Sectio 7, art. 3: Utr. malum corrumpat totum bonum

Status quaestionis: Si subjectum ^^in^^se^totaBto hoc subjectum P„ss,. total.ter corrumpi < ^ J ,KJ„,isuc. Ratio est, ut destn.i. Videtur quod sic, et hoc putant quoaammo ,

DE DEO CREATOKE dicitur in 3° dilhcultatc, quod malum, quandiu cst, nocet et aufert bonunv sed bonum linitum a quo semper aliquid aufertur, quandoque consumitur sic n \ gravem aegritudinem venit mors, ct peccata venialia disponunt ad mortale m tollitur gratia.

Haec quaestio non minoris cst momenti, et rursus apparet quando est scrmo de pcccato originali et sequelis ejus, seu de vulnerihus, cfr. I-II, q. 85, a. 1, ad 2utr. totum bonum naturae humanae possit auferri pcr peccatum. Protestantes et jansenistae dixerunt, per pcccatum originale liberum arbitrium esse exstinctum E contrario generaliter theologi Societatis Jesu dicunt: in statu naturae lupsae homo non minores vires habct ad bonum morale quam habuisset in statu naturae purac; et thomistae ac augustiniani dicunt: minores vires habet, quamvis liberum arbitrium cjus non sit exstinctum. Cfr. initium tractatus de Gratia: De statibus naturae per respectum ad gratiam et ad pcccatum originale.

Responsio S. Thomae est: Triplex cst bonum: primum est malo oppositum et totaliter a malo toUitur; secundum est subjectum mali, ct ne ab co quidcm minuitur; tcrtium est habilitas subjccti ad bonum, et haec habilitas minuitur sed nunquam totaUter tolUtur. Unde Aug. in Enchir. c. XII dixit: « malum non potest totalitcr consumerc bonum ».

Hacc dcmonstratio jundatur in supradicta divisionc boni, prout dictum cst art. praececl ad 3m: aliud est bonum cujus malum est privatio et aliud in quo cst malum tanquam in subjccto, insuper addcndum cst tcrtium bonum, scil. lpsa aptitudo vel habilitas subjccti ad bonum, v. g. naturac humanae ad virtutem.

Duac pnmae partes conclusionis sunt sine difficultate.

ia pars: bonum oppositum malo polcst totalitcr tolli a malo, ut patct cx explicatione termmorum; cum malum sit privatio hujusce boni, quando privatio , w>tal» t«nc lioc bonum totalitcr tolHtur. Hoc etiam experientia constat: tamjn totaliter toUitur per tenebras, visus per caeeitatem, vita corporalis pef morten, vita gratiae per pcccatum mortale. Itcm I-II, q. 85, a. 1. Bonum justit originahs. gratrs collatum toti naturac humanac in primo hominc, totaliter ablatum est per peccatum primi parcntis.

2a Pars: bon»>» <l«od csl subjcctum mali ne a malo quidcm diminuitur; rcmanet saitem m ordine physico materia prima et ordinc spirituali anima humana. Ratio nntn ;! ?T M in Subiccto aPto- ct ^tur debei remanere n i«a ijiiscc subjecti, ahoquin non esset amplius idcm subjectum, scil. subjectum aptum praedictae pnvationis. Si subjectum destruitur non est amplius . : £ «• subJ^.tu«" aogritudinis est animal vivcns, subjectum mortis cst , S'c non dlcltur de cadavcre quod est eaecus, sed de homine viventi prhm n iv?tT US 1?™* de proprio sub3ecto P°r respectum ad pro- sii T T; dcterm,natam' ct W'itur dc ipsa natura immutabili hujusce u d u rU l °X l XOmp 0 aUat0: ■* n0n «"im Per tencbras aliquid de subst. ntia acn, dimmuitur, scil. aer tcncbrosus adhuc cst vcre acr tura cZuutL r , + l 5'^ V " ^T^* ****** humanac, ex quibus iPsa na- tum * ■; 1, ,• "' } ndchberum arbitrium "°n est exstinctum pcr pecca- v^sK^pef 22 utw TUS D°n fSet ampHuS verus homo- Est autcm omo per suam diiferentmm specihcam. quae indivisibilis est scu quac

DE MAI.O on accipit plus vcl minus. Scil. aliquis habct aul non habel capacilatcm produ- 1 -ndi actus rationabilcs, etiam dcmens conservat suam naturam, quamvis non hibcat usum seu exercitium rationis, ct quandiu homo retinet exercitium rationiSj ita rctinct proportionaliter usum deliberationis et liberi arbitrii.

Ideoque id quod potcst tolli a subjccto, subjecto remancnte, est ejus inteitas v. g. brachium hominis, oculus, non vero ejus cssentia, nec essentia facultatum v. g. ipsa Wtur< voluntatis noslrac non potest ficri mala, ne in damnato 'uidem, nam voluntas conservat suum ordincm ad bonum universale a quo soecificatur. Est voluntas aut non cst; in ipsa ejus natura non datur plus nec minus per respcctum ad objcctum spccificativum, sed voluntas potest accipere virtutes tum acquisitas tum infusas quibus pcrfkitur, et potest eas amittcre.

3» pars concl.: habililas subjccti ad actum bonum diminuitur sed nunquam totaUter tollitur; v. g. ut dicitur I-II, q. 85, a. 1: in homine ipsa naturalis inclinatio ad virtutem, quae augetur per actus virtuosos, diminuitur per actus malos, sed mmquam totalitcr toUitUT, natura manente, quia in hac natura fundatur.

Probatio hujusce tertiae partis in corpore nostri art. est satis complexa; leecndus cst articulus. Argumentatio ad hoc reducitur:

Diminutio aptitudinis subjecti ad bonum non est quantitativa, sed quahtativa rcmissio per dispositiones contrarias. . . _

Atcmi hae dispositioncs contrariae etiamsi mullipliccntur m mfimtum, non tollunt, subjccto mancntc. naturam cjus. ncc proindc radrcem pracdrctac apt,- tudinis subjccti ad bonum.

ErgO praedicta aptitudo nunquam totalitcr tolhtur. Ur art • 3 ■ Explico majorem: Quid si, «luaUtariva remtssto P^f^^rm^, disposittoncs contrarias. Utrun, sit intrinscca ^»^»?^^^ Judicandum cst dc diminutionc hu,usce aptatu^ ad j^em^ suum oppositum positivum. scil. per cjus intcnsroncm quahta^m Ne^portet ^ |! fundcrc hanc intcnsioncn, et dinrinutioncm W^^H^per 1 et diminutionc habitus. nam habitus acqu,s,tus s,cut n tn ^ ^ V rcpctitioncn, actu,,,,,. ita intrinsccc dinunu.tur pcr ccs a tmm.m al, «tot P actus contrarios, ita ut in finc totahtcr quandoquc t. ^ «™ ^ ?rt~ ,n cst | aptitudo naturaUs -ad virtutem nunquam tolUtur. Aputuuo au ahud quam ipsa virtus. .,;,.„/„ „J „irluicm non augetur

Dicendum cst igitur quod /,«« ««lurahs afMrto * m «mumr inlrinsccc, fa> scipsa. ex parte subjcct, scu e, Jnli aatura animac vcl tacultatis, hacc emm na tura on smu, at ma | Undo hacc aptitudo attgctur ct mtmtttnr quasx cxlnnsecc, V fflj ctpii, sed cx parte tcrmini. media intcr subjcctum

Hoc dicit S. Thomas ad 2»: « Habihtas f^^^~^ttm. scd CX et actun, Unde ex ea partc qua attingit ^»^^ ad combustioea parte qua tenet se cum subjecto, rcman t ^ i p itudo „ nem mmuitur pcr humulitaten, ct aptUudt, amm ac ^vuttttcm ^ dispositiones contranas. SCU per peccata vciu.iiw ^ importat dirccte habitualia, ct sic diminuta cst pcr P^SVditeete smulcm aver- habitualcm aversioncm a fiae ultimo supcrnau a . ^ sionem a finc ultimo n.durali, nam omnc ptccii l praccipi

lcgem supernaturalcm cst indirecte contra legem naturalcn, qi obedire Deo quidquid ipse jubeat. Unde per peccatum originale praedicta anf tudo naturalis ad virtutcm diminuta est, non intrinscce, ex parte sui prinjrf sed cxtrinsccc, ex parte actus virtuosi facilitcr eliciendi, scil. propter obstacX quae ponuntur inter facultatem et actum virtuosuin, proptcr quem facta est *

Hoc longius cxplicatur dc Malo, q. 2, a. 12, ubi ostenditur quod haec habi litas diminui potest non ficr fiartis subtractioncm (scu intrinsece), scd ficr coniran afifiositioncm (scil. extrinsece). Et considerandum cst utmm contrarium fiossii corrumficrc subjectum (ut humiditas lignum), an non fiossit corrumfiere ipsum subjcctum (ut pcccatum naturam hominis). Item I-IT, q. 85, a. 2, ad 1.

Undc ibid. S. Thomas sic distinguit:

Omne iinitum ficr continuam diminutionem potcst totaliter tolli; dist.j per fiartis subtractioncm intrinsecam, conc, nisi fiat divisio in infinitum; per extrinsecam appositionem contrarii, subdist.: quod possit corrumpere subjcctum, conc • quod non possit corrumpere subjectum, nego.

Nunc explicanda est minor: scil. quare dispositiones contrariae nunquam possint tollere totaliter praedictam aptitudinem?

S. Tliomas dicit: hac disfiositioncs contrariac fiossunt augcri in infinitum aut non in infmiium. Si non in infinitum, ncquc in infmitum minuitur firacdicla afititudo. Sic v. g. lignum fit minus combustibiie per humiditatcm, usque ad certum tenninum, sed ultra corrumpitur lignum; et sic quandiu ligni natura pcnnanct, pcrmanct ctiam ejus combustibilitas scu ejus aptitudo ad combustionem; scd corrupta natura ligni, haec aptiiudo tollitur. Ita de Malo, q. 2, a. 12: « Si contrarium potest corrumpere subjcctum, potcst totalitcr habilitas tolli

Si auiem in infmiium augcri fiossunt disfiositioncs conirariac, fiari/er firacdicta afititudo in infinitum minuitur, scd nunquam totalitcr tollitur, manentc natura. < fr. de Malo, q. 2, a. 12: «Si per appositionem contrarii, quantumcumque multiplicetur, non possit subjcctum corrumpi, sempcr minuitur habilitas contrario apposito crcsccntc, nunquam tamen totaliter tollitur ». Quia natura est radix hujusce aptitudinis. Ita est in ordine morali in hominc, homo qui scmpcr peccaret adhuc consen-aret, cum natura incorruptibili suae animac ct facultatum, quandam aptitudinem ad virtutem, scd liaec aptitudo extrinscce minucrctur in inhnitum, propter multiplicationem impedimentorum intcr facultatcm et actum wrtuosum, propter quem facta est. Sic aer potest semper illuminari a sole, etiamsi m infinitum interponantur corpora opaca inter aerem ct solcm.

noc est dicere contra manichaeos, nulla natura crcata cst mala, ct nulla fiotcst jierx absolute mala, seu totaliter amittcre suam aptitudincm ad bonum.

Loroll.: I\on obstantibus habitibus pravis invctcratis homo adhuc potest cnaracterem suum moralem reformare, ct judicarc quod praecepta Dei sunt contornua cum fundo suae naturae humanae.

nliJ';^1"1- !" [emanet natura- quae ut natura bona est, sed non am- manct nT r ■ rm b°nT- Cfr Ul> * 85- a- 2. ad 3: «Etiam in damnatis sc^aeT ad VittU(Cm: all0quin 1,011 csset in cis remorsns con- clicenltCtn°it-nt<-Ur^UOr ^Uidam malc Probaverunt Praedictam conclusionem,

^ »tatissemper subtraheretur aliquid minus, dn idTi dZ 55?^ Ct dCmfe mCdium medii' seruPer restaret aliquid d.Mdendum. Sanctus Thomas respondet: hoc verum est quoad quantitatem,

Diminutio boni

I cxtrinscca per appositionem quahtaUva

, non est paritas cum pcccato, quia secundum pcccatum potest esse gravius SL am primum, imo generaliter pcccata posteriora sunt ^raviora. °* Tota hacc doctrina reduci potest ad hanc synopsim quae eruitur ex opere S. Thomac dc Malo, q. 2, a. 12.

| quod non fiolcst corrumfiere sul bjectum incorrufilibilc. \ Sic peccatum per rcspectum ) ad animam.

] quod fiotest corrumfiere subjeclum el ejus afitiludinem. Sic humiditas in nne corrum- \ pit lignum. intrinseca, potest totaliter tollere virtutem. quantit-ativa, per partis subtractionem, potest totaliter tollere bonum, v. g. quantitatem pecuniae.

Napoleon dicebat: « je prefere un bon crohuis a un long r.ipport », magis diligo bonam adumbrationcm seu svnopsim magnae relationi. Sed synopsu» debet esse bona, adacquata ct in natura rerum per divisionem non acadentalem, sed necessariam; factam scil. non ficr accidcns, scd fier se scc. raUonem formalem totius dividendi et per sic ct non. id est per membra ad umcem xere oDDosita ita ut non possit esse oblivio alicujus membn.

PP Unde rcmanct sempcr aptitudo naturalis ad virtutem, remanente amn a ^ cZnscce mmuatur per peccatum actuale actuale reitcratum ex quo scquitur peccatum habituale. C fr. de Malo, q.

' 9Etsic2S. Thomas in l-II, q. 85. a. 2 et 3 explicat ^^^ pcccati originalis, quod est privatio doni ^ustitiac or^iud «^SJS bid. a. 2: «Inclinatio naturalis ad virtutem ^^^^gZSfd itmir ex parte termini. in quantum scil. ^™^^ num ». Sic homo in statu naturae lapsae habet «MM W« a^ naturalc facicndum, quam habuissct n habitualitcr avcrsus indirectc a fme ultuno na urah du m ^f^^J^ natus fuisset neque habitualiter aversus nequc eoi c -^- te naturale et avcrsionis. Nunc nascitur ^auqu^™ faciendum, remanct tamen ejus naturahs aptitudo ad % irtut vulnera sunt in via cicatrizationis.

Art. V. TJtr. malum sufiicienter

Status quaestionis: Haec divisip cst «st legitima. Sunt quaedam dilhcultates: est quid malum, et non videtur quod sit tomm sunt quid malpro et tamen neque dividatur per poenam et culpam.

traditionalis, scd probandum est quod 10 mors animalium brutorum pro lUis poena, nec culpa. 2« Aegritudines brupoenae, ncc eulpae. 3° Etiam pro nobi>

3^ i. I hominibus tentatio est quoddani maluni, et tamen non est culpa, si statim resistitur, imo est tunc matcria exerccndae virtutis, nec est pocna, quia antecedit peccatum, imo roit tentatio antc primum peccatum primi hominis. Insupur tribulationes justorum sunt quid malum ct tamcn non sunt semper poenae, ncc peccata.

In hoc art. « sed contra o est objectio in sensu opposito, scil. orrme malum est poena, quia omne malum nocct, ergo culpa non distinguitur a pbena.

Responsio est: Omnc malum in rcbus voluntariis consideraium cst aut pocna, aul culpa, scil. culpa cx voluntalc inordinata, pocna contra voluntatan culpabilcm. — i° Ouisnam cst scnsus hujuscc responsionis? In hac conclusione dicitur « in rebus voluntariis» non in omnibus rebus, non in animalibus brutis, nec dicitur « in hominibus », quia tribulationes justoium non sunt ncque peccatum nec poena pro propriis pcccatis et non sunt quid contra voluntatcm culpabilem.

Haec difticultas solvitur ex his quae dicta sunt supra I, q. iq, a. 9: utr. voluntas Dei sit malorum, ubi distinguitur malum culpae seu morale a malo naturac seu physico, quod potcst essc poena, si pro culpa infligitur, aut non poena si, sine culpa punienda, existit.

Malum culpac seu morale nalurae seu physicum mortalis venialis

' pro culpa: poena sive damni, sivc sensus. sinc culpa: ut malum mere physicuni (caecitas caeci nati). et multae tribulationes justorum.

Unde hie tangitur magnum problema agitatum in libro Job: utrum omnes tribulationes hoininurn sint poenac inflictae propter peccatum.

Quomodo probatur pracdicta conclusio S. Thomae? Notandum est quod divisio tnah fundatur in cjus dcfinilionc, et duplici syllogismo ostcnditur praedictam divisionem, in conclusione expressam, esse legitimam.

Animadvertendum est quod, ut saepe, S. Thomas incipit a minore, est magis naturalc secundum viam invcntionis, scd scc. viam doctrinae dicendum est. scribendo prius majorem:

Bonum consistit in pcrfectionc seu in actu, vel in actu primo, scil. in forma < t mtegritate rei. vcl in actu sccundo, scil. in operatione (recta).

Atqui malum est privatio boni dcbiti.

krgo malutn cst aut per subtractionem formae vel intceritatis, ut caecitas. vel per subtractionem debitae operationis.

I-x hoc primo syU. nondum habetur distinetio inter culpam et poenam, quae, ut dicitur ad 2m, non dividunt malum simplicitcr. sed malum in rebus voluntariis. Sic sunt in brutis mala physica, ut caecitas, quae non sunt ncque p« rcata. neque pocnae. Etiam in hominibus, v. g apud Joan. IX, 2, de caeco nato dum postularetur: rquis peccavit, hic aut parcntes ejus, ut caecus nasceretur. » Dommus rcspondit: « Neque hic peccavit, neque parentes ejus, sed ut mamtestentur opera Dei in illo .». Unde caecitas dc sc non est nequc pocna ncc culpa.

I)E MAI.O 329 modo igitur pervenitur ad conclusionem? Observando quod in conchisione aliter dicitur 0 in rebus voluntariis », tunc sic habetur secundus svllogismus: ^Malum. sicut bonum. objectum voluntatis, specialiter dicitur per respectum a voluntatem.

\tqui per rcspcctum ad volunlalcm recte dividitur maltmt quod cst ab ea, 1 mordinatio ejus operationis seu culpa, et malum qtiod cst contra cam, scil. • atio formae vel integritatis agentis voluntarii (culpabilis), seu poefta, v. g.

rnortis aut mutilationis.

Ergo maium in voluntariis rcbus recte dividitur per malum culpae et malum

^mMciUtas' Quomodo S. Thomas dicit quod malum poenae potest esse per subtractionem non solum integritatis sed etiam formac agentis, tunc ne subje-

«hini ouidem mali remanet. .

R?*b ■ Poena quae est per subtractkmem intepritat.s est nmt.lat.o; poena «U fS per sul.tractk.nem formae, est poena mortis. Revera tunc non rcmanet subjectum. scil. homo, sed anima; et per hanc poenam homo non fit malus, ,mo

Sk Sr^r^edatn sci,. tribulationes justorum sunt a me cahx iste « « ™ inQictam Ergo non omne malum quod est contra

SSffrAtt ^ j* caccitas cacci nati; nuc poena videtur esse contra vohmtatcm P^ente ^ l «sr sstsass zSzexAsxr. s s^seswtsfA s»" «"» — ™ poena supponit culpam. ^rfim in resu ad 3ra ubi dicitur

P Hoc cLplemcntum f<^X^nU^Z^J, et partim ta quod tentatio non est culpa n.s, » „ do ,na ut est effectus art. seq. ta resp. ad objecta. et spmat.n W. l. q. ^,,,^,,,,,. aW respon- p,,catiqpraesertim ^J^^Z^ «2 V ^ habct rationem pomat, detur; « Si loquamur de pocna sw.ph a . , scc oripnalm

Sed coitingit interdum quod homo Pa tut u de t . m ,)d nnde atigeatur in .najori... v. g. propter sah, tem mm. u I P „ndc tal, detrimentum non est si.nphe.ter nu ta» — ^ ^ „ sic tribula- non habet simpliciter rationem poen.u - ^ f inU.rdnm ..liqu.s.

tiones justi Job et caecitas caed natl. «>p . Mb qui non peocavit, m ^"^^nfditort . t .hulat.one justi et etom aJnan, ,,/ iplnr deltaifao poenae t a. ,. »b. d> a mortfficatio™ voluntar.a? Hoc bcnc M"- „, ,„„,,„„„ pr0 «#» citur; Sunt tria de rationc poenae. •> " ) ^ tnbnl,tio„e ,ust.V ita est. ait S. Thomas, sec. trad.t »n l» h dc . l „„, „„,,■,,,,; S0U meh-

2» Est quod rcpugnat volmlaU aul acluah aul

DF. DEO CREATORE nationi naturali, quae tendit ad proprium bonum (sic explicatur quod h culpabilis quandoque libenter acceptet poenam sibi justc inflictam, quae adh cst contra inclinationem suae naturae saltem sensibilis). 30 Est a frincfa extrinscco, a quo infcrtur quacdam passio afilietiva (sic distinguitur a mortif tione quam homo sibimetipsi iniponit).

Unde poena simpliciter dicta deiinienda est: Malum a principio extrinsec pro culpa commissa in/lictum, contra voluntatem aut naluralcm inclinationm agcntis cuipabilis.

Suflioit, ait ibid. S. Thomas, quod sit contra naturalem inclinationem voluntatis, a sicut cum quis privatur habitu virtutis, qui virtutcm habere non vult" sed tamen naturalis inclinatio voluntatis est ad bonum virtutis».

Ex hac definitione poenae eruitur ejus divisio, scil. in pocnam sensus, afflictivam pro parte sensibili, et pocnam damni, seu carentiam divinae yisionis* prima debetur culpac ratione inordinatae conversionis ad bonum commutabilc' secunda dcbetur culpae gravi, ratione aversionis a fine ultimo. Cfr. 1-11, q. 87^ a 4 l"m coroll.: Tribulaiiones fustorum non scmpcr provcniunt a pcccatis ipsorum Unde ex hac deiinitione pocnae apparet quam maxime erravit Bajus in 72« prop. ejus: «omnes omnino justorum afflictioncs sunt ultioncs peccatorum lpsorum; unde et Job et Martyres, quae passi sunt, propter peccata sua passi sunt ». r

Hoc est contra traditionem fidei ct S. Scripturam, v. g. contra librum oo. II, 12: Hanc tentationem ideo pennisit Dominus evenire illi, ut posteris daretur exemplum patientiac cjus, sicut et sancti Job ». Et ibid XII ir « Quia acceptus eras Dco necesse fuit ut tcntatio probaret te ». Joan. IX, 3: bominus ut dc caeco nato: « Ncque luc peccavit, neque parentes ejus, sed ut manifesten- tur opera Doi m iUo , , fr. S. Thomam I-II, q. 87. a. 6, 7 et 8; Comm. in Job.

n/?, ,,!!",^ CT S7i!'°nda d° haC rC Cx «^ntario S. Thomac in Job. Dc p„nfatuHvnmUs cf I, q. 21, a. 4, ad 3: afflictio justorum purgat cos a levibvL pccaitis et crigit affcctum a terrenis ad D,mm esse ™ri(S 1'"''' °'""iS i"s<»"<»' «i Propric pocna. potcst esse punacabo ab impcrfcct.one distincta a peccato. Cfr. II q L a V ,d *

' 1 " . }. <l««l™> quasi pracparatoriam ad Christi conceptionem; '' ' ; ' **« cul,,,c, vcl fomitis, scd mcnlan cj«s magis

******* ^ollcns. Xnm ct anceli purgari dicunt* " ' V ) PUn ",v™Itur- Sic cst purcatio duplcx ut di. it ind.x acuipa pei gjatoam, et ptirgatio a nescientia per lumcn doctrinae t f, de tri- I ' U.q. t>/,a. 7etb. ItcmnotamP. Faucher in nostro articulo cxp ' TJT'^ dif'T",b- """ P°Cnam Ct rulP"»'? Hoc bcne xpomlur ibid. & ftfafo, q. i, a. 4 „bi dicitur: tripliciter dilferunt-

BMato, a«t privatio mtegritatis seu poena mutilatioms *" ^

DE MAL0

2o culpa est sccundum voluntatem ct poena est conlra voluntatem. 30 culpa cst in agendo, poena est in paticndo. InsUpei animadvertendum est quod malum, quod est inordinatio in agendo, tcst csse non solum in voluntate, sed etiam in intellectu, v. g. error spccula- P° vej error arlis, et tunc quandoque est quid voluntarium, quandoque non; it per respectum ad voluntatem potcst csse pcccatum materiale et involuntarium quod non cst culpa cx defectu advertentiae.

Dubium: An omncs divisioncs mali rcducantur ad pracdictam, scil. ad divisionem inter culpam et poenam ■

Rcsp • Non, quia hacc dn isio cst solum mali m rebus voluntarns.

Miter dividitur malum prout opponitur bono transccndcntali , quod ratione cntis dividitur sec. decem categorias cnlis (I. q. 5. a. 6, ad 1): malus homo, malus fruetus, mala quantitas, qualitas, actio, passio, relatio.

-Miter dividitur wa/«?n prout opponitur bono in commum, quod sub ratione, Tinn entis sed boni, dividitur in honestum, dclectabile ct utile (I, q. 5, a. o ad 1). Sic d vidltur malum in inhonc.stum seu turpe (quod convcmt cum culpa . d«lo- %Z vel dolorificum (quod convenit cum poena, ut nota S. Thm^b M A Tt a .1 adi2 denique «ocii»»»» quod convemt et cum culpa ct cum poena, sed ^madcul^ utWur in art. seq., quia poena ^m^cUcr cst auU hnnuw et non cst mala msi secundum qmd, cf. 11-11, q. 19. a. 1.

D^ninue alia divisio datur I, q. 19. a. 9 mter malum culpac seu morak ,a • culpa ut caecitas caeci nati, dc quo loquitur Evangchum. Unde hae divisiones ad hanc rcduci possunt:

Malum ut privatio boni debiti culpae seu morale naturac seu physicum mortalis: privatio ordinis ad Deum finem ultimum venialis: privatio ordinis circa mcdia.

( damni pro culpa: poena j scnsus sine culpa: ut malum merc physicum, v. g. caccitas caeci nati.

Maium dicitur de iUis ^J^ffi^^^mt et veniaU, et sec. definitioncn, thomist. cam an. . , I Q guitur, magis distat vcni ,lc amortah J qaii ,limsa; pro

Ratio analogica pro Sum-o scu rol„rti;1naliter cadem. J.un

S. Thoma est simplicit* J et sec. quid diversa m enim animaUtas, quac cst umvoca, cst i hominc ct in verme.

DE UEO CREATOKE

Akt. VI. — Utr. habeat plus de ratione mali poena quam culpa

Status quaestionis: Videtur quod ita sit, i° quia praemium plus habet d ratione boni quam meritum, ergo pariter poena plus habet de ratione malj quam rulpa; 2° quia melius est agens quam actio, ergo pcjus est malum agentis, sdl poena, quam malum actionis. 30 Poena damni est privatio visionis Dei et proinde cst quid pejus quam privatio rectitudinis moralis. Sunt pulchra sophismata

Responsio tamen est: Culpa plus habet de rationc mali qttam omnis focna non solmn scnsus, scd damni, scu damnalionis.

i°Prob. in arg. « sed contra » cx signo et ex fine sapicntis, poenam infcrentis Deus s;,picns infert poenam ut vitetur culpa; id est inducit minus malum ad vitandum majus, ut medicus praecidit membrum ne corrumpetur corpus. Hoc argumentum pro S. Thoma valet etiam pro poena damnationis aeternae, ut melius apparebit ex c6rp. articuli. Kt revera poenae infcrni sunt medicinales, si non ipsis damnatis, saltem pro viatoribus, prout producunt timorem salutarem; ita in societate poena mortis inspirat malis bonum timorem, cfr. ad im et I-II q Na. 3, ad 3. ' l' '*

2° Prob. in corporc articuli dupliciter: i° c.x causa formali ct cffcctu fonnali tum culpae, tum poenae, 2° cx causa cfftacnti pocnae, prout Deus, auctor mali poenae, non potest esse auctor mali culpae.

in ratio sic rcducitur in forma:

Id quo homo fit malus in sua voluntate est majus malum quam privatio alicujus eorum quibus utitur.

Atqui culpa est id quo homo lit malus in sua voluntate. Knio culpa est majus malum quam poena.

Major prob quia malum cst privatio boni debiti et majus malum est privatio majoris bom debiti. Atqui bonum simpliciter consistit m actu, et ultimus actus nominis est operatio; et voluntas movct ad cxercitium omnes alias facultates. MC ex bona volmtate qua homo bene utitur rebus habitis, dicitur homo bonus, ™ Voluntas enim est facultas quac tcndit ad bonum, non solum

1C,,ltatf homi,n,s- sed etia™ totius hominis. Unde bona voluntas tendit ad u n omim totius hominis, et mala ab eo avertitur. Sic homo simpliciter > s homo bonae voluntatis, et non solum boni intcllectus; scientia ordinatur ad u-nnn quod cst bonum facultatis mteUectivae, sed non est bonum totius Se, n t ph!l0S°Phus et Ph™ POSSUnt male uti sua scientia. malus n i,iqir .CX ^Y*?™ scientiac. vel artis, vcl brachii, homo rcdditur i 1 !C * S°1Um SCC" qUid' " mahls P^^us, malus pictor, s mu cu dum ex pnvat bonae voluntatis homo rcdditur mah4 sim.

uon ^w^J6^3 d,idt,Ur: " s;ib\ectum habitus <l™ simplicitcr dicitur virtus.

volunuS < u u. Z T' a iqUa P°tCntia SCCUndum q«od est mota a «te. Lujus ratio est, quia voluntas movet omnes alias potentias, quae aliqualitcr sunt rationales, ad suos actus. Kt idco quod homo actu bene agat, contingit hoc, quod homo habct bonam voluntatcm t.

2» ratio sumitvir ex Deo, causa efticionti mali poenac, qui non potest esse uictor mali culpac. Ad hoc rcducitur:

Majus malum cst quod opponitur majori bono, ct quod non potest causari a Deo.

Atqui malum culpae opponitur proprie bono increato et non potest causari a Dco, dum malum pocnac opponitur bono crcaturac sive creato (poena sensu?) sive incrcato (poena damni) ct causatur a Dco.

Major cst evidens.

Minor pulchcrrimc probatur sic: Malum culpae opponitur non solum bono incrcato crcaturac, ut privatio visionis beatificac, scd propric bono incrcato in se. Quomodo? « (ontrariatur cnim peccatum iinplctioni divinae voluntatis et divino amori, quo bonum divinum in scipso amatur ct non solum secundum quod participatur a crcatura », scil., ut cxponitur in tractatu de caritatc II-II, q. 27, a. 3, debcmus diligere Dcum plus quam nos ipsos ct proptcr seipsum formaliter et linalitcr prout cst in sc infinite bonus et fmis nostcr ultimus, infinite mclior quam ipsi nos ct quam omnia dona sua. Peccatum mortalc c contra est aversio a Deo fine ultimo, sic practice dencgatur Deo infinita dignitas finis ultimi. Cajetanus in quaest. seq., art. 3, n. IV dat hanc bonam formulam: « malum culpac opponitur propric bono incrcato, non ut in nobis. scd ut in scipso ».

Sed est difficultas, nam pcccatum mortalc nihil tollit Dco, cum Dcus sit mhnite simplex et nihil perdcrc possit. . .

«Ad hoc brcviter dicitur, inquit ibid. Cajetanus, quod malum oppom mcreato bono, potest intelligi duplicitcr, sciL formalitcr et objcctivc. Formahtcr quidem cst impossibile... cum Dcus sit actus purus. (qui mhil annttcre potcst). Objeclivc autem malum culpac opponitur bono divino in sapso. Quod optime probatur in loco allcgato (ct in nostro art.) cx objccto caritatis. Vult enmi exphcite vel interpretative quilibet peccans mortaliter, quantum in se est, Ueum non cssc ultimum fincm; quod est opponi ei objcdivc sec. quod in sc est: sicut e contra amans ex caritate vult Deo quidquid est ct ei dcbetur. Et sic non rcpugnant dicta ». . . j

Undc articulus S. Thomae ad hanc synopsnn rcduci potest privatio boni increati boni creaturae formaliter: hoc est impossibile objectivc: culpa mortalis. increati: poena danmi crcati: poena sensus.

Pccotor pcccans mortalitcr explicit,- vel intcrprctativc vult cpu.ntum m sc cst dc;;,.,:,,',; Dco ^«0^ mr*** finis nltim,. sd, *m -prcmr pro-

^&rt^^cUce „,,.,. Deo dignitatem innnit ,n, .ummi .,on, commw-mu V.m.naan, infimtatem habe. ex Ummtate chvuu.c n,.,„,..u,s. t.u,to

DE DEO CREATORF.

enira offcnsa est gravior, quanto major est illo, in quem delinquitur. Unde oportuit ad condignam satisfactionem, ut actus satistacientis haberct efficaciam infinitam, utpote Dei et hominis cxistens »,

Unde conclusio nostra valct praesertim pro peccato mortali: plus habet de ratione mali quam omnis pocna.

Dubium: Conclusio valetne etiam pro peccato veniali? Affirm. Nam peccatum dicitur analogicc, scd proprie, scil. non metaphorice, de vcniali, unde valel etiam dc pcccalo vcniali, scil. peccatum ctiam venialc prout cst simplicitcr malum est majus malum quam makim pocnac, nam poena justa, etiam poena damnationis non est quid simplicitor malum, imo restituit suo modo justitiae ordinem; undc est solum quid malum, ut privatio boni creaturae; ipsa damnatio est privatio boni increati crcaturac, quod minus cst quam bonum increatum in se, cfr. II-II, q. ig( a. i. Nunc littera est clara.

Videbimus infra, q. 49, a. 3, quod Deus nullo modo potest esse causa mali culpae etiam venialis, quia est cssentialiter quid inordinatum.

Solvuntur objectiones.

Ouia sunt difficiles, ponendac sunt in forma.

ia obj.: Praemium est raajus bonum quam mcritum. Atqui culpa se habet ad poenam, sicut meritum ad praemium. Ergo culpa est minus malum quam poena.

Resp.i Concedo maj. Dist. min.: prout culpa terminatur ad poenam, conc; prout intenditur propter poenam sicut meritum propter praemium, nego. Dist. concl.: si mtendcretur proptcr poenam sicut meritum propter pracmium, conc; secus, ncgo.

2* obj.: Majus malum est quod opponitur majori bono. Atqui poena oppo- Ergo ascnlis> <luod melius est qu un bonum actionis, cui opponitur culpa.

Rcsp.: Dist. min.: si agerctur dc bono actionis intcllcctus spcculativi vel artis, vel rncmbromm, conc.; si agitur dc bono aclionis voluntatis, quac tcndit ad bonumtohus hommis, nego. quia ex mala voluntate homo fit simplicitcr malus.

Dillicultas cst in hac responsione ad 2<° quia dicit quod perfcctio secunda, quae est accidens, est melior quam perfcctio prima quae est substantia. Quomodo accidens potest esse pcrfcctius quam substantia?

Rcspondc-t Cajctanus: accidens non est perfectius quam substantia, sed subsuntia op^rans cst perfectior quam substantia nondum operans, sicut arbor frucuncans. n solo Dco substantia operans ad extra non cst perfectior quam non «p^rans ad cxtra. Unde omnis res creata didtur esse proptcr suam opcrationcm. W hoc sensu: et propter seipsam operantem.

\t,SfbJ" P"vatio ordinis ad finem minor cst quam privatio finis ipsius.

ipshis finfc P ° °rdiniS ad nnen1, dum poGna dami^tionis est privatio

Ergo culpa cst miuus malum quam pocna.

finis n™*^? * maj0r' DiSt- min-: poena damnationis est privatio ipsius "nis, prout tpse homo rcmovctur a fine, conc; prout dcncgatur Dco infinita di- njtas finis ultimi, nego. Dist. concl.: si culpa esset solum privatio boni hominis conc; si opponitur bono increato in sc, nego. Cfr, httcram. Hic articulus nraedicandus cst: sola culpa reddit hominem malum et opponitur bono divino.

/[ppcndix: Notandum est quomodo haec doctrina: culpa cst majus malum qvam pocna cliam mortis in antiquitate pagana jam clare invenicbatur, praeserlim apud Platoncm in dialogo cui titulus est Gorgias.

Thesis quae in co defenditur est ista: majus malum cst injustitiam faccre nuam subirc, et majus malum cst pro scclcrato non puniri quam puniri.

Hic dialogUS est conversatio inter Socratem et trcs Sopliistas, qui sunt Gorijas, Pollus et Cnllicles. Gorgias cst rhetor. Socrates postulat ah 00: quid est rhetorica? Quodnam est ejus objectum? — Orationes, scrmones, seu discursus. — Omnes dfscursus de qualibct re, etiaxn de culina? — Discursus ad persuadendos homincs, ut opinio rhetoris praevalebat. — Ad persuadendum id quod est revera verum ct justum, an id quod est solum apparenter venun et justum, scd simplicitcr injustum? Si ita cst, tunc rhetorica est contra rectam rationem ct immoralis est, ne ars quidem cst, scd vana cxercitatio.

Tunc Gorgias tacet. Sed Pollus vult cum defendcrc, ct dicit: In hoc consistit vis rethoricac, quod per artem suam rhetor potest, suadendo homincs. facere id

^^Socratcs tunc respondet: Quid est faccre quod volumus? Est ^veUe d . efficere id quod bonum est, id quod nobis convenit, et non id quod apparuiter et non reaHter convcnit, scd id quod realiter nobis conveniens est, id est id quod

6St SeTiacitne id quod vult. dura ^jg»^ mfttatur in ejdUum? Tunc vult 6t facit aliquid non bonum, ct mpistum. et igitur

^%£m£S^ sceleratus et dcfensor ejus; sclcr^ beatitudinerh inveniat. ^«efifiam facere ouam inju- stitiun jMS S SS S ^ ^ PuniH. ,L sertim quLn iibimtiT ,c,,t u, ,, ,,,,,, r^^-g 47o:

.peff esfStfS^ SMfcS H *»» — i„ sno splondovo opp.uot ,n urd.no .«pcn * ; ™ ct praesertim, dum scolcratus, cujus cnmen est ocouu satisfacit in unione cum Christo rcdompto.v.

Qu. XLIX. — Dc causa mali.

Vidimus i° definitionem mali: privatio boni debiti, 2° subjectum mali et 3° divisionem ejus. Nunc agendum est de ejus causa seu origine.

Jamquidcm in art. 2 praeced. qu. ad 3m diximus quod Dcus possct malum impedirc, et quod tamen malum vult pcrmittere, propter majus bonum. In hoc assignavimus causam finalem divinae pcrmissionis mali, non mali ipsius. Ad tractandum autcm de causa ipsius mali, S. Thomas inquirit tria: 10 utr. boniim possit esse causa mali; 20 utr. summum bonum, quod est Dcus, sit causa mali; 3° utr. sit aliquod summum malum, quod sit prima causa omnium malorum' contra manichaeos.