Sectio 3, art. 1: Utrum Trinitas divinarum personarum possit

per naturalem rationem cognosci.

S. Thomas tractavit hoc problema post quinque primas quaestiones. dum gencraliter theologi recentiores de hoc agunt initio totius tractatus ut melius appareat valor primarum investigationum circa processiones de quibus est sermo jam in qu. 27. Ordo quaestionum S. Thomae est optimus quoad se; sed quoad nos utile est etiam prius agere saltem breviter de indemonstrabilitate hujusce mysterii. Modo magis completo quaestio nunc consideranda est.

Status quaestionis: Bene exponitur a S. Thoma in tribus difficultatibus positis initio articuli, scil. ia Plures philosophi platonici seu neoplatonici quandam Trinitatem admisemnt, tres hypostases quae sunt: Unum. Logos et anima mundi; 211 Richardus a S. Victore voluit demonstrare Trinitatem ex infinitate bonitatis divinae, quae seipsam intinite comnumicat in processione divinarum personarum, et ex hoc quod nullius boni sine consortio potest esse jucunda possessio. Item S. Augustinus procedit, ad manifestandam Trinitatem personarum, ex processione vcrbi et amoris in mente nostra; 3« Si mvsterium Trimtatis esset sine relatione cum ratione nostra, ejus revelatio videretur superihu

Addendum est quod Abaelardus voluit Trinitateni demonstrare {Thcolo^a Christiana, i, V). S. Ansclmus videtur frequenter de Trinitate demonstrationes quasi peremptorias instituere. in quibus saltcm verbis excedit. Xostris temponbus Guenthcr voluit etiam hoc mvsterium demonstrare (Cfr. Vacant, FJudcs sur It Concile Vatican, I, pag. 130). Ita pariter Kosmini, qui de hoc damnatus est (Den/. 1915) Xovissimc Schell ex nexu inter aseitatem et processus immanentes studuit probare Trinitatem (Cfr. Pesch, Dogmatica, pag, 274), dum per oppositum rationalistae et unitarii dicunt hoc mysterium aperte ratiom contradicere.

DF. DIVINARUM PBRSONARUM COGNITIOXE

Responsio tamen est negativa', scil. Trinitas iivinarum personarum non poie$i per rationem naturalcm cognosei, scit. inteUigi, ncc dcmonsirari. De hoc non t rist-i tur, sed gaudet tliL-olo^us.

IIoc probatur: I. Ex S. Scriptura. II. Auctoritate Patrum. III. Definitionibus et declarationibus Ecclesiae. Denz. 1655. 1915 sq. IV. Ratione theolo^ica

I. - Auctoriiate &. Scripfurae. Ex verbo Domini apud Matth. XI, 27: « Nemo novit Fitium nisi Patcr, ncquc Patrcni quis novit, nisi Pi/ius ct cui voluerit Filius revelare Secundum hunc textum. Trinitas divinarum personarum superat quamlibet cognitionem naturalem creatam, ctiam angelorum. Confirmatur ex verbis Domini ad Petrum, Matth. XVI, 17: aBeatus cs, Simon Bar Jona quia caro ct san«uis non rcvclavit tibi, scd Patcr mcus qui in caelis cst ». Verum esl quidem, quod, in hoc secundo textu, agitur directe de mysterio Incarnationis; >vd si Incamatio Filii Dei superat cognitionem rationis naturalis, a fortiori supremum mysterium Trinitatis. Unde Hormisdas Papa in Kpist. 79 ad [ustinum Imp. ait «Secretum Trinitatis, ncque ulla visibilium vel invisibilium naturarum potuit investigare natura ».

II -Auctontate Patrum. S. Thomas in arg. « sed contra » citat S. Hilarium et > Ambn.s.um. Adjungitur etiam auetoritas S. Gregorii Xvsseni. S. Iuilgentii, f: H,,,,,'nY1in- Cfr" Pesch- Dogmaiha, 1. c. Citantur haec verba S. Gregorii Ny*

CaTecfc fl TmT ^darari P0test ine,TabiIis P^unditas mvsterii» (Or. Catech c 3) Item S. Athanasuis in Ep. ad Serapionem I* n 18- cfr Roue de Journel, Enekir. Pairistieum, index theol., n. 150).

nuntu^nvtrh t"lW T % ■ 1795 Ct ^ « Crede"d;i ^is propo- Zwssun I i , fScond,ta' ^ nisi revelata divinitus, innotescere

Ecdesia quidem in hoc non dcfmivit SS Tri,..w '<'•»"». wd connnunitcr tcnctur , ■' ' . «h UmxUtan l'ss0 "lystenum proprio

Meriorum, scil. vi.ae intimae Dei et s, hoe ZL^ SUpremUm omni'"" m>" aipematuraJft, nec alia scil Filii TM ll m-Vstern,m non esset essentialiter Sancti essentialiter supernatm ln™"^°. Redemptio nostra, Missio Sp.

indemonstrabilia „ s 1 ■ j ' ^ ,ent' "aec ultima mysteria non essent P'>vsicus crcatus ,,t ,„., tc„ " aTT*" (* * * mUnduS

UTRUM TRINITAS POSSIT I'ER RATIONEM COGNOSCI

I2Q

;7/rt fl^ philosophicas disciplinas rcvocctur, atque fiat propositio scientifica sicut ceterae: si enim ipsa negaretur, doctrina theosopliica ^urflc rationis non modo inconipleta maneret, sed e{iam onmi ex parte absuxditatibus scatens annibilaretur o. ttem n. icjif), damnata est haec ali;i propositio Rosmini: 1 Tres suprcm.i. formae essc, nempe subjcctivitas, objcctivilas, sanclitas, si translerantur ad esse absolutum, non possunt aliter concipi nisi ut personae subsistentes et \iventes

Aliqmd simile dicit Guenthei (cfr. IVsch, Dogm., pag. 256); defmiendo pt-rsonalitatem per conscientiam sui, dixit: «Conscientia supponit dualitatem subjecti et objecti, et cognitionem eorum identitatis. Subjcctum autem est Pater. objccium autem est Filius seu Verbum, idcnlitas substantialis eorum est Spiritu^ Sanctus ». Imo dicebat: « Si in Deo esset una sola persona. Deus non baberet conscientiam SUl — Manileste hoc ultimum est falsum cum Deus sit ipsum intelligcre subsistens. Insuper sec. theoriam Ant. Gucnther dcberent esse non solum trcs conscicutcs, sed trcs conscicndae, ut sint tres personalitates; sic essent in Deo tres intellectiones: hoc esset Tritheismus, scil. m\iltiplicaretur in Deo aliquid essentiale (1).

Propter igitur haec diversa testimonia constat quod SS. Trinitas non potest naturaliter cognosci, neque etiam post revelationem demonstrari. Imo jam ex hoc constat quod realis possibilitas hujusce mysterii non potest positirc ietnonstrari post revelationem. Xam si demonstraretur, demonstraretur pariter ejus existentia; quia in ncccssariis existentia possibilitatem sequitur; Trinitas auteni non est quid contingens ut Incarnatio ct Redemptio, sed quid necessarium.

IV. - Prob. ralionc thcologica, in corp. art.

In Deo hoc solum potest naturaliter cognosci quod necessario et evidenter connectitur cum creaturis. Xihil enim possumus de Deo naturaliter cognoscere nisi cx cfjcctibus crcatis, ut supra ostensum est I, q. 1. a. 6; q. 12, a. 4 et 12 et nisi cx naturalibus primipiis quae cognoscuntur cx coiwderatione entis creati. Aiqui cx cffcctibus crealis, saltem naturalibus, ad Trinitatis cognitionem devemre non posstimus, quia proccdunt a virtutc creativa scu ab ommpoienha, qnac est communis toti Trinitati, et pertinet, sicut intelligentia divina et voluntas. ad umtatem essentiae, non ad distinctionem personarum. Ergo impossibile est per rationem naturalem ad cognitionem Trinitutis petvenire.

Major hujusce argumenti est philosophice et theologice certa. < !r. etiam

Minor est de lide, sec. Conc, Later, IV (Den/. 428). ubi dicitur quod l ater, Filius et Spiritus S. sunt « coomnipotentes et coaeterni: unum muversorum principium),. \it philosophice ac theologice demonstratur onnupotentiam pertmere ad naturam divinam, ut una est. non ut est trina m personis: non enim unaqu.u-- que persona habet propriam et distinctam onmipotent.am. I nde effectus Cieab non procedunt p*r lc a Deo ut trino. sed conconntante, tantum. ^^J^ crcativa csl una ct cadcm in trihus pcrsonis. Legendus est art.culus. S I bomas bCK ostendit multo clarius quam antecessores ejus.

(■) [toin \nt. Gucnther, definicndo pereonalitatem Per conscicntiaui sui. .lclnns.ct , Unau^ drlsto M personaUtates, nan, in eo S«nt conscent.a divina et ««acienti» Inunana.

in Christo <luas persoiiali

«j _ OABRiOOU-LAORANOE, De Dto Trino <l Crcalore.

nl Hl

M

IjO DE DIVINARI M PERSONARUM COGNITIONE

Obj.: Sed si perfectius cognoscerentur effectus crcati, v. gr. ut cognos ab angelis, forte cognoscerctur Trinitas. Ur

Resp.: Effectus quantumvis perfecte cognitus non ducit in cognitionem cau nisi sub ea ratione qua ab illa proccdit, sec. dependentiam per se. Sic pictara' denotat pictorem, non vero an pictor sit magnui vel parvus, pinguis aut rm Effectus autcm creati, saltem naturales, non pendent per se a Deo ut trinn110^ SOlum ut uno. ' SC(1

< onftrmatione:

S. Thomas in corpore articuli addit duas contirmationes theologicas Sril «Qul probarc mt.tur Trinitatem personarum naturali ratione, fklei dunlicit,. derogat: i) quantum ad dignitatem fidei quae est de non apparentibus in Deo abscond, ,s...; 2) qu,a hoc cedit in irrisionem infidelium. ( redunt enim ouod hujusmodiratiombus mnitamur et propter eas credamus». ConcluditS Doctor Quac igUur fidet sunt, non smt ienlanda probarc...: suMcit delendere nnTZ' «grtfl. m praedicat . Dicit d/endere, scil. £LZ t" afferendo rationes convenientiae. ^jccuones et

Ad i- Philosophi non cognoverunt Trinitatem personarum sed attrihnt.

..»«- conv, «e-lv^! ^ SE? ntiHnCS non »rativas, sed ra- «ae ejus fecunS et^adfnta T °C' SUadetur «"n«to convcnienctn te, proon ,, 5»^™^ « hoc ,,«,,,1 mtelle-

«*. v,.,.„Im c„in, i, , r 'P,n , P'(°ban ?U0d debeat esse vcrbum in di- « .«». * ' 10 Deo "-tem ex superabundantfc natnmlis, eas , „i, „1 , m ' 'S(' ° . est s,ne .^ationc cum veritatibtfs " <■"»» IVus omnia f,,i, VeZ Z „ emm ^crtatem Ccationis;

I"' necessitatan seientiae , '"^"«atatm naturae creavit ncc

">yst«ria supponnnt mysteriun, Trinitatis.

' »••• one ad fecunditatcm habendam) cfr T mtra' neC indi^et r"!^ fuit necessaria ad rectc Zntt n,l * * 9' V' E* Praesertim VnUn{m W ™»™ inrarnatum et n I ^.Salute ene™ humani, quae rm steria , ^ um * Jr donum Spmtus Sancti. Haec enim duo

Sm I),uril dubia solvenda:

' J»«» quae mysteria sW i " t " "<*rt"; ex ««ctoritate Conr;7m f «irtum est 2, K;lt ^ ™ Uth^j £ ."ec P «st revelationem demonstrari m Deo est natura.Uer coRnnscil.il, q„X^es riT; ^Um w»&ano et evidenter

UTRUM TRINITAS POSSiT PBR &ATTIONEM COGNOSCl connectitur cuni creaturis.^ Atqui possihilitas SS. Trinitatis non magis evidenter et necessario connectitur cum creaturis quam ejus cxistentia, quia virtus creativa est communis tribus personis. Ergo. 2) Insuper: in necessariis ex reali pOSSibilitate intrinscca sequitur existentia, v. g. si possibile est Deum esse sapicntem, revera Dcus sapientissimus est. Atqui Trinitas est quid non contmgens, sed necessarium. Ergo si ex sola ratione apodictice probaretur ejus realis possibilitas intrinseca, sic probaretur etiam consequentcr ejus existentia. Ita multi thomistae, ut Gonet, Billuart, etc.

Objcctio: Quod probatur non involvere contradictionem, probatur esse possibilc. Atqui ex sola ratione probatur Trinitatem non involvere contradictionem. Ergo sic probatur eam esse possibilem; possibilitas enim iiitrinseca est simplex non repugnantia ad esse.

Rcsp.: Distinguo majorem: si positivc ct cvidcntcr probaretur hoc non involvere contradictionem, conc; si negativc ct probabiUter etc, nego. Ita communiter theologi, v. g. Billuart ¹. Sic S. Thomas dicit in Boctium dc Trinitatc, q. II, a. 3: « theologia utitur philosophia ad rcsistendum his quae contra fidem dicuntur, sive ostendendo ca cssc falsa, sive ostendendo ca non cssc itcccssaria . Id cst, ut notat Billuart, ibid.: quando solvimus argumenta a ratione et contr.idictiones quae opponuntur contra possibilitatem hujus mysterii, ostendimus haec argumenta saltem non esse necessaria, cogentia. Hoc sutncit ut hoc mysterium non judicctur impossibilc, non tamen ut cognoscatur cvidcntcr possibilc. Ostendimtts quod possibilitas hujus mysterii improbari nequit, nec etiam rigorosc probari potest, quia agitur de mysterio stricte dicto, quod non habet connexionem simul necessariam et evidentem cum creaturis naturaliter cognoscibilibus. Ratio data a S. Th. in corpore articuli cst igitur omnino formalis. Ad habendam evidentiam possibilitatis hujusce mysterii, oporteret videre quod. si Deus non posset esse trinus, nec esset Deus; sicut videtur quod si Deus non esset omnipotens, non esset Deus. Hoc nequidem manifestatur per visiones intellectuales extraordinarias quae ftunt per specics infusas. ut sunt species angelorum. Hoc non potest videri nisi videatur immediate ipsa Dei essentia, quae non potest cognosci ut in se est per speciem creatam. 1. q. 12, a. 2.

Instantia: Non datur medium inter possibile et impossibilc Atqui rationalistae non possunt dcmonstrarc hoc mysterium csse impossibile. Ergo theologi possunt probare illud esse possibile. • 4}

Rcsp.: Ncgo consequentiam. Nam quamvis non sit medium inter possibde et impossibile, datur medium inter demonstrationem possibilitatis et demonstrationcm impossibilitatis, etenim suadctur possibilitas Trinitatis. sed non OgOrose probatur. Ita est in omnibus mysteriis, quae transcendunt demonstrationem. sunt enim non contra rationem, sed supra.

Eorum possibilitas ncc potcst positive probari nec improban, sed suadetur. • ta possibilitas Incarnationis, possibilitas vitae aetcrnac, poSSibUitaS visioius beatificae, Iuminis gloriae, et possibilitas gratiae, quae est semen glonae } Inslantia: Saltem in tractatu de Tri.utiite ostenditur quod r.initas non ; implicat contradictioncm. IDrgo possibilis est

DE DIV7XARUM PERSONARUM COGNITIONE

< ognosc non non non ponere impc et aliunck' cst revclatum.

UUima instantia: Deus ul unus non est minus supernaturalis quam ut trinus. Atqui Deus potcst naturaliter cognosci ut unus. Ergo etiam ut trinus.

Rcsp.: Dist. majorcm: Deus ut unus non est minus supernaturalis in rationc enlis it/ in $6 cst, concedo; in ratione objecti cognoscibilis ex creaturis, nego. Dist minorcm: in ratione objecti eognoscibilis cx crcaturis, conccdo; secus, nego.

3um dubium: .1;/ ratio cx sc sola possil invcnirc analogias ct convcnicntias ad manifestaridas processiones divinas. V. gr. si in Prologo Joannis Filius Dei nun vocaretur Verbum Dei, S. Augustinus potuissctne ex suo proprio ingcnio proponcrc analogiam vcrbi nostri intcrioris ut fundatam in ipso Deo?

r. S. Augustinus non potuisset, ahte revelationem Trinitatis, hanc analogiam proponere ita ut per eam pervenisset ad certitudinem existentiae Trinitatis 2 Sc-d posita revelatione Trinitatis. potuisset hanc congruentiam proponere P"***»1™. Et revera est plus quam probabilis, si non est inventa ab Augustmo, sed quodammodo revelata m Prologo Joannis J-pH^ in hac resp. acl I 2- S. Thomas dicit de rationibus convenientiae .. S Augustmo tt a Richardo a S. Victore circa Trinitatcm: « Trinitalc

» den cr ZZ TrfnT ^'""^ "°n tamen **■ ^d per has rationes suffi- ciente probetui J nmlas personarum sicut fa astronomia . ,

I ^z^c^T^ rr exce ntricorum et - hoc 53

. » u " , j i ! P T1 n'K an aPParentk Sensibi,ia ci™ ™tus caelestes,

I ^xr^. est sufficienter probans' ^ ^

I S. Thomas addit hoc patet per singula »»•

I %z :;'^Jtivz Dicih" * ut a^ est, eo intimius ,t ,i„„„i, . cssciltlam,-r diffuavum sui et quo altius

I l»eus !>.„ "S ^ SU"PSiuS mttom. "nde convenit quod I < urao. S„d !,:: i„ ;1 17'" S1>'a'' ^™»111 ^ctum in unitatc naoportet, si infi„it.i ronitate n^.r con«raentlae. nam, ut ait Angelicus, ,< non |.!.«-,.«la«. s„ Uuoa *~ " ^"'"'"■".icat, quod aliquid infinitun, a Deo t.-m . S„ „ X L 1Z ,7 "n""" SUUm reCiPiat d~ to'lit'1-

I dus .,d ,,„;,. Z q nd m d.H. sT Y' ^ °CUS debct csse infinite fecun- I Utatis efficientfe , 1 fi . n , ^ b°",t;lt,S ?Uac suPcr!lt «'dincn causa-

<lu,,(l debet esse quaeda.n 'amiciti I in O, argumento convenientiae iwum nabet quando m una pcrsona non invenitur perfecta bonitas; undc indi-ct ad plenam jucunditati^ bonitatem, 1»«"«' alicujus alterius consociati sii)i ... Sed Deus est ipsa Borritas per essentiam ct eam plene possidet, sic ditfcrt omnino a persona ereata qtiae in<li-« t consortio amicorum. Si in Deo cst amicitia igitur. non est ex indkfenti i. 5ed ex superabundantia. Protnde ratio est sOluih ratio convenientiae nr.n denionstrativa.

3. Ncc cx hoc quod intcllcctns nostcr dicit vcrbum mcntak ad inteJUgendufn, scquitur necessafio quod sit Verbum in Deo. Intellectus enim non univoce invnitur in Deo et in nobis, et jam scimus ex supra dictis, q. 14. a. 4, quod Deus, qui cst ipsum Intclligere subsistens, non indiget verho accid<-ntali ad intelligendum. Unde, si Verl)um est in Dco, non est accidentale sed substantiale, et inSUper non cst per indigentiam, sed per superabundantiam, cpiod sola revelationc cognoscibile est.

l'ndc sccunclum sanctum Thomam, ante revelationem Trinitatis, ratio ex se sola non invenisset has convenientias; sed revelatione posita, sunt congrua»-. Hqc cnim nnstcrium proprie dictum est essentialiter supernatvirale, superat sphaeram demonstrationis et demonstral)ilitatis.

In hoc ordine essentialiter supernaturali non possumus penetrare ultra ea quae sunt sive formaliter, sive virtualiter revelata, nisi per viam probabilitatis.

4"m dubiiun: Utrum hae rationes congnientiae post re\ elationem adhibitac aliquomoclo expliccnt cum probabilitate processiones divinas quoad se, an sint solum commodae seu utiles repraesentationcs </;/o<7</ nos sine fundamento in rcalitate divina.

Rcspondctur: Plures forsan respondcrent sicut in ordine scicntiae physicae plures critici hodierni dicunt: hac thcoriae nequidem volunt explicare quid sit probabiliter in rcalitatc, sed solum sunt utiles rcpracscntadoncs ad commodam classiftcationem phaenomenorum nunc cognitorum, et post invcntionem alionuu phaenomenorum, v. g. radioactivitatis, mulabuntur.

Secundum mentem S. Thomae respondendum est quocl per rcspectum ad Trinitatcm rationes congruentiae non sohim sunt commodac rcpraesentationes quoad nos, sed curn probabilitatc cxplicant quid sit aut potitjs cjuid non sit m ipso J Dco. Et hoc eo magis explicant quo magis lunclantur in revelatione ipsa. Imo \idetur quod modus formalis primae processionis pcr dictioncm intcllcctualcm. si non est quid formaliter revclatum in hoc quod Filius Dei dicitur \ erbum, saltem est quid certum ut conclusio theologica virtualiter revelata. bed plura alia rcmancnt solum probabilia.

5um dubium: U/rum pracdictac rationcs congritenHae tirca TrinUatem sint smplicitcr quid allius, an quid inlcrius demonstrationibus datis in (ractalu dc Dco uvr - Rcsp.: Sunt quid infcrius quoad nos seu quoad modum ct cer itudmem j cognitionis nostrae; sed sunt simpliciter quid altius quoad sc seu quoac chgmt, - ; tem objecti; nam sunt non infra, sed supra sphacram demonstrab.htatis. ct tn , ordine essentialiter supernaturali non possunnts ascenderc ul tra ea quac stt ,t . .

sive formaliter sive virtualiter revelata, nisi pcr viam probahhta is. 1 :;

r, c t qtti. ut scmir.dionalistae. ut Guenther, ct etiam ut Rosnnnt. yotot , has rationcs convcnienuac in demonstrationes transforntare. eas potius nnnuun :| quam elevant. Hoc patet ex damnata proposit.one Rosm.m (Den/._ 101.-O m $

, j4 jMS DIVTNARUM PKRSONARUM C06NITIGNE qua legitur: a Per ista argumenta veritas Trinitatis ad philosophicas discinr revocatur ». 48

Contra hoc dixit S. Thomas, I C. Gent., c. 8: a Utile est ut, in hujusm rationibus, quantumcumque debilibus, se mens humana exerceat; duni \ desit comprehendendi vel demonstrandi praesumptio: quia de rebus altissinii° ctiam parva ct dcbili considcrationc, aliquid possc inspicere jucundissimum et Sic ex naturali desiderio inemcaci videndi Deum per essentiam, non cl' monstratur, sed altissime suadctur possibilitas et convenientia vitac actcrna. ScflL visionis beatificae, ncc non Iuminis gloriae, ipsa possibilitas gratiae inchoata' et consummatae; haec vero possibilitas demonstrari nequit, quia est possibilita! rei cssentialiter supernaturalis, seu mysterii stricte dicti, quod rationem sunerat et demonstrabilitatem. ^

Cfr. Rcv. Thom. Dec. 1933, articulum nostrum: La possibilite dc hi vision bcalifiquc pcut-cllc sc demontrcr? p. 669-689, praesertim in fine. Unde rationes congruentiae se habent ad evidentiam et certitudinem sicut polygonum inscri ptum m circumfercntiam, scil. in infmitum possunt multiplicari Iatera polvgoni et nunquam identihcabitur cum circumferentia. quia nunquam latus erit ifc m.nnnum ut sit punctum. In geometria dicitur: ad Umitem multiplicatioi fe polygonum ent arcumferentia, sed multiplicatio est indefinita. Item m2 ;;; £, • ; ,,n angeh (naturali cognitione) possunt profundius ac profS semper penetrare rationes convementiac de Trinitate et nunquam sic oerven ,n ad ,v,dcntiam. quia evidentia quae invemtur ad limitem h ju ce pen -

I V ( ******* objectionum contra Trinitatem (S. Thomi,

•itutis ,t vocatur prin imum & ***** ^radictionis vel id,n-

^rismi d„noust, Jllvl 1 Z ^ " ^ ^ qU° fundatur valor sylnam quaelibet est Deus, Freo t5 ^entihcantur cum essentia divina

«*ter m CUS)- tres Personae non possunt realiter distingui

^ ™ r«/,oW. nego on^atL^ " ^ ^ SUnt Gadem 11,11 ;Utnt - essentia div in a r • """"T ^tqui tres personae hi «>«seq. ,t eonsoquenulm ' ^ * SCd "0n ^one, concedo.

UTRUM TRINITAS POSSIT PER RATI0NEM COGNOSCI 135 I » 1

Instantia: Quae sunt eadem uni tertio re et non ratione sunt pariter eadem ' I inter se r, et non ratione. Sic personae solum ratione et non rcaliter distinguuntur ab invicem.

nespQttdemus: Distingtio majorem: quae sunt eadem uni t,rtio re et non ration, paiit. r sunt eadcm inter se re et non ratione. si non magis oppmiuntur ad inviccm, quam um tcrlw, conc; secus, nego. Revera ad invicem opponuntur oppositione relativa. Ita trcs anguli trian.quli quamvis habeant omnino eandem superficiem triangularem cum qua identificantur. tamen realiter distinguuntur ab invicem, quia inter eos est oppositio relationis.

Instanlia: Sed videtur repugnare quod eadem res (essentiaj possit esse r, idem cum relationibus ab invicem realiter oppositis et distinctis.

Rcsp.: Essct quidem evidens contradictio si cxtrema quae ad invicem oppoountur, csscnt absolula, quia unumquodque cxtremorum per se importaret realitatcm absolutam quae necessario deesset in opposito. Sed non est evidens contradictio si, ut in divinis, cxtrcma quae opponuntur sunf relativa. Vidimus autem quod personae divinae constituuntur per relationes subsistentes ad invicem oppositas; hae autem relationes habent unum « csse in » et opponuntur unice secundum eorum « esse ad » rcale.

Rcsponsio fit per applicationem principii admissi a ^raecis et latinis, quo Ulustratur tOtUS tractatus istc, scil: « Dco omnia sunt unum ct idcm, ubi non obviat relationis oppositio » (cfr. Concilium Flor. Denz. 703). Etenim quae sunt cadem uni tertio sunt eadem inter se, si non magis opponuntur ad inviccm quam uni tcrtio, concedo; secus, nego. Contrad. minorem: Atqui tres personae sunt caedem cum essentia, et insuper opponuntur rclationis oppositione, conc; secus, nego. Ergo nego consequens et conseqttentiam.

Cfr. S. Th., q. 28, a. 3 ad 1. Sic in ordine naturali « licet actio transitiva sit idem motui et suTuliter j^assio, non tamen sequitur quod actio et passio sint idem 1 quia ad invicem oppommtur relationis oppositione, nam actio transitiva saltem terminative sumpta est motus ut est ab agcnte, et passio est motus ut esf in mobili. Id est, ut ibid. dicit S. Th., « passio et actio important oppositos re- %t spectus ». Paritcr patemitas et hliatio, licet sint idem secundum rem cum es- Sentia divina, « in suis propriis rationibus important oppositos respecttis ».

2a objeclio pluries proposita est: Dogma Trinitatis cst violatio principii causalitatis efficientis, jtixta quod nihil producit suum csse. Nam sec. hoc dogma. persona producens, ut Pater, et persona producta. scfl. Filius, habent idcm esse divinum; alioqtiin Filius non esset Deus.

Rrevius in forma:

N iliil producit suum esse. Atqui, Fater generando Filiuin. produceret suum <'ss,. nam idem est essi' Patris et Fiiii. ErgO Pater non potest Filium generare.

(Ha,c objectio proposita ,st a pluribus ration.ilistis, ab Unitariis, aSocinianis). JJ Respondetur (I, q. 27, a. 2, et q. 33. a. 1 corp. et ad 3. C. Gcnt., IV, c 10 et 14). « :t

Concdo majorem. 1 1 5

Distingtio minorem: si esse divinum esset causeUum in Filio, conc; si est ■ tommunicatum Filio, nego. Eodem modo distinguitur conclusio. Sic generatio in di\inis non est mutatio de non csse ad esse, sed significat originem alicujus viventis a principio vivente conjuncto. Et hoc principium non est causa (I.

t*6 DE DTVINARUM PERSONARPM COGNITIONE q, 33, a. ij. Jam dixerat Aristoteles, Met., 1. V, c. I, principium est quid generalius quam causa, sic punctus est principium lineae, non ejus causa; aurora est pfjn_ cipium dieij non ejus causa. Imo in divinis principium non significat prioritatem sed originera, cfr. infra, locis cit. Sic Pater non producit suum esse, sed id tantum communicat.

\ Vrbum a communicat d superat causalitatem etncientem et finalem Sic generare in divinis non est perfcctius quam %enerari, quia in divinis generare non est causare. Id quod causatur, antea non existebat in actu, e contrario kl quod communicatur antea existebat in actu, v. g. primus angulus trianguli communicat superficiem suam jam actualem duobus aliis angulis.

3a objectio (per modum instantiae) est quod hoc dogma everteret notioncm personae. Etenim pcrsona/itas rcddit naturam incommunicabilcm altcri supposito Atqui natura, quae est in persona Patris, communicatur Filio et Spiritui Sancto Eigo hoc dogma evertit ipsam notionem personalitatis.

Rcspondctur: Distinguo majorem: personalitas absohttu reddit naturam ftnitam mcommuriieabilem, conc; pcrsonalitas rclativa rcddit naturam divinam mcommunicabilem, subdist.: haturam sec. se, nego; naturam ut personata.n conc. Contradist. minorem: natura quae est in Patre communicatur, natura quidem sec. se, conc; ut personata, scil. natura divina cum modo paternitatis nego Sic non possunl esse duo Patres, nec duo Filii in SS. Trinitate.

Pariter in tiiangulo aequilaterali primus angulus constructus reddit superficiem tnanguh mcomnumicabilem ex parte sua; sed tamen haec eadem superficies communicabihs est et communicatur duobus aliis angulis.

vtJ"Ttia: Scd,perfna rfm . incommunicabilem naluram numerice eandem, etiam sec, se consideratam. Atqui non ita esset in divinis Ergo

*^cinTL«QVS°™ abS°hlU' Si<" ''rd(lit incommunicabUem naturam fmitam quae cum t _ hm a. unu. personahtate impletur. K contrario personalitas rela- n d ; m u ' M na;ur;i"Vnllm,am ^omnmnicabilem aliis personis; u , c ' ^ * m,,n!h' fnUnda' ab un:i P^onaUtate relariva non dTffer m vin r TlU'm ,aveas l5robare contrarium. Personalitas potes -e i,u ; IT ' V' ^ 'll,°d habcat -n-elativun, Pater non pri„cipiu„; 1 COn,nmmcatUr natnra' no« causalitatem, sed per

5-S rlvit plura aUa argu-

7W«.,disp. 12 a 12 ul > J , , , ' CHnslo, Joan. a S. Thoma. de deeursu SjS^tut P ^ SOK'Untl,r tUctis' vel solventur in

Akt. II.

Utrum sint ponendae notiones in divinis.

cremonenseni

I TRI M SINT QUINQUE NOTIONES 1N DIVINIS personam Patris, item fdiatio est notio, seu propria ratio notificans personam Filii, it:i pariter processio, quae notificat tertiam personam.

Kfl/to recurrendi ad has notioncs abstractas paternitatis, filiationis etc. cst quia intellectus noster apprehendit Deum, non ut in se est simplicissimus. • in speculo sensibilium, sec. habitudinem ad sensibilia, quorum formae simplic« s si^nificantur nomine abstracto, v. gr. animalitas, humanitas, dum supjxjsitum siynificatur noniinc concreto, v. gr. hoc animal. hic homo.

Pariter, ut dictum est I, q. 3, art. 3 ad 1; q, 13, a. 1, divina, rationc- eorum simplicitatis, per nomina abstracta si^nificamus, ratione vero subsistentiae per nomina concrtta. Ita dicimus Dcitatcm et Dcum, Sapicntiam et Sapicntcm; et proinde palernitatem et Patrcm; sed addimus: Dcus <-st sua Deitas, Pater est sua paternitas. Alioquin non posset respondcri haereticis postulantibus: quo tres personae sunt unus Dcus, et quo sunt tres? Insuper est specialis ratio pro persona Patn>. quae duabus relationibus paternitatis et spirationis activae, refertur active ad duas alias personas; et istac duac rclationes non possunt ad unam reduci, alioquin identificarentur pariter filiatio et spiratio passiva, sic essent solum duae personae.

Sic debemus admitterc pro Patre duas notioncs, sciL jjaternitatem et spirationem activam, quae est Ei et Filio communis.

Akt III. — Utriun sint quinque notiones in divinis.

Hl

Hic articuius est ad justificandum modum loquendi receptum. Rcspondetur afjirmativc: quinque enim communiter assignantur, scil. inascibihtas, paternitas, filiatio, communis spiratio (activa) et processio.

Ita communiter theologi; sed Scotus vult addere sextam, scil. Spintus Sancti uifecunditatem. Hoc rejicitur, quia non pertinet ad dignitatem ejus personae.

S Thomas autem in corpore articuli ostendit qviare sunt quinque notiones, - nec plus ncc ininus. Sic: Xotio dicitur id quod est propria ratio co<>>wsccndi dninam personam. Atqui divinae personae multiplicantur scc. onginem (activam ct passivam). Krgo scc originenx (activam et passivam) dcsumuntur notwncs notificantcs pcrsonas; sic distinguuntur paternitas, aiiatio, commums spiratio activa spiratio passiva, ct additur innascibilitas, quia persona Patns mnotesc.t non solum per paternitatcm. sed etiam per hoc quod a nuUo est, est princtpvum sinc principio; et hoc ad dignitatem ejus cohvenit, dum e contra mfecunditas Spiritus Sancti non ad digniiatcm tertiac personae pertinet; cfr. q. 33'- a- 4- ;

I»»' corollarium: Harum quinque notionum, qualuor tantum sunt rclatioucs. .,J | nam innascibilitas non est relatio, sed negatio relationis ongims pro 1 atre. -

2- corollarium: Quatuor tantum sunl profnctatcs. nam comnuuus spirat.o comeniens duabus pcrsonis non cst proprietas. -H U r corollarium: Marum quinque notionum. trcs tantuin sunt nolwncs :, personales, id est constituentes personas. nam commums sp.rat.o act.v, t nna- ;; & ibilitas non sun. personales; ut infra magis patebit, q. 40. a. ac 1, ina^ibi- * litas non proprie constituit primam personam. \ ideb.mus .b.dem quod sunt duo actus notionales, scil. ipsae processiones active sumptae: generatw et sfnraHo adiva. • tiS Dfi IMVINAIUM PERSONARUM COGNITIONE

Objcclio: Innascibilitas videtur esse pura negatio, et non igitur notio r StinctSL, quia negatio non explicat dignitatem. l"

Respondclur: Innascibilitas significat quod Pater est principium sine n ' dpio, et hoc est magna dignilas. E contra infecunditas Spiritus Sancti non ad dignitatem pertinet, cfr. q. 33, a. 4.

Am IV. Utrum liceat contrarie opinari de notionibus divinis.

Hic articulus scriptus est quia graeci aliter sentiebant de spiratione com munx, prout negabant a Filioquc ».

S. Thomas respondet: licitum est contrarie opinari de notionibus divinis dummodo ex hocnihil sequatur contra fidem ab Ecclesia propositau, - irca ipsum' Fthoque vadebimus doctnnam Ecclesiae agendo in speciali de Spiritu Sanc^ Projit a Patre FiUoque procedit, ut jam in I Conc. ConstantinopoUtano anno ,81 dcclaratur, cfr. Den, 86 et pluries postea 2?7, 4()0, ^

Sic terminantnr quaestiones de personis absolute in eommuni.

Rccapitulatio quacstionis XXXII.

Pcr modum recapitulationis diccndum cst et ^^SZ^^' ^ *> — naturac divinae, nmcs seu a?^ra^J^!T"K Pr»c^nes esse innna-

,n"(lum intellectionis ,t ncr mn , , ' aPParcnt ut processiones per

Iectuaj6 ]( (r. -cc. joannem apparet quod Films Dei procedit ut Verbum intel-

^o^^^^^O praedictae processiones reales. scilicet Scriptura Pat,,-. l.-ilius et Spi ^wT^/"" V* denomina"tur in Sacra distinguuntur ab csscntia sed • catit l y r' rela«°nes reales non realiter opposido relativa. Non aui,m , /''s/'''fMf«' «* fatfcm, si inter eas est non quidem secundum suum esse i i ,v !^^?? ad im'icern °PPonantur, sec muuu csse ad, quod nnn ,2 ; ^ identificantur cum essentia) secl inter relatio.u, ' 1 ' n,,n ^ — <>PPositio

RFXAIMTULATIO QUAESTIOXIS XXXII Ufl analpgica personae Ut quid subsistens et incommnnicabilc Ideo csscntia divina est coninuinicabilis, non vero paternitas.

Deinde tractavit de pluralitate in divinis, de modo loquendi rirca hoc, et dc cognoscibilitate hujusce mystcrii.

Unde S. Thoinas incoepit ab nnitate naturae divinae et a duabus processionibus revelatis, ac pervenit ad tres personas divinas de quibus loquitur Kevelatio. Sic scrvata altitudine mysterii, illud quodammodo explicavit, scil. quodammodo ostendendo quod, posita unitate naturae divinae, non repuimat trinitas pcrsonarum. Sic possibilitas Trinitatis non proprie et positive dcmonstratur, sed suadetur praesertim ex principio revelato et simul manifeste convenienti quod 1talnra divina dcbet essc fecunda et infinitc fecunda per modum generationis intfllectualis et spirationis amoris. Sic S. Thomas servat id quod doccbant praeo - dentes theologi ut Alcxander Halensis et S. Bonaventura: •> BottUtti est essenUaliter difjusivum siti % imo apparet quod Bonum eo magis et intimius est diifusiv„m sui quo altius est. S. Thomas aequivalenter hoc exprimit dicens IV C. GenUs, c. 11: u quanto aUqua natura cst altior, tanto id quod cx ca enumat magis cst ei intintunt ».

Sed, ut dictum est, per respectum ad creaturas bonum est suiipsius difjusivinn primo in ordinc causae finalis, et consequenter in ordine COUS04 cfjicicntis, prout omne agenS agit propter finem. Proccssioncs autem divinae sunt supra ordincm causalitatis tum finalis tum efficientis; Pater non cst causa Vilii, sed solum principium, pariter Pater et Filius pcr respectum ad Spiritum Sanctum. Proptcrea S. Tliomas minus utitur hac formula « bonum est sui diffusivutn» in tractatu de Trinitate, scd dicit potius ad exprimcndam fecunditatem naturac divinae: « Quanto atiqua natura cst altior, tanlo id quod cx ca cmanat cst ci »iagis intimum ».

Et I, q. 27, a. 1 ad 2: « Quanto aliquid »ta«is intc!H«ititr, tanto conccptw intcllcctualis csl magis intima intclligcnti ct magis unum... Undc CUm divinum inlclligere sit in ftnc pcrfcclionis, necessc est dicere quod Ycrbum dtvinum sti \ pcrfectc unuut cum co a quo procedit, absquc omni divcrsitatc {naturac) ^HB

\ erbtim divinum non est quid accidentale, sed quid substantiale. quia mtcl- J ligere in Ueo non cst accidens, scd quid subsistens. ■}

Sic prima processio non est conccptio verbi accidentalis. sed vera «cncratw 1 Verbi substantialis. Sic quodammodo explicatur mysterium, non obstantc cjus • altitudine supernaturali. Xunc transeamus ad personas in speciali

DE PERSONIS DIVINIS IN SPECIALI

Qu. XXXIII. - Dc pcrsona Patris.

In hac quaestione explicantur pracsertim quatuor, scil. in quo sensu Pater est pnncipnim; quandonam Pater didtUr personaliter, et quandonam dicitur essen tiaJiter; quid sit innascibilitas. - - Hae quaestiones modo magis concreto doctrinam de Innitatc exponunt, et mirabiliter in eis apparet applicatio principiorura quae abstracte cnuntiata sunt in praecedentibus quaestionibus

Aki. I. — utrum competat Patri esse principium.

videKff^ ,,ir,'U'UltaS CSt qi"a Pater non eSt causa Filii. ,t ideo non d1vfrndentia importat imp2r-

«Vg£g$Z£t K^Hoc - de nde qUod «onciliis antca snechtim i. , , • ' "Z ' 7°3). Item '" pluribus aliis contra i dicft: i Patcr cst ™j P " Ita AuSust'nus citatus in arfi. « sed ExpU^rsenlus^mh^T V*™ Deitatis" VTriUk. UV.c.20). Phm X ^rS^T.t» '", W artin,li et :"' P»«M.. Wtiali. seri.s „„„,,, u" u ,* "," "{" £"!"*<• v- S- liue« Procedit a puncto IWoriu»! FiUus ,-, S r „s v "t r i , ' ' r '"' A,'l"' Pater esta qtto

I""'" hoc pmprie trX^r.^-'S- conveuit es*e P"''«- principit ~"mm metaPhonce. Est simplex explicatio nominis

« "••-'u.^ "'1 causam. na.n causa ; sic dicitut: Punctum es4 nr,w'.men PrinciP» est communius

• ^1"» non importat noinen principii. Unde quamvis graeci utantur in divinis his duobus nomittibus unXij el ottta DoCtores latini non utuntur nomine causae, sed solum nomiiuprincipii. Legenda est responsio ad i,n.

Ad 2m. Latini ne dicunt quidem quod Filius et Spiritus Sanctus sunt qtiid hfincipialion. quia hoc minorationeni sapit. Sed Filius cst principium de principio, lumen de luniine et pariter Spiritus Sanctus SUO modo. Pulcher tt*xtu> S Hilarii hic citatur: <\ Minor non est Filius, cui unum esse donatur . Pat«-r et Filius ambo possidcnt csse per se subsistens, et tamen Pater hoc t-ssc communicat Filio; ita analogice duo fratres aliquul m communi possidentt-s, commnnicant sibi quaedam dona.

Ad )m. Sotvitur objectio: principium a prioritate sumitur. Atqui in divinis non est prioritas, nec posterioritas. Ergo. — Rcspondclur: Dist. maj.. principium a prioritate sumitur, secundum impositionem nominis, transeat; secundum significatum ejus formale, nego: nam principium signilicat non prioritatcm. sed ". - aincm. Est autem in divinis relatio originis sine prioritate. Cfr. infra qu. 42. art. 3: Certo non cst priorilas tcmporis, quia processiones sunt aeternae; nec est prioritas natnrac, quia natura divina numerice eadem est in Fatre et Filio, et relatio paternitatis non concipitur sine opposita relatione filiationis. Cfr. lbid. Rclativa sunl simul natura ct intcllcctu, in quantum unum est in delinitione alturius Pater autem non constituitur per aliquid absolutum (ut homo generan^ antequam generct). Pater in divinis non iit Pater, scd de se et ab aeterno est Pater et constituitur formaliter per subsistentem rehitionem patermtatis. cui corrclativa est filiatio, qua constituitur Filius. Ita tres anguli ahcujus tnanguh acquilateralis.

In quaestione 42, art. 4 ad 2m, agendo de aecpialitate personarum divmarum, S Thomas dicit: « Digmtas est absoluta (in divinis) et ad essentiam pertmet. Sicut igitur eadem csscnlia quae est in Patrc paternitas, in Filio est hhatio ita cadcm dignitas, quae in Patrc cst patcrnitas, in Filio csi phatw Sed m I atre haec dignitas est sccundum relationem dantis, in Filio secundum relationcm accipientis ». Accipere autem cssc pcr sc subsistcns ct in/initum non est qmd mmu> perfectum quam illud dare; sicut in triangulo aequihiterah. seeundus angulus constructus non est minus perfectus qua.n pnmus. et pro eo accipere totam superficiem primi non est minus perfectum quam pro pnmo eam communicare.

Unde - principium » notionalitcr convcnit Patri, sed hoc nomen principu sum> tur etiam cSsentiatiter relative ad creaturas. et tune est commune tnbus persoms.

A.rt. 11. — Utrum hoc nomen Pater sit proprie nomen divinae personae.

Id est: rtrum dicatur non ,n,taPliorice, sed proprie. de Pj^P^ et non de aliis. UeSfondetut afirmativc: ita in Evangeho, v. g. m formula baptwm. et m SymbolO ac in conciliis.

W.f^m' '^lbet- personac si^ni.icat id p-r Ulu pcrsona

I)E PERSOXIS DIVINIS IN SPFXIAM ab aliis distinguitur. Atqui id per quod persona Patris ab aliis distinguitu cst pateroitas. Ergo. r

Ad im. Pater cst quidem nomen relationis, scd cum in Deo relatio sit sub sistens potest esse constitutivum pcrsonae.

Ad 3m. Verlmm divinum dicitur non metaphorice Filius, quia est Vcrbum mentale, non accidentale, sed substantiale. Ita Pater non dicitur metaphorice sed proprie.

Ad 4m. Nomen paternitatis prout firoprie dicitur dc Dco Patre, pcr prius dr eo dicitur qttdm dc Patrc /crrcstri, quantum ad rcm signiiicatam, Jicet non quantum ad modum agni&candl Gcncratio enim divina cst perfectissinm omniuin quia generat non solum similem in specie, sed etiam Filium cujus natura est nu tnerice cadan at natura Patris. Insuper pater tcrrestris generando non producit animam spiritualem iilii, sed dispositionem ad eam, nec generat filium aetatc adultum. Deus e contra communicat Filio suo totam suam naturam infinitam et muncricc- eandem, ita ut Filius sit statim et ab aeterno aequaliter perfectus ae

Sic magis ac inagis apparet quod prima processio est vere et proprie generatio, sed spnuuahs ^cncratio secundum plenitudinem sensus hujusce nominis Non emm est solum conceptio, sicut dicimus: ( oncipimus nostrum vS mcnt. ,, co„ecP 10 t soIum i generati0( inchoa|.o

[n &vmis, iater non solum spiritualiter concipit FiUum smun sed etiam ver e propnissune eum spintualitcr gencrat, scil. ei comnnmicat tot un tur m Jvmam numence eandem, quac non potest nec dividi nec m ,1 h " i h mminalur, Rv TJtTJ^ I*** omms in caclis ct in U ad tcrra qua est

:er

Art. III

DE PERSONA PATRIS unigenitum, et essentialiter relative ad creaturas dicitur ex temporc, praesupponendo decretum divinum liberum quod posset non esse. Secundo quia perfccta ratio patcrnilatis ct /iliationis invcnitur in Deo Patrc ct Dco FUio, quorum ost una numericc natura. Dum e contra Deus dicitur essentialiter Pater intellectualium creaturarum, secundum communicationem non totius naturae, v.l participationis naturae divinae, id est Secundum Mmilitudincm gratiae et glorne. Sic fdiatio adoptiva est similitudo analo^ica tiliationis aeternac per naturam et ut patet multo imperfectior. Adhuc modo magis inferiori Dcus dicitur Patcr creaturarum irrationabilium, in quibus non cst ima^o cjus. scd solum vcstiqium.

Ad im. Nomina communia absoluta, ut cns pcr sc suhsistens, per prius dicuntur quam nomina personalia. Sed nomina communia rclativa ad crcaturas, ut creator, per postcrius dicuntur quam nomina personalia; quia dicuntur non ab aeterno, sed ex temporc. Aliis verbis pcr prius procedit Filius a Patre quam creatura.

Unde dum dicimus in oratione dominica- i Pater nostcr », Patcr dicitur essentialiter de tribus personis; item a adVeniat regnum tuum a non solum prima*' personae, sed trium. E contrario Pater dicitur personaliter in his verbis S. Pauli ad Ephesios III, 14: « Flecto genua mea ad Patrcm Domini Nostri Jesu ("hristi ex quo omnis paternitas in caelo et in terra nominatur ». Item dum Christus ipse dicit: « Pater meus », Pater dicitur personaliter; unde distin^uit dicendo Joan. XX, 17: » Ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum ».

Akt. IV. Utrum esse ingenitum sitPatri proprium.

Respondetur affirmative: Innascibilitas est proprietas Patris, prout Patoc est principium non de principio; sic innotescit per hoc quod non est ab alio. Ita communiter dicitur de Patre: a Non est factus, nec creatus, nec genitus, ncc proccdens ... Denz. 3, 19, 39. 275. 3-45 et seq. Est principium sine principio. Cfr. ibid. 703 et seq.

Ad im in fine: « Prima ct simplicia per negationes notiftcantur. sicut dicimus punctum esse cujus pars non cst ».

Ad 2m: Spiritus Sanctus dici potest alio modo ingenitus, prout procedit non per generationem. Pater vero dicitur proprie ingenitus, quia non procxht ab alio, est principium sinc principio, dum Filius est principium a pnnctpio et Spirittis Sanctus est principium ab utroque.

Ad 3,u sic relatio Filii negatur de Patrc.

rm dubium: Utrum ingenitum constituatur in ratione notionis per ahquid positivum, an per aliquid negativvim.

Rcsponsio: Ex his quae dicuntur ad primum: Ingenitus unportat directo ncgationem generationis passivae. Sed haec negatio notineat magnam d.-mta- ; tem; nam hoc ipso quod Pater est a nullo principio, sequitur quod est ongo ; aliarum personarum; et hoc est quid positivum.

Haec omnia illustrari possent ex commentariis in Orattonem sacerdotalem Christi in qua Patcr di<-itur personaliter. In hac Oratione sacerdotah pluries ac

I4J

PE PERSONIS OIVINIS IX SPECIALI cum insistentia Filius Dei clicit quod Patcr ejus omnia ei dedit. Cfr. Joan. XVII V. 1-5: Pater. vcnit hora, clarifica Filium ttmm. ut Filius tuus clariiicct Te Sicut dcdisti ci potestatcm omnis carnis, ut omne quod dcdisti ci. det eis vitani aeternam... Et nunc clarifica mc. Tu Pater. apud temetipsum. claritate quam h.tlmi, priusquam mundus csset. apud Tc a,

2"m dubium: Quare non fuerit instituta specialis festa in honorem Patris Kcsfxmsio est apud Lconem XIII in Encyclica " Divinum illud munim [seu dc Spiritu Sancto), 9 martii 1897, m Q11''1- initio, dicitur: « Periculum ex eo ht nc in fide aut in cultu. vel divinae inter se Personae confundantur, vel unici i 1 ipsis natura separctur... quare Innocentius XII. decessor noster, solcmnia quaedam honori Patri propria postulantibus omnino negavit ». Fideles possent tribuerc principio oripinis prioritatem dignitatis, quae opponeretur identitati naturac.

Qu. XXXIV. Dc pcrsona Filii.

Filio attribuuntur tria nomina: Filius, Verbum, Imago. Sed ratio Filii jam ex ratione Patris consideratur. Unde remanet considerandum de Verbo et Imagine. Haec tria sunt omnino idcm absque virtuali distinctione, scd distinguuntur secundum modum signifkandi et in ordine ad diversa connotata extrinseca. Filius dicitur respective ad Patrem, Verbum respective ad intcllcctum dicentem. Imago respcctive ad principium quod imitatur.

Circa Verbum sunt tres articuli: T. Utrum dicatur essentialiter an persona- Uter. II. Utrum sit proprium nomen Filii. III. Utrum in nomine Verbi importctur respectus ad crcaturas. Haec attente sunt consideranda, sub lumine prologi IV Evangclii.

Akt. I. Utrum 0 Verbum » in divinis sit nomen personale.

Status quaestionis: Instituitur hie articulus ad distinguendum Verbum pioprie dictum ab impropric dicto. scil. a re intellecta in verbo, et etiam ab intellectione quae est communis tribus personis.

Responsio cst affirmativa ct cst de fide. Revelata cst in prologo Joaxmis: «< Verbum erat apud Deum, ct Deus crat Verbum... et Verbum caro factum est ■ in quo textu Verbum designat eandem personam ac a Filius unigenitus qui est in sinu Patris » ut ibidem dicitur v. 18.

Ita S. Damasus I. Concilium Romanum IV (Denz. 70): « Si quis non dixerit Verbum Domini, Filium Dei, Deum sicut Deum Patrcm ejus. et omnia posse ot omnia nosse et Patri aequalcm, anathema sit 0. Itcm Conc. Constantinop. II (Dcnz. 214): «Si quis non confitetur Dei Verbi duas nativitates... anathema sit ». Conc. Lateranense (Denz. 255): « Si quis non confttetur Deum Verbum e caelo descendisse... ». Et XI Concilium Toletanum (Denz. 283) explicans verba: ■ Et Verbum caro factum est ». j

Dubium: Utrum haec Concilia velint ex hoc solcmnitcr dehnire generationem divinam cssc proprie f>cr modum intcUcctualis dictioms. 'j j<J

Rcsponsio: Xon ^ idctur quod hoc sit proprie definitum; attamcn revelatum ?> est in prologo Joannis quod Filius Dei procedit a Patre ut Verbum intcllectuale. ' ;

Omnes theologi admittunt igitur quod saltem thcologice ccrtum cst pruuam X. proccssionem esse pcr modum intellectionis; imo hoc videtur esse de fide secimdum S. Scripturam, quamvis non sit solcmnitcr dctmitum.

JO OARRioof-I.AORANCE, Dr Dto Trlno el Crealore.

DE PERSONIS HIVIMS IV SPECIALI

In corporc articuli ostenditur, quod nomcn Vcrbi in divinis, si propric s malur, cst nomcn pcrsonalc et non essentiale. Sll~

Ratio est quia Verbum significat aliquid ab alio proccdcns ut concent mcntis. Atqui quod signifkat in divinis aliquid ab alio proccdcns cst pcrson^ prout personae divinae distinguuntur per originem. Ergo. C'

Ad intelligentiam autem hujusce responsionis, S. Thomas in ia partc cor poris art. ostendit quod in nobis, verbum dicitur propric tripliciter (verburn mentis, verbum imaginationis, verbum vocale) et insuper impropric:

!( Interior conceptus mentis Proprie ) Imaginatio vocis proferendae / Vox qua significatur conceptus mcntis Improprie: Id quod verbo significatur, scil. non signum, sed significatum ejus.

In Deo autem proprie sumitur Verbum primo scnsu tantum, scil ut con ccptus mcntis, cetcra autcm verba in Dco metaphorice tantum sunt quia sunt quid sensibile, aut etiam corporeum et externum. Uncle S Thomas (I q . 85, a 2 uj c ad 2ra et ad 3-) verbum mentale proprie dictum non est id auod inMl.gitur, sed id m quo res intellecta intelligitur. Si quandoque S Thonns dict: • Verbumest quod intelligitur » tunc sumit vcrbum improprie pro rc signt ftcata a verbo. E contra pro Cartesio verbum interius est propric id auod intellignur quamvis non neget omnem ejus relationem ad rem extramentalem abvs I ■ Infini, ^ concfti0^ *tt inter realismum et idealismum, est susT^X)^TT ? h°C qU°d Cartesius dicere non timet in « Di- ZhV /' lmtl°: ( ,,CUlUS ^totus cst quidcm pro nobis quid inco-

1 De t potest * T** ^**™' -umam ' Forsitan wcus pottst miraculose facere circulum quadratum

«J Z hoc cst absolute « evidenter impossibile extra ani-

I es, ^J^^^tffl^ intelii8,t"r' tUnC *** et idealismum Cfr Maritain r ll i .patet' ab>ssus ^imensa inter realismum t recedimus a P. ^JSS^J^ ^ «• : in hoc recedimus a P. Roland-Gosseiin ibtt £J« *9l3' pag" 769-821 : in hoc

,<t frf 9„„rf SSS£n2L2S " aSSCrtmne- Si verbnm men-

I extramentalem, etiam a™ n e £3 1.J ^T™ l'ostal »" rcm

er-

DE PERS0NA FILfl

U7 modo possumus discernere inter vc-rbum conforme rei et v.-rbum non conforme rci, sicut distinguuntur statuae quae repraesentant hcjminem realem. ab his quae repraesentant hominem imaginarium, ut statua Herculis?

Nec reeurrendum est ad principium causalitatis, quia ejus valor ontologicus gsset prius defendendus.

Est, ut patet, abyssus immensa inter idealismum Cartesianum et rcalismum. ct valde periculosum est concedere idealistis quod verbum mentale est proprie id qttod intelligitur. S. Thomas dicit sempcr: objectum intellectus est ens (extramentale), et non dicit: objectum intellectus est verbum mentale entis. Debemus ita recte loqui de verbo, ut certum omnino remaneat, contra Cartesium, circulum quadratum esse non solum incogitabile, sed realiter impossibile extra animam. Cartesius non salvat valorem realem cognitionis sensitivae et intellectualis nisi recurrendo ad critcrium vcracitatis Dci auctoris facidtatum nostrarum, sed in hoc est circulus vitiosus, quia oporteret prius probare Dci existentiam per effectUS et per principium causalitatis.

Ad im. Ariani dixerunt: Filius Dei dicitur Verbum metaphorice, et externum, sed, ut dicit S. Thomas, verbum extcrnum praesupponit verbum internum. Et insuper in prologo Joannis dicit: « Et Deus erat Verbum i seu Verbum erat Deus, sic non potest esse quid creatum, ad extra productum.

Ad 2m. In divinis intclligcrc dicitur csscntialitcr ct convenit tribus personis.

Ad 3m. In divinis diccrc dicitur pcrsonalitcr; solus Pater dicit, tres personae intelligunt. Solus Filius dicitur ut Verbum, aliae personae dicuntur ut res expressa in Verbo.

Ad 4m. Verbum dicitur quandoque improprie, pro re in verbo signiftcata.

Footnotes

1. Cursm theo!.. 06 TrinUah. <liss. proocm., art, IV, Solv. obj. ↩