum virtualiter in prioribus contentas: v.g. quod Cbristus habuit jam in terris infra visionem beatiticam, scientiam infusam.
Initio agendum est de possibilitate et de convenientia Incarnationis.
S. Thomas incipit subito agere de convenientia Incarnationis, dum plerique theologi posteriores prius loquuntur de ejus possibilitate, et S. Th. boc fecerat in Comm. in Sent., q. III, d. 1, a.. i. Ratio propter quam Sanctus Doctor haac quaestionem praeviam omi- , sit in Summa theol. probabiliter est quia vult postea examiuare, agendo de modo unionis (q. 2-15), principales difficultates contra possibilitatem hujusce mysterii. — Insuper non absolute necesse est initio tractare de possibilitate Incarnationis, quia h£ec possibilitas pro fidelibus sequitur ex facto Incarnationis, quod est de fide: ab actu ad posse valet consecutio.
Ad bonitatem tamen doctrinse, Theologi initio inquiruut: utrum lumine naturali rationis possit demonstrari aut cognosci possibilitas Incarnationis, et h«ec qua*stio utilis est quoad methodiini.
1 V.«. n
DE POSSIBILITATB INCAKNATIONIS
Incarnatio autem idem signiticat ac inhumanatio, estque unio seu unitio naturai bumana? cum divina in una Verbi persona; hoc constat ex explicatione traditionali verborum Joannis, i, Verbum caro factum est; in quibus caro, ut saepe in Sacra Scriptura, signiticat hominem, quia agitur de carne viva et humana, quae non est viva et humana, nisi per unionem cum anima humana. Et dicitur etiam «caro factum est» ad commendandam humilitatem Salvatoris qui etiam carnem voluit assumere ad salutem nostram.
Incarnationis autem possibilitas est-ne demonstrabilis?
In primis quasstionibus hujusce tractatus ostendetur quidem quod in Incarnatione nulla apparet contradictio, et quod ejus possibilitas improbari non potest. Sed quajritur nunc an hffic possibilitas positive probari possit ex sola ratione, supposita positione hujusce quaestionis. Nulla apparet contradictio in affirmatione quaternitatis diviuiB et tamen in hoc est lateus contradictio ; in Deo non possunt esse quatuor person», nec duae tantum, sed tres. An igitur possibilitas Iucarnationis possit demonstrari?
Communiter respondetur negative. Cf. S. Th., III Sent., d. 1, a. 2, q. 1.
1° Probatur auctoritate : Ephes., iii, 9, Incarnatio vocatur «Sacramentum absconditum a saeculis in Deo». Conc. Toletan., XI, dicit: « Si ratione ostendi posset, non esset mirabile; si exemplo, non esset singulare».
Item contra semirationalistas qui volebant mysteria revelata demonstrare, speciatim contra Frohschamraer, cf. Epistolam Pii IX, Denz. 1669-1671. « Auctor docet ratiouem in abditissimis etiam divinse sapientiai ac bonitatis, immo etiam et liberse ejus voluntatis myste riis, licet posito revelationis objecto, posse ex seipsa, non jam ex divinae auctoritatis principio. sed ex naturalibus suis principiis et viribus ad scientiam et certitudinem pervenire (etiam, ut dicitur paulo antea in eodem documento, circa supernaturalem hominis finem et sacratissimum Incarnationis mysterium). Quae auctoris doctrina quam falsa sit et erronea, uemo est, qui christiana? doctrinae ru dimentis vel leviter imbutus nou illico videat planeque sentiat».
Verum est quidem quod Frohscbammer volebat demonstrare non solum possibilitatem sed ipsum factum Incarnationis ; si tamen apodictice et positive demonstraretur possibilitas Incarnationis sicut de monstratur /.g. possibilitas miraculi in genere, et resurrectionis in speciali, tunc Incarnatio esset solum miraculum supernaturale quoad modum productionis suae, non vero esset mysterium proprie dictum essentialiter supernaturale.
Et in damnatione semiratioualismi dicitur (Denz., 1671) : « Et nane cum hasc dogmata sint supra naturam, idcirco naturali ratione ac naturalibus principiis attingi non possunt».
Cf . etiam G. Vatic. 1816 : « Si quis dixerit, in revelatione divina nulla vera et proprie dicta mysteria contineri, sed universa tidei dogmata posse per rationem rite excultam e naturalibus principiis intelligi et demonstrari: anathenia sit». Cf. etiam Concilium Vatic, Denz., 1795.
2° Probatur ex ratione theologica. Cf. C. Gentes, lV, c. 21 2 .
— Quod est supernaturale quoad substantiam est supernaturale quoad cognoscibilitatem etiam pro angelis.
— Atqui possibilitas intrinseca Incarna,tionis est possibilitas intrinseca rei supernaturalis quoad substantiam, qua? non habef connexionem necessariam evidentem cum rebus ordinis naturalis.
— Ergo haec possibilitas est supernaturalis etiam quoad cognoscibilitatem, etiam pro angelis, — nec proinde potest demonstrari, sed solum suaderi argumentis convenientise et defendi contra negantes.
Major constat : nam verum et ens convertuntur.
Minor: Incarnatio enim non est solum miraculum supernaturale quoad modum productionis suae, ut resurrectio mortui ; sed est mysterium essentialiter supernaturale, nam est unio intima naturae humanae cum natura divina ut in se est, in persona Verbi. Natura autem divina ut in se est, et persona Verbi sunt essentialiter supernaturales; e contra Deus ut auctor naturas habet connexionem necessariam evidentem cum rebus ordinis naturalis.
Ratio tamen potest solvere objectiones contra possibilitatem hujusce mysterii, ostendendo eaws esse aut falsas aut non necessarias (cf. S. Th. in Boeti um de Trinit., q. II, a. 3), et insuper ratio potest suadere convenientiam hujusce mysterii, argumentis non apodicticis, quae dicuntur argumenta convenientiae ; haec argumenta sunt quidem profunda, immo semper perscrutari possunt ab intellectu humano vel angelico sed nunquam basc perscrutatio pervenit ad demonstrationem.
Object. : Probare aliquid non involvere contradictionem est probare illud esse possibile.
Atqui probatur Incarnationem non involvere contradictionem.
Ergo sic probatur Incarnationem esse possibilem.
Distinguo maj. : probare aliquid non involvere contradictionem positive et evidenter, conc. ; probare negatwe et probabiliter, nego. Contradistinguo min. : negative et probabiliter, conc. ; positive et evidenter, nego.
Ita Billuart, De Incarn., initio. - Non procedimus enim ex aliqua ratione a priori vel a posteriori positive demonstrativa hujusce possibilitatis, sed ex probabilibus et apparentibus. — Et sic ostenditur quod possibilitatis Incarnationis nunquam improbata est ; objectiones non sunt insolubiles; ostenditur eas esse aut falsas aut saltem non cogentes.
Alia object. : Sed Deus est in se essentialiter supernaturalis et tamen ex sola ratione apodictice probatur ejus existentia; ergo quam-
» Cf. UU-t. thiot. oath., art. lncHrtiullon, OOL 1453-141». - K. Hi?oon, Le mv- «tfirc dv finoanuiHon, 191», p, 52-53.
DB POSSIBILITATE INCARNATIONIS
2S vis mysterium Incarnationis sit essentialiter supernaturale, ex sola nilione apodictice probatur saltem ejus possibilitas, si non ejus exi- Htentia.
Respondetur : distinguo antecedeus : Deus est in se essentialiter su[iernaturalis quoad suam Deitatem seu vitam intimam, concedo; et tamen, ut auctor naturw, habet conmexionem necessariam et evidentem cum effectibus creatis ordinis naturalis, sic sub isto inferiori aspectu demonstratur cum fundamento in re veritas hujusce |ii'opositionis: Deus existit, quamvis non cognoseamus naturaliter positive Dei essentiam nec ejus actum essendi. Cf. I, q. 3, a. 5, ad 2m : «Esse dupliciter dicitur : uno modo significat actum essendi; alio modo significat compositionem propositionis , quam anima adinveuit conjungens pratdicatum subjecto. Primo igitur modo accipiendo esse, non possumus scire esse Dei, sicut nec ejus essentiam, sed solum secundo modo. Scimus enim quod hasc propositio, quam formamus de Deo, cum dicitur Deus est, vera est, et hoc scimus ex ejus effectibus». — Sed nihil est simile pro Incarnatione Verbi, quia hoc mysterium, sicut vita intima Trinitatis, non habet connexionem necessariam et evidentem cum effectibus naturalibus ; unde ejus existentia et ejus possibilitas non possunt positive demonstrari ex principiis naturalibus. Haec possibilitas superat demonstrationem ; possunt semper magis ac magis penetrari argumenta convenientiaj, sed uunquam constituunt argumentum apodicticum, sicut latera polygoni inscripti in circumferentia possunt infinite multiplicari et nunquam polygonum erit circumferentia, quia nunquam latus ejus erit punctus.
Instantia: sed apodictice probatur quod existit in Deo ordo veritatis et vitaa supernaturalis.
Resp.: In hac probatione hic ordo non attingitur positive, sed negative, ut existentia alicujus ordinis cujus mysteria non possuut naturaliter cognosci.
Instat Gregorius de Valentia: saltem intellectus angelicus potest forsitan hanc possibilitatem demonstrare, quia intuitive videt naturam humanam ut distinctam ab ejus subsistentia vel personalitate. et igitur ut assumptibilem a subsistentia divina.
Respondetur: Sed intellectus angelicus non potest naturaliter wire an subsistentia divina, quse essentialiter supernaturalis est, possit sine imperfectione vices gerere subsistentia? humanse.
Coroll.: A fortiori neque angelus potest naturaliter cognoscere existentiam Incarnationis.
Objicit Valentia: sed angelus videns intuitive naturam huma- D&m Christi sine personalitate propria, debet immediate concludere qood hasc uatura est personaliter unita alicui personae divinae.
Rcspondetur: Non sequitur conclusio, nam hic angelus posset ' ilii dicere: personalitas humaua hujusce hominis mihi abscondita est propter motiva a solo Deo cognita.
Sic certum est quod solis viribus naturalibus intellectus creatus nequit cognoscere possibilitatem et a fortiori existentiani Incarnationis.
Objectiones autem quje tieri possunt contra possibilitatem Incarnationis, solvuntur in ipso tractatu, a q. 2 ad 16. Sufficit initio principalem notare, ad modum status qusestionis. Est ista : qute po nitur a S. Thoma, III*, q. 16, a. 6, 2» obj. et III Sent., d. 1, q. 1, a. 1, ad 1.
Deus non potest intrinsece mutari, seu se babere intrinsece aliter quam prius.
Atqui per Incarnatiouem Deus aliter se haberet intrinsece quam prius. Ergo Incaruatio est impossibilis.
Respondetur: distinguo minorem : Deus mutaretur, si reciperet in se aliquid distinctum ratione potentias passww, conc. ; si Deus termmat solum naturam foumanam, nego.
In hoc Deus nihil amittit, nihil acquirit, sed solum suaiu per fectionem diffundit. Et ideo, ut ait S. Thomas, III», q. 16, ad 2"1 : «Cum dicitur Deus factus est homo, non intelligitur aliqua mutatio ex parte Dei; sed solum ex parte humana? naturse». Ita si sol videtur a nobis non mutatur in se, sed solum termiuat visionem nostram.
Ut ibidem dicitur : « Esse hominem convenit Deo ratione unionis, quse est relatio quwdam... Ea vero quae relative dicuntur, possunt de novo pradicari de aliquo absque ejus mutatione; sicut homo de novo fit dexter absque sui mutatione per motum illius qui fit ei sinister». Item aliquid non visum fit visum absque mutatione sui, sed prout actualiter terminat visionem ; et est ipsa facultas visiva quai mutatur, prout transit de potentia ad actum.
Pariter, ut videbimus, in Incarnatione, tota mutatio se tenet ex parte natur» assumpta?, propria subsistentia carentis et divinam acquirentis. Verbum nequidem novam relationem realem acquirit, sed relationem rationis, nam relatio realis est solum a natura humana ad Verbum, sicut a facultate visiva ad objectum visum et non e converso. Unde ut dicit S. Thomas in loc. cit. Sententiarum : « Deus dicitur uniri non per mutationem sui, sed ejus cui unitur. et similiter cum dicitur unibilis, hoc dicitur non per potentiam aliquam passivam in Deo existentem, sed per potentiam quas in creatura est ut uniri possit». Ita etiam Deus dicitur visibilis et postea visus est a beatis, non per mutationem sui, sed beatorum quorum visionem terminat. Ita punctum jam terminans unam linea.ni, potest terminare secundam lineam et tertiam, ut culmen pyramidis, absque mutatione suipsius.
Imtantia: Sed Verbum est humanitatis subjectum, non termi nus tantum ; nam habvt hano humanitatem, quro vere tribuitur illi, ut lobjeoto, Drgo,
DE POSSIBILITATE INCARNATIONIS
Respondetur: Dist. probationem antecedentis : Verbum habet humanitatem receptive, nego; terminative, concedo. Habere formam receptive, est esse subjectum illius ut materia recipit formam, vel substantia recipit formas accidentales ; secus antem eam habere personaliter vel terminative. Verbum autem habet humanitatem non receptive quia non est in potentia passiva ad illam recipiendam ; sed eam habet personaliter et terminative, prout est terminus ejus intrinsecus, eam intrinsece complens et terminans, velut punctum terminans lineam, aut objectum visum terminaus visionem. — Sed ex difficultate hujusce objectionis apparet quod non rigorose demonstratur possibilitas Incarnationis.
Instantia: Quod est extrinsecum alteri, non potest fieri intrinsecum nisi recipiatur in illo. Atqui natura humana sec. se est extrinseca Verbo. Ergo non potest fieri ei intrinseca, quin recipiatur in eo.
Respondetur: Nego majorem. Potest enim aliquid fieri intrinsecum alteri per hoc solum quod ipsi conjungatur per intrinsecam terminationem, ut punctum fit linece intrvnsecum, et ita non recipitur ut actus informans in aliqua potentia perficienda. Sic ostenditur objectionem esse aut falsam aut saltem non necessariam, non cogentem.
Hoc clarius apparebit in ipso tractatu, ubi manifestabitur quod Deus non potest supplere vices subsistentise creatae ut informantis, sed ut terminantis. Forma informans se habet ut pars minus perfecta quam totum ad quod ordinatur, ut anima est minus perfecta quam totus homo. — E contra perfectio terminans non ordinatur ad totum magis oompletum, sed potius trahit aliud ad se; unde imperfectionem non involvit, sed potius perfectionem suam diffundit. — Ita v.g. essentia Dei absque imperfectione terminat visionem beatorum, et non magis perfecta est essentia divina visa a beatis quam si non esset visa ab illis. Pariter pulchra statua non perficitur ex hoc quod est terminus admirationis meae, aut doctrina S. Thomae non perficitur ex hoc quod intelligitur ab aliquo discipulo, sed est discipulus ille qui perficitur per eam. Roma non perficitur ex hoc quod qualiscumque itinerans ad eam pervenit.
Instantia ultima: Ex pluribus entibus completis non potest fieri unum ens per se.
— Atqui natura humana et natura divina sunt entia completa.
— Ergo ex illis non potest fieri unum ens per se, qualis foret Ohristus.
Respondetur: Distinguo majorem : ex pluribus entibus completis sub notione naturse non potest fieri unum per se unitate naturw, concedo; unitate suppositi seu personw, nego.
Explico: ex actu et actu non fit unum per se, unitate naturse, propterea materia prima debet esse pura potentia, ut natura humana Hit quid unum per se, et non quid unum per accidens. Sed natura htimana ut sic non est completa in ratione suppositi vel persona et tlo ti:iliilur ad uiiiiin esse cum Verbo, in ratione suppositi, ut melius
DE MYSTEKI0 INCAHNATIONIS explicabitur III", q. 2, a. 6, ad 2m. Ita in resnrrectione, corpus trabitur ad unum esse suppositi cum anima.
Brevius: hse variae objectiones solvuntur, dkendo: Verbum non se babet ad Christi humanitatem neque ut subjectum recipiens (sic esset in potentia passiva ad eam) neque ut forina informans et recepta (sic esset minus perfectum quam totum, quam Christus completus), sed ad eam se habet ut perfectio terminans; sicut punctum praexistens et jam terminans unam lineam, aliam de novo terminat; vel sicut objectum jam terminans visionem unius hominis terminat de novo visionem alterius. Ita professor docens diversos auditores non receptive, sed terminative. — Brevius adhuc: Actus purus est itreceptus et irreceptwus. Si reciperetur in aliqua potentia, participaretur et limitaretur ; si vero reciperet, tunc ipse esset in potentia ad ulteriorem actum.
/ terminative non est actuari, nec perfici, sed potius per- ficere. Sic Pater, Filius et Sp. Sanct. habent Deita- tem non receptive sed terminative. Sic Filius Dei habet humanitatem, terminative non receptive. Sic
Deus habet gloriam suam externam, prout cogno- Habere scitur et iaudatur.
receptive est actuari et pcrfioi. Sic materia habet formam receptain. Sic substantia creata habet formas accidentales in \ ea receptas.
/ terminans non est pars et imperfectionem non involvit, sed perficit, suam perfectionem diffnndit. Sic Per- \ sona Verbi sibi uniens et terminans Christi humani- Forma < tatem. Sic doctrina S. Th. sibi uniens et terminans j intelligentiam plurium discipulorum.
I informans est pars minus perfecta quam totum, ut ani- \ ma in homine.
Ex difficultate harum objectionum contra possibilitatem intrinsecam Incaraationis confirmatur prsedicta thesis quod hsec possibilitas non potest ex sola ratione apodictice probari, sed solum sua detur et defenditur, ostendendo objectiones adversariorum esse aut evidenter falsas aut saltem non necessarias, non cogentes.
Nunc agendum est de convenientia Incarnationis ; convenientia dicit quid plus quam simplex possibilitas, et ut statim apparebit, ea pariter suadetur ex sola ratione argumentis congruentiie; sed, supposita revelatione peccati originalis, Incarnatio theologice probatur Decessaria ad reparationem adasquatam. si Deus talem reparationem postulat.
QU^STIO I.
DE CONVEN IENTI A I NCARN ATION IS
In hac qua?8tione sunt sex articuli progressive: 1° De simplici ejus convenientia ; 2° de necessitate ejus ad reparationem generis humani; 3° de motivo ejus proximo : an, si non fuisset peccatum, Deus incarnatus fuisset; 4° utrum principalius sit incarnatus ad tollendum originale peccatum, quam actuale; 5° et 6° de tempore convenienti Incarnationis, quare non initio mundi aut in rine.
Chapter 3 of 101