Sectio 4, art. 2: Utrum nomina essentialia sint approprianda personis

Stat QU ' DilTicilis est haec quaestio de appropriationc; ad eam solv-endam theologus ZLi cfnservare ■ sensl nn sterii . et non veUe illud «^r. U claras'qu;,si univocas rcduccv. Theoria de appropnatione non m^t«r Stdtem expHcite oisi apud latinos. Graeci loquuntur solum, .^^^JSE?

personarum, dc diversis appeUationibus, Mjp** quae m Scnptum

Ut notat P. de Regnon (r), pro Patribus graecis quaehbet ^ ^^^ unum nomen proptium: Patcr. Filius Spintus Sanctus «J™1?J^*™ sertim pro FiUo plures appellationes, sic FUius m ^™^^^^

Logos.Sapientia. Vcntas. ImagO, Vita, Justitia, ^f^^'^^ sunvctio. Per istas appellationes juxta graecos mehus c^ nos vina quae sic denommatur. Non tamen pcrvenerunt ad cxphcitam conceptionem fi6 dk PERSONIS IN COMPARATIONE AI) ESSENTIAM appropriationis. Minus indigebant hac theoria, quia incipiebant potius a tribus pcrsonis quam ab unitatc naturae.

I. itini autem, praesertim scholastici, voluerunt perficere doctrinain de Trinitate, classificando praecise conceptus et nornina. Sic exacte distinxerunt, pro qualibet persona, nomina ejus propria ab aliis appellationibus quae in S. Scriptura inveniuntur. Ad hanc distinctionem faciendam valde usi sunt theoria psychologica a S. Augustino proposita, secundum quam Filius procedit ut Verbum per modum intellectionis seu potius dictionis, et Spiritus Sanctus per modum amoris.

Sic S. Thomas ostendit supra quod nomina propria Filii sunt: « Filius, Yerbum et Imago, ct nomina propria Spiritus Sancti sunt: Spiritus Sanctus, amor ct donutn ». Aliae vero appellationes quae sunt in S. Scriptura non sunt propriae. Aitamen appropriantur uni personae potius quarrj alterij propter quandam afnnitatem quam habent cum tali persona prae aliis. Sic juxta S. Scripturam Sapientia appropriatur Filio (cfr. I Cor. I, 24).

S. Thomas in statu quaestionis praesentis articuli, ponit trcs difficultates contra theoriam appropriationis jam receptam inter iatinos.

i" difficultas est quia haec theoria potest vergere in errorem fidei, nam potest intelligi quod Hofnina essentiaUa, ut sapicntia, conveniant tantum uni personae, aut saltem ci magis conveniant. Hoc autem est falsum, nam Pater < t Spiritus Sanctus non sunt minus sapientes quam Filius.

2» difficultas: Praesertim nomina essentialia abstracta, ut sapicntia distincta a sapiente, non possunt appropriari alicui personae, quia sic Filius esset sapientia Patris, seu forma Patris; nulla autem persona est forma alterius personae Haec objectio sicut praecedens confundit appropriatum cum proprio, ut dicitur ad 2um. 1 1

3a difficultas: Proprium prius est appropriato; sed essentialia attributa -sunt pnora persoms, secundum saltem nostrum modum inteUigendi ut communc est pnus froprio. Ergo non debent appropriari personis.

Hic status quaestionis optime ostendit difficultatem problematis sive ap- 1 > opria un> uon sat.s distinguatur a proprio, sive explicitc distinguatur ab eo.

''" ;'m,'m ^Uaestionis ^W^t praesertim ex modo loquendi de t iTlTr"1 m anima Per «''PP^Priationem. quamvis Pater et I .1 an abi ent in justo. sec. illud D.ni: «Si quis diligit me, sermonem n m nab.t, et Pater meus dUiget eum. et ad eum vnicmus et mansionem ' ■ acK,uu< ., (Joan. XIV, 23). Videbimus quod missio dicit plusquam appropnatio, quae tamcn non est solum quid verbal

/,-,// ^fT!0 Thomae est: "Ali '"««ifatalionem fidei conveniens iuit essenma attnouta pcrsoms aPproPriari , Haec responsj est comZnl^Tt hones quae in Sacra Scriptura indicantur. * ^ aPProPna"

2° Probatur raiione (keologica, quae ad hoc reducitur:

DF. AI'1'HOPRIATIONR

Licet Trinitas personarum demonstrari ncqueat, convenienter per aliqua nobis magis manifesta declaratur.

Atqui essi-ntialia attributa, ex creaturis cognita, s»int nobis magis manifesta sec. rationem quam j>ropria personarum.

F.rgo conveniens fuit essentialia attributa personis approjiriari, praesertim pcr mbdum similitudinis et affinitatis, sicut ea quae pertinent ad intcllectum, vit sapientia, appropriantur Filio.

l.egendus est articulus.

In lectione hujus articuli difficultas in mentc venit, scil.: Si attributa essentialia, ex creaturis cognita, possunt manifcstare divinas personas, hae divinae pcrsonae possunt ex creaturis cognosci.

Ad hanc difficultatem S. Thomas respondet in ipso corporc articuli. Revocat enim in memoriam q. 32, a. 1, in quo dictum est quod crcaturac sunt effcctus omnipotcntiac crcatricis, quac communis cst tribus pcrsonis, et proinde ex his non potcst demonslrari Trinitas personarum. Sed ex alia parte Scriptura afhrmat quod sunt in creaturis Trinitatis vcstigia, imo Trinitatis imago in anima humana. cfr. I, q. 93, a. 1 et 5, ubi explicatur sec. Patres, pracsertim sec. Augustinum. tcxtus (icneseos, I, 26: « Faciamus /wmincm ad imagincm nostram ». Proinde attributa divina essentialia, ex creaturis cum certitudine rationali cognita, possunt quodammodo manifcstarc personas divinas, quamvis Trinitas earum demonstrari non possit, et nonnisi per Revelationem cognoscatur.

Hoc est dicere: appropriatio non est quid mere verbale, sicut differentia inter Tullium et Ciceronem, nec est quid solum inventum a theologis, sed habet sec. Scripturam fundamentum in re, scil jundamentum vcstigii ct imaginis, quamvis difficile sit determinare id in quo hoc fundamentum consistit.

Generaliter haec appropriatio fit per modum similitudinis seu affimtatis. ut melius apparcbit in art. seq., sed iit etiam per modum dissimihtudims, sicut potentia appropriatur Patri, ut Augustinus dicit, quia apud nos patres solent essc propter senectutem mfirmi, ne tale ahquid suspicemur m Deo.

Ad im Nullus error sequitur. quia in hac theoria bcne distinguitur proprium al, appropriato. ld est: appropriari, saltem in tractatu de Trimtate, non sigmticat proprium iicri. nam csscntialia attributa nulli pcrsonae possunt hen propria, imo Filius non est magis sapiens quam Pater aut Spintus Sanctus; sed appropriari signincat adaptari et accommodari, ut consuevenint Doctores tacere attribuentes sapientiam Filio. quia est Verbum. Unde nullus error sequitur. sed est magis manifestatio veritatis. . . '

Ex his facile distinguuntur propria ab appropnatis; sic: ca quae sic tribimntur uni personae, ut non possint tnbui alten vero dicuntur ea quae ex se quidem sunt commuma tribus persoms. sed ad majorem manifestationem attnbuuntur uni personac. Ita ( ajctanu.

Erravit autem Abaelardus, quia hanc distmctionem non servavit . Y>*.wt potentkm esse propriam Patri, sapientiam Filio et bonitatem Spmtm Sancto, ut refert S. Bernardus m Epist. ad Innoc. II. 199-

Unde sequens propositio fuit danmata a Gonc. Senon et ab mu . Denz. 368: uPater est plena potentia, Filius quaedam potentia, Spintus Sanctu. nulla potentia ».

DE PERSONIS IN COMPARATIONE AI) ESSENTIAM

U 2m. Si sapientia, appropriata Filio, ficret ei propria, tunc FiUus csset forroa Patris; sed appropriari non significat proprium fieri.

TJndc quando S. Paulus dicit, I Cor. I, 24: k Christum, Dei virtutem et Dei sapientiam », vult dicere quod Filius est sapientia Patris, in hoc sensu quod est sapientia de Patre sapientia, sicut dicitur Lumen de Lumine. Unde Pater non est sapiens sapientia quam genuit, sed sapientia quae est sua essentia.

Ad 3m. Essentiale attributum, ut sapientia, sec. rationem propriam, est prius quam persona, sed ut appropriatum sequitur proprium personae. Ita color est posterior corpore, sed est prior corpore albo.

Sic cessant dimcultates, quamvis notio appropriationis remaneat aliquomodo confusa et non possit ad perfectam distinctionem perduci sec. nostrum modum intelligendi In hoc dcbemus conservare « scnsum mysterii » et non velle omnia dilucide explicare.

\kt VIII. — Utrum convenienter a sacris Doctoribus sint essentialia personis attributa.

St. qu.: Agitur de applicatione theoriae appropriationis, ad solvendas difiv cultatcs quasdam specialiter scquentes, r) S. Hilarius appropriat aeternitatem Patri, non apparet quare, nam tres pcrsonae sunt coaeternae.

2. Item S. Aug. appropriat Patri unitatem, Filio acqualitatem, Spiritui Sancto concordiam, sed tres personae sunt coacquales.

3. S. Aug. appropriat Patri potentiam, dum S. Paulus eam appropriat Filio, nam dicit: « Christum, Dei virtutem ».

4. S. Aug. appropriat tribus personis haec verba Epist. ad Rom. XI, 36: « Ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia », scil. : Ex Patre, per Filium, in Spintu Sancto; non autcm apparet fundamentum hujus attributionis.

5J Veritas appropriatur Filio, sed videtur in eo esse quid proprium.

Responsio. Ad solvendas istas difficultates et ostendendam convenientiam appropnationum quae recipiuntur inter Doctorcs, S. Thomas invocat hoc prinapiura: Deus ex creaturis cognitus. sicut creatura ipsa, considerari potest quadruphnter: 1) ut est ens; 2) ut est unus; 3) ut inest ei virtus ad operandum; 4) ut habet habitudinem ad suos effectus.

In hoc principio nuUa est dimcultas. et S. Thomas ostendit quod secundum nas vanas considerationes fiunt appropriationes a S. Scriptura et a Patribus.

p.tH !l.DUnr,DeUS co"sideratur % cns supremum, aetcmitas appropriatur iatn. sjucvs Hho. usus Spintui Sancto. Ita S. Hilarius. Quare? Quia aetemum non cst prmcpuuum. deinde specics seu pulchritudo convenit FUio ut e t perlecta imago et splendor Patris. et tertio usus late dictus prout comprehend t sub se fru, convemt bpintui Sancto. prout Pater et Filius dUigunt se e s in icen

SS!SSL nCt°' ^ SUPra diCtUm °St- ^ CXpHcat- ^«o pr^o-

DE APPROPRIATIONE t8o

2° Dum l)t>lls consideratur ut unus, juxta S. Aug., unitas appropriatur patri, aequaUtas Filio, concordia Spiritui Sancto. Quare? Quia haec tria important unitatem, scd diffcrenter. Nam unitas, absolute dicta, non praesupponit aliquid aliud, et sic mcrito appropriatur Patri; acqualitas importat unitatem cura respectu ad altcrum, sic appropriatur Filio; concordia autem importat unitatem aliquorum duorum et secundum cor, sic appropriatur Spiritui Sancto.

3° Dum Deus consideratur ut habet virtutcm ad oPcrandu>n, juxta Aug. ct comnnmiter, potentia appropriatur Patri. sapicntia Filio, bonilas Spiritui Sancto. Quare? Quia potcntia liabet rationem principii, unde habet similitudinem cum Patre qui est principium sine principio. Sapicnlia autem habet ^imilitudincm cum Filio caelesti, in quantum Filius cst Verbum, seu conceptio Sapientiae. Bonitas denique est ratio et objectum amoris, et sic habet similitudinem cum Spiritu Sancto qui est Amor personalis prout procedit per modum amoris.

Unde haec appropriatio, quae est magis recepta inter latinos quam aliae, fundatur in conccptione a S. Augustino proposita. sec. quam Filius procedit per modum intellectionis seu potius dictionis, et Spiritus Sanctus per modum amoris. Additur secunda ratio minoris momenti, desumpta ex dissimilitudine. seU. prout pater terrenus ut senex est infirmus, prout filius terrenus ut junior noiidum est sapiens, et prout spiritus terrenus saepe non est bonus, sed lmportat violentiam.

Corollaria hujus praecipuae appropriationis sunt tria: i° Operationcs dtvinac in quibus praccipuc rclucet potcntia, ut crcatio mundi, appropriantur Paln, sic explicatur quare in Symbolo etiam Apostolorum sub forma antiquissima dicatur (Dcnz I)1 « Credo in Patrcm, omnipotentem » et in Symbolo Xicaeno (Denz. 54) . « Credo in unum Deum Patrem omnipotentem, omnium visibihum ct invisibi- lium factorem ». .

■?S Opcrationcs in quibus maximc manijcstatur sapicnha aPProPriantur Filio; sic dicitur in Symbolo Nicaeno: « pcr quem omnia facta sunt », prout facta M sunt sccundum Dei sapientiam. quac mundum ordinavit. Insuper Hho _attnbuitur propric ct non per appropriationem missio visibihs per Incarnationem | redemptivam. . c,- 'i

Opcralioms in quibus fraccipuc rcluccl bomlas appropnantur i,p,ntm Sancto, ut est coUatio graliac; sic dicitur in Symbolo Constant.n en* «fl- . ct in Spiritum Sanctum Dominum et vivificantnn... qu. locutus est per 1 rophetas», itcm in Prof. fidei tridcntina (Denz. 994).

Patres graeci autem minus indigebant hac theoria expositionc doctrinae de Trinitate incipiebant. ut d.ctum est. . tnbu» pt soms quac i„ N. T. dare distinguuntur. potius quam ab umtate >-^ *» cilius servatemt. E contrario Patres latini. pmesert.m a tem^« A^^»«_ piendo expositionem doctrinae ab unitate naturae, MY^^ tZ^ nen. pcrsonarum et ad illam melius mustrana^.t^^t^y^J^.

Pra,s,.,ti,n hac appropriatiom- polcnt.ac, safimUW ' ^'^fV^, I..nda,„cntu,n babct in Symbolo Apostolorum ,am s, ,b fo n, ; 1 " 1 Bonum esset inspiccre apud PP. graecos quo.nodo, nondum habc

5£ ^SMraf SJBSrtSlUCt=S

I00 de PERSQNIS IX COMPARATIONE AD BSSENTIAM aliunde certum etiain pro illis, quod trcs pcrsonac operantur ad exlra tanqum iinum principium, quia operantur per intellectum, voluntatem et omnipotentiqm quae sunt attributa essentialia et ideo eis communia. [rj introductione auten! hujus tractatus, comparando utramque theoriam, diximus: inter convenientias theoriae latinae est quod melius explicat quare trcs personae divinae sunt ununi principium operationum ad extra, scil. creationis, conservationis, motionis, providentiae, gubernationis divinae. Et inter dirficultates theoriae graecorum est quod minus clare explicat lioc punctum doctrinae lidei. Hoc non mirum est quia cum haec theoria incipiat potius a tribus personis quam ab unitate naturae habet diflicultates oppositas diflicultatibus alterius theoriae, scil. difBcile explicat unitatem naturae, dum altera diflicile explicat distinctionem realem personaninr nam mystcrium infinitum cst impertransibile.

Denique S. Thomas dat quartam appropriationem pcr rcspcctum ad effcclus Dci. Sic intelligUntur verba Rom. XI, 36: <s.Ex ipso ct per ipsum ct in ipso sunt omnia k Ex importat habitudincm causae efficicntis, quae competit Deo ratione omnipotentiac, unde appropriatur Patri ut potentia. Haec vero praepositio pcr designat habitudinem formae per quam agens agit, sic artifex dicitur per suam artem agere, et propterea hoc significatum appropriatur Filio. Denique praepositio in dcnotat habitudinem continentis, Deus autem res continet prout eas sua bonitatc conservat ad iinem convenientem, et sic hoc appropriatur Spiritui Sancto, ut bonitas.

In fme art. S. Thomas paritcr explicat quare Veritas appropriatur Filio, item hber I ifae, et ctiam nomen Qui cst, in quantum in locutione Dei ad Moysen pracfigurabatur hberatio generis humani quae facta est per Filium.

Sic sufficienter rxplicatur theoria appropriationis. Rursus de ea aliquid dicendum ent q. 43, agendo de Habitationc Sanctissimac Trinitaiis quae appropnatur Sfimtot Sancto, quia haec habitatio fit sec. caritatcm, sec. quam magis assimuamur Spintui Sancto, quam assirnilemur Filio per fidem, nonnisi eni.n per lumen glonae perfecte assimilabimur Filio, qui nos assinnlabit Patri. Conf. Enc ^eoms \ 1 1 de Spuitu Sancto, Enc. «Divimm illud mtmus» 9 maji 1807, " « t 4ata «haec habitatio Spiritui Sancto tanquam peculiaris attribuitur , Denzmger mento retuhsset hanc Encyclicam, quae non invenitur in ejus libro.

Qu. XL. Dc pcrsonis pcr comparationcm ad rclationcs

Plures commcntatores, ut Billuart, posuerunt doctrinam hujusce quaestionis ut commentarium quaestionis 29, a. 4: an persona divina constituatur relatione, ubi data est responsio affirmativa, scil: Personalitas divina est relatio ut subsistens et incommunicabilis.

Nunc eadem doctrina resumitur non analytice ut prius, sed synthetice. Unde breviter examinanda est.¹

Footnotes

1. Op. cit., t. IV. p. 386. ↩