Prolegomena (pars 1)

debcnt hi qui nunc scr.bunt de mystica Islamismi, non satis notando dillerentiam immensam inter Islamismum et Chr.stian.smum

Item modalismus fenovatus est de.nde a Waldcnsibus, med.o aevo, et a .So«, ««1« ab Ifo&ims qui sunt protestantes Iiberales. Item apparet in (hcologia kaniiana ubi Deus vocatur Pater ut Legislator, FillUS ut Gubernator, Sp.ritus S. ut Judex. ThcosopJti nwdcrni pariter sunt unitaristae, et tenent quod unum est 1 Ens aeternum infinitum, incognoscibile, quod sese manifestando fit triplex: primus Logos, seu radtx csscndi, secundus Logos, seu primitiva dnaliias, tertius Logos, seu inicltcc/us univcrsalis (Cfr. .Mainage, Lcs principcs dc la tlieosopJiie). Alii dixerunt: in Deo est, absque distinctionc reali, intelligentia, cjus objectum ct unio utriusque; haec tria vocari possunt Pater, Verbum et Spiritus. Ita quidain Hegeliani. lii omnes errores modalismum saeculi III renovant.

Quinam negaverunt divinitatem personarum et consubstantialitatem?

Praesertim Arius, presbyter alexandrinus, gnostico principio imbutus quod Deus, ratione suae excclKntiae, non potest immediate producere res inferiores, sed solum mediantibus creaturis superioribus. Sic, Arius sequens vestigia Ebionitarum et Gnosticorum, ncgavit divinitatem Filii, dicens Filium esse tantuin crcaturam perfcctissimam omnium, ex nihilo factam in tempore, ac Deo igitur subordmatam. unde nomen suhmlinatianismi. Pro Ario, Deus Pater solus est aeternus et creavit in tempore Verbum, non ex propria substantia, sed cx nihilo, et deinde Ueus usus esl Verbo tanquam organo ad creandum mundum, et ad homines redimendos Juxta . Arium Spiritus S. est pariter creatura, non solum Patre, sed

nus jf™ «Kcebat mm esse secundum naturam ^ — d.ss.m.K-m (avojiotov). Hunc errorem impugnaverunt Alexander, conubstartX , tSS, - ' CSt C0"tra Mkm- Vcrb""' cssc Pa>"

visibili„,n e« j„ i l „ (, "tcm " ^****» om'»P°tc„tc„, omniSfi stum FUium D« Lmex P^,„E T T Don,im,m nostrum Jesum (:hri"

» „at„n, cum Patrc. iJSSSTZSS^y^T^ ^ esse si"'ilera «ant.alcn, hnmnousion m°'°n' "^1'11"* diccrc consub-

A"CyranUS Ct AUXentiuS ,ui voc;lti sunt J anuit.

dogmes}

n " ^trinam J. Atha^ d " ri^cn^ *■» -a 11 NuI • fffe 67-76. inn.tate, cfr. hxeront. //is/ow <j

DK EKKOItlFiUS r.lRCA TRINITATEM

Defensio dogmatis a S. Athanasio proposita sic brevitcr contrahitur: Verbum dicitur Deus in prologo S. Joannis a Et Dcus crat Vcrbum i>; item pluries ejus divinitas clare affinnatur in Epistolis S. Pauli, et a Christo ipso v. %. dum diut: i Ego sum via, veritas ct vita ». Insuper revera Verbum nos deificat, nos efficit dcos per participationcm, ad hoc requiritur quod ipsum sit Deus per essentiam, consubstantiale Patri, quamvis ab eo distinctum ut Filius ejus. Pariter Spiritus S. nos vivificans est Deus per essentiam, ct ideo cum Patre et Filio connumeratur in formula baptismi. Principales definitiones et declarationes contra Arium et Arianos SUnt apud Denz. n. 54, 57, 6i, 223, 271, 708, 1460.

Kunomius ex iisdeni principiis ac Arius dcduxerat Spiritum S. non esse Deum, sed creaturam a Filio Dei factam. eoque inferiorem, et angelis similem. Et eodem fere tempore Macedoniani negaverunt ut semi-ariani divinitatem et consubstantialitatem Spiritus Sancti.

Contra Eunomium scripserunt S. Gregorius Nyss., S. Basilius Caes., S. Ambrosius. Damnatus est macedonianismus a S. Damaso in Conc. Romano IV ( 580) et anno sequenti in Conc. Constantinopolitano, oecumcnico II. Denz., Indcx: Macedonius: 74, 85. Cfr. etiam n. 58, 62, 85, 223, 271. 705, 1461.

Principalis definitio est ista n. 74: n Si quis non dixerit Spiritum S. de Patre esse vere ac proprie, sicut Filius, de divina substantia, et Deum verum, a. s. ». Sic saec. IV, modo perfecte explicito ab Ecclesia proponitur contra praedictos errores Trinitas personarum distinctarum ab in\ icem et earum divinitas seu consubstantialitas, ita servatur unitas essentiae non obstante personarum distinctione. Proinde jam in primis saeculis damnatur explicite unitarismus quem nunc renovant protcstantes liberales.

Quinam docuerunt Tritheismum? Explicite Tritheismus non appan.it oisi in medio aevo.

Attamen sacc. VI Joanncs PJiiloponus, alexandrinus philosophus, viam paravit tritheismo prout idcn/ificavit personam cum natura, sic docuit tres esse naturas in Deo et tamen tres personas esse unum Deum. Aliis verbis docuit tres personas divinas participare naturae divinae, quasi sicut tres homines participant naturae humanae. Propterea damnatus est ut haereticus in II Conc. Constant. (oecum. V). Cfr. Hurter, Nomcnclator 3, T. I, p. 466, n. 2.

Sacc. XI et sequenti conirovcrsiu dc univcrsalibus intluxit diversimode in quaestiones de Trinitate. Roscellinus, nominalium doctor celebris. docuit essentiam divinam non posse esse communem tribus personis, sed tres personas divinas esse tres realitates seu substantias distinctas, eo fere modo quo tres animae et tres angeli differunt, et tamen tres personas divinas aliquid unum efformare prout una voluntate et potentia praeditae sunt.

Roscellinus ad hoc pervenit per viam nominalismi, secundum quem universalia nequidem fundamentaliter existunt a parte rei, sciL universalia nihil objecth i referunt, sed sunt mere voces in nostris sermonibus usitatae; ad quam doctrinam redeunt positivistae seu cmpiristae modcmi, qui nolunt admittere distinctionem csscntialeni inter cognitionem intellcctivam et sensitivam, et reducunt ideam ad imaginem compositam phantasiae cum nomine communi adjuncto. Secundum lyTROOfCTIO POSITIVA

«ritur nominalismum saltcm purum, nequidem fundamentaliter m rebus existj universaJia, sed solum individua; sic humamtas designat collcctionem liominum et non naturam humanam specifice unam; si igitui sunt tres personac divinae secundum revelationem, non concipitur a nominalistis quod possint habere eandem naturam divinam, et praesertim naturam numerice unam; nequidem cnim ari> mittunt pro diversis hominibus naturam specifice unam.

Nominalismum Roscellini impugnavit S. Anselmus in Tr. de Fide Trinitatk P. L. t. 158, p. 259-2S4, et damnavit Synodus Suessoniensis (ann. 1092) (1).

Post Roscellinum, saec. XI GUbcrtus Pomtanus, qui quamvis a pluribus dicatur nominalista, est potius realista, alio modo tendit ad tritheismum, dum afnrmat rclalioncs divinas ab csscntia distingui rcatitcr. Realismus immoderatus existimat quod universale existit formaliter a parte rei, et sic ponit distinctiones reales ubi non sunt, v. g. in homine inter gradus metaphysicos, intcr ens, substantialitatem corporeitatem, vitam, animalitatem, rationalitatem, non considerando quod haec omnia reducuntur ad eundem conceptum magis comprehensivum hominis

Pariter realismus immoderatus ponit quandam distinctionem realeni aut saltem plus quam virtualem in Deo inter attributa divina, et etiam inter essen tam divmam et personas divinas. Sic tendit ad tritheismum, quia in personis divims seu m relationibus divinis ad invicem oppositis ipsum « esse in . multipli- «are ur E contrano ut ostendit S. Thomas I, q. 28, a. 2 in eis «esse inTlTtL acciden ale, sed substantiale, ideoque non multiplicatur

(.ilbertus Porretanus damnatus est in Conc. Remensi an 1148 Benz ^So- z^-^ztt qir rcIriones ^ aS.ettt' 28' 2) rd m De°' Ut est Actlls P"rus- P^est esse ™ ■ is no ™ T S reahter diStinCtae a divina, ad modum

Sic R09 ellinus , 1 n°n reahtcr ^tinguitur a substantia.

distinctio Z nut^ln -Per CUVerSaS' P°nUnt in DC°

MbasJoacKm m^fSuSTS^ 7*** « tritl~ ™#l p«nm> I.ombardum quen ni n tnthcmum P6™51, volendo corrigere permiCerea4q^ Plltavit doGtrinam Petri Lombardi

"equc Filius. neque SpiXs S fu r ^ ^ U°n CSSCt ne<*Ue Pater' enim inter fcres personas diVuns ^ Z^l Vltare volens in alium incidit: docuit oritur ex consensu voluSTStiM^f 'W"''' eam scil.

non esset numerice una seu unic ^ed , ' ^^os. Sic natura divinl ;l imnilU- est a IV Conc. La t ~ t n 1 Hi° Crror Abbatis Joachim

( °nali0- «W et «JE^fef f°S aUtem' SaCro ^PProbante . Ctr0 Lombardo. quod una quacdam summa

<') Xofcimlum cst qucKl S \n 1

Bac,, ^ COn ;nitUm rCaHSm,im An^i t ^ P^icum, et non valct juxS **** ns-,,,1, £ ?t5l f rt,1Ie8it,I"-lltr-ima^ neUnV7aHbUS- Et *<l "biectH

^o8ma contra RoscellinC aUtCm de haC e«ggeratione JJdSSS A " Valet arH

« Anselmus egrcgie defcn.Iit

DK KRRORIBUS CIRCA TRINITATI.M rcs cst, incomprebensibilis quidem et ineffabilis, quac veracitcr est Pater, et Filius et Spiritus S., tres simul personae, ac singillatim quaclibet earundem; et ideo in Dco solummodo Trinitas est, et non quaternitas, quia quaelibet trium personarum cst illa res, videlicet essentia divina ». In hac defmitionc verbum est dum dicitur « Essentia divina cst Pater 0 significat ut in omni propositione afnrmativa identitatem realem subjecti et praedicati. Essentia cst Pater, absque distinctione reali, dum e contrario Pater non cst Filius; inter eos est distinctio realis seu distinctio quac antecedit considcrationem mentis et quae fundatur, ut clarius dicetur in Conc. J;lorentino, Denz. 703, in relationis oppositione. In hoc Conc. Florentino (ibid.) ad rcconciliationem schismaticorum graecorum cum Ecclcsia, clare formulatur principium quo illustratur tota doctrina dc Trinitate: o In Dco omnia sunt unum et idcm, ubi non obviat rcla/ionis oppositio-». Haec autcm relationis oppositio existit inter personas ad invicem, non vero inter personas et essentiam. Sic doctrina Ecclesiae apparet ut culmen pyramidis supra haereses ad invicem oppositas, qui ncgant aut Trinitatem personarum divinarum, aut unitatem numericam naturae divinae. Proinde juxta judicium Ecclesiae hae haereses sunt falsae in hoc quod negant, et remanet aliquid secundum quid verum in illis in hoc quod affirmant. Quidquid enim positivc aihrmatur in eis, scil. et unitas naturae et Trinitas personarum, afiirmatur ab Ecclesia.

Notandum est denique quod saec. XIX Gunthcr ad tritheismum inclinavit dcfmiendo personalitatem per conscicntiam sui. Dixit: si per suam essentiam Deus esset sui conscius, in eo esset solum una persona. Sic posuit trcs conscientias distinctas in Deo, distinguendo in Deo subjectum sui conscium (Patrem), objectum sui conscium (Filium), et aequalitatem utriusque, sui consciam (Spiritum S.). Sic videtur pervenire ad tres intellectiones. Hic error reprobatus est a Pio IX (Cfr. Dcnz. 1655).

Inter errores de Trinitate computanda est theoria modernistarum. qui dicunt dogma Trinitatis, sicut alia dogmata, esse inventum humanum. laborioso conatu comparatum, et continuac cvolutioni ac mutationi subjcctum (Denz. 2022 sq.,

Quid rcsultat cx damnatione horum crrorum quoad distinctioncm conccptuum? Ex hac brevi classiiicatione crroinm ad invicem oppositorum non solum melius apparet, ut culmen, veritas revelata ab Ecclesia proposita, in qua stiL sen-antur unitas naturae divinae et simul Trinitas personarum divinarum; sed occasione horum errorum distinctio inter naturam ct personam multo clarius exposita est. Xotandum cst, ut communiter dicitur, quod ad hanc distinctioncm statuendun fuit difficultas propter differentiam inter vocabula latina et \ ocabula graeca. In Ecclesia Occidentali, vocabulum latinum pcrsona, graece «QOOflWtOV, prius quidem designat larvam scenicam {maschcra) quam induebant histriones qui iamosos homines repraesentabant, personando seu dedamando; postea vero hoc nomen impositum est iis qui aliqua dignitate decorabantur (un pcrsonaggio), tandem lis ommbus hominibus qui sunt sui juris, seu jurium capaces, ct sic personae distinguunlur a rebus. Modo magis philosophico, saec. VI Boetius delinivit personam: 0 naturae rationalis individua substantia » (Lib. De Persona et de duabus naturis), ld est, ut dicerctur hodic: « Pcrsona est subjectum inteiligens et liberum ».

INtRODUCTIO POSITIVA

I„ Fcclesia Oricntali autem. prioribus saecuhs saepc voces ovaia et fordl maa c nromiscue usurpabantur ad designandam substan lam vel es^ntiam; ex fu,c ort .e sunt multae controversiae; et Rgfatfnv, etymologice agnificans faciem Z larvam scenicam, non vidcbatur satis clare expnmere realem distinctionem intcr nersonas divinas. Ariani autem vocem v*6Wiv intellexerunt de substantia, dixeruntquc, trcs in Deo esse substantias subordinatas. 1 andem, suadente S Athanasio, placuit nomine ovora designan naturam et verbo luooraoig significari personas. Sic dcinceps vox graeca hvpostasis aequivalet voci latinae persona, unde expressio « unio hypostatica d seu unio duarum naturarum in una pcrsona Verbi incarnati; ct pariter dicuntur esse in Deo tres hypostases in unitate naturae. Postea, inter Patres graecos, S. Basilius magis explicite determinavit sensum horum verborum. Docuit voce ovoia designari id quod est commune (t6 xoivov) individuis ejusdem spcciei, et hypostasi id quod est singulis individuis proprium (cfr. S. Basilium, Epist. 38, 1; $, 4, PG. t. 32, p. 325 sq.). Attamen iiaec notio adhuc incompleta erat, nam natura a Verbo assumpta, etsi individua, non est pcrsona. Propterea ad vitandam confusionem humanitatis individuae Christi cum cjus pcrsona divina, Leontius Bysantinus docuit hvpostasin esse substantiam non solum individuam sed etiam per se separatim cxistentem (xa0' lavrdv) idcoque vere incommunicahilcm (cfr. Leont. Bisant.. Con/ra Nestorium cl Eutichct. PG. t. 86, p. 1280 sq.).

Inter scholasticos S. Thomas paritcr perhcit definitionem personae datam a Boctio. ( fr. I, q. 29. a. 1, 2; III, q. 2, a. 2 ad 3; Quaestiones disp. De Pot., q. 9, a. i, 4. Juxta ipsum persoua est naturac raiionalis individna snbstantia scil incommunicabilis pcr sc scparatim cxistcns ac per sc separatim opcrans sui juris ( ommuniter dicitur hodie, ut notavimus: pcrsona est subjcctum intclligcns ct libcrmj et hop verum est (analogice. sed proprie) et de persona humana, et de persona angelica, et de persoms divinis, ut clarius infra dicetur.

dua^SSc l^TV'Td apUd d0Ct°reS e' theol'*os «atholicos fuerunt dum e contra latini prae sertim "I™ ^ ' qU-am.ab un,tate naturae;

naturae, jam statuta in tr ' t iv n p"""s mdPiunt ab un*at«

™m. Sic quasi m lo i ver, ' l "t T M\mvem^m Trinitatem person* jnvaniunt oppositas dKST^ SSdKS^ f aHud ct Proinde latini oiffidlius servant ea n„,e , ,nt !■ erV"nt ""tatem naturae, et

Iten, inter schoh st^r? 1 J P ?P™ VC' :lPPr«P"»t" personk. sian, de o Sm «t controver- dhrinas distinctionem ftmL ™ ™ 22?? P'Tnt mtcr cssenti™' « personas «lM,„,„,J„e„, velnt verba^^^t^LPf6^ *™ nominales' ponunt et plerique theologi distincSfv ,alc " ( t ' lccroncm; thomistae auteirt

Dli TKSTIMO.VIO S. SCKIPTUKAE

4- - Dc tcstimonio S. Scripturac circa mystcrium

Trinitatis.

Status quaestionis: Melius est in titulo uti hac tcrminologia, quam dicere: Existentia SS. Trinitatis cx S. Scriptura probatur. Kevera enim Trinitas non probatur, non est conclusio theologica, sed creditur. Dicere: « Ex S. Scriptura probatur » videtur innuere fidem esse conclusionem hujus syllogismi: Quidquid Deus revelavit vcrum est, et credendum. Atqui Deus in S. Scriptura rcvelavit mysterium Trinitatis. Ergo credo hoc mysterium. Vera conclusio praedicti syllogismi cst: Ergo mysterium Trinitatis est credibile, imo credendum. Hoc est judicium crcdibilitatis, imo credentitatis, nondum vero est actus fidci, qui est actus simplcx essentialiter supernaturalis, supra discursum, et non fructus syllogismi: quia immcdiate nititur aucforitate Dei revelantis prout uno et eodem actu credo Deo revelanti et Deum revclatum, ut dicitur II-II, q. 2, a. 2.

Attamcn praedicta expressio, scilicet « existentia SS. Trinitatis ex S. Scriptura probatur» potest sumi in bono sensu, scilicct: probatur hanc veritatem esse de fule secundum S. Scripturam. Et in hoc sensu multi thomistae hac forxnula utuntur.

Notandum est etiam quod non necesse est quod semper probetur ex S. Scriptura quodlibet dogma esse revelatum, quia potest esse modo parum explicito in S. Scriptura et clarius in Traditione divina, quae antecedebat Scripturam, momento praedicationis Christi et primae praedicationis Apostolorum, quae non intcgraliter scripta est.

Ouoad originem dogmatis SS. Trinitatis, rationalistae, protestantes liberales et modernistae dicunt, Christum minime docuisse Deum esse trinurn, sed tantummodo Deum esse Patrem omnium. Addunt: Apostoli ab initio credebant quidem in Deum Patrem et in hominem Jesum Christum, divinum legatum, et in Spiritimi seu virtutem et operationem Dei, scd tres hujusmodi terminos non habebant /// pcrsonas distinctas. Circa an. 80, jam apparet in Evangelio sec. Matthaeum formula baptismi, in qua simul PATER, FILIUS, et SPIRITUS SAXCTUS connumerantur non tamen ut distinctae personae. Paulo post, quidam christiani, Phi- Ionis systemate imbuti, Christum putaverunt esse Logon seu ens medium inter Deum et hominem; alii, hellcnicis theoriis addicti. censuerunt, Christum esse fitium Dci sensu litterali et proprio, ideoquc Patri aequalem: quae theoria post longas disputationes defmita est in Concilio Nicaeno.

Dogma igitur Trinitatis rulul aliud est pro rationalistis. nisi theoria judaeohellenistica, pcr quatuor priora saecula lente claborata.

Contra hanc rationalisticam interprctationem, testimonium S. Scripturae « xponi posset, ut plurcs faciunt. ostendendo quomodo hoc mvsterium jam in Veteri Testamcnto adumbratur, et postea plene revelatur in Novo. Sed pro V. Testamcnto mclius est saltem in cursu theologiae dogmaticae uti methodo regressiva. ScUicet post expositionem textuum N. T., sic clarius apparebit adumbratio hujus mystcrii in V. T., sicut ad inveniendum fontem alicujus fluminis ascendimus regressive secundum cursum ejus.

Quoad expositionem autem doctrinae X. T. melius est scqui ordinem secunduin quem proposita est ipsa Revelatio a Christo et ab Apostolis. et prius consi-

2 — Oarrioou-Laokanoi:, De Deo Trino el Crcalore.

derando textus de tribus personis simul, postea textus de qualibet persona in particulari. Ita merito plures procedunt, v. g. Tanquerey in sua ultima editione: M etiam Herve et Scheeben.

Testimonia N. T. de tribus personis simul.

Supposito cursu exegcseos, haec expositio doctrinae lidci ostendere debet ipsos fontes theologiae. Et sicut magna flumina descendunt de montibus, ita s tlii'(ilo«i;i desccndit ab altitudine doctrinae iidei expressae in S. Scriptura et Traditione; dcinde autem, in fme, rursus theologia ad hanc altitudinem ascendit prout disponit ad contemplationem divinorum.

Speciatim consulenda est Theologia biblica, dc SS. Trinitate, a P. F. Ceuppens 0. P. Romae 1938 edita: Mysterium SS. Trinitatis in A. T., pag. 1-53. Mysterium SS. rrinitatis in X. T. in Synopticis 54-97. In Actibus Apostolorum 98-110 Apud S. Paulum 111-154. — Apud S. Joannem 154-244.

< onveniens est prius considerare hoc testimonium de tribus personis simul. 1) In EvanKdiis synopticis tanquam in expressione primae praedicationis hnsfaanae. 2) In EpistoHs Apostolorum quarum priores scriptae sunt circa 53 a '.' l)Tr 5 angel,° SCC' J°annem scriPt0 «rca annum 80 contra eos qui "ri^ lnStl negabaUt- dtandi SUnt tcxtus clari' Postea SfiM

Tn^T^^!^ ^JF" "* 2 manifCStanS «ium «e bcam io Veri" <k& fs^T^. **** Angelum Gaobunibrabit tibi Ideoo e 0 m n superveniet in te, et virtus ^///ss^i

Deo Patre, qui Pluri<s e 1 ' ^ vn ^ enunttatur, nam Angelus mittitur guuntur SfilrL W, et ab co ^odantmodo distin-

B. M. V. non erit PaTer necTowL^ H (v. 3*) . Id enim quod nascetur e| ^ hoc textu imuutur con"^ SCd vocabitur H//Ws Dei. Itcm

HBm Dei dicitur in v^tT^Z"™"- Praesertini ex hoc q«°d

'\r V0X SteS^,^1 «»«' * ve„ie„Ptem . ' anns quam i„ primo 1 at,u " llac solemni theophania

DE TESTIMOXIO S. SCRII'TUKAE

Satis clare constat quod Pater non est Filius nemo enim diritur pater suipsius, et quod Pater ct Filius non sunt Spiritus Sanctus. Si autem Pater ante considerationem mentis nostrae non est Filius, ab eo realiter distinguitlir; item si Pater et Filius non sunt SpiritUS Sanctus, ab eo realiter distinguuntur.

Item in hoc textu aliquo modo apparet divinitas Filii, prout vocatur 6 vu>; cufn articulo, scilicet Filius in sensu non lato, sed propiio. ct additur: « in quo niihi bene complacui », seu prae omnibus dilectus.

Ut dicit P. Ceuppens, op. cit., p. 57: « Notandum praesertim cst tres auctores Synopticos eandem expressionem 6 fo(a.itt\x6sl dilcctus, adhibcre; porro in X. T. illud vocabulum nunquani de iilio adoptivo pracdicatur, sed in X. T. idem sonare videtur ac 6 [lovoyevi];, scilicet unicus, unigcnitus ».

Spiritus autem Sanctus in hoc textu vocatur Spiritus Dei (Mth.), non est ergo quicumque spiritus divinus. v. g. angelus quidam. u sed est Spiritus bene determinatus, to ftveCfta (Mc. I. 10), et ut nullum amplius dubium habeatur adjungit Lucas III, 22, t6 nvev|xa to tfyioVj est illa persona divina quae in toto X. T. Spiritus Sanctus vocatur, et quae simul cum Patrc et Filio constituit SS. Trinitatem 1 ita P. Ceuppens loc. cit.

Tertius textus Synopticorum est apud Matth. XXVIII. 19 et Marcum XVI, 13 iu formttla Baptismi a ChristO tradita antequam ad caelos ascenderet, dum Apostolos mittebat ad praedicandum Fvangelium: hoc est in fine totius Evangelii, sicut prima manifestatio fuit initio ante Incarnationem. Lcgitur enim in hoc loco Matth.: 1« Euntcs crgo doccle omncs gentes, baptizanlcs eos in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti ». Distinctio personalis magis adhuc apparet in graeco, ubi conjunctio v.ul et articulus repetuntur ante nomen cujuslibet personae.

Repetitio articuli tam emphatica vix explicari potest sine reali distinctione personarum. Insuper Pater non est Filius, sunt nomina personalia, non vero nomina impcrsonalia, ut veritas, bonitas, sapientia, quae designant attributa divina ad divinam naturam pertinentia. Unde Pater ct Filius designant distinctas personas. Si autem ita est, tertius terminus debct ctiam designare personam distinctam.

Denique innuitur quod divinitas harum trium personarum. prout gratia baptismalis in earum nomine data, non potest dari nisi in nomine Dei, et tribus personis redditur secundum hanc formulam idem cultus latriae. Filius et Spiritus Sanctus in hac formula apparent acquales Patri; si autcm non essent Deus, es* scnt iniinite infra Patrem.

Notandum est quod rationalistae et liberalcs, vim hujus tcxtus percipientes. gcnuinitatem ejus negare vohierunt cx co quod Eusebius verba Christi ita allegat « baptizantcs in nomine meo... ». Sed haec objcctio vana est. nam omnes codiccs tcxtum receptum rcferunt, ct pariter omnes Patres qui Eusebium praeccsserunt . intcr quos S. Ircnacus, Ilippolytus, Tertull., Orig. Imo ipse Eusebius aliquando formain rcceptam allegat, ct alupiando formam breviorem. De hac controversia circa authcntiam hujusce textus cfr. P. Ceuppens, op. cit., pag. 60 sq. « Auctores cathOlidi omncs ct intcr indcpcndentes non pauci thcoriam de non authcntia impossibilem reputant ». Cfr. Lcbrcton, Lcs origines du dogtne de la TriniU, I. iQ2/p. 600. l.oisy fatefi debet: « L'cmploi de cette formule est attcstc dans la Didachc VII, 1 et l'on peut croire qu'cllc ctait universellement rccuc dans lcs I:gliscs au commencement du IIe sicclc >. Lcs Evangilcs Synoptiqucs. t. II, p. 751.

INTRODLXTIO POSITIVA

In Epistolis Apostolorum sunt praesertim tria testimonia circa tres pei sonas simul. Primum est II Cor. XIII, 13 (juxta Harnack an. 53): « Grati Domini nostri Jcsu Christi et caritas Dei et communicatio Sancli Spiritus si cum omnibus vobis ». Ibi S. Paulus tribus pcrsonis tribuit concessionem gratiae sanctificantis; solus autem Deus cst auctor gratiac, remissionis peccati et salutis. Cfr. Job. XIV, 4: « Ouis potest facere mundum de immundo conceptum semine? Xonne tu qui solus es? >•; Ps. LXXXTII, 12: «Gratiam et gloriam dabit Domi nus »; «humilibus Deus dat gratiam» Jac. IV, 6. — Secundum tcstimonium est a Ephesios, IV, 4-6 (juxta Harnack an. 57-9) agendo de corpore mystico Christi: « Unum corpus ct unus Spiritus... unus Dominus (scil. Christus), una lides, unum baptisma. Unus Deus ct Patcr omnium, qui est super omnes et per omnia, et in omnibus nobis ». Aequalitas personaruni infertur ex eo quod tres simul conferunt gratiam, cujus solus Deus est auctor. Hoc est magnum argumentum S. Athanasii: Solus Deus deificat.

Tertium testimonium est in I Petri I, 1-2: « Petrus apostolus Jesu Christi... secundum praescientiam Dei Patris, in sanctificationem Spirilus, in obedientiam et aspersionem sanguinis Jcsu Christi: gratia vobis et pax multiplicetur ». Sicut in praedictis testimoniis tres personae ibi apparent ut altissima causa gratiae.

Apud Joannem denique (juxta Harnack et Zahn inter ann. 80-110) clare affirmantur Trinitas personarum et earum aequalitas. Citamus solum nunc textus de tribus personis simul: sunt duo principales.

Primus est apud Joan. XIV, 16, 26, de promissione Spiritus Sancli a Christo facta in coena ultima. Ait enim Christus: « Ego rogabo Patrem, et alium Paraclitum dabit vobis ut maneat vobiscum in aeternum... Paraclitus autem Sp. Sanctus, qucm miltet Patcr in nomine mco, ille vos docebit omnia ».

Ibi clare distinguuntur Pater qui mitlit Spiritum, et Filius qui rogat Patrem ut Sp. Sanctus mittatur, et Sp. Sanctus qui mittilur a Patre in nomine Filii. Certo mittens distinguitur a misso, mittens ante considerationem mentis nostrae 11011 cst ille qui mittitur et pariter Pater non esi Filius, generans non est ille qui generatur, nemo dicitur seipsum gcncrare. Si bene intelligitur sensus verbi cst et negationis non cst, satis clare constat realis distinctio personarum, seu distinctio quae est in ipsa realitate ante considerationem mentis nostrac; quamvis valde intimc uniantur hi de quibus sic loquitur S. Scriptura, realiter distinguuntur; ita substantia panis non est ejus quantitas et tamen intime uniuntur. Item in pracdicto textu et ex contextu apparct trium personarum consubstantialitas; nam paulo antea apud Joan. XIV, 9-11 dicit Christus: « Oui vidct ine, videt et Patrem... Non creditis quia cgo in Patre et Patcr in me est? ». Item Joan. X, 30: iEgo ct Patcr unum sumus ». Item apud Joan. XV, 26: «Spiritns veritatis qui a Patrc proccdit » et ut fons omnis veritatis: cfr. Joan. XVI, 13: « Cuin autcm venerit ille Spiritus veritatis, doccbit vos omnem veritatem

Srcundus textus Joannis dc tribus pcrsonis simul est cclcbre comma joanncum, 1 Joan. V, 7: 9 Quoniam tres sunt qui testimonium dant in caelo: Patcr, vtrbum ct Sp. Sanctus ct hi trcs unum sunl ». De genuinitatc hujus textus magna controversia orta est. Advcrsarii gcnuinitatis arguunt ex hoc quod textus ille dtvst in omnibus codicibus graecis qui aliqua auctoritate gaudent, itcm in phi-

DE TESTIMONMO S. SCRIPTITRAK ribus latinis codicibus ct in praccipuis versionibus. Ex hoc concludunt isti: Valde probabilitcr illud conuna erat olim solum explicatio marginalis quae postea in ipsum textum transiit. Sic haec explicatio marginalis haberet adhuc valorern traditionis. — E contra defcnsores genuinitatis dicunt: Ulud comma semper fuit in vcrsione latina quae antiquitate supcrat graecos codices; nam in plerisque latinis codicibus invenitur et a multis Patribus commcmoratur, ut a Tertulliano, ( vpriano, Augustino. Omissio vero hujus versus in codicibus graecis explicatur ab his auctoribus, quia versus 7 et versus 8 eodem modo incipiunt et eodem modo tcrminantur sc. « ct hi tres unum sunt » et propterea transcriptores facile omiscrunt versum 8. Legitur enim in versione latina versus 7: « Quoniam tres sunt qui testimonium dant in caelo: Pater, Verbum et Sp. Sanctus, et hi tres unum sunt ». V. 8: « et tres sunt qui testimonium dant in terra: spiritus et aqua et sanguis, et hi trcs unum sunt ».

De hac re fucrunt duae declarationes S. Officii quae citantur a Denzinger X. 2198.

Ex prima habetur: « Tuto negari non potest nec in dubium revocari hunc textum S. Joan. essc authcnticum » (13 januar. 1927).

Secunda autem dcclaratio, 2 junii 1927, sic sonat: « Decretum hoc latum est ut coerceretur audacia privatorum doctorum jus sibi tribuentium authentiam commatis Joannei aut penitus reiciendi, aut ultimo judicio suo saltem in dubium vocandi... Minime vero impedire voluit quominus scriptores catholici rem plenius investigarent... et in sententiam genuinitati contrariam inclinarent, modo proJiterentur se paratos esse stare judicio Ecclesiae, cui a Jesu Christo munus demandatum est Sacras Litteras non solum interpretandi, sed etiam fideliter « ustodiendi ».

Nunc transeamus ad testimonia Xovi Tcstamcnti de personis singulatim sumptis.

Testimonia specialia de Deo Patre.

Deus in S. Scriptura dicitur Patcr tripliciter:

I - sensu latissimo rationc crcationis, respectu creaturarum quas creavit. conservat ac gubernat, sic apud Job. XXXVIII. 28 dicitur otPater pluviae > ; II - sensu lato, rationc adoplionis erga filios adoptivos, sic in oratione dominica dicitur « Pater nostcr »; III - sensu omnino proprio, rationc gcnerationis respectu Filii unigcniti. Sic Christus de quo dictum est: « Hic est Filius meus dilectus ■» (Matth. III, 17), dicit ipse, non Patcr noster, sed Palcr mcus, v. g. Joan. VIII, 54: « Est Pater meus qui glorificat me ». Matth. XXV, 34: « Venite, benedicti Patris mci » non nostri. Luc. II, 49: « In his quac Patris mei sunt oportct me esse Joan. X, 29: «Nemo potest rapcre de manu Patris mei Joan. XV, 24: 1 Oderunt me et Patrcm meum ». Joan. XX, 17: « Ascendo ad Patrcm meum et Patrcm vestrum ». Non eodem modo Deus est Pater Jesu Christi et Pater tiliorum adoptivorum. Et in Prologo Joannis I, 18 dicitur: n Unigcnitus Filius, qui est in sinu Palris, ipse cnarravit ». Item S. Paulus pluries loquitur de a Dco. Patrc Domini nostri Jesu Christi », v. g. Rom. XV, 6: « Honoriiicetis Deum et Patrem Domini nostri Jesu Christi ». Item II Cor. I, 3: « Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi ». Itcm Eph. I, 3. Sic Pater apparet ut Persona et Persona

22 IXTRODUCnO POSITIVA divina, ncmo unquam de hoc dubitavit; vocatur enim Dorninus caeli ct terrae it Deus vivus, v. g.: «Tu cs Christus Filius Dci vivi ». Apud Joannem in toto capite XVII Chiistus invocat Patrcm tanquam Deum. Quod autem Pater sit persona distincta a Filio constat prout gencrans distinguitur a generato, et hoc clarius apparebit agendo de Filio.

Testimonia specialia de Deo Filio.

In S. Scriptura Filius Dei clicitur sicut Pater saltem dupliciter: sensu la> de filiis adoptivis, scnsu omnino profirio cle Filio unigcnito sive ante Incamati ncm sive post Jncarnationem.

Quid de hac re inveniatur I in Synopticis; II in Epistolis Apostoloru III in Evangelio secundum Joan.

In Synopticis, Christus describitur ut Filius Dei incarnatus, non solum distinctus a Patre, sed ctiam ci acqualis. Principalis textus est apud Matth. XI, 27: <« Omnia mihi tradita sunt a Patre meo. Et ncmo novil Filium nisi Pater, neque Patrem quis novit, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare ». Cfr. Luc. X, 22. Ex variis codicibus et ex Patribus constat hunc tcxtum esse genuinum, quod admittitur fere ab onmibus criticis non solum catholicis sed et a protestantibus ctiam liberalibus. In hoc autcm textu apparet inter Patrcm et Filium, simul cum distinctione, aequalitas cognoscibilitatis et cognitionis, quae supponit aequalitatem naturae seu idcntitatem naturae divinac.

« Xemo novit FiliUm nisi Pater », sic Filius superat omnem cognitionem naturalcm crcatam ct igitur non nisi a Deo naturaliter cognoscitur. Sic est Deus. Iluic textui addi possunt. omnes alii Synopticorum quibus manifestatur divinitas Christi, in Apologetica et in tractatu de Incarnationc. Sic breviter colligi possunt.

I. - Jcsus secundum suum proprium testimonium, cst major omni crcatura, major Jona, Salomone, David, qui vocat cum Dominum, major Moyse et EliaJ qui juxta ipsum die transfigurationis apparucrunt, major Joanne Baptista, imo major angelis quia « angcli ministrabant illi » (Marc. I, 13) et dicit: «Mittet Filius hominis angelos suOs» tanquam ministros suos (Matth. XIII, 41).

II. - Loquitur ut sufiremus legislator complens ac perficiens legem divinam, in sermone in montc, Matth. X, 21-48.

III. - Sibi vindicat privilegium remillcndi pcccala, quod est privilegium divinum juxta Judaeos. Cfr. Matth. IX, 2.

IV. - Sibi tribuit jus judicandi vivos et mortuos, eosque resuscitandi, Marc. XIV, 62; VIII, 38; XIII, 26.

V. - Promittit mittcrc Sfi. Sancium, quo igitur non est inferior, Luc. XXIV, 49, et accipit adorationcm quam rejiciunt Apostoli Matth. VIII, 2; XXVIII, 9, 17.

VI. - Declaratur a S. Petro Filius Dci vivi. Matth. XVI, 16.

VII. - In parabola de vinitoribus homicidis, Filius Domini vineae dicitur.

In hac enim parabola (Marc. XII, 1-12, item Matth. et Luc.) dicitur quod Dominus vineae misit ad agricolas prius servos suos quos occiderunt: « Adhuc ergO unum habens lilium carissimum ct illum misit ad eos novissimum... Et

I)E TESTIMOXIO S. SCRIITUKAE agricolae apprehendentes eum, occiderunt ». Et dicitur apud Marc XII, 12, de pharisaeis hanc parabolam audientibus: a Et quacrcbant cum tenere; ct timuerunt turbam; cognovcrunt enim q\ioniam ad cos parabolam hanc dixerit ». Ex his omnibus textibus Synopticorum constat quod declarationes Jesu de sua eminenti dignitatc transcendunt simplicem messianitatem et exprimunt filiationem divinam Christo omnino propriam, quae constituit ( hristum super omnes creaturas, aequalem Deo, et ipsum Deum. quamvis a Patre distinctum: < Xemo novit Filium, nisi Patcr ».

In praedicatione et epistolis Apostolorum adhuc magis explicite declaratur divinitas Christi Filii Dei.

In Actibus Apostolorum III, 13, 15, S. Petrus ait: « Deus glorificavit Filium suum Jesum, quem vos quidem tradidistis... Auclorcm vitac interfecistis

Auctor autem vitae non est nisi Dcus. Item in Actibus Apostolorum, IV, 12. Pctrus ait: « Non est in alio aliquo salus, nec aliud nomen est sub caelo datum hominibus, in quo oporteat nos salvos fieri », id est Jesus est Salvator mundi, auctor gratiae et salutis. De nullo propheta et nullo Angelo hoc dictum est. Item Actibus Ap. V, 31: « Hunc principem et salvatorem Deus exaltavit dextera sua ad dandam poenitentiam Israeli, et rcmissionem peccatorum ». Solus autem Deus est Salvator, peccata remittens. Item XV, 10.

Pariter plurics Jesus vocatur a Pctro « Dominus omnium, constitutus a Dco judcx vivorum et mortuorum ». Act. X, 36, 42.

Cum autem hi sermones Petri facti sunt subito post Pentecosten, dicendum est contra rationalistas, quod non fuit tempus sufficiens ad processum idealisationis, quo transformata fuisset primitiva praedicatio ipsius Christi. Sed est coniirmatio a Spiritu Sancto eorum quae ab ipso Christo dicta erant de sua fiKatione divina.

Notandum est quod integer liber Actuum Apostolorum tribuitur S. Lucae, S. Pauli socio, non solum ab omnibus criticis catholicis et a protestantibus conservatoribus, sed etiam a multis rationalistis Ut Renan, Reuss, Harnack. Probabilius Actus Ap. scripti sunt circa 63-64 ann. saltem ante 70 an. Harnack dicit 7S-83, aut forte 60-70 (Die Apostclgcsch. 1908, p. 221).

In S. Pauli Epistolis sunt praesertim sequcntia testimonia de divinitate

Filii, distincti a Patre, et haec testimonia co majoris valoris sunt, quo S. Paulus ab anno 53 loquitur de divinitate Christi tanquam de dogmate jam recepto, in variis Ecclesiis, antequam fuerit tempus sufiiciens ad idcalisationis processum.

I. - 5. Paulus toquitur de Filio Dci in scnsu omnino proprio, scilicet Filii unigeniti. Rom. VIII, 3: « Deus Filium suum misit in similitudinem carnis peccati »; Rom. VIII, 32: <c Proprio Filio suo non pepcrcit, sed pro nobis omnibus tradidit illum »; Gal. IV, 5: « Misit Deus Filium suum... ut nos redimeret, ut adoptionem filiorum rcciperemus •>, in quo textu distinguuntur clare filii adoptivi a proprio Filio; et propriUs Filius apparct ut Salvator omnium.

II. - Paulus afjirmat praccxistcntiam actcrnam Fitii Dci ante Incarnationem. Col. I, 12-17: «Gratias agamus Deo qui cripuit nos de potestate tenebrarum et transtulit ih regnum Filii dilcctionis suac, in quo habcmus redcmptionem per sanguinem ejus, remissionem peccatorum. Qui est imago Dei invisibilis, primo-

IXTROnUCTIO POSITIVA gcnitus omnis crcaturac (natus ante omnem creaturam), quoniam in ipso condila sunt univcrsa in caclo ct in tcrra, visibilia ct invisibilia, sive throni, sive domina tiones, sive prineipatus, sive potestates: omnia pcr ipsum ct in ipso crcata suni ct ipsc cst anlc omncs ct omnia in ipso conslant ». Hacc autem attributa soli Deo competunt, et simul Filius Dei distinguitur a Patre. Ibidem paulo infra dicitur:

0 In ipso complacuit (Deo Patri) omnem plcnitudincm habitare, et per euni reconciliare omnia in ipsum ». Undc in hoc Filius Dei aperte dicitur et Creator et Salvator.

Item ad Col. II, 9-ro: « In ipso Christo inhabitat omnis plcnitudo divinitatis orporaliter. Et estis in illo repleti qui est caput omnis principatus et potestatis ». hem Phil. II, 5-7: S. Paulus exhortans ad humilitatem, quasi obiter dicit hae sublimia: « Hoc enim sentite in vobis, quod in Christo Jesu, qui cum in form Dci cssct, non rapinam arbitratus est cssc se acqualcm Dco; sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus. et habitu inventus ut homo ». In hac locutione: ctcum in forma Dei esset » og ev uopfpji de.ov, vox uooqnj, id est forma, significat essentiam seu naturam Dei, ut confirmatur ex his quae sequuntur, scilicet: « esse se aequalcm Dco ». Dari nequit clarior aihrmatio praeexistentiae gloriae Filii Dei ante Incarnationem.

Pariter ad Rom. IX, 3-5: « Optabam... anathema esse a Christo pro fratribus meis... ex quibus est Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus bencdictus in saecula. Amen ». Est controversia: utrum sit virgula an punctum, ante ultima verba « qui est... ». Multi critici, etiam liberales, admittunt virgulam, sic haec verba ad ipsum Christum referuntur.

Denique in Ep. ad Hcbracos I, 2-3: « Diebus istis Deus locutus est nobis in Filio, quem constituit hercdem universorum, pcr qucm fccit ct saccula. Oui cum sit splcndor gloriae, et ligura substantiae ejus, portansque omnia verbo virtutis suae, purgationem peccatorum faciens, sedet ad dexteram majestatis in excelsis ».

In hoc textu, Filius Dei, distinctus a Patre, declaratur creator, conservator, salvator: « portans omnia verbo virtutis suae ». In eadem Epistola, Filius Dei declaratur superior Moyse et angelis, mediator et pontifex in aeternum.

Et sic loquens S. Paulus intendebat afhrmare, non quid novi, sed id quod jam credebatur a iidelibus in diversis ecclesiis. Unde non fuit tempus sufliciens ad progressivam idcalisationem primitivae praedicationis.

In Evangelio sec. Joannem tandem, divinitas Christi et distinctio Filii a Patre ita clare anirmatur, ut rationalistae ipsi id fateri debuerint; scd dixerunt hoc Evangelium, scriptum contra negantes divinitatem Christi, compositum fuisse solum in saeculo II. Renan dicit anno 125, Holtzmann inter 100-133. Sed recentiores rationalistae debuerunt agnoscere IV Evangelium compositutn fuisse in iine I saeculi: B. Weiss, an. 90. Harnack inter 80-110.

Insuper theoria processus idealisationis, ut dictum est, excluditur ex hoc quod S. Paulus circa ann. 54, 58 clare jam loquitur de praeexistcntia aeterna

1 llii Dei.

Quoad expositionem textuum quarti Evangelii, prius citari possunt ipsa \ erba Dbmini quae in eo referuntur, et postea verba Joannis Evangelistae in Prologo: sic servatur progressus ipsius revelationis. Verba Domini de sua divi-

I)K TESTIMONIO S. SCRIPTURAE nitate et distinctione a Patre sunt sequentia: V, 18-26: << Judaei quaerebant eum interficere, quia... patrcm suum dicebat Deum, acquatcm sc jacicns Dco... Respondit cis Jesus: ... non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facicntem: quaccumquc cnim illc fcccrit, hacc ct Filius simililcr facit... Sicut enim Pater suscitat mortuos et vivificat... sic et Fihus quos vult vivificat. Ntque enim Pater judicat quemquam, sed omnc judicium dcdit Filio, ut omnes honorificent Filium sicut honorilicant Patrem... Sicut enim Pater habet vitam in semetipso; sic dedit et Filio habere vitam in semetipso ». Hoc adhuc clarius enuntiatur infra. In hoc textu tribuuntur Filio eadem opera Dei ad extra ac Patri, speciatim sanctificatio animarum et miracula; horum autem solus Deus est auctor.

VI, 46: « Non quia Patrem vidit quisquam, nisi is qui est a Deo, hic vidit Patrem »; VIII, 23: « Vos de deorsum estis, cgo dc supcrnis sum. Vos de mundo hoc estis; ego non sum de hoc mundo ». VIII, 42: « Egocnim cx Deo processi ct vcni », scilicet processi ab aeterno et veni in tempore. Vrn, 58: «Amen, amen dico vobis: antcquam Abraham fierct, cgo sum », est clara arfirmatio praeexistentiae personae filii Dei. X, 30: « Ego et Pater unum sumus ». Tunc Judaei sustulerunt lapides ut lapidarent eum.

X, 15: «Sicut novit me Pater et ego agnosco Patrem n ubi afrirmatur aequalitas cognitionis et naturae, sicut apud Matthaeum XI, 27: n Xemo novit Filium nisi Pater». XIV, 6: « Ego sum via cl vcrilas ct vita», idest non solum habeo veritatem ct vitam, sed ego sum veritas et vita, cum autem verum et ens convertuntur, ille solus est ipsa veritas qui est ipsum Ens per essentiam seu Esse subsistcns. Haec est profunda signilicatio verbi cst, prout distinguitur a verbo Jiabcrc. « Ego sum veritas et vita ». Ille solus potest hoc dicere qui dixit: « Ego sum qui sum ».

XVI, 15: dOmnia quaccumquc habct Patcr, mta sunt: propterea dixi, quia (Spiritus veritatis) de meo accipict et annuntiabit vobis ». In quo textu satis clare enuntiatur quod Spiritus Sanctus procedit a Patre et a Filio.

XVII, 5, 24: « Nunc clariftca me tu, Pater, apud temetipsum, claritatc, quam Jiabui priusquam mundus cssct, apud tc... quia dilexisti me ante constitutionem mundi ».

Denique revelatio plene enuntiatur per modum synthesis in prologo Sancti Joannis: pracscrtim in quatuor prioribus vcrsibus: « In principio crat Vcrbum ct Vcrbum crat apud Dcum ct Dcus crat Vcrbum. Hoc erat in principio apud Deum. Omnia pcr Ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil quod factum est. In Ipso vita erat et vita crat lux hominum ». Clr. Commentarium S. Augustini. Thomae, Maldonat, Calmes, Voste: Studia Joannca, Romae 1930, p. 29-100, J. Lebreton: Lcs origincs du dogmc dc la Trinitc, ed. 6, 1927. In his versibus clare exhibcntur duae veritates fundamentales: I. - Distinctio Verbi a Patre. II. - Consubstantialitas Verbi cum Patre. Ex quibus duabus veritatibus aliac in hoc prologo scquuntur.

I. - Distinctio Vcrbi a Patrc cnuntiatur dum dicitur: « Verbum erat apud Dcum » ut communiter notatur, nemo recte dicitur esse apud semetipsum, difficultas tamcn fieri posset ex hoc quod nondum clare constat Verbum esse personam, sed posse concipi ut verbum nostrae mentis quod est in utteUectu nostro

2<5 tNTRODUCTIO POSIl [VA e1 apud ipsum. Hacc vcro ditficultas tollitur ex his quae scquuutur dc Verbo praesertim ex hoc quod dicitur v. 14: « Et Verbiun caro factum est ct habitavit in nobis, ct vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigcniti a Patrc, plcnum iiratiae Ci veriUUis »; et v. iS: « Dciun ncmo vidit ttnquam, unigcnitus Filius, qui cst in sinu Patris, ipsc cnarravit ».

Kx his versibus constat quod Verbum dc quo est sermo in versu primo e Filius unigcnitus, qui incarnatus cst, ct qui crat prius in sinu Patris seu apu Dciuu, ut dictum est in versu i°. Ex his evidenter colligitur distinctio realis inter Patrcm ct Filium unigcnitum. Xam ante considcrationem mentis nostrae, Pater non est Filius, generans non se ipsum generat. Patcr et Filius sunt, ut dictum est, nomina proprie personalia, non vcro nomina impcrsonalia ut vcritas, bo nitas, intclligcntia, quae designant ipsa attributa divinae naturae. Igitur jam antc considerationem mcntis nostrae, verum est dicere: Pater non est Filius.

E contrario, ut communitcr notant theologi non potest dici: ante considerationcm mentis, cssentia^ei non est ejus intelligcntia, nam Dei essentia est ipsum cssc subsistens et ipsum intelligere subsistens, nulla est distinctio realis in Deo intcr cssentiam et esse, nec inter csscntiam, facultatem et operationem. Unde falsa esi haec propositio: Dcus non est suum esse (Ego sum qui sum); item haee: Deus non est suum intclligerc, dum e contrario secundum Revelationem, vera est haec propositio: Deus Pater non est Filius; generans non a se ipso generatur. Si autem Pater ante considerationcm mentis nostrae non est Filius, ab eo realiter distinguitur.

II. - Consubstantialitas Verbi ciun Patrc exprimitur in eodem primo versu (lum dicitur « ct Dcus crat Vcrbum ». Ut communiter notatur, v. g. a S. Thoma in « ommentario in Joan. in hac propositione Verbum, 6 Xoyog, ponitur ex parte subjecti, et Deus ex parte praedicati. Hoc constat dupliciter, tum ex connexione sermonis ubi enuntiantur ea quae praedicantur de Verbo, tum ex articulo 6, qui Verbum praecedit: 6 Aoyog.

Insuper in hac propositione praedicatum Dcus retinet suam propriam significationem, ut patet cx parallelismo: « Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum »; item in v. 2: « Hoc erat in prineipio apud Deum ». Scilicet: ter nomen Deus aceipitur sec. propriam significationem, id est designat non Deum per participationem, sed ipsum verum Deum.

Unde sensus est: Verbum non minus Deus est ac ille apud quem fuit a principio. Sic habetur perfecta aequalitas Verbi cum Patre, ct insuper, cum natura divina simplicissima et infinita non possit multiplicari, cum non possint esse plures Dei ut jam clare ex A. T. et etiam ex philosophia constat, habctur consubstantialitas, quae magis explicite cnuntiatur postea in Conc. Nicaeno.

Initio versus 1', vcrba « in principio » prius significant antc creationem nnmdi, ut constat ex sequentibus, et consequenter significant etiam ab aeterno, cum enim Deus sit aeternus, immutabilis, ante creationcm nulla fui mutatio.

Aliae veritates sequuntur in hoc prologo ex duabus prioribus, scilicet:

III. - Vcrbum simul cum Paire cst creator. Cfr. v. 3: « Omnia pcr Ipsum facla sunt, ct sine Ipso factum est nihil quod factum est ». Id est: nihil omnino factum est sine ipso Verbo. Id sequitur ex hoc quod Verbum est Deus.

DK TESTIMONIO S. S( RIPR RAE

IV. - Vcrbum cst Attctor vilac tiun naluralis, tum supcrnatura/m. Cfr. v. 4: « In Ipso vita erat » sic cst Auctor vitae aeque ac Pater, cum sit Deus. Hoc dixerat Jesus apud Joannem V,2o: «Sicut Pater habet vitam in semetipso, sic dedit et Filio habere vitam in semetipso », scilicet est vita per essentiam ac subsistens, causa vitae per participationcm, sicut dum dixit: 1 Ego siun vita ■>. Imo apparet quod Verbum est Auctor vitae supernaturalis ex his verbis v. 4: « cl vita crat lux hominiun » quod explicatur in v. q: o crat lux vcra, quac illuminat omnem homincm vcnicntcm in hunc mundum ». Hoc clarius adhuc apparet ex sequentibu?.. praesertim v. 18: « Deus nemo vidit unquam; unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit » et infra in Ev. sec. Joan. III, 16, verba Domini ad XicodiMnum: « sic Dcus di/cxit mundiun, ut Filium suum unigcnilum darct, ul omnis qui crcdit in eum non pcrcat, scd habcat vitam actcrnam n.

S. Thomas in suo Commentario Prologi versu 4: « F.t vita erat lux hominum d dicit: « potest dupliciter exponi; uno modo secundum influxum cognitionis naturalis, et alio modo sec. communicationem gratiae. Et praesertim secundo modo intelligcndum est, ex sequentibus, scilicet: Et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt... Joannes vcnit ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crcderent per illum », scilicet credercnt ut oportet ad salutem.

V. - Vcrbum cst autem nostrac rcdcmptionis attctor. Cfr. v. 12: « quotquot autem recepenmt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus », id est per ipsum filii Dei adoptivi efficimur, ut dixerat S. Paulus. Ephes. I, 5: « Deus qui praedestinavit nos in adoptionem liliorum per Jesum Christum in ipsum »; ad Galat. IV, 5 « ut adoptionem filiorum reciperemus ».

Unde ex hoc prologo quinque veritates enuntiantur, scilicet: Verbum seu Filius unigenitus est: 1° distinctus a Patre; II0 aequalis ac consubstantialis Patri; 111° creator; IV° auctor vitae tum naturalis tum supernaturalis; V° redemptor seu salutis auctor. Sic manifestatur ejus divinitas.

Objectio rationalistarum et liberalium Haec doctrina de Verbo, logo, videtur pro-enire a Philone, judaeo alexandrino, nato an. 20 ante Christum, qui conatus est conciliare monotheismum Judacorum cum neo-platonismo Alexandriae vigente. Philo ex revelatione V. T. admittit existentiam unius Dei personalis ct providentis, sed cum graecis philosophis Alexandriae tenet quod Deus altissimus non potest producere infimum mundum nisi per aliquod ens intermedium, quod vocat logon. Sed Philo, ut judaeus alexandrinus, vult conciliare contradictoria, scilicet monotheismum et creationem liberam cum doctrina pantheistica de emanatione ncccssaria. Unde quandoque considerat logon sub aspectu neo-platonico et tunc loquitur de eo tanquam de ente intermedio. quandoque vero logon considcrat scc. Revelationem V. T. et monotheismum. et tunc potius de eo loquitur tanquam de attributo divino.

Rcsp.: Ad hanc dilficultatem communiter respondent catholici: Magna est differentia inter Logon Philonis et Logon Joannis: Logos enim Joannis nec est < ns infra Dcum, nec simplex Dei attributum; sed est proprie Filius Dci Patris et simul Deus, creator, ac redemptor secundum sensum proprium. Logos autem Philonis nullo modo est redemptor. — Doctrina Joannis igitur non procedit a Philone sed a praedicatione Christi, ab ipso exposita, et eodem modo ab aliis Apostolis intellccta, ut constat ex sermonibus S. Petri et ex Epistolis S. Pauli.

zS

INTROIH ( ll<> 1'OSnTVA

S. Joannes Evangclista potuit etiam invcnire adumbrationem hujusce mysteri in V. T., ut infra dicctur, pracsertim in libro Sapicntiae VII, 25-27: « Sapientia «•manatio quacdam est claritatis omnipotentis Dei sincera, ct idco nihil inquinalum in cam incurrit, candor cst lucis aeternae et speculum sinc macula Dei majcstatis ». Itcm ad Hebr. I, r.

Quoad matcrialitatcm vocis Logos, S. Joanncs potuit cam liabere ex ip Revelatione, sed non repugnat, immo vcrisimile est juxta plures, quod S. Joann accepit hanc voccm indirecte a Philone, nam quando Evangelista scribebat in Lpheso,ibi praedicabat Apollo, qui valdc versatus erat in philosophia ak-xandrina. Insuper probabile est quod primi haeretici abutebantur nomine Logos ad desj gnandum cns medium inter supremum Dcum et mundiim. Sic S. Joannes Ev assumpsisset hanc vocem ad excludcndam omncm falsam ejus interpretationcm. Revera dixit: « Deus erat Verbum », scil.: «Verbum Logos crat Deus ». Cfr. Kna bcnbauer, ("almes, Sales., etc.

\ddcndum cst quod Logos S. Joannis nullam affmitatem habet cum doctrina Plotini, qui saec. III in suo emanatismo pantheistico admisit tres hypostases subordinatas, omnino inaequales. Juxta Plotinum i° est Unum - Bonum, quod correspondet Ideae Boni Platonis; 2° est priina Intcltigcntia, Logos, procedens, non per creationem libcram, scd per emanationem necessariam a suprcmo Bono, sed est eo inferior. Hic Logos sec. Plotinum correspondet Deo Aristotelis qui est « von,ais vofjaecoc. vorjaig 0. In hac prima intelligentia Plotinus vult invcnire dualitatem subjecti et objecti cogniti, nec non multitudinem idearum de ipsis rebus produccndis; 30 est anima niuudi, quae correspondet Deo stoicorum et ex qua proccdunt modo pantheistico, secundum emanationem rationes seminales omnium rerum. Xoyoi axEQu.tmv.cH.

Manifesta est diffcrcntia inter has hypostases Plotini et Trinitatem christianae rcvelationis. Nam hac trcs hypostases sunt omnino inaequales, et insuper in hoc emanatismo panthcistico multitudo rcrum procedit ab Uno supremo, non per liberrimam creationem, sed per necessitatem naturae seu pcr necessariam cmanationcm. Sic in hac doctrina sicut in omni panthcismo, negatur ordo supernaturalis vitae gratiae; nam jam natura nostra est participatio divinae naturac, et non potcst clcvari ad superiorem ordinem, sed solum perfici in suo proprio ordine; jam ratio humana est semcn vitae aeternae.

Dcnique doctrina de Verbo proposita in Evangelio secundum Joanncm nullam similitudincm habct cum Trinitate Indianorum, quae vocatur Trimourti, secundum quam est i° Dcus productor rcrum: Brahma; 2° Dcus dcstructor, seu vis dcstructiva: Siva; et 30 Dcus conscrvator aut vis conservativa: Vichnou, qui non scmel sed pluries incarnatus cst ad defensionem bonorum (cfr. Christus, p. 244, 250, 256).

Manifestae sunt diffcrcntiae: 1) in Trinitate a Christo rcvelata, nulla persona divina vocari potcst Deus destructor: hacc notio est cxprcssio pessimismi et fatalismi Indianorum. 2) Insuper in Trinitate Indianorum, trcs denominationes Dei productoris, destructoris, conservatoris sumuntur per rcspectum ad res hujus mundi, et videntur esse potius tres aspectus ejusdem potcntiae suprcmae, nam plurics aflirmatur quod in Dco non est distinctio nisi secundum apparentiam. 3) Denique liaec religio non transccndit pantheismum et non servat notioncm libcrrimae creationis.

DE TESTIMONIO S. SCRIITrkAF.

Testimonia specialia de Spiritu Sancto.

I) In Synopticis: minus frequentcr nominatur Spiritus S. quam Filius Dci, quia non incarnatus cst; ct quandoque in Sacra Scriptura haec expressio « Spiritus Dei » non clare designat spccialem personam. Attamcn, ut jam notavimus colligcndo tcstimonia circa trcs personas simul in Synopticis, Spiritus S. clarc apparet ut pcrsona divina ct distincta ab aliis in formula bapiismi, apud Mt. XXVIII, 19 et Mc. XVI, 13, nam in hac formula Pater et Filius sunt nomina personalia, ergo pariter tertius terminus debct ctiam designare personam divinam ct distinctam. Hoc apparct ctiam.ut diximus, quamvis minus clare, ex verbis (iabriclis Arch. die Annuntiationis: « Spiritus Dci superveniet in te... )■. Lc. IX, 30 ct in solemni theophania, statim post Christi baptismum, dum dicitur apud Mt. III, 17; Lc. IX, 34, Jesus « vidit Spiritum Dci dcscendentem sicut columbam ct venientem super sc ».

His positis, clarius apparet valor testimoniorum Synopticorum circa Spiritum S. in speciali. Cfr. F. Ceuppens, Thcol. biblica, De SS. Trinitate, p. 95-97; 108-110; 147, 166, 228. Auctor distinguit textus in quibus cx contextu constat scrmoncm esse de trrtia persona SS. Trinitatis, a textibus in quibus agitur potius dc virtutc divina, non cxplicite de tertia persona.

Apud Lc. I, 15, 41, 67, Joannes B., Elisabeth, Zacharias dicuntur Spiritu Sanclo rcplc/i.

Item apud Lc. I, 26, dicitur quod Simeon propheticum responsum accepcrat a Spiritu Sancto, ct venit in Spiriiu in templum.

Pariter apud Mt. III, ir, Joanncs B. annuntiat excellentius baptismum in Spiritu Sancto confcrendum (item apud Mc. et Lc). Similiter apud Mt. IV, r dicitur: « Jesus ductus cst in desertum a Spiritu • (item apud Mc. et Lc).

Deinde apud Mt. XII, 32, Jesus dicit: « (Hiicumque dixcrit verbum contra Filium hominis, rcmittetur ci; qui autem dixcrit contra Spiritum Sanctum non rcmittetur ei... ». P. Ccuppcns, op. cit., pag. 97 clicit tamcn: Opinamur quod inspecto contextu, Spiritus S. hic de tertia persona SS. Trinitatis explicari nequit.

Deniquc in Synopticis, Mt. X, 20, Jesus annuntians Apostolis proximam pcrsecutionem dicit eis: « Dabitur vobis in illa hora quid loquamini. Xon enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Palris vcstri qui loquitur in vobis <>. llle qui loquitur est persona et non solum attributum divinum. Haec promissio plene adimpletur missionc Spiritus Sanc/i tcrtiae personae SS. Trinitatis, sup^r discipuloS in dic Pcntecostes, Act. II, 1, 4.

Sic jam cx Synopticis Spiritus S. apparet ut pcrsona divina distincta, cui tribuuntur divina opera, pracscrtim prophetia (ut prophctia Simeonis) ct sanctificatio animarum (ut sanctificatio Joannis B. ct Klisabeth). — Hoc magis ac magis apparet in Act. Apost. ct in Epist S. Pauli.

II) In Actibus Apostoloram, Spiritus S. loquitur ut persona quae homines sanctificat, quae olim inspiravit prophetas ct nunc inspirat Apostolos, eosque diiigit ac rcgit ct constituit episcopos. Sic dicitur in Act. XIII. 1-4: «Erant in ccclcsia quae erat Antiochiae, prophetac et doctorcs... dixit itlis Spiritus S.: Scgregatc mihi Saulum et Barnabam, in opus ad quod assumpsi cos... Et ipsi quidem missi a Spiritu S., abicrunt Seleuciam et indc navigaverunt Cyprumij Itcm Act. XX, 28: «Spiritus S. posuit cpiscopos rcgerc ccclcsiam Dci ». Item C. XIX, 2. Ibidem XX, 22, S. Paulus ait: « Et nunc ecce alligatus c^o Spiritu, vado Jerusalem, quae in ea ventura sint mihi ignorans; nisi quod Spiritus S. per omnes civitates mihi protestatur, dicens quoniam vincula et tribulationej Jerosolymis me manent ». Item Act. I, 16, S. Petrus ait: « Viri fratres, oportet implere Scripturam quam praedixit Spiritus S. per os David de Juda ». In his omnibus Spiritus S. apparet ut persona. lteni Act. V, 3, 4, S. Petrus dicit mentiri Spiritui S. esse mcntiri Deo: b Anania, cur tentavit Satanas cor tuum mentiri te

Spi

Spiritui Sancto?... Non es mentitus hominibus, sed Deo ».

Praesertim denique ex Act. citandum est totum caput II de effusione Spiritus S. in discipulos, die Pentecostes, v. 4: « Repleti sunt omnes Spiritu S. et coeperunt loqui variis linguis, proui ' Spiritus S. dabat cloqui illis ». In hoc textu sicut in aliis pracdictis Spiritus S. apparet ut persona divina, nam solus Deus potest esse sanctificator animarum.

F. Ceuppens, op. ci/., p. 109, tenet quod ex quibusdam textibus Act. Ap. ubi est sermo de Spiritu S. character ejus personalis deduci nequit, v. g. I, 5, 8; II, 4, 41; VIII, 12; IX. 7. Sed juxta ipsum ut persona cxplicite manifestatur in sequentibus: II, 4: 0 kcpleti sunt omnes Spiritu S. et coeperunt loqui variis linguis, prout Spiritus S. dabat eloqui illis ». Tunc enim verilicatur promissio ("hristi de persona Spiritus S. mittenda. Item dum dicitur quod Spiritus S. regit Apostolos, V, 3, 9. Item XV, 28: « Visum est Spiritui Sancto et nobis »; XIII, 2: Spiritus Sanctus elegit Saulum et Barnabam; XVI, 7: illos impedit ne in Bithvniam vadant; XX, 22-23: praedicit passiones quae Paulum exspectant; XX, 28: « posuit illos episcopos regere ecclesiam Dei ».

III) In Ep. S. Pauli pariter in nmltis textibus constat Spiritum S. esse petj sonam distinctam, et esse verum Deum.

Manifestatur enim ut pcrsona, ex eo quod attribuuntur illi propnetates et actiones quae nonnisi ad aliquam personam pertinent et non ad attributum divinum. Etenim ei tribuitur intellectus. « Spiritus enim omnia scrutatur, etiam profunda Dei » I Cor. II, 10. Similiter ei tribuitur voluntas et operatio, m I Cor. XII, 11 : » Haec omnia operatur unus atque idcm Spiritus dividens singuhs prout vult ». Gratiae gratis datae, ut prophetia, sermo sapientiae dicuntur ab eo confcrn.

Haec autem persona est verus Deus, nam tribuitur ei ommscientia circa res divinas, 1 Cor. II, 10: « Spiritus omnia scrutatur. (idest perfecte comprehendit) etiam profunda Dei », Item solus Deus potest infallibihter cognoscere iutura libera et ea manifestare prophetis. Pariter ei assignatur opus regenerationis et sanctificationis, quod est proprium Deo tanquam deificatio, cir< I Cor. VI, 11: « Abluti estis, sanctificati estis, justificati estis m nomine D. X. J-

< . et in Spiritu Dei nostri ». ;

Denique sec. S. Paulum Spiritui S. habitanti in anima justa debetur cultus latriae, cfr. I Cor., VI, 19: « An nescitis quoniam membra vestra templum sun Spiritus S. qui in vobis est? ». Templum autem scil. Deo aedilicatur. Proptere^ S. Paulus ibid. addit v. 20: (dorificate et portate Deum in corpore vcstro ». Ceuppens, op. cU., pag.- 150 dicit: « horum tcxtuum quidam, si scparatini sumantur, iorsan de personilicationc poetica intelligi posscnt, sicut supra W

DK TKSTIMONIO S. SfRIPTURAE sapientia diximus; attamen ad plenum sensum horum textuum capicndum juxtaponendi sunt formulis trinitariis quas apud S. Paulum invenimus in qiiibus Spiritus Sanctus in eadem linea cum Patre et Filio ponitur 9.

IV) Apud Joannem Spiritus Sanctus clare apparet ut persona divina ab alii-, distincta in cap. XIV, 16, 26, supra citato, agendo de tribus pcrsonis simul: « Ego rogabo Patrem et alium Paracli/um dabit VObis... Paraclitus autem Spiritus Sanctus (to nvevuu). qucm mittct Patcr in nomifU mco, illc (ex£i'vo;"> vos doccbit omnia». P. Lebreton, op. cit., pag. 423, circa promissionem Spiritus Sancti quae refcrtur in c. XIV, 26, notat: « Malgre la proximite du nom neutre to rtvfcvuu, S. Jean se sert toujours du pronom masculin SxeCvog pour designer le Saint Esprit... II perd de vue lc terme grammatical qu'il a choisi, et ne voit que la personne qu'il decrit ». Xemo mittit seipsum, unde Spiritus Sanctus missus distinguitur a Patre mittente et a Filio qui rogat Patrem ut Spiritus S. mittatur, quia jam Filius missus est per Incarnationcm. Ibi etiam Spiritus Sanctus vocatur Spiritus veritatis (XV, 2f>) ut fons veritatis. Et ei tribuitur omnis scientia perfccta necessaria ad Apostolos illuminandos, et sanctitas perfecta necessaria ad sanctilicationem animarum. Cfr. c. XVI, 13: sCum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem 1». In his omnibus Spiritus Sanctus apparet ut persona divina.

Concludendum est iuitur guod in libris X. T. explicite revelatur nnsterium unius Dci in tribus pcrsonis dis/inctis, pcrjcctc acqualibus. Haec doctrina omnino differt a conceptione pantheistica stoicorum de Logo, qui est anima mundi; a neoplatonismo, cujus logos est secunda hypostasis infra Unum-Bonum; ct a philonismo, juxta quem logos est aut creatura aut merum Dei attributum, prout Philo loquitur quandoque ut neoplatonicus et quandoque ut judaeus. Ex lioc apparet quod doctrina Christi non mutuata fuit a ^raecis philosophis. sed est explicita manifestatio veritatis altioris, quae modo confuso jam in V. T. divcrsimode cxprimebatur, ut statim dicendum est.

Objectiones. Antca notandum est, quod Ariani et postea Sociniani citaverunt quosdam textus X. T. ad nee,andam divinitateni Filii et Spiritus Sancti. -. g. Joan. XIV, 28: « Vado ad Patrem, quia Pa/cr maior mc cst ». — Ad hoc respondetur: ire ad Patrem non convcnit ("hristo secundum divinam naturam. - cundum quam semper est in Patre.

Inst.: I Cor. XV, 28 lcgitur: « Cum antea subjecta fuerint illi omnia. tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui subjecit sibi omnia ».

Rcsp.: Ibi S. Paulus loquitur de rcsurrectione Christi. quae ipsi convenit ut est homo.

Inst.: Apud Matth. XXIV, 36 dicitur: « Dc die illa [judicii] nemo scit, neque angeli caelorum, nisi solus Pater ».

Rcsp.: S. Thomas III, q. X, a. 2 ad im: S. Chrysostomus et plures alii Patres dixerunt testimonium illud csse intelligenduin de ( hristo ut homine. qui ut talis dicitur ignorasse diem judicii. non quia absolute ignoravit; dicit enim Petrus apud Joan. XXI, 17. a Domine, tu oniuia nosti d; sed quia ignoravit nobis, id est 0 nescivit ut illum nobis revelaret Cfr. Denz. 248 s. Gregorius M. eontra Agnoetas.

INTROniTTK) TOSITIVA

Inst.: In I Thess. V, 19 legitur: « Spiritum nolitc cxtinguerc ».

Resp.: Hoc cst dicere: non impcditc manifestationes cjus, ut sunt prophetia donum iinguarum, et nolite resistere gratiae.

Inst.: Spiritus alicujus non est persona ab eo distincta, atqui Spiritus Sanctus sacpc vocatur Spiritus Uei. Ergo.

Rcspondcturcommimitcv. Dist. maj.: Si vox spiritus sumatur pro alicujm cssentia vel parte essentiae, aut pro modo judicandi, concedo; secus, nego.

Sic vg. « spiritus angcli » designat totam ejus esscntiam et « spiritus hominis » designat animam ejus, aut ejus modum judicandi. Aliquando vcro sumitur pro persona distincta ab eo cujus dicitur spiritus, v. g. in Apoc. III Angeli dicuntur « spiritus Dei ». Ergo non rcpugnat quod « Spiritus Dei » significei pcrsonam distinctam; ct cx contcxtu pluries constat quod ita est, v. g. dura dicitur « Pater mittet Spiritum suum » et dum hic Spiritus vocatur alius Paraclitus, distinguitur etiam a Filio.

An Trinitatis mysterium quodammodo enuntietur in Veteri Testamento.

Confuse quidem in eo cxprimitur; citandi sunt principales textus quorum signiftcatio magis intelligitur post revelationem N. T.

I) Innuitur quaedam pluralitas in unico Dco, dupliciter in quibusdam verbis Domini et in Theophaniis.

In verbis Domini quae videntur cxprimere concilium intcr plures personas in Genesi I, 26: 0 Faciamus hominem ad imagincm et similitudinem nostram ». Dici quidem potest hoc plurale posse esse plurale majestatis. Attamen hoc videtur excludi per aliud verbum Dei ad Adamum post culpam, Genesi III, 22: « Ecce Adam quasi unus ex nobis »; nam ex nobis dicit plus quam simplcx pluralc majestatis. ( itantur ctiam (ienesis XI, 7 verba dicta propter superbiani ae dificatorum turris Babel: « Venite igitur, descendamus et confundamus lbi linguam eorum ».

Cfr. tcstimonia Patrum apud Petavium, I, II, c 7 ct Lebreton, op. cit., pag. 441 sq. Lagrange, Rcv. bibliquc 1S96, pag. 387: « Le mystcre de la Tnnitc n'est pas expressemcnt indiquc, mais il donne la meilleure cxplication de cctte tournurc de ce pluriel, surtout de: unus ex nobis ».

Item mystcrium Trinitatis explicat quare apud Isaiam VI, 3 Seraphim clamabant altcr ad altcrum: « Sanclus, Sanctus, Sanctus Dominus Deus exercituum, plena cst omnis terra gloria ejus », undc expressio Trisagion. Item m hb. Numcrorum VI, 24-26 est trina invocatio Dei in iormulis bencdictioms.

In Thcophaniis autem invcnitur aliquid simile; sic, judicio S. Augustmi et S. Ambrosii Jahvc dicitur apparuisse Abrahae in valle Mambre sub forma tnum virorura, cir. Genesim XVIII, 1: tApparuit ei Dominus... cumque clevasse oculos, apparuerunt ei tres viri, stantcs prope cum; quos cum vidisset, cucurn in occursum eorum de ostio tabernaculi, et adoravit in terram ». Hoc expUcat, Breviarium Romanum dicens: aTres vidit et unum adoravit ». Dom. Quinquag. resp. 2. Hacc cst intcrpretatio S. Augustini ct S. Ambrosii, sed quidam alii, ul S. Hilarius, alitcr hunc textum intellcxerunt.

DE TKSTIMONIO S. SCRIPTITRAK

Unde in praedictis vcrbis Dei ct in Thcophaniis quaedam pluralitas in Deo unico innuitur, scd non ita explicite ut Judaci potuerint eam agnoscere.

II) Magis cxplicitc manijcslatur in prophctiis mcssianicis pcrsona Messiac: 1° Tanquam Filius Dci distinctus a Patrc, et 2° tanquam Deus, 30 vocatur etiam Sapientia.

Cfr. de hac re F. Ceuppens, 0. P.( Dc Prophctiis mcssianicis in A. Test., Romae 1935, p. 135 sq., 145 sq., 163 sq., 235 sq. et Thcologia biblica SS. Trinitatis 1938, p. 16-42.

In Psahnum II, 7 legitur: « Dominus dixit ad tnc: Filius meus cs tu, ego hodic senui te ». Psalmus est messianicus in sensu litterali, nam dominatio quae novo regi promittitur est dominatio universalis, super terram universam. Conccptus autcm alicujus dominationis universalis est conccptus essentialiter messianicus. Ergo rex qui annuntiatur et qui hanc dominationem assumet est Messias.

Huic autcm regi Messiae Jahve dicit: Filius mcus cs tu, cgo hodie °cnui tc. Hacc propositio ct speciatim vox Filius sumi potcst sive in sensu litterali proprio de Filio unigenito, sive in sensu litterali metaphorico, de Filio per adoptionem. Diflicile est probarc ex isto solo textu hanc propositionem sumendam esse in sensu proprio de generatione clivina et aeterna Messiae, quia textus ille refert formalem constitutionem Messiae in rcgcm, ct rationc hujusce constitutionis unusquisque rex orientalis et praesertim unusquisque rex judaismi theocratici vocatur « iilius Dei » in sensu metaphorico.

Ex textu igitur et contextu (apologetice) diflicile est ainrmare cum certitudinc divinitatem Messiac, scd deducitur faciliter quod Messias erit rex universalis et quod erit modo specialissimo filius Dei.

Auctor vero Epistolae ad Heb. I, 5 sub luce novae inspirationis magis determinat sensum hujusce Ps. II, 7 dum dicit: « Cui angclorum dixit Dcus: Filius mcus cs tu, cgo hodic gcnui tc? » id est: «Filius Dci est supra angelos». Sic Epistola inspirata ad Heb. nos docet in quonam sensu illa filiatio speciahssima Messiae sit intelligenda: non de iiliatione mctaphorica seu adoptiva, sed de filiationc naturali. Hoc tamen argumentum est thcologicum cx N. T. desumptum. Cfr. Ccuppens, Dc Prophctiis mcssianicis, p. 135 sq.; 145 sq.

Ps. CIX, 1, 3: «Dixit Dominus Domino meo: Scdc a dcxtris mcis... tecum principium in die virtutis tuae in splcndoribus Sanctorum: cx ulcro antc luciferum gcnui tc ». Psalmus est davidicus juxta Commissionem Biblicam. David refert GOlloquium intcr Jahve ct personam quandam quam David vocat Dominum suum. Quacnam est ista persona?

i° Ut David possit cam vocare Dominum (Adonai) suum, dcbet esse pcrsona valdc supcrior Davidc;

2° Hacc persona habct dominationcm supcr tcrram univcrsam;

30 Insuper haec persona est saccrdos in actcrnum secundum ordinem Melchisedech.

Hae autem duae ultimae qualitates in solo Mcssia adimplcntur. Quoad vero superioritatem hujusce personae quaeritur utrum illa supcrioritas Davidi sit

3 — Oarrigou-Laqranoe, De Deo Trino et Creatore.

iXTRODfCTIO POSITIVA

SUperibritas secur.dum gradum tantum (ita ut uterque sit homo, unus tanieD multo superior altero) an sit supcrioritas secundum naturam, ita ut Mcssia prae. nuntiatus non solum sit homo, sed Deus, Filius Dci tmigcnitus sccundum nj turam? Hacc autem quaestio cx ipso tcxtu et contextu explicite non solvitm saltem cum ccrtitudinc. Quandoque quidem expressio « scdc a dcxtris nicis»1 affcrtur ad divinitatcm Mcssiae manifestandam, sed est ctiam figura orienv talis qua designatur aliquem ad spccialcm dignitatem pracsertim rcgaleni ele-' vatum fuisse. Unde cx ipso solo tcxtu ct contcxtu solummodo clare dcducitur quod Mcssias valdc supcrior crit Davidc; in quo autem hacc supcrioritas consistat nondum explicite et clare dicitur. Attamen jam in saec. II a.Chr., interpretcs LXX tcxtum Davidis de superioritatc sccundum naturam, scil. dc divinitate futuri Mcssiae intcllexcrunt, et dcindc Chrislus ipsc in disputationibus cum Pharisaeis cx isto texlu argumcntatur ad divinitalcm suam probandam. Marc. XII, 36- Matth. XXII, 44; vcro Luc. XX, 42-43.

Apud Matth. legitur: « Si David vocat Christum Dominum (diccns: I)" Dominus Domino mco) quomodo Filius ejus est? et nemo poterat ci rcspontl verbum ». Plcnam ergo signilicationem hujus psalmi cognoscimus cx intcrprc tionibus a Christo in Novo Tcstamcnto propositis. Cfr. Ceuppcns, Dc Prophcti mcssianicis, p. 163 sq. Ut ostcndit Augustinus, Enarr. in Psalm. II, n. 6: « Filhffl mcus es tu, cgo hodic genui tc », vox hodic signihcat ipsum nunc stans aeternitatfl ubi non est practcritum, ncc futurum. Sic hacc acterna gcneratio Filii Dei cs supra tcmpus. Itcm S. Thomas, Comm. in Ps. II, 5, ait: « ego hodic gcnui te •> id cst actcrnalitcr, non cnim est nova, sed actcrna gencratio...; hodie praesentiam signat, et quod actcrntim est, sempcr cst ». Item Comm. S. Thomae in Matth. XXII, 43, circa verba Domini dc psalmo CIX: « Dixit Dominus Domino meo ».

Apud Isaiam IX, 6 legitur: « Parvulus natus cst nobis et Filius datus cst n bis ct factus est principattis supcr humcrum ejus et vocabitur nomcn cjus admirabilis, consiliarius, Dcus fortis (El Gibbor), pater futuri saeculi, princcps pacis»;|

Exprcssio El (iibbor pluries in Vct. Test. occurrit: apud Isaiam X, 21; Dcut. X, 17; Jerem. XXXII, r.8; Nehcmiam, IX, 32, et variis his locis dc jahve dicitur; immo ntmquam de creatura etiam altissima praedicatur; quapropter auctorcs catholici hanc expressionem sccundum sensum litteralem de qualitate divina pueri cxplicant. Ita Condamin, Eeldmann, Van Iloonacker, Lagrangc, Desnovers etc. Cfr. Ceuppens, of\ cif., p. 235 sqj.

Ex pracdictis tcxtibus illustratur id quod postea dicitur in Libris Sapicn* tialibus, de Sapientia. Ln lib. Prov. VIII, 22-31 ipsa Sapientia ait: « Domimts posscdit me in initio viarum suarum, antequam quidquam faccrct a principio. Ab aeterno ordinata sum... Nondum erant abyssi ct ego (Sapicntia) jam co' ocpta cram... ante colles ego parturiebar ... cum eo (Deo) eram cuncta componcn et delectabar, ludens coram co omni tempore ».

Hic textus illustratur sub luce Psalmi II, 7 ... « Filius meus es tu, cgo hodie

DE TESTfMONIO S. SCRIPTURAE gcnui tc » ct Psalmi (IX: « ex titero ante hicifcrum gcnui tc ». Et sic annuntiat id quod dicct S. Paulus ad llcbr. I, 3 dc Pilio qui est « splcndor gloriac Patris ct ligura substantiac cjus ... Revcra cnim in pracdicto tcxtu Provcrl)iorurn cnuntiatur quacdam distinctio ])crsonarum, dum dicitur: Dcus posscdit mc, nemo propric possidct scipsum: et pronomcn mc vidctur dcsignarc pcrsonam, non attributum divinum, nam dicitur postca « cum co cram cuncta componcns et dclcctabar », scilicct gaudio alhciebam, hoc autcm non convenit nisi personae. non attributo divino. Imo quodammodo in hoc tcxtu cnuntiatur quod principium distinctionis inter has duas personas est quod una esl genita ab alia, gcnita non facta: « jam COncepta cram: anu- collcs ego parturiebar ct ctiam exprirnitur ordo proccssionis, non vero inaequalitatis: t ab aeterno ordinata sum ». - Cnde hic tcxtus consideratus scc. analo^iam fidci, scilicet comparativc cum alfis textibus antcrioribus et postcrioribus plura continct, qxiac primo aspcctu non apparent. Paulatim cbntemplatio sensum ejus penetrat, sub lucc doni intellectus. Nam textus isti possunt considerari dupliciter: aut quasi ab extcriori sub luce solius grammaticac et historiae, aut altius sub lumine infuso hdei ct donorum Spiritus S. Sic penetratur vcrbum Dci, prout cognoscitur sub ipsa Iuce supernaturali sub qua scriptum est a Spiritu S. Ita hos textus lcgcrunt SS. Patres. Ijem in ecclcsiis nostris vitreae laminac pictac possunt dupliciter considerari. scfl. aut al> cxteriori et sic non discemuntur figurae in cis dcpictae, aut ab interiori ccclcsiae, ct sic sub vera lucc apparet quidquid pictor manifcstare voluit.

Paritcr legendus cst tcxtus libri Eccli. XXIV, 3: tEgo Sapicniia cx orc Altissimi prodivi, primogcuita antc omncm crcaturam. Ego feci in caclis, ut orirctur lumen indeficiens... In mc gratia onmi viac et veritatis». In hoc textu innuitur proccssio, dum dicitur « cx orc Altissimi prodivi •>; sic C.abriel Arch. die Annuntiationis vocavit Dcum Patrem Altissimnm, ct Jcsum FUiurn Dci Altissimi. Itcm in co textu declaratur quod Sapicntia cst genita non facta, dum dicitur « primogenita antc omnem creaturam ». Denique origo processionis iudicatur his verbis: « Ut orirctur hnnen indeficiens, in quo cst gratia omnis viae ct veritatis ».

Objicitur quidem quod ilii dicitur 14: « Ab initio et ante saecula creata sum Ut rcspondct P. Lcbrcton, op. cit., p. 110 sq., hic versus cxplicandus cst ex contextu, in quo, paulo antca dictum est quod Sapicntia a ex ore Altissimi prodivit, primogenita antc omnem crcaturam 1». l'nde quando dicitur: « Ab initio et ante saecula crcata SUm » verbum crcarc sumitur gencraliter pro productione rci, quo sensu dicitur latine procreare libcros. C(i. S. Thomam 1' C. G„ c. 8.

Deniquc in lib. Sap. VII, 25-27 dicitur dc Sapicntia: jtVapOT est virtutis Dei, et emanatio quaedam cst claritatis omnipotentis Dci sinccra: ct idco nihil inquinatum in ea incurrit; candor cst cnim lucis actctnac ct spcculum sinc macula Dci majcs/atis, ct imago bonitatis illius ... Omnia potest ... in animas sanctas sc transfert. amicos Dci et prophetas constituit... Luci comparata invenitur prior. Illi enim succcdit nox, sapientiam autem non vincit malitia

Sub luce praecedentium textuum hic tcxtus valdc probabilitcr innuit personam a Deo Patre distinrtam. eandem de qua dictum in Ps. II, 7: « Filius meus es tu, cgo hodie genui ten et Ps. (TX. 1: « Dixit Dominus Domino mco: Scde a dexlris meis ». Sic Sapicntia, ut emanatio claritatis omnipotentis Dei. jam apparet ut Dcus ex Dco vcro, ut lumen dc luminc. Sic dicitur « candor lucis actcrnac.

spcculum sine macula Dei majestatis, imago bonitatis Dei ... scil. imago adacquata non imperfecta ut Angeli et homines dicuntur ad imagmem Dei creati. De ista imagine adaequata dicitur ibid.: omnia potcst, qma lpsa est Dcus, et sanctificat animas, quod soli Deo proprium est. Est igitur Iux mcreata, immar- cescibilis vel sine macula.

Unde communiter Patres comparant hunc textum cum imtio Epist. a| Hebr. I, i: a Mitltifariam multisquc modis olim Dcus loqncns Patribus in propjictis, novissimc dicbus islis locutus cst nobis in Filio... qui cum sit splcndor gloriac (Sap. candor lucis aeternae) ct figura substantiac cjus (Sap. speculum sine macula Dei majestatis, imago bonitatis iliius), portans omnia vcrbo suo (Sap. omnia potcst), purgationcm pcccatorum facicns, sedct ad dexteram majestatis in excelsis (Sap. amicos Dei ct prophetas constituit) o, l/nde merito dicit P. Lebreton, op. cit., pag. 118, de lioc cap. VII lib. Sap.: «La sagesse n'a pas tout le relief d'une personnalite vivante... cependant c'est bien dans ce livre que nous trouvons le pressentiment le plus net du dogme chrdtien. et bicntot 1'interpretation authentique de 1'Epitre aux Kebr. y fera apparaitre en pleine lumiere cette thcologie du Verbe que nous n'avons pu v distinguer qtiobscurement ».

In hoc textu Sap. qtiodammodo delineatur jam a Spiritu S. id quod clariu> apparebit in Prologo IV Evangelii: «In principio erat Verbum, Logos, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum ».

Dum e contra Logos Philonis aut est creatura, quando loquitur ut neoplatonicus, aut est Dei attributum, quando loquitur ut judaeus.

Dc Spiritu S. obscure est sermo in V. T. Frequenter quidem nominatur Spiritus Dei et exhibetur ut principium vitae a quo renovatur facies terrae. Ps. CXLIV, 30, ut distributor donorum caelestium (Is. XI, 2-3), est textus classieus de donis Spiritus Sancti. Scd ejus distinctio personalis a Deo Patre vix inferri potcst ex his textibus V. T. Nec mirum est quod ita sit, nam V. T. annuntiat praesertim adventum Messiae seu Filii, dum est praesertim ipse Filius in N. T. qtii debet annuntiare missionem Spiritus Sancti.

Innuitur tamen haec distinctio in libro Sap. IX, 1-2, 17, ubi quodammodo trcs personae enuntiantur: « Dcus patrum meorum et Domine misericordiae, qui fecisti omnia Vcrbo tuo, et Sapientia tua constituisti hominem..., sensum autem tuum quis sciet, nisi tu dcderis sapicntiam, ct miscris Spiritum Sanctum iuum ac Altissimis? ».

Hic textus illustratur ex loco Isaiae XI, 2: « Egredietur virga de radice jesse et flos de radice ejus ascendet. Et requiescet super eum Spiritus Domini, Spintus sapientiae et intellectus, Spiritus consilii et fortitudinis, Spiritus scicn- >ae et pietatis et replebit eum Spiritus timoris Domini ». Sic conjungendo hos cluos textus \ . 1. jam in eis apparet quid intelligent christiani per hacc verba: oteiv?;!! Plnl qU1! SCret 7 miseris SPiritum S- tuum dc Altissimis? ». Prod IT T vCClCSia nUnC didt VCrba Ps- C111' « Emitte Spiritum

St^S^ mirUm rSt Prima revelationis mv- stenilnnitatis smt obscura; in eis ahquid hujus mysterii invenitur annuntiatum;

I)K TKADITIOKIS TKSTIMOXIO CIKCA TKIXITATEM

?,7 sed cx solo isto fontc initiali non possumus cognoscere id quod plenius revelabitur postea. Pariter in ordine naturae in fonte magni fluminis invenitur virtualiter totum jlumen, sed ex sola consideratione hujusce fontis non potest cognosci quid est hoc rlumen in toto suo decursu: item in anima parvuli qui postea erit magnum ingenium inveniuntur virtualiter praeclarae dotes ejus, sed nondum explicite apparent.

Conclusio. In V. T. omnia revelata de Messia, de Sapientia, de Spiritu S. nobis apparent ut prima delineamenta mysterii Trinitatis. Judaei tamen non videntur ea intcllexisse, nec in unum corpus doctrinae coadunaverunt, ut constat ex scriptis rabbinorum et ex apocryphis libris. Sic saepe ita est v. g. pater et mater pueri qui postea erit homo magni ingenii nondum vident ex responsis ejus penetrationem quae postea apparebit. quando ex plenitudine ejus aetatis adultae illustrabitur id qtiod dicebat puer iste dum valde junior erat. Sic dicitur quod S. Thomas circa quintum annum saepe ponebat suis magistris hanc quaestionem: « Ouid est Deus? » et magistri ejus non poterant praevidere quid fteret hic puer; S. vero Albcrtus hoc annuntiavit.

Dubium. Quaenam erat fides necessaria ad salutem in V. T. per respectum ad Deum?

Rcsponsio habetur ex Ep. ad Hebr. XI. 5: u Sine fide impossibile est placere Deo, crcdere enim oportet accedentem ad Dcum quia cst, et inquirentibus se rcmuncrator sii ' ». Ut ostendit S. Thomas II-II, q. 2, a. 3. necesse semper fuit credere aliquid supra rationem, scil. non solum cxistentiam Dei auctoris naturae, sed etiam existentiam Dei auctoris gratiae et salutis. In hoc implicite continctur fldes de Trinitate. Credere autem Trinitati explicite non fuit de necessitate salutis in V. T. ("fr. II-II. q. 2, a. 8: « Mysterium Incarnationis Christi ante Christum fuit explicite creditum a majoribus, implicite autem ct quasi obumbrate a minoribus; ita etiam et mysterium Trinitatis In hoc sensu S. Thomas dicit ibidem in argumento sed c: « Ergo a principio de necessitate salutis fuit credere Trinitatem explicite », scil. saltem pro majoribus. ut erant prophetae.