Sectio 1, art. 1: Utriim in Deo sint tantiun quatuor

relationes reales.

St. quaest. Difficultas est: Quare non admitterentur praeter patenutatem. fiUationem spirationem activam et spirationcm passivam, relationcs reales aequalitatis et similitudinis. Hanc opinioncm admisit Scotus. Ex aha parte videtur quod dcbcrent esse solum tres relationes reales, sicut sunt trcs personae divinae. nam, ut infra dicetur, personae constituuntur per relationes subsistentes. In hoc articulo « arg. sed contra t cst objectio per oppositum.

7 - Garr.oou-Laoranoe. De Deo Trino el Crealore.

qg DE RELATIONIRUS DIVIXIS

Responsfo S. Thomae est: suni guaiuor niationcs reales in Dco. Est sent H communior theologorum, contra Scotum et Scotistas. . Prohatur sic in corp. artic.

Relationcs reaks fundantur aut in quantitate, quac in Deo non cst in aetione ct passionc, ct in Deo sunt solum duac actiones acl intra, sec adUl sumuntur duae proccssioncs, scil. intellectus et amoris (1). Atqui quaelibel& ccssio fundat duas rclationcs, quanim una cst procedentis a principio, et alh spi. .

Dicct tamen infra S. Thomas, q. 30, a. 2 ad i<». quod « licet sir ,, 1 „,„■ , fctwnes m divmis, tamen una earum, sciL spiratio (activa), non separatur (nee distinguitur) a pcrsona Patns et Filii qnia eis non opponitur * P

\ Sic sunt solum tres personac, et non quatuor. Ratio igitur scmper eadem

»on potcst reaiiter referri. \cnue e tt n, T°; ,dem autem ad «-i|»um '•■'«««««« rektfe „„„ i rclatio rcalis acqualitatis ,, ParU cessus in iniinil.nn. P°' •'1,;"n relationem. alioquin esset pro-

.'las ^JSSZX** SUnt VCfe reiditer -oua.cs; ergo acquaHtas inter

^^rS^S^ -^««tur eninr „equ;Jitas ""'!- Sagnitu-linis inii.n ,e ii fC'f "J"1"? LtfA,

Ergo remanet quod in Deo m l. P dcnt creatn™>.

(0 Vcrum est quod iMatj

^ i° Dco educit.nT. SS? etiam «cundum quantatem v o 1

^uctur ad essenuam divinam. quae flu^^^^^f^tndinis;

^31 lu tnbus pcrs>onis.

KKCAIMTUI.ATIO QVAESflONIS XXVIII

Rccapitulatio quacstionis XXVIII.

in articulo 1 ostenditur quod sccundum proccssiones divinas reales suni in Dco rclalioncs rcalcs; sccundum gcnerationem actcrnam relationcs paternitatis et filiationls; secundum aliam processioncm rehitiones spirationis activae et spirationis passivae.

In art. 2, rclalioncs in Deo non rcalitcr distinpiunlur ab csscnlia, nam esse in earum, quod cst quid accidentale in crcaturis, est quid substantialc in Deo; prout nullum accidcns potcst csse in Deo.

In art. 3, rclationcs, quae sunt in Deo, rcalitcr disivnguunUir ab inviccm, quia ad invicem opponuntur. Sic formulatur principium: In Deo omnia sunt unum et idem, ubi non obviat rclationis opj)ositio. Et ad ium solvitur objcctio: « quae sunt cadcm uni tertio sunt eadcm intcr sc; atqui rclationes sunt eadcm uni tertio scil. essentiae; ergo sunt eadem inter se ». Kespondctur distingiumdo majorem: dummodo non magis opponantur ad invicem, quam uni tcrtio, conoedo; secus, ncgo. Sic autcm opponuntur ad inviccm plures relationes, non vero opponuntur essentiae.

In art. 4 dctcrminatur quod sunt quatnor rclationcs, quarum una, scil. spiratio activa, non opponitur ncc patcrnitati, nec filiationi; sic sunt trcs rclationes ad invicem oppositae.

Ut notat P. dcl Prado, op. cit,, p. 543: <• Divcrsitas inter Suarc/ium ac D. Thomam in dcclaratione mysterii SS. Trinitatis originem trahit ex diversitate doctrinae in Philosophia prima. Radix pracdictorum ejcsurgit, quod juxta Disputalioncs mctaphysicas Suarc/ai: i° non admittitur. scd potius reicitur ut absurda. realis compositio cssc et csscntiae in crcatis; 2° consequenter non distinguitur in relationibus realibus creatis inter cssc ad alierum, in quo consistit relation^ essentia vel natura, et cssc quod cst actus essentiae; 30 consequenter non salvantur trcs rclationes rcalcs in divinis, juxta Suarczium, nisi per iria cssc, quae ab co ejusque discipulis dicuntur irlativa, at de facto sunt absoluta. quia cssc in divinis est ipsa natura vel essentia Dei et pcrtinet ad praedicata absoluta; 40 consequentcr ad illa tria cssc sequuntur trcs pcrfcctioncs. quae sicut tria csse trium relationum, ita sunt in una persona, quod non sunt in altera. Sunt emm tria esse et trcs pcrfcctiones, quae ad inviccm realiter opponuntur: mde omma inconvcnicntia supra indicata, et alia plura. ut infra patebit .

E contrario haec omnia ineonvenirntia toliuntur si admittitur cum S. Thoma. quod cssc accidcntis (distinctum ab ejus essentia) cst inessc, quod cssc in relationum divinarum cst non accidentale, sed substantiale et proinde unicum pro diversis rclationibus et personis.

Qu. XXIX. - Dc Personis Divinis.

Pnmo absolute de pcrsonis in commimi, deinde de singulis personis ,-t demque comparativc ad esscntiarn et ad invicem. Sic absolvitur tractatus' De persoms autem absolute in communi sunt quatuor quaestiones: ' i» De sgnificatione hnjus nominis «persona», q. 29.

2° I)e pluralitatc personarum.

3" JJe earum diversitate ct similitudine.

4" Quomodo possint a nobis cognosci.

nantinnc SHT 9f*UntHr qUatUOr: 10 de definitione personae; 2« de com- Ct ~„fg:::i.;,,';n;,tCt ^-'-tiarn; ibi persona identificato cun, 1° utrun nr T • 3 Um "0men Pers°nae sit ponendum in divinis-

;!n,n x 10 1 : 2 n ;Sn» : m, Deo signir,cet rciati°nem- eabilem. VdSfL^S f tentemaliis °PP°*tam et incommuni- •ribus personis communP ^ S" Sentlendum de subsistentia absoluta ctione nec m.Uup.i^S^d^ °a m absaue u,la distin"

k»**. Utini quidem ut Tertu.li , f Z Ad hoC necessari»* fuit magnus personae in Deo "^S^,' ' Spontanee sunt tres

Sancti sunt perscX Sed fu 'i,? T n0mma Patris' Filii- e' <«iam Spiritus «!•«« ^aepe voces oiofo ct toW n °C •magna diflici,ltas P™ «raeds. apud substantiam seu^^rT Ufrpabantur ad designandan, ■»■■ vocfa latinae « pcrsonac ^„1, ' ''""^ ■ ™X ^0™"™. ^ «* «j»™ mduebaat hfctrion* ad ™S ^^™ \el theatrakm

Art 1 De definitione personae.

<l"»> Atistotelis transivit 7 H r% 100 sanctu9 aivisionem gcneris tuhVL dcfinitlone nominali ad 6 nens substantiae, et per comparationem

DE DEFINITIONE PERSONAE

IOI cum rebus simUibus et dissimilibus; sunt primariae regulae venationis defmitionis realis, quae exponuntur in I . II Past. Analyticorum, comm. S. Thomae ., iect. V ad finem.

Initio S. Thomas ponit tres diflicultates contra definitionem receptam Hoetii: •< Pcrsona cst ralionalis naturac individua substanlia ».

i" Ouidem. nullum singulare defmitur, v. gr. Socratcs non definitur, quia definitio exprimit essentiam quae multis singularibus convenit. Responsio erit: si hoc singulare non dcfmitur, singularitas definiri potest et haec ad personam pertinct.

2° Videtur quod adjectivum « individua » sit superfluum, si nomen substantia exprimit suhstantiam primam quae, pro Aristotele, est substantia sin- gularis,

3ft et 4U difficultas sunt minoris momenti; 5a est quod anima separata eSt rationalis naturae individua substantia et tamen non est persona.

Responsio tamen est affirmativa: scilicet hacc definitio data a Boetio con- veniens est:

r° Propter auctoritatem Boetii et quia communiter recepta est ut bona a theologis.

2° Rationaliter explieatur hanc definitionem esse bonam. S. Thomas supponit definitionem nominalem personae, scilicet nomen persona, quamvis etvmologice veniat a personando et repraescntando alicujus gesta, tamen significat quodHbet ens rationale singulare ab aliis distinctum, v. gr. vocatur persona Socrates, Plato, unusquisque qui potest dicere: ego sum. ego opcror. Sic in omnibus populis communitcr in grammatica distinguuntur prima, secunda, tertia persona. ego, tu, ille. Et juristae antiqui addiderunt: persona distinguitur a rebus prout est sui juris; imo olim dixerunt: in ordine legali servus non est persona, quia non est sui juris. Suflkit. initio inquisitionis philosophicae definitionis, habere notionem communem: ens rationale individuale, seu singulare ab aliis distinctum; gallice « un particulier o; italicc «un tale ». Brevius persona significat « subjectum irdellipns et libcrum ». Definitio nominaus vel quid nomims confuse continct quid rci, seu dcfinitionem realem.

Definitio autem rcalis non demonstratur, ipsa est fundamentum demonstrationis proprietatum rei definitae, scd metbodice inquirenda est per divisionem generis et comparationem inductivam.

Ad transeundum igitur ab ista definitionc nominali personae ad realem. considerandum est genus supremum rei dcfiniendae, et recte dividendum est. Attente legendus est articulus.

Genus rei dcftnicndac est substantia. ( irca hoc S. Thomas notat in pnma parte corp articuli: In gencre substantiae speciali modo mvemtur individuum, substantia enim individuatur per seipsam, dum accidentia per subjectum in quo sunt. rndc convenienter individua substantiac habent aliquod speciale no.nen prae aliis, dicuntur hxpostascs, vel substantiac primac seu singulares, seii supposita, i e primum subjectum attributionis eorum quae eis eofivemunt v. gr. haec arbor cst suppositum, item hic eanis. Aristoteles (de Categorns, c. 2 ^ ^ Stantiam primam » vocat individua, ut Petrum, Socratem; dum « substantias secundas » vocat genera et species. ut hominem, ammal. vivens. bnde haec di-

I02 DE PEilSOOTS DIVINIS stinctio eadem esl ac divisio in suhstantiam individualem et universalem I)" • Anstoteles, secundas substantias praedicari de primis tanquam de subieet non quod ei inhaereant ut accidentia, sed quia exprimunt naturam huin ° subjccti. ce

Addit Aristoteles quod individua fier sc principalius subsistunt; f'Cnc enim et species non subsistunt nisi in individuis. Suppositum est id quod pers* separntim cxistit ct operatur. Se

I nde substantia prima est idem ac suppositum, seu subjectum attributionis naturae, existentiae. et accidentium, v. qr. haec arbor, liic canis. Sic persona defiiuenda comparata est cum dissimilibus, scil. cum accidentibus, et cum t^eno ribus ac speciebus. ™

Xunc, in secunda parte corporis articuli, comparatur cum similibus i e ruin aliis suppositis, scil.: ' ' a Speeialiori et pcrfectiori modo invenitur particularc et individuum in subs tantus rationalibus, quae habent dominium sui actus et fier sc aguni n inde- SSSE* ' Sta,UU mdivito rati°naIis naturae habet speciale nomen rtef TSm^ ^ indhidua Substanlia raHonalis naturae. lacc defimtw reahs expnmit « quid rei »> quod confuse continebatur in

U^J^J^f ddinitionis I)er ■**■■« objectionum

«&S fStS^^T ;im,ividua" non est -Perfl««m, aliis verbis de subfecto reaK rmn P Scdlcet s,nt?ulari. *cu de supposito, « ?« « /S q °d non potest attrib™ alteri subjecto comfcb^ :,<1 (,CSi^;mdUm -dumJSubsistendi qui

»lae sunt capaces J ^^T^ ^ DCr se *Paratim subsistunl

II ^ ""fi"itio"c ~- - — est quid sit personalitas;

Quid sit personalitas.

«„iS^^*ta .wa« „„minnli Pe,,on.,lita(is ad ejus i'"""""'"" * - s homTTp^ ****** « op, L praesertiTO a kct. l3 sq. "oma "' p« Analylicis, 1. ]i, c, I2 sf| _ ro3

SecwuVum sensum communctn personalitas est id quo aliquod subjectum cst persona. sicut existcntia est id quo aliquod subjcctum existit. Koc forte videtur nimis ingenuum, et tamen hoc in confuso jam continet qnod peisonalitas, quidquid dicant certi auctores, non formiliter contituitur per existeritiam (1).

Philosophicc trariSittfS methodicus ad delinitioncm realem pcrsonalltatis fit per inductionein eomparativam, comparando personalitatem ma^is explicitc definiendam CUm similibus et dissimilibus, et rech- dividendo genus substantiae in quo est.

Variae sententiae scholasticorum: Dividuntui inter se in ha< re scholastici prout admittunt aut non admittunt djstinctionem realem inter <]uod cst ct cssc, ac intcr csscnliam crcalam ct cssc.

Scotus banc distinctionem realcm rcjiciens, dicit: personalitas est quid ncgativum, scil. negatio unionis bvpostaticac in natura sirtgulart, v. Socratis aut Petri (cfr. Scotum, in III Sent., dist. I, q. i, n. 5 sq.V

Suarcz, rejiciens j)ariter praedictam distinctionem realem inter essentiam creatani et esst.-, dicit: perSOnaHtas est inotlus subslantia/is pracsu pponcns cxistcntiam naturac singularis eamquc rcddens incommunicabilem (cfr. Suarez, Disp. mcl., disp. 34, sect. 1 , 2, 4 etc; de Incarnationc, disp. XI, sect. 3).

Intcr auteni scholasticos qui, cum S. Thoma, admittunt distinctionem realem, sunt praesertim tres sententiae:

Cajclanus in 111, q. 4, a. 2, n. VIII sq. et plerique thomistae dicunt: personalitas cst id quo natura singularis fit imincdiatc capax cxistcndi per se separatim. Alii minus explicite dicunt cum Caprcolo: est natura sin^ularis ut cst sub suo cssc. Or. ("apreolum, III Sent., d. V, q. 3, a. 3, § 2.

Dcnique Card. L. Billot reducit personalitatern ad cssc actuans naturam singuiarem (cfr. L. Billot, Dc Vcrbo incamato, cd. 5a, q. 2, pp. 75, 84, 137, 140).

Intcr modernos, plures hanc quaestionem consideras erunt sub aspectu non ontologico, sed solum psycholo»ico et morali; ac dixerunr personalitas constituitur aut per conscicntiam suiipsius aut per libcrtatem. Sed consdcntia et libertas sunt solum manifestationes personalitatis; subjcctum sui conscium debel prius constitui ut subjectum capax diccndi: ego. Item subjectum liberum est quidem moralitcr sui juris per libertatem. scd prius debet ontologice constitui ul subjectum: clm). tu, ille.

Vera notio personalitatis. Quaerenda est igitur definitio realis personalitatis ontolo,i(icac in ipso genere substantiae, nam persona est substantia seu subjcctum intelli'<cns ct liberum.

Proccdendum est luogressivi-, dividendo genus substantiae per sic et non. ut supra dictum est, et comparando personalitatem deliniendam eum similibus ei dissimilibus.

1. Pcrsonalitas, seu id quo aliquid est persona, non est quid negativunt, scd quid fiositivtm ut ipsa persona cujus est constitutivum form.de. Si dependentia accidentis est quid positivum, a fortiori independentia supp;>siti seu per*

(0 Sic S. Tiiomas sac,,,c dicit, v. gt. C. GnUes. I II. c. 5-': • Oportet ui omtn substanfa quae cst practer ipsum Dcum. csse aliud ipsam substantiam (seu ?Wd «/) ct J« SlC pcrs.mal.t as cst ,/ quo aliqnid cst ouod, scilicet sopppaitura ,„ natura rationali. s.cut cx^tcnt.a cst ui ,,uo alu,>n,l ffiristtfc

,„4 DE PERSONMS DIVINIS sonac, scil. id ratione cujus est quid per se separatim existens. Insuper per nalitas Socratis aut Petri pertinens ad ordinem naturalem uon putest defi S'°" per netfationem unionis hj postaticac, quae est quid essentialiter supematura'" et unicum; scqucretur quod pcrsonalitas Socratis non posset naturalitcr cognosci

2. Pcrsonalilas, ut quid positivum, dcbel csse quid substanlialc, non vcr accidentale, quia persona est substantia; proinde personalitas proprie dicta n potcst formaliter constitui per conscientiam sui nec per libertatcm.

Sic personalitas comparata est cum dissmilibus, scilicet cum negativis et cum accidentibus; nunc comparanda est cum similibus et affinibus in eener,. substantiae. 6

3. Personalitas ut quid substantiale, non est ipsa natttra subslaniiae neaui dem natura haec, scu natura hnmana singularis; nam natura etiam ut' indivi duata attnbuitur personae, ut pars ejus esscntialis. Sic S. Thomas dicit III q. 2, a. 2; «Suppositum sjgnificatur ut totum habens naturam sicut partem ormalem et perlechvam sui ,, Sic non dtcitur , Petrus est sua natura » n„h totum non est pars sua, sed est majus sua partc, plura alia continct '

^ personahtas est ipsa nalura singUkrts sub cssc, nam natura singularis ,f ' * "l I"1"1 «'«"'. ^ id quo aliquis cst homo; id auod cxistit est

cu„,si du n , "°n f,"atUra Sin^k sub ^ alioquin n, Christo cum sint duae naturae, essent duae personalitates et duae personae

Petro • jam f existenti* ^uitur stentia' * *! S P^dicatUm cbntingens; imo cxi-

Nulh ,,i IT '^ CU,USllbCt personae creatae aut crenbilis.

mas C, Ccnt I c " i' an"l'hCa- °St sm,m esse- U»de. ut dicit S. Tho- sed qu!, al qui,,;, , , , S „C ,"Setlultur »«™>m »<>„ sicut habeutem esse, «sse s,.q,„„?r personam cons t tuto u^ """/"<!"' Si »<"«»

1"- si L conTti uc 1 1™ te^r crnT' n°" COnStituit rMis i„ter personum ££2 eUs"e e^ nn ,' iKrSon™' P^ret rf,s«MCtfo """ <'st s„„m ,ss, Aliis ve |m j, ,; f no" •""'>lms esset dicere: Petrus mentis seu realiter St &n( "* S,1"ni considerationcm Petri, fonnaliter comKslius «25 persona Petri <im° PersonaUtas rctri' »™ wma ■ ^ r „ „ 2°r r m""" — • >™

"> Pntria p,r oppoUm , , n n, ?* ** HoC lucidissime videet solus aicere potcst:'/^ ^ f j£ *" ~ *«« « s«,

5. PefSonalitas ii>itur cst mkA? a. -

«ntmgeps subjecti et uUi,„a etus lc rli ":' mU'm est Pracclkatum gfonalitatem. quae „,>„ p^ ^ ^'^ ^ltur ^stcntia pracsupponit P-C„_1:r_l e;leSSl'.ut Suarez. modus substantialis postc- sou conscicntiae suiipsius et dominii c - i uo„u„„ suupsius.

PE PEFffllTIONfe PERSOKAE

Ilacc definitio realis explicitc cnuntiat id qucjd confuse continctur in hac definitione nominaU rcccpta: personalitas cst id quo aliquod subjectum intelligens est persona, sicut cxistcntia est id quo aliquod subjcctum existit. Sic personalitas dilicrt ab essentia et al> existentia quas conjungit.

Cajetanus in III, q. -}, art. 2, n. VIII, ad ostendendum quod « quid rei » confuse continetur in « quid nominis » seu quod dcfinitio realis personalitatis dcbet servarc id quod confuse continctur in ejus dcfmitionc nominali, optime clicit : " Nomen pcrsonae... et similitcr pronomina demonstrativa personaliter, ut cgo, tu, illc, omnes confitcmur significare formalitcr substantiam, et non negationcm (ut vult Scotus), aut accidens, aut cxtranea. Si hoc omnes fatemur, cur ad quid rci significatae pcrscrutantes, (scilicet cur transeundo a dcfinitionc noininali ad realem) divertimus a communi confessione? ». Scilicet cur divertimUS a sensu communi, seu a ratione naturali, ct obliviscimur definitionem nominalcm personae?

Undc non mirum cst quod hacc sententia admissa fuerit a plensque thomistis, scil. a Ferrariensi, Bannez, Joanne a S. Thoma, Salmanticcnsibus, Complutensibus, a Goudin, Gonet, Billuart, Zigliara, dcl Prado, Sanseverino, Card. Mercicr, ( ard. Lorenzclli, Card. Lcpicier, Hugon, Gredt, Szabo, Maritain, ct multis aliis (1).

Citantur quidem aliqui tcxtus Capreoli, juxta quos persona est natura prout csl sub cssc (2). Hi textus non vere opponuntur scntentiae Cajctani, quia pro eo personalitas cst proprie id qtto singularis natura rationalis fit immediate capax cxistcntiac, et manifcstum est quod id quod existit non est ipsa natura Pctri, scd pcrsona ejus, ipse Petrus.

Aliis vcrbis: pcrsonalitas est id quo subjectum intelhgcns ct hbcrum constituitur ut subjcctum possidcns ncmpe suam naturam, suas facultates, suam existentiam, suas operationes, conscientiam sui. ct actualc domuuum hberum suiipsius. Gallicc dicitur: un bon sujct, un mauvais sujcl, ctiam ltalice.

Dcnique haec sententia, a plerisquc thomistis admissa, fundatur non solum in multis tcxtibus S. Thomae jam citatis, sed ctiam in his: I. q. 39. a- 3' ' 4 „ Forma significata per nomcn persona non est essentia vel natura sed p^rsonalilas» Unde pro S. Thoma personalitas est quacdam forma seu formahtas vei modalitas ordinis substantialis. Idem dicit I Scnt. d. 23, q. r, art. 4. aa 4 ■ "Nomen pcrsonae imponitur a forma pcrsonalitatis, quac dicit rationem subsistcndi nalurac tali ... Itcm alibi (3). Id est personnlitas cst ul quo subjec :tiim rationale habct jus ad essc per sc separatim. Sic pcrsonalitas cst modus substan-

(,) Obfedio: Ex actu ct actu non fit «num per so. Atqui supposi um est unum p* se. Ergo non potcst constitui cx tribuS actibus: esscntia. subsistcnt.a ct existcntia.

Vsf,: Ex actu et actu non fit unum pcr sc. scil non «,t una ^™-™™^™ * ' tatc, quae est forma significata per terminum».

IOO DE PERSONIS DIVIMS

Ualis, sed antcccdcns essc, non subsequens per respectum ad esse, narn osse ultima rci scu subjecti actualitas. est fnsuper S. Tliomas dicit III, q. 4, a. 2: « (In Christo) si natura humana 1 esset assumpta a divina persona, natura humana propriam ftcrsonalitatem ha bcrct, et pro tanto dicitur persona divina consumpsisse personam, Iicet improD qui;i persona divina sua unione impedivit ne humana natura propriam person1 litatem haberet ». Sic secundum S. Thomam personalitas distin»uitur a natu" singulari, et etiam ab existentia, quia dicit III. q. 17, a. 2 ad im: « cssc seouitu' personam tariqtiam ftabentem essc», i^itur eam non constituit Denique dicit III, q. 17. a. 2, ad 3*: 0 (In Deo) trcs pcrsonac non habcnl nisi unum essc» sir personalitos non est idem ac esse, cum sint in Deo tres personalitates et umim esse Item in Quodl. II. q. 2, a. 4 dicit S. Thomas: aEsse non cst ratione suhho siti (creatlj » Xullum enira suppositum creatum est suum esse

Rcma.u t Igitur quod persona est subjectum intelli^cns et' liberum nuod analogice diotur de homine de angdi* de personis divinis, et personaUtai ^ t qWl U mlV"m CSt qmd CSt' ScUicet i(1 1uod detcrminat naturam singularera ut sit unmediate capax cxistendi per se separatim (1).

Corollaria.

P rsona, sed pars prindpiOis oeran». % ,• • awma seParata non est

Pro»de Humaaitas Christi ' ct no" solum ani™ ejus».

**** (,,,„,„ ,, , , ,;' '"r™1'. **> ,icct sil individuata seu eatnati. suppositum, sed pertmet ad suppositum Verbi In-

^«SSl&grSr^ « - P-sona, scilicet

Sntelligentias, duas S iS, J™5 'd"':lt *«- "aturis, duas

U"'m- ■'•'■™ — ™> iS,1^**» ' 7."»" >l'-m. eandem libel u,« asuur ,ic persona t-TKI-M IM-K^n.\ SIT IDI-M QIJOI) II YPOSTASIS, SUHSlSTfLNTI A F.T F.sSKNTIA 107

5<im corollarium: PersonaHias maxime difjcrt ab indivuluaiionc cujus principium est mateiia quantitate si'/nata. Individuatio enim proprie cxcludit comniunicabilitatera uniYersalis ad inferiofa, sic fit pei aiiquid infemim, scilicet per materiam in qua recipitur forma, ita ut forma recepta non sit amplras participabilis (cfr. III, q. 77» % 2).

E contrario p.-rsonahtas exrhulit proprie et lormaliter communicabilitatem naturae ad allerum subjcctum seu suppositum, quia natura jam est tcrminata ac possessa ab uno SUbjcctO pcr se separatim exi^tente, v. ig. a Petro, natura bumana Pctri non potest attribui Paulo. Proindu S. Thomas dicit I, q. 29, a. 3: «pcrsona significat icl quod est pcrfcctissimum in tota natura, scilicet suhsistcns (per se separatim existens) in rationali natura », dum individuatio nostra sumitur ab eo quod est in ndbis injimum, id est a matcria. ( fr. S. Thomam, dc Po- ientia, q. 9» a- 1 et 2-

Sic in ( hristo, dum indix iduatio provcnit sicut in nohis a materia. perso- nalitas est increata, ideo inlinite ab invicem distant. Unde nomen imiividuum designat potius id quod cst inferius in homine, id quod subordinatur spcciei, socit-tati et patriae, dum persona desifjnat id quod superius est in homine, id ratione cujus homo ordiiuitur directe ad ipsum Deum supra societatem. Sic societas cui subordinatur individuum, ordinatur ipsa ad plcnam perlectionem personae humanae, contra ctatismum, qui jura supcritjra personae liumanae negat. Sic intt llectus per'emt non solum ad conct ptum distinctum. sed etiam ad concej)tum vhrum personae, immediate sul^jiciendae Deo supcr omnia dilecto.

liaec sufliciunt quoad definitionem personae. Pro simplici intelli^entia dogmatis sufficerct clicere: persona est subjectum intellizens et liberum; sic dicitur analogice de homine. de aneelo, de personis divinis. nam quaelibet est subjectum intelligens et liberum (1).

Akt, II. — Utrum persona sit idem quod hypostasis, subsistentia et essentia.

Status quaestionis.

In hoc articuio statuitur aequivaientia vocis latinae PERSQNA cum voce graeca HYPOSTASIS. S. Thomas, ut patet per res])onsionem ad _n' et ad jm, COgnoscit dilTicultatcs quac ortaC sunt circa lioc inter ^raecos et latinos. CiraCCl nolebant vocem « personam >» quia pro eis Significabai brvam qua hlStno m theatro gerit vices lamosi liominis, etcum idem histrio potest successive sumere diversas larvas ad diversos herocs repraescntandos, crat penculum Sabelhatusmi, sec. quen. peisonae divinac sunt solum dixersi aspectus Dei agentis ad extra.

Ex alia parte latini piius nolebant voccm a hypostasis 0 qina non raro Slgnl

(,) Pcrscalilns ontologica cst i«itur id subjcctum cogitans cst subjcctum: 9*&j^**

psychologica cst id quo boc subjcctum cst sui consch.m: pcrsonahtas moralis cst kl quc .^C 8£ bjcctum cst sui juris. Pcrsonalita, intdkctualb ,ua„i,cstat,r in valore. alutu.unc. ^•vcrs.^Uto JMdicU; porsonauis moralis co magis apparot ftuo virtutcs conncxac .,uac d.aract.-rcm o.n.t, mt pracvalc„t snpra physicum tempoxamontum. l'crs(,„al,tas rcl,g,osa co major cst. quQ ho.no magb intimc unitur Dco.

I08 DE PERSONTS DIVINIS ficat substantiam, sic erat periculuni Arianismi, dicendo: sunt trcs substantiae in Deo, ct igitur substantiae subordinatae.

Difficultates istae cessaverunt cum explicatione quam dedit S. Basilius dum distinxit snmificationem harum vocum: ousia et hypos/asis; ousia , inquit significat subslanliam numcricc communcm in tribus personis, et hvposlasis signi' ficat id quod cst singulare et reale, ita ut sit distinctio realis inter personas^ad invicem. Tunc formula graeca « ircs hyposlascs » fuit acceptata ut acquivalens huic formulae latinae a ires pcrsonac ». Attamen formula graeca non poterat in traductione latina cxprimi, quando nondum rxistcbant voces « subsistentia et suppositum ».

Hae voces (correlafivae ut abstractum et concretum) nondum existebant saeculo IV; S. Hilarius ct S. Augustinus eas ignorabant. Vox subsislcnlia inventa est a Rufino circa 400 annum (cfr. de Regnon, op. cii., I, 227). Rulinus sumit hanc vocem « subsistentia » ex subsistere, sicut substantia vcnit a substarc Hoc satis naturale erat, nam latini dicebant: tres personae divinae subsistunt (cfr. hicad 2). Vox hypostasis in fine admissa est a latinis, imo unio duarum naturarum m ( Jinsto vocata est comtminitcr unio hypostaiica. Cfr Denz 115 216 Boetius autem, qui scripsit initio saec. VI, non bene intellexit feUcem in"tervcnturn kufim (cfr. de Rcgnon, I, 227) et tenuit quod absolute loqucndo dici posset: trcs sunt substantiae in Deo, si usus Ecclesiae hoc permitteret. S Thomas m praescnti articulo, magna caritate vult benigne interpretarc verba Roetii'

Boctii °V,r rr C°mP "XraS hujVS artkuli' sic ad 2M dicitur ad explicanda vcrba hc , t lfvClnr m *ST PlUra,iter trCS pCrS°naS et s^sistei!tias, ita graect 1 nt t.c, lupostascs. Sed quia nomen substaniiac, quod secundum proprietatem smMificatioms respondet hypostasi, aequivocatu apud nos c«n an-

^ZX^T qTd0qUC hyP0StaSim: 116 D0S5it C- -oToccasio, ^ Ser SK^ tranSfCrre *»» substantiam, starcStmc^2iUI^L,Xi!)ene intClliSenS' aUter di5tin^uit ^sistere et subsnnt'^ ^l^Z^ P? rCSpCCtUm ad accidcnti^ Sic sola individua

Al» fetd uLpor<^ .^'t,^T 'rS"CUS' diaCOm's Ecdesiae subsistere. s L s„p„, *t „ f" ^ "'" corr' h,,u™" «">siste„tiao non est son». PPositum, stcut co„cret„,„ correktivum personaUtati est pcr-

-«xrA-ar- - t.TKI- M NOMEX PERSOWAE 31T 1'OXEXDUM IX DIVINIS

Responsio. His non obstantibus, conclusio articuli cst clara, scil : In genere rationaliuin substantiarum nomen pcrsona siqnificat id quod significant communiter in toto gcnerc substantiarum haec tria nomina: hypostasis, substantia, rcs naturac; sdl. primum subjectum attributionis seu suppositum. Hoc apparet ex co quod substantia dicitur dupliciter, scil. substantia secunda seu ousia et substantia prima, quae quatuor nomina habet: suppositum, subsistentia, hvpostasis et res naturae.

Primum nomen, scil. suppositum, significat intentionem seu rclationem logicam subjecti attributionis ad pracdicata; tria alia nomina significant rem ipsam (non relationem logicam), sdl, subsistcnlia, concrete sumpta, significat substantiam primam secundum quod per se separatim existit; rcs naturac secundum quod supponitur alicui naturae communi; hypostasis secundum quod supponitur accidentibus.

Notandum est quod hypostasis concrete sumpta est idem ac substantia prima. Sed subsislcntia sumitur hodie modo abstracto et correspondet igitur non personae sed personalitati.

Unde et in hoc insistendum est: Concretum correlativum subsistentiae est suppositum sicut personalitas correspondet personae. Quidam vero auctores. volentes identificare subsistentiam cum existentia substantiae. dicunt concretum correlativum subsistentiae esse subsistere, sicut existere est correlativum existentiae. Hoc cst erroneum, nam suppositum, cui tribuitur existere et subsistere ut praedicatum contingens, debet in se habere id quo est suppositum, scil. subsistcntiam vel pcrsonalitatcm, si est ens rationale.

Manifestum est quod concrctum correlativum pcrsonalitati non est subsistere. scd pcrsona. Revera abstractum correlativum ipsius « subsistere i est existentia substantiae, sicut existentia accidentis correspondet ipsi « inhaerere ■ (1).

Brevius hic articulus reducitur ad hoc: nomen pcrsona designat, m genere rationalium substantiarum, idem ac hypostasis vel suppositum m toto genere substantiarum, sciL id quod per se separatim existit (in tcrtio modo dicendi per se) - (cfr. Post. Anal., lib. I, c. 4, lect. 10).

Ad 2, ad 4 et ad 5 sunt benignac interprctationes textuum Boetu. qui in hac re minus recte loquutus cst.

A uT. III. — TJtriim nomen personae sit ponendum in divinis.

Responsio affirmativa ad tidon pertinct, utpatet cx Symbolo S . Aha est persona Patris, aha Filii, alia Spiritus Sancti ». Item IV Conc. Latcran. In corporc articuli datur expUcatio theologica, quae sic enuntian potest. Deo attribucndum est omne quod perfectioms est.

(■) Sic corrclatio scribcnda est intcr tcnninos abstractos et tcrminos concrctos:

Tcrmini concrcti Tcrnnni ^tracH pcrsonac corrcspondct pcrsonahtas.

v subsistcntia

S,1l,I,0S;t° . «istentia snbstant.ac.

P3! sl'bslstcrc " eK,Stcnf,.i accUlentis.

ijisi mhaercrc ..

1IO DE PERSONIS DIVINIS

Porsona autem significat id quod cst perfectissimum in tota natura sc'\ subsistens in natura rationali seu subjectum intelligens et libcrum. ' Brgo convenienter de Deo dicitur nomen personac ct modo excellentissun [>, us cnim est ipsum esse subsistens in natura intellectuali, et est lfij Unde quidquid ad personam pertinet ei competit formaliter eminenter. Sic nhi losophi theistae loquuntur de Deo pcrsonali, pcr oppositionem ad pantheismum secundum quem Deus cst immanens mundo ct in eo operatur ex necessitat' naturae, non libere.

Ad i : Deus est maxime per se ens et perfcctissime inteUigens.

Ad 2: Unde hoe nomen personae, secundum suum si-niiicatum formal* niaxinir Deo convcnit, nam dignitas divinae naturae exccdit omnem di mitatern

Ad 3: Kesponsio ostendit quod S. Thomas bene cognoscebat difficuitat™ in Ikic rc intcr latinos ct graecos.

Ad 4: *Mividuum es$e Deo competere non potcst quantum ad hoc auod md»v,duat,oms p.mapium est matcria, sed solum secundum quod imporiat mcommtmcabtlMm , Hoe bene notavit Richardus a S. Victore Sic pcrsona Patns cst mcommumcabilis Filio, sic etiam explicatur quod humanitas cS

Knf^ PCI' matmam' nOM communicatur sS s,to CUVino Verhi, m quo ejdstit 1 ^

' IV' Utr,Im hoc nomen P<™ in Deo significet relationem. StaUis quaestionis.

«curidu» relationes ^ , ' 1 non 1*** «se pluralitas msi nen,, stmt in Dc0 u °0 ' ™ Secundum autem Revelatio-

»dPunam °mn" diffi™^« positae

'<""' **** »»»: ii Mrio^ «'iSr SM""C:'1 1»«' absolutum "• Oeo non reaUtcr distineuituV ah ^ "on ad 'lltl""»; 21 persona

') PlOb. auct. l^t«/Vrr.-„ "Tl 3* T*- ^""'""^ * «rtsfcto** sonas pertinens rehtiun. ,„ si ', if„ '.TpS ''"""-'. ": «omen ad per-

•{e C(mtra) c»mdicimus «Deusi i rR< M imc NO.ME.N 1'ERSONA 1N DEO SJGNIPICET RELATIONEM non ad ali<Juid dicitur ••. Ibid. num. 2«So: « ln relntione enim persounrum numerus ccrnitur... In hoc soluni uumerum insinuant quod ad inviccm sunt

Itcni ( onc. Flor. (Denz. 703): «In Deo omnia sunt unum et idem ubi non ohviat relationis oppositio ».

Quoad theologiaiil positivam d(« liac rc, cfr. Petau, De Trinitale, lib. IV.

In COTfore articuli. ad hoc cxplirandum, S. Thomas refert prius tres opiniones, et postea dat propriam sentcntiam.

Ia Opinio, scil. MagistH Sententiarum, est: ctiam in Deo nomen personae in singulari potest sumi pro absoluio, sed in plurali sumitur pro rel itivis, contra haereticos, praesertim arianos, qui diccbant: tres personae sunt tres substantiae subordinatae.

Rcspondct S. Thomas: si hoc nomen persona etiam in Deo, saltem in sinsulari, significat quid absolutum, non satis receditur ab errore haereticorum, sc£L arianorum. Sic enim multiplicarctur aliquid absolutum, allirmando pluralitatem personarum.

2a opinio: nomen personae in Deo si^nificat esscnliam in rccto et rclationcm in obtiquo. Quia, ut aicbant, persona dicitur quasi per sc una. Sed haec est falsa etymologia. Hacc opinio corrigitur per sequentem.

3a opinio: nomen personae in Deo sijnificat rclationcm in rccto et cssenliatn in obliqno. Kt S. Thomas notat: Isti propinquius ad veritatem accesserunt.

Deinde S. Thomas probat suam propriam sententiam, scil.: Pcrsona divina significat relationem ut subsislcntcm, sic:

Pcrsona in communi siiinificat iriteUectualis naturae individuam (seu distinctam) substantiam, vel hypostasim ab aliis distinctam.

Atqui in Deo non sunt distiuctioius rcalcs nisi secundum rclationcs originis quae sunt subsistentes, q. 27.

Er^o in Deo persona significat distinctam rclationcm ul snbsistcntcm.

Explicatur: Hoc est dicere: In notione personae in communi sunt -duo: scil. distiuctio per incommunicabilitatem (ego, tu, illej et subsistentia, in natura qmdem intellectuali.

Atqui ha(>c duo in divinis non inveniuntur nisi in relationibus realibus ;id invicem oppositis et sic realitcr distinctis. quarum « esse in ■ est substantiale, et idem omnino ac ipsum esse subsistens.

Brevius dici potest: persona in quacumque natura rationaE significat subsislcns ab aliis distinctum. Atqui in Deo non est distinctio nisi secundum relationcs reales quae sunt subsistentes. Ergb in Deo persona significat relationem non ut relationem, sed ut subsistentem, Sic servatur in Oeo notio analo^ica personae. scil : subsistens ab aliis distinctum. Legenda est terti.i p.irs articuh.

In qu. De Potcnt. q. 9, a. 4. S. Thomas dicit: oRelatio significata includitur oblique in significatione personac divinae, quae nihil aliud est quana dtstinctum relatione subsistens in cssentia di\ ina p seu subsistcns relatione distmctum in natura divina.

Difiicultas. Persona rcddit naturam incommunicabikmi altt-ri suppjsito. Atqui rclatio subsistens Patcrnitatis non reddit n.ituram divmam mcommu.ucahilem. Krgo haec relatio subsistens Paternitatis non constituit pjrsonam.

112 HE 1'ERSONIS DIVINIS

Rcsponsio: Dist. raaj.: pcrsona absolula reddit naturam finitam incomm ' cibilem, concedo; persona relativa rcddit naturam divinam inconmnmicaiyiUm subdistinguo: cx partc sua, concedo; cx alia partc, nego. Sic natura divina0"*' tcnninata a Patemitate est incommunicabilis, et in divinis est unus solus P fUt ac solus Pater « dicit ». Ita in triangulo aequilateraJi, primus angulus constn^ ctus rcddit supcrnciem incommunicabilem ex parte sua tantum, sed haec sun/ ficies communicatur tamen duobus aliis angulis oppositis. ' "

Haec responsio minus clara videtur quam objectio, quia objectio sumitnr . x nostro modo infimo cognoscendi, dum responsio sumitur ex altitudine inrf fabihs mysteni, et igitur postulat profundam meditationem et maturitatem mgenii. Nec necesse est quod theologia ostendat omnes objectioncs factas contn mystena esse evidenter falsas, sufficit quod ostendat eas non esse necessaria seu cogcntcs, ut dict S. Tliomas in Dc Trinitatc Boetii, q II a i

Jn fine corpons articuli plura enuntiantur corollaria

^^mm Sicui Dcitas cst Dcus ita Patcmitas divina cst Dcus Patcr P-t" ejus csscntia* sunt aSia ectsT mat£nam' in Mkhack

sistens, sfenificatur b ttj£ °me" pcrsona' ct ut relatio. non ut sub- •" «Vi^^l * * P-t significat relatio- i-Slrl: SffiM» " °St -1 incom- r. S,,v.„„r i„ i,„ ' ut n^tum est in corp. art. ».

f*» ilstinctum NwJmto^S*? i K?*SOnae' scil subsistens. *atut * Personis dviwi. d pe 2™ , • U?n,m)' °-uod P^POrtionaKte £**>»a« «rftac inM|l. „ , Uef rsom • " i«chcis, de pcrsonfe humanis. Sed trcs

P« «mdcu „„lor,,„ ess,,H,,i;„,CJndcm mMcctacm esscntialem, ct diligunt nnicc per rclaliones sub- Jd eis convenit

1 SKssaasswSS i TKfM lioc KOMEN PERSONA ix DEO SIGNIFICET RELATIONEM

Trmitas, secundum cdmmunem essentiam radividua, et secundum personales proprietates discreta ».

Et in Gonc. Flor. (sessione I; Denz. 703) asseritur « personas divinas per suas proprietates differre ».

Confirmatnr: Ouod est commune tribus personis, non potest specialem constituere personam ab aliis distinctam. Atqui omnia absoluta in Deo sunt fcribus personis communia. Ergo.

2'"" dubium: An personae divinac constituantur pcr origmes activas ct passivas, ut voluit S. Bonavcntura, saltem ei attributa est haec opinio.

Rcspondclur nc^ativc, ex S. Thoma I Pars, q. 40, a. 2. Nam persona importat ex suo conceptu essentiali esse fixum et permanens, cum sit ultimus terminu» naturae, reddens illam incommunicahiliter suhsistcntem. Atqui origo concipitnr essentialiter ut in fieri, nempe origo activa ut influxus et egressus a principio, passiva ut 'ia et tendentia ad terminum. Origo enim activa supponit personam a qua egrcditur, Patcr generat Filium, et generatio passiva concipitur ut quid praesuppositum ad personam Filii constitucndam, juxta nostrum modum concipiendi.

31"" dubium: An pcrsona Patris possct constitui pcr innascibilitatcm, ut vult

Vasquez.

Rcspondctur negaiive, cfr. S. Thomam I, q. 40, a. 3. ad 3. Quia innascihilitas formalitcr sumpta est sohim negatio principii, et sic non potest constituerc personam Patris, quae, ut realis, per aliquid rcale et positivum constituitur. Si autem agitur de innascibilitatc fundamentaliter sumpta. aut illud fundamentum est quid absolutum, et sic personam specialcm constituere nequit, aut est quid rclativum, et sic non potest csse aliud quam rclatio Paternitatis. Vasquez vero hane opinionem proposuit ad solvendam ditTicultatem dc qua nunc agcndum cst.

Examen specialis difficultatis conceptionis latinorum.

Occasione praesentis articuli possumus examinare praecipuam difficultatem quae liabctur in conceptione latinorum. Ea est: Rclalio quac scquitur generationem activam non potest constituere pcrsonam gcncrantem. Atqui rclatio Patonitatis scquitur gcncrationcm activam. nam in ca fundatur. Ergo haec relatio Paternitatis non potcst conslitucrc pcrsonam Patris gcncnintis.

Prius enim est persona quam generct, quia operari scquitur esse.

Objcctio ista quodammodo clarior est quam erit responsio, qui 1 ditheulta> ista sunutur ex nostro modo imperfecto cognoscendi, duin rcsponsio sumencla est ex altitudine ineffabilis mysterii.

S. Thomas hanc dilhcultatem examinat, I , q. -|o. a. 4. Dicit hOC loco: » Proprictas personalis Patris [Paternitas) potest considerari dupliciter. Uno modo ut est rclatio, ct sic iterum secundum intellectum praesupponit actum notionalem (generationis), quia relatio, in quantum hujusmodi. fundatur super actum. Aho modo secundum quod est constitutiva personae; et sic oportet quod pracmtclhgatur relatio actui notionali, sicut persona agens praeintelligitur actioni ».

Hoc est dicere: RelaUo, v. g. Paternitatis, ut relatid aclualiter resfunens tcrminum, scil. Filium. praesupponit quidem generationem activam ct in ea

8 GARRiooc-LACKANon, Dt Dto Trino cl Crealort.

fundatur, sicut relatio filiationis fundatur in generatione passiva. Attamen ' generatio activa praesupponit personam generantem et proprietatem ejus ^ sonalem seu Paternitatem, ut ipsa constituit personam Patris. Et non est ^ hoc contradictio, quia baec relatio Paternitatis non consideratur sub eorl aspectu, sed i° ut relatio exercite respiciens terminum et fundata in generati ^ activa, et 2° Dt principium quo proximum generationis activae, seu ut const*6 tuens pcrsonam generantem.

Ita in triangulo aequilaterali, primus angulus constructus, dum solus est jam cst quaedam figura geometrica (angulus nempe), sed nondum actualiter respicit duos aJios angulos nondum constructos.

Apud thomistas huic objectioni est duplex responsio, ad explicandam S. fhomac doctrmam. 1

Quidam thomistac respondent: Dist. antecedens: relatio Paternitatis suh conceptu ad seqmtur gcnerationem, sed sub conceptu in antecedit eam Sed vidctur quod d.lhcultas remaneat. nam « cssc in » est quid commune relationibus "V,m:- « non potest constituere specialem personam u

TmmUniCabilem ESS° ^ "* « ^mmu niclt ad £ SKfe J— * S- BiHuart, respondent sequatur secundum ^, sdf^ «T^ ^ catm essenti ^d^rc^tm>° ^Urmt^ ut « »° * actu signato modifiin actu exerdto mnd Z f" ^ Ct rdatio PaternTtatis, ut auod tutam supponit.\4ctl Pat- P"«s consti-

M nfcfenM f4 subsistcntr, ,/ „, , /h0mae' sc,1-: JVso»<« constituuntw t-"is activae oritm^ sic «*« notionalis genera- fCaliter incommunicabili ' Ut subs,ste"te, et ex ipsa relatione, ut

• ttSKS^j «£2^ *** PatC- - ^tum ^nnn. quod est absurdum g° FlhUS panter ^elligitur ante gencra-

«0n^^;^^ ^r/0 SUnt natura et cogni- a?te geneHrtiOnemin actu sLato ut rad,stlnf? minor^ Pater intelligitur cito relatus ad Filium, nego 1 ™ SUbsistens. conc.; ut in actu exer-

rTUUM IIOC NOMEN PERSOXA IN DEO SIGNISK KT REL/ quam dealbare parietem- ut quod; fonna enim anteccdit suum offectum formalem pnontate non tempons, sed causalitatis.

lnslantia: Opponi in relatione nascitur ex respicere, est enim Oppositio unius relativi ad correlativum. Ergo prius est respicere actu quam opponi termino. Kt sic remanet difficultas.

KespJ Dist. antecedens: opponi cxcrcitc in relatione. nascitur ex respiconm exereito, concedo; opponi cnlitativc et sccundum sc nascitur ex respicere in actu exercito, ncgo. Oritur enim ex respicere in actu signato et ut quo. Pariter albedo in actu signato opponitur nigredini in aetu signato, et alhedo ut actu existens in pariete exercite opponitur riigredini existenti in altero paricte. (Jno verbo forma antecedit non tempore, sed natura, suum effectum formalem.

Sunt analogiae ad hoc melius intelli^cndum:

Sic gratia sanctificans prius concipitur in se quam expellat peccatum et animam gratam laciat. Item anima rationalis prius natura intelligitur in se quam trihuat corpori csse et vivere specificum. Paritcr relatio prius ut quo atTicit subjectum, et postea rcspicit terminum cxcrcitc; nam prius est rem cssc in se consiitutam quam tcndcrc ad aUud. Xec potest concipi quod prius tangat terminum quam in se sit.

Aliae sunt analogiae:

Sic in generatione humana, in indivisibili instanti m quo creatur anim.i rationalis et unitur corpori, ultima dispositio corporis ad animam antcccdit crcaiionem animae, in genere causalitatis dispositivae seu materialis; et eam scquitur (ut proprietas animae), in genere causae formalis, efficientis et finalis; quia est ipsa anima rationalis quae, in hoc instanti, dat corpori dispositionem non penultimam, scd propric ultimam ad ipsam; et haec dispositio est deinde velut proprietas animae. Et quando haec proprietas animae in corpus suum destruitur per mortem, tunc separatur anima a corpore. In hoc non est contradictio, quia non in eodcm gencre cansarum, ultima dispositio antecedit formam et cam sequitur. Sic causae sunt ad invicem causae, sed in diverso generc, ac igitur sinc circulo vitioso.

Item phantasma antecedit ideam, in gencrc causae materialis. sed phantasma onmino appropriatum ad expressionem sensibilem alicujus ideae non invcnitur nisi jam habeatur haec idea; quando liomo magni ingenii invenit novam ideam, tunc in eodem instanti invenit saepe phantasma appropnatum ad expressionem st-nsibilem hujusce ideae.

Item cmotio sensibilitatis sub duplici aspectu antecedit et scquitur volitionem. Item in fine deliberationis, ultimum judicium practicum antecedit electioncm libertatis, quam dirigit, secl haec elcctio facit quod pracdictum judicium sit ultimum, dum illud acceptat.

item in matrimonio contrahendo, consensus viri exprimitur uno verbo, et verbum istud non valct nisi acceptetur a muliere; post acceptationem mulieris matrimoniuni est ratum definitive, non antea. Sic consensus viri antecedit ttt conscusns ct quamvis sit jam relativus ad muliercm. non txerciU respicit consensum nmlicris, nisi postquam mulier conscnserit et consensum suum cxprcsscnt.

Hae sunt analogiae quodammodo explicativae.

Sic remanet doctrina S. Thomae: persona divina Constituitur per relationem ut est subsistens, non ut est relatio. Item generatio Filii terminatur ad personam ii'") DE PERSONIS nivixis

Filii generatam ut quo, non ut relatam ut quod in actu exercito. Nam ut - " philosophi, motus vel generatio non tenninatur per se et directe ad relati

Sic in divinis geneiaUo terminatur ad personam Filii ut subsistentem!!1' ad relationem liliationis ut est subsistens, non ut est rclatio secundum onti' distinctionem datam a S. Thoma, qui absque tanta complicatione hanr cultatem solvit, ut solvi potest a viatoribus. '

4™ dubium: Utrum in Deo, rctatwnibus ac personis pracintcllccto, dctur aliaun fubstStentta absoluta, praclcr trcs subsisicntias rclativas V

Disputatur inter theologos: thomistae satis communiter affirmant multi aln theologi hoc negant. Durandus vero admisit quod sufficit subsistentia 2 luta sme subsistentns relativis, quod gcneraliter rejicitur lDblStentU al)S°-

Sic suadetur communis sententia thomistarunv Dcus secunJv», c,

^jSS&^S^J^ maXimam ^ectionem, scil. modudi

Filius non esset Deus, "°Va Perfec«°. deesset Fiiio, et sic

distinctionc ». Itcm IV C C«te r ? i8"8, nU"a inteUecta personarum si relationes considerentur et ,mi „ ' „• ,)e".s,lnt plurcs res subsistentes, "'• '••"•• * 9, a. S ad „. Haec "nt ntK I6"5' S' consi<leret,lr essentia.; item

7atus ; r Uni est I"00 Dcus sccundum se

'•' ;''"""1" eV V I 't"mV'rSale;ine" Denset Deitas se esse communicabilem . (K^wS' dMn;"» *-<"1"<l"">

PTRUM HOC NOMEM PEKSONA 1N DKO SWNIFICEt RELATTONEM

3° objcctio: Ut natura divina subsistat indepefldenter et simul sit incommunicabilis su/Jicinnt pcrsonalitatcs, scu subsislcntiac rclativac. Iitenim si in DeO foret unica personalitas, haec utramque pL-rscitatem praestarct, scil. independentiae et incommunicstbilitatis; cur a tribus non potest praestari>

Rcsp.: Si in Deo joret ttnica pcrsonalilas. haec foret porfectio absohita et sic simul tribueret perseitatem independentiae, et ^erseitatem incommunicabilitatis; scil. Iiaec unica personalitas esset proprie subsistentia absoluta de qua loquimur nune, sed insuper daret incommunicabilitatem. Non autem ita est, quia revelatum est quod in Deo sunt tres personae.

Et esset inconveniens quod modus esdstendi perfeetissimus in Deo penderet a relationibus, quae non novam perfectionem altcrunt.

Instantia: In crc;itura rationali personalitas utramque p^rscitatcm independentiae et incommunicabilitatis praestat. Ergo a fortiori in divinis.

Rcsp.: Disparitas est quod in creatura rationali personalitas est subsistentia absoluta, non rclativa. In Deo autcm id quod perfectionis est non potest praest;iri nisi ab essentia, et incommunicabilitas nisi a relationibus.

Ultima objeclio: Id quod petit existere in alio, non subsistit in seipso. Atqui natura divina pro priori ad relationes seu personas pctit rxistcrc in illis. Ergo non subsistit in se ipsa.

Rcsp.: Dist. majorcm: id quod pctit cx indigcntia etc, concedo; cx in/inita jccunditatc, nego. Contradistinguo minorem, scil. natura divma, non ex indi^entia petit existere in rclationibus seu personis, ut pcr sc existat; id enim jam habet rationc sui, cum ipsa sit IpsuiQ Esse subsistens; scd ratione suae infinitae fccunditatis petit esse in illis ut praecise terminantibus. non ut sustentantibus.

Xnst.: Xatura divina non potest existere sine relationibus; crgo ab illis completur ex indigentia ad existendum.

Rcsp.: Dist. antec: natura divina non potest cxistcrc sine relationibus quia cst summc jccunda, concedo; quia est infirma, nego. Est enim ipsum Esse subsistens. Pariter omnipotentia subsistere non potcst sinc possibilitate creaturanim, non tamen ex indigentia, scd ex fecunditate. Itcm Pater dicit Verbum, non cx indiiientia, sed ex fecunditate.

Ultunum dubium: Quare subsistentia absoluta, modificata relationibus, non sufficiat sine subsistentiis relativis, ut vult Durandus?

Rcsp.: i. quia (Oncilia ct Patres plurics dixerunt quod quaelibet persona divina habet propriam subsistentiam. Ita etiam S. Thomas I, q. 2<), a. 1 ad 2: Sicut nos dicimus in divinis trcs pgrsonaS et tres subsistentias. ita ^raeci dicunt trcs hvpostases ».

2, juxta.fidem catholicam sunt in Dco tres j)ersonae. Atqui p^rsona constituitur formaliter pcr subsistcntiam, quae dat incommunitabilitateni. ErgO in Deo sunt tres subsistentiae relativae.

3. Alioquin non fundaretur incomnumicabilitas. nec constittkTctur principium quod generationis activae et spirationis activae.

r. Con/irniatu> : Si daretur unica subsistcnfia modilicata tribus rel itionibus. non vere diceretur: sunt tres persona» m Deo, sicut non vcrc dicitur sunt tres riS DE PERSONIS DIVIXIS

Dei cx hoc quod datur unica natura tribus relationibus modificata 0 unicam pcrsonam agnoscere, sicut ununi Deum confitemur. P°rtcr.t

Ad multiplicationem nominis substantivi, quale est nersniv» r multiplicatio formae, scil. personalitatis. P«son... requintuf

Sicremanet id quod dixerat S. Tbomas, sciL personae divinae constitunnt, relahombus subs.stent.bus. ut sunt subsistentes et ad invicem o„, 0 sit ' V sunt tres subsistentiae relativae. "Ppositae. Sic

Sic Pater est principiuni quod senerationis activae; Filius cum Pitr, . pnncpmm j,,od sp.rat.onis activae. Et Deus praeintcllcctus nerso s e L

(a spiratione activa, et ab ^££^£$&%£$ ^ essent ina.rnatae subs,stent.ae creatae; akoquin tres personae divinae

W «'PPosito. Atqui ^S^SX^f' T? incomn™nicabilem ai- Fflio. e eontra. Ereo Patern it™ ' "tS? d'v'na'" incommunicabilem possunt esse in Dco ut™™"^"™ P™» Patris, imo non nal.tas cst «iarfws,, conc . „, dj f u "> * «** nguo: m creatis ubi perso-

»na Patris reddit taLSSt^ relativa' neg0- Sic P«" '""" « i>o unus palet tantun. non vC "'""'. <hvln;"" "t personatam, est -cundum se, im0 patcr, prou ' j ™ , , ° rC^t 'ncommunicubilem natunun - 'n boe w,rP wtt^ Sfi~-t naturam

SS^M^ « P-essiones divinarum h,t< g GOmmuiu (q. 29). mdS {q' 28)' ad PMsonas consideratas ahso-

Aunc agendus est de DlunliW*

Recapitulatio quaestionis XXIX.

fcUvga 'sufcr SUbieCtUm - 'ioerum seu rationans „aturae

^AP.TULATIO QUAESnoNIS XXIX ^ dicatur de Dco analogice quidem et exceUentissimo modo S,V ;n «5

'" a — filiationis. spirationis passivae C11' Pate™itat,s,

Ratio est quia . distinctio in divinis non est nisi per relationes originis ad uwicem oppositas,, cum autem hae relationes divinaenon sint accidenda sed smt subsistentes, m eis mveniuntur duo ad personam requisita, scil. et subst stentia et ncommu mcabi^as seu distinctio. Sic tres personae divinae sunt tria subjecta ,ntelhgent,a et libera. quamvis intelligant per eandem intellectionem essent.alem, sese d,l,gant necessario per eundem amorem essentialem et libere diligant creaturas per eundem actum libenim dilectionis

Proinde paternitas est personalitas sed relativa. ita filiatio et spiratio passiva Sic patermtas diyma ex parte sua reddit naturam divinam incommunicabUem" quamvjs hacc ahunde communiaui possit aliis duabus personis, sicut angulus supremus tnangul, ex parte sua reddit suam superiicien, incommunicabilem quamvis haec ahundc communicari possit duobus aliis angulis Et sicut Deus est sua Deitas, ita Pater est sua paternitas, Filius sua fihatio, Spiritus Sanctus sua quas, passiva spiratio.

Qu. XXX. Dc pluralitate pcrsonarum divinarum.

Ouacritur an sit pluralitas in Deo (aa. i et 2), et quid sit (aa. 3 et 4).

Articulusl: Plures sunt personae in divinis, quia surrt plures relationes reales subsistcntes ad invicem oppositae.

Et tamen ut notatur ad 4"': non quaelibet persona divina est pars, nec realitas divina est totum, quia a tantus est Pater, quanta tota Trinitas » ut infra patebit, q. 42, a. 4, ad % ubi dicet S. Thomas: u omnes relationes sunt unum sec. esscntiam ct esse, neque omnes relationes sunt majus aliquid quam una tantum; nec omnes Personae sunt majus aliquid quam una tantum; quia tota perfectio (infinita) divinae naturae est in qualibet personarum » (1).

Articulus 2: In Deo non sunt plures personae quani tres. Hoc esl revelatum v. gr. in formula Baptismi, et expressum in Symbolis. Theologice explicatur prout personae divinac constituuntur per relationes subsistentes ad inviccm oppositas. Hae autem non sunt nisi trcs. L na enim ex quatuor relationibus, scil, .-piratio activa, ut dicitur ad im, non opponitur nec paternitati, nec filiationi. Haec spiratio activa igitur convenit Patri et Filio; non cnim potest eis convenirc spiratio passiva, quia sic sequeretur quod processio amoris antecederet proccssioncm lntcllcctus. (Legenda cst in tcxtu haec resp. ad im.)

Notandum est quod ipsum Filioquc 9 hic implicite afTirmatur. prout dicitur: non est oppositio inter spirationem activam et filiationem (2).

Articulus 3: Utnmi terniini nmnerales ponant aliquid in divinis.

Status qu. 1. e. Utrum significent aliquid positivum (sicut dum dicitur: DeuS dmp k^mu iZ nT°' n rc, sim',lic'-"":i '^tinctio realis invcnitur. Atqui Dcns cst

,u„, ,r, r, r mult,pucatu« Deitas Ln tribus pcrsonis sicut nec multipli- g-JJ perflCies tribus anguUs tnaaguli; stc trcs anguli non sunt quid majus quam „m.s

— o.nc . m SpWtu Sancta cst ffJSETE „ <l«*ionis tum per mo lum ncgo. l>,„tcr distinUur condu^ I^cre « ut est in Patrc.

Saltcm ostcnditur W objectionem non «sc ncccssariam scu cogcntem.

DE PLURAUTATE TRANSCENUENTALI 121 cst sapicns), an aliquid negativum (sicut dum dicitur ; Deus est uicorporeus). Ita Cajetanus quoad sensum tituli.

Respondetur: Termini numerales non ponwU aliquid fositiinm in divinis, quia aflirmant pluralitatcm, non quantitativam, scd transcendcntalcrn, quac non est proprie numerus. Multitudo enim transcendentalis se babet ad multa de quibus praedicatur, sicut unum transcendentale ad ens; unum autem transccndcntalc dicit sohim indivisionem entis, ct non ponit accidcns supcradditum.

(Sic dicitur: Schola thomistiea non solum est una inter plures scboias thcologicas, scd est schola perfecte una. Item Swnma Theologica non solum est unum opus inter plura opera sancti Thomae, sed est opus perfecte unum, propter intimam connexionem partium). Legendus est articulus.

Sic, ut dictum est I, q. n, a. i, ad i, unum transcendcntalc dificrt ab uno quod est principium numeri, qui est spccics quantitatis. fnde concluditur in fine corporis articuli: « Cum dicitur: Personae divinae sunt plures, signihcantur illae personae et indivisio circa unamquamque earum; quia de ratione multittidinis est quod ex unitatibus constet ». Notandum est id quod dicitur ad 3m: « Multitudo non removet unitatem, sed removet divisioncm, circa unumquodque eonim ex quibus constat midtitudo». Cfr. I, q. n, a. i, ad i; a. 2. corpus, et ad 4 (iV

Hoc est bene intelbgendum prout di\crsimode verificatur. Etenim multitudo numeriCa individuorum non removet unitatem speciei, multitudo transcendentalis specierum non removet unitatem generis, nec multitudo transcendentalis generum removet unitatem analogicam entis, nec multitudo accidentium in ahquo supposito removet unitatem ejus; pariter ncc pluralitas transcendentalis personarum divinarum removet unitatem Dei. Sed si ageretur dc multitudine numerica, tunc multiplicaretur natura divina in tribus individuis. sic essent tres dii.

Imo unitas Dci cst unitas simp/icitcr, dum unitas speciftca plurium hominum cst solum unitas sec. quid, scil. sec. similitudinem specificam horum hominum. quorum multitudo est multitudo simplicitcr.

Unde pluralitas personarum divinarum in sinu unitatis simpliciter naturac divinae potius comparanda est analogice cum pluralitatc accidentium. v ?r. facultatum in eodem supposito simpliciter imo, quam cum plurahtate mdivi- , ^ duorum in cadem specie. ' j

Corollarium: Sic in Dco rcmanct unitas simplicilcr, ct multitudo scc. quid: A unitas enim est sec. naturam. et multitudo transcendentalis est sec relationes oppositas; nam in natura numcricc cadcm. haec multitudo ontur ex oppositione rclationum originis. Propterea non potest dici: « sunt tres du . sed « unus es^ Deus •. [tem videbimus in q. seq. quod nori potest dia Deus est tnptex , sed : « trinus . ad servandam unitatem simplicitcr et substanUalem sub plurahtate ^ sec. quid, scil. sec. relationes oppositas. j

Sic dicimus: Dcus cst unus in tribus pcrsonis. S q ra tfl

0 Ut dicitur I «1 xi a. a. ad 1'» « Divisio cadit in intdlcctu cx ipa uegationc entis ita jj g nuocl rimo c« in ' elT« ; Jun lo. quod hoc ons M est iUud ons. sic secundo appTohen- 5

ArticuJus 4: Utnini hoc nomen a persona possit esse commiine tribus ne sonis. — Videtur quod non, quia nihil est eis commune nisi essentia divina

Respondciur affinnative. Est nomen communc sec. rationem, quia cominune cst cis id quod est persona, scil. relatio subsistens aliis relationibus opposit i Kxplico: Non tamen est comnume eis communitatt rei, sicut essentia divina oua • est una tantum, dum sunt tres personae; si esset quid commune communitate rei, daretur una persona sicut est una natura.

Sed hoc nomen persona jam in humanis est commune communitate rationis non quidem sicut genus vel species, sed sicut individuum vagum, ut aliquh homo, sciL aliquid per se subsistens distinctum ab aliis. Analogice hoc est coin mune sec. rationem tribus personis divinis m unaquaeque earum subsistat in natura divina, distincta ab aliis. Hoc nomen personae est igitur tribus personis commune, communitate rationis. non rei, ut clare dicitur ad 3n' Non tamen est commune communitate generis, quia tres personae divinae habent unum esse, et sunt ipsum Esse subsistens supra omne genus.

Qu. XXXI. — Dc his quac ad unitatcm vcl pluralitatem pcrtincnt.

Agitur de modo loquendi circa hoc mysterium: i. De ipso nomine Trinitatis. 2. Utrum dici possit: Filius est alius a Patre. 3. Utnim Deus dici possit sotus seu solitarius. 4. Utrum solus dici possit de una persona: v. g. « Tu solus Altissimus ».

Haec quaestio igitur in tractatu de Trinitate correspondet quaestioni 13: De Nominibus Divinis, in Tractatu de Deo Uno.