Sectio 7, art. 2: Utr. malum inveniatur in rebus

Status quaestionis: In hoc articulo magis praccise determinatur dcfinitio realis mali, prout privatio differt a negatione.

\ idetur quod malum non sit in rebus, quia tunc esset aliquid in illis ct quia Deus non faccret scmpcr id quod melius cst.

Responsio tanicn est: Malum invcnitur in rebus, imo pcrfcctio univcrsi rcquirit u/ sint quacdam quac a bonilatc dcficcre possint, ad quod sequitur ea interdum dcficcrc.

i° Prob. ex signo: ex hoc quod sunt prohibitiones et poenae, quae non sunt nisi malorum.

2° Prob. quasi a priori, reduccndo problema de malo ad praecedentem quacstionem de multitudinc et inaequalitate entium.

Argumentum ad hoc rcducitur:

Pcrfcclio univcrsi rcquirit inaequalilalcm esse in rebus, scil. gradum bonitalis indejcctibilis, et gradum bonitatis defectibilis, sciL corruptibilia, quae deficere possunt, ct aliquando dcficiunt.

Atqui ratio mali consistit in hoc quod aliquid deficiat a bono.

Ergo in rebus malum invenitur, ut corruptio, et hoc convenit ad perfectionem universi, seu ad manifcstationem bonitatis divinae, per varios gradus bonitatis etiam infimos, nam, ut dictum est q. 47, a. 1: « cum bonitas divina non possit sufficientcr repracsentari per unam crcaturam », Deus produxit multas ct multas subordinatas.

Hic articulus explicat sensum hujusce propositionis satis frequentis apud S. Thomam: «conscqucns cst quod id quod esl defectibile aliquando dcficiat», scil. non mirum est quod aliquando deficiat. Locutio « conscquens est » explicatur in nostro art. sic: « perfcctio univcrsi rcquirit ut sint quaedam quac a bonitate deficere possint, ad quod scquitur ca interdum dcficcrc », cfr. ad 3.

Kon diritur in elfato citato convenicns cst quod id quod est defectibile aliquando deiiciat, nain hoc non est conveniens pro ipso, sed propter bonum universi, sic corruptio unius est generatio alterius, et conveniens cst ad generationem altcrius.

Ex omnibus his articulis de malo, pracscns articulus nobis mads pracbct occasionem evolvendi doctrinam S. Augustini et S. Thomae de majori bono propter quod Deus permittit malum.

Ad im. Malum non est pura negatio, sed privatio boni dcbiti in subjccto apto; sic non dicitur quod lignum ignorat, scd quod lignum non cognoscit. Proinde Scholastici generaliter rejiciunt hanc expressionem Leibnitzii malum melaphysxcum ad designandam imperfectioncm cujuslibet creaturae prout non habet perfectionem omnimodam.

Ad 2m. Haec privatio boni debiti est in rebus, scil. in subjecto apto' v g. caecitas est in oculo, non quidem ut quid positivum, sed ut privatio Ft qiiando dicitur caecitas est, verbum esse non si^nificat entitatem realem scd veritatem propositionis, scil. ita est quod hic homo sit ca<»cus, seu privatus visu

M 3». S. Thomas explicat quod quamvis sit malum in rebus et Deus non faciat quod melius est in unaquaque parte univcrsi, attamen facit qitod melius est in lol° ci tM Parlcs *n ordine ad totum. Non vult dicerc quod mundus actualis est optimus omnium possibilium, nam supra I, q. 25, a. 6 dixit: «qualibet rc se facta Dcus potest facere aliam meliorem... id cst: potcst semper facere meliUs si ly melius sit nomcn..., sed non potcst laccre mclius adverbialiter, scil. ex inajori sapientia et bonitate ». Item q. 47, a. 2 ostendit quod inaequalitas creaturarum est ad manifestationcm bonitatis divinae.

Kunc autcm S. Thomas ostendit convcmenliam divinae permissionis mali duplicitcr: i° Ex partc causae materialis, seu subjecti, dum dicit: « Ipsa natura rcrum hoc habct, ut quac deficere possunt, quandoque deficiant ». Unde convenit quod Deus hoc non impcdiat, seu hoc permittat.

2o Ex partc fmis haec permissio divina convenit, quia est propter wwjws honum ut ait Aug., Enchir., c. 11: « Deus cum sit summe bonus, nullo modo sineret aliquid mali esse in operibus suis, nisi essct adeo ommpotens et bonus. ut bene faccret etiam de malo ». V. g. non conservaretur vita leonis msi occideretur asinus, nec essct patientia martyrum si non esset iniquitas persequentis^ Hacc cst solutio problcmatis dc malo, quae est simul clara ct obscura; est emm clara in gcncre, in abstracto et formalitcr, obscura in particulan, m concrcto et mitcrialitcr Est enim clara prout manifestum est quod Dcus optimus. sanctissimus et omnipotcns non potest permittere malum. nisi propter rnajus iWnum alioquin divina permissio non essct sancta. Sed haec solutio remanet ex Xa partc in particulari et in concreto obscura. quia hoc majus bonum gene-

^lZ^Z^^^o^ maiufestatur ma]us bonum proPter

^O^tt^ corruptio f^^S^ inter quatuor elcmcnta quac distingucbantur ab antiquu, alt I* ^JJg* n^ ex corruptione aliorum. pracscrtim ex aerc. igms omnia devorat, destruit, sea in o^ ttn mtellectual, tum morah tum sociah tum ; rel^

In ordinc quidcm intcllcctuah prout ^^^^SZi luctatione ingeniosum, solertem in arte; civihsatio magna ex part g^^g^ contra dolorem; non solum sic orta est quandoque Imo in ordine speculativo aUiora f^^^tJ^ doloroso aliorum, prout thcsis provOC . »gS5 £ manifestatur perveniat ad synthcsim ^mosM^^» «SSsM ct ex earum oppo- 'uiu statim aPP-^-Se &T253^ *ac ^tione Pro sitione non ^^Z^^ opcratur sacpe sccundum maxnnum suae

Om i» onhnc morah cx mjusum ln)n.mi,nn subit, aut appetit vu.cu-

^JSS^&^ sc,ltit sitim ct famcm ,ust,uae"

et fit sanctus, scc. illud: • Bcati qui csuriunt ct sitiunt justitiam, quoniaro ipsi saturabuntur », Matth. V, 6, et multi non ita csurircnt ct sitirent justitiam, si maximas injustitias non vidissent.

Itcm ex cognitione nostrae miseriae oritur clesidcrium bonae vitae. Bonum non existit in terra fere nisi in statu luctationis.

Itcm in ordinc sociali, dolor alterius seu proximi provocat sympathiam, caritatcm, beneficiehtiam. Bellum injustum provocat altiora sacrificia pro patria defendcnda.

Itcm in ordinc religioso, Deus permittit peccatum in vita clectorum, v. g. trinam negationcm in vita S. Petri.ut ad majorem humilitatem electi perveniant item nt manifestet misericordiam suam ct justitiam.

fnsufficientia vitae sensibilis provocat aspirationcm ad vitam rationalem et insufficientia -vitac rationalis excitat dcsiderium vitae superioris. Denique, quamvis dolor videatur omnino inutilis, sacrificium reparationis utitur dolore ad summam probationem amoris erga Deum et homines, sic dolor fit fecundus et maxime. Imo haec lcx «Deus non pcrmittit malum nisi propter majusbonum» in toto splendore suo apparet in crucis myslcrio, in vita Christi rcdemptoris et participative in vita sanctorum, qui cum S. Paulo dicere possunt: «Adimplco ea quae dcsunt passionum Christi in carne mea, pro corpore ejus quod est Ecclesia », Col. I, 24.

S. Thomas III, q. 1, a. 3, ad 3, satis clare dicit etiam quod Deus permisit peccatum originale propter hoc majus bonum quod est Incarnatio redemptiva; ait enim: « Xihil prohibet ad aliquid majus humanam naiuram perductam esse post peeeatum. Deus enim permittit mala fieri, ut inde aliquid melius eliciat. Unde dicitur Rom. V, 20: ubi abundavit dclictum, supcrabundavit ct gratia». Unde et in benedictione cerei paschalis dicitur: 0 felix culpa, quae talcm ac tantum meruit habcrc Rcdcmpiorem ».

Unde haec lcx providcntialis in suo summo sic exprimi potcst: De re non solum inutili, sed maxime nociva, scil. de tormento crucis, Christus fecit fecundissimum fontem omnium bonorum spiritualium. Imo Deus maximum pcccatum dcicidii permisit ut Christus sua heroica morte nos a peccato redimeret. Unde dicitur: 0 crux, avc, spcs unica...

Hae< est solutio christiana problematis de malo quac non penetratur et gustatur nisi per fidcm donis intclligentiae ct sapientiae illustratam, tunc qunsi expenmentaliter cognoscitur. Cfr. Imita/ionem Jcsu Christi, 1. II, c. 12: «Deregia via sanctae crucis. In cruce salus, in cruce vita, ... in cruce gaudium spiritus, n cruc(.' Perfectio sanctitatis ; si libenter cruccm portas, portabit te ».

II C or. I\ , 16-17: « Licet is qui foris est noster homo corrumpatur, tamen is qui intus est renovatur de dic in diem. ld enim quod in praesenti cst momentancum et leve inbulatwms nostrac, supra modum in sublimitate actcrnum gloriae pondus opcratur in nobis «>.

Haec est Vera lcx progrcssus et ascensionis, quae non est intelligenda secundum placita detcrmmismi ct pantheismi, nam multi sunt regrcssus in mundo, multae sunt cruces quae sunt steriles pro fflo qui male dolet, ut malus latro. berviunt tamen ad manifestationem justitiae divinae seu amoris Dei erga suprcmum Bonum super omnia diligendum. 5

Sic jam explicatur malum secundum ejus tres causas. i° secundum causam forinalem est privatio boni dcbiti. 2° Secundum causam materialcm cst in subjccto Hectibili quod proinde interdum dcfic.it. 30 Sec. finem, malum non impeditur ! Dco seu permittitur proptcr majus bonum. Denique in q. 49 videbimus quod malum non habet causam efficientem per se, sed vel causam cfncicntcm per accidens quando scquitur productionem alicujus formac, vel causam deficientem. et tunc clarius apparebit quod permissio divina mali non est nisi conditio sinc qua non ejus et nullo modo ejus causa.

Dc conccptu divinac pcrmissionis mali.

lam ex nostra responsione ad 3m idem est Deum non impcdirc malum et Deun permittere malum, praesertim quando agitur de malo morali cujus ; Deus ne per aceidens quidem ct indirecte est causa. S. Thomas magis txphcite ostendit nuid sit haec divina permissio in Matthacum, V, 31, ubi ait: Multiplex est per- ^i s^ qltuplex , et S.Thomas hos quinque modos penmttendi £

?at ut in prioribus objectum petmissionis non sit peccatum sed obyrtvm qXti modi peccatum est. Dicit eninj: « Xotandum £ Lsio. Primo conccssionis licitac, ut Prior concedit te non nullum est peccatum). Sccundo ^^S^^ ^^1^^^. licet comcdere, ut comedere carncs (non est P*f^>f inter duo si non daretur permissio). Tertio ^^^^^^^^^ mala minus malum ne fiat majus. et tahs fofc perm Moys face. libellum repudii); dicitur emm permisisse quia ^f^^^ ct didtur rent, scil. homicidium... (et tunc fuisse pecca tmnsr perad duritiam cordis eorum hoc fecisse Moysen . Ouarto i ^ n tias mittitur aliquid, cujus Wsit^

(1 Cor., VII) permiscrunt, cum tamen meuor ssct c ^ sustincntiac, sicut Deus pcrmittit mala fien U M**^ ' " pedit et vult non impedire malum propte m V Sj nu ^

A„r. 111. - TJtr. malum sit in bono sicut in subjecto. '

Stafcs auaesnonis: Vidimu, *£^J^J£Z omni ordine aniversi. ab ordine n r aa afi Malum estne m quaeritur nunc quodnam est sf>l> ™" wn, ut aiou terti» et prineipabs kr^«^s»

21 - GABB.OOU-LAOHANOE. Dt DtO trilQ « ct 4a diftic. scqucretur quod bonum csset malum, contra id quod dicit Iy,\ias V, 20: «Vae qui dicitis malum bonum et bonum malum». Sic enim loquitur perversus, qui invertit ordinem rcrum moralium. Responsio tamen cst: Subjcctum mali est bonum.

i° Prob. aucloritate S. Augustini, Ench., c. 14: « malum non cst nisi in bono».

20 Prob. ratione sic: S. Th. in corpore articuli incipit a minore. Si incipiamus a majore, dicendum est:

Privatio, sicut forma cujus cst privatio, est in aliquo subjecto, quod est aliquomodo cns et bonum.

Atqui malum est rcmotio boni non solum ncgative, sed privative.

Ergo malum cst in bono sicut in subjecto.

Major cst clara: subjcctum privationis sicut ct formae cst ens in potentia, sive ens in potentia simpliciter, ut materia prima, sive ens in potentia sec. quid, ut corpus diaphanum, quod est subjectum tenebrarum et lucis. Et ens in potentia est bonum quoddam, scc. quod habet ordinem ad bonum, seu ad formam quac perfcctio quacdam est.

Minor cst ipsa definitio mali, scil. « privatio boni debiti », non enim est malum, si est solum negatio boni. Imperfcctio est non bona, scd non sequitur quod sit mala, nisi agatur dc carentia perfcctionis debitae. In hoc erravit Leibnitzius vocans malum metaphysicum imperfcctionem sec. quam quaelibct creatura non habet perfcctiones aliarum creaturarum; e contrario S. Thomas notat, quod homo non cst malus quia non habet vclocitatem caprae vel fortitudinem lconis. Sensus communis non solum utilis cst pro agricolis et mcrcatoribus, sed etiam pro philosophis, nam sensus communis nihil aliud cst quam ratio naturalis, quae est quasi matcr rationis philosophicae. William Jamcs dicit: « Scholastica est soror sensus communis quae per aliquos annos universitatcm frcqucntavit ». Debuissct diccre: Scholastica seu ratio philosophica cst filia rationis naturalis seu scnsus communis, et medio aevo non solum primas universitates frequentavit sed et constituit.

In his universitatibus v. g. Parisiorum, Bononiac, S. Thomas ostendcbat quomodo progrcssive fit transitus a ratione naturali seu a sensu communi ad rationem philosophicam, incipiendo a dcfinitionc nominali ad realcm dcfinitionem invcniendam, et ad proprietates deducendas.

Ai ticulus noster est cxemplum hujusce proccssus et ostendit plenam conformitatem rationis philosophicac cum ratione naturali.

Ut notatur ad 2m, Aristoteles jam dixerat: privatio est ncgatio in subjecto, Mct. 1. IV, c. 2, scil. in subjecto apto.

Coroll. ad 3m: Unde non est idem bonum cujus malum est privatio, ct bonum m quo cst tanquum in subjecto; v. g. caccitas est privatio visus et est in animali. bic solvitur objectio: unum contrariorum non cst subjcctum alterius Hoc cst vcrum; sed unum bonum. v. g. vita animalis, potest esse simul cum privatione altenus boni, v. g. pnvationc visus; canis potest csse caecus.

Ultima difficultas satis subtilis erat:

Subjcctum mali dicitur malum, sicut subjcctum albedinis dicitur album. Atqui sccundum pracdictam responsioncm subjcctum boni est bonum Ergo. contra Isaium, ahquid est simul bonum et malum

Rcsp.: Dist. maj.: subjcctum mali dicitur malum, ratione sui, nego; ratione rivationis boni debiti, conccdo. Contrad. min.: subjcctum mali dicitur bonum, ratione sui, conc. ; rationc privationis bohi debiti, nego.

Ex hoc scquitur quod ctiam dolor physicus ut est aliquid, sril. passio animae, ouandam bonitatcm habct, manifestat enim conjunctionem alicujus mnli, et saepe valde utile cst cognoscere existentiam alicujus mali, v. g. cancri ad remedium tcmporc opportuno inveniendum. Item etiam peccatum commissionis prout cst cns et actio physice sumpta est quid bonum physice et sic produci potest a Deo qui praescindit a malitia, seu a privationc rectitudinis dcbitae, nam haec nv,1iti-i non cadit sub objecto adacquato omnipotentiae divinae, sicut sonus non cadit sub obiecto visus; unde etiamsi per impossibile Dcus vcllct esse causa ncccati ut sic ct non solum cjus cntitatis phvsicae, hoc non posset quia hoc est cxtra objcctum adaequatum ejus omnipotentiae. Hoc est clarissimum sed modus intimus motionis divinae ad actum peccati remanct magnum nvystenum. est exemplum « clari-obscuri » in ordinc spintuah.

Rcmanet ergo quod malum est in bono tanquam ^ tlJ^L matione nulla est pcrvcrsitas. Pcrvcrsum cssct chcere: Subjectum mah ratione sui mahim cst; vcl privatio rcctitudinis moralis quae est v. g. m superbia, m aStU^s^^ Id^quod T^n scc. quid ut dcl ect abile se. ~ piacsertim in peccato cx mahtia. Welianismo. non

Item pervcrsitas in ordine spcculat.vo es dicere cum h.g io_ datur bonum simpliciter, ncc malum ^P^^J^perfe. quod cras num sccundum quid. MO. sec. conccpl.ones quid bonum considcrabitur ut malum sccundum au,J; s.c P;^"^temPor l nostri. et simpliciter sed solum secundum qutd, per ^^f^dS Ssoleta, quae cras considerabitur fortc praevalente «^^^^Uomsmus absolutus respondet praeterito evoluhoms momento . »■ Ioqwtur ev ^ ^ ^ damnatus sub ist=, lorma le,„p„re modenusm. ■- 3 ,,volvitur .

mutabffis plus quam ipse l.omo, qu.ppe quac cur , P>o * ^ ^ kI.

Sic no„ daretur vcra bonitas absoluta; scd solu m bomta re ,,t ^ sec. ideas semper mutab,,,, u,us ^^^^US - m muudo... ac ncm damnatam m Syllabo Pn IX. ueus r matena, neces- una eademque res cst Deus et justum cum injusto ..

sitas cum libcrtate, v.-run. ci.m f.dso, 1 onui c ,Vae qul

Contra hunc evolutionismum pantheisticum \a.em dicitis malum bo.mm ct bonum mah.n, ».