Sectio 8, art. 1: Utr. bonura possit esse causa mali

Status quaestionis: In hoc titulo «causa» sumitur in sensu generalissimo nondum determinando in quonam genere quatuor causarum

Videtur quod non, i« quia « non potest arbor bona malos fructus facere» OiCit Uomxnus; 2« <pm imum contrariorum non potest essc causa altcrius, nam ' ^eagens agit sibi simile, agendo sec. propriam determinationem; 30 quia malum cst cifectus deficiens q„i non potest proccdere nisi a causa deficicnte ut sic, scu acausa non bona, sed mala; nam causa, ut deficiens, est mala. 4- Denique Dionys. diut ■ « mahim non habet causam ,, (dc Div. Nom., c. 4: lect 22 S. Thomae).

undn nHHX 2?? ? g" **** Coniru Wianum, i, cap. 9: « Non fuit omnino Unde onri posset malum, nisi ex bono ,,.

eauS^^^°^?TdtUpleX; 10 Necesse est dicerc 1uod ™™ aliqualitcr

ZTltlt ; ah:m n°n habet nec causam l°r»lal"» ™ ^alem. ? Malum

TccidcZ Z r r "'■ ,SCil- b0nUm in W° cst: 4° hM efficientem pcr c£n n l\ alT°d h0nUm- SiG b°nUm 6St materialis et causa cffi- cicns pei aceidens mah.

S Thom^,- NeCeSS°. -CSt di' ere ^ «"l>«>litcr causam habci.

cSTSSrTS^f n""<"'cm• sed ponamus prius mai°rem- sic:

veni 1 ' ' ' ' ' * s"VWtunili « ***** dispositione, non potest pro- wSZZS&T&Z- ■ tn""m,turem.cxtr;l dispositionem, V. g. agens

«» uuicit a sua actione msi pcr aliquod impedimentum

Atcpu mulum est ik-fcclus Ijoni dobiti

«t 1;'rt,2::1,r1;iii,iujliter c™ habet' et nm p** ca„sa n. aiuniomodo bonum.

Major hujusce syllogismi illustrat totum articulum, ut videbimus. HuCUSqiie nulla difficultas, et hoc argumcntum clarius apparebit in fine articuli ubi distinguitur malum in actione et malum in effectu seu in ro.

2fi concl.: Matum non habct ncc causam formalcm ncc finalcm, clara est, quia nlum est potius privatio formae et privatio debitac ordinationis ad finem. Divina quidem permissio mali fit propter majus bonum, sed ipsum malum non cst utilc. nec de se ordinatum ad majus bonum, hoc ipso esset quid bonum, ut materia ad formam ordinata. Sed malum est solum occasio ct condilio sine qna non alicujus majoris boni, ut persecutio est occasio maenae constantiae maityrum. Conditio et occasio differunt a causa prout non influunt nec efficienter, nec finaliter, nec formalitcr, nec matcrialiter.

3" concl.: Malum habct causam matcrialcm est cvidens, quia malum cst privatio in subjecto apto, sic tanquam in subjecto cst in bono.

4* concl. diflicilior cst, scil.: Malum non potcst habcrc causam cfficicntem Ur sc scd SOlum causam cfficicntcm pcr accidcns, quac cst aliquod bonum.

Probatio satis complexa est, et mclius intclligitur pcr hanc synopsim:

non bcr sc\ nam causa pcr se est aliquod ens ct bonum, quod pcr se producit sibi similc, SCiL aliquod bonum; v. g. ignis producit ignem, vis motrix motum.

!principalis: debilitas ad ambulandum instrumcntalis: claudicatio.

cx virtutc agcntis pcr sc produccntis formam oppositam; sic sol dessicat quosin cffcclit 1 dam fructus.

vel in re agcntis ct aclionis. v. g. locu- c\ dcfcctu tionis matcriac, v. g. monstrum.

Manifestum est quod malum non habct causam ctficicntcm pcr sc. nam haec caui^e^S^^ et borium, quod per se producit aliquod bonum, v. g. igms

"V°^^Z^^ " cLun emcientcm nisi pcr accidcns^, nudtu^x c"-u4a per accidcns plus nunusve pcr accidcns ct panter multiplcx c t mat ScS in Lionc et in rc, unde neccssana cst subd.v^o.

Bonum est causa efficicns mali pcr accidcns potcst.

mn, iotxstifaile halwat rationcm boni, malum ,wn fotcst cssc fcr sc inttnlum:

« < Z,SZuT^ "te^rSr se at» bon»,« sibi sinnU, P^centUnn: 2° 07 °' " ' ZZ iunis ,gncm. scl p<S acciaen.s seqnitur inccn^i.m. s,c calor ««t » - . - J ; ^UrmiZtum orduum ad snum eliectum. ct u, quod H^irZZ: L t,t ma,m, S,c ^orum ^ - - cohaconem untvers, quamvis ficr accidens scquatur quod alwuis c tccto cadat.

22 _ QARniOOU-LAORANOi:. Df Dto Trino tt Crtatort.¹

L)E DEO CREATORE i° Malum in aclionc, v. g. debilitas ad ambulandum vcl claudicatio, causatur cx defectu sive causac principalis (vis motricis debilis), sive causac instnimcntalis (tibiae curvac).

2° Malum in rc aliqua potest ficri tripliciter: l° aui ex virtutc agcntis contrarii, sic dcstmitur forma ligni ct domus per virtutem ignis, 2° aut ex dcjectu actionk ad quem sequitur cffectus proprius defectuosus, v. g. mala auditio est effectus malae pronuntiationis, 3° aut ex indispositionc matcriae, sic nascitur monstrum.

Haec cnumcratio est completa, quia malum in re non potest produci nisi ab agcnte aut a materia sic considcrata pcr respcctum ad formam et finem; sunt enim quatuor causae rei. Ex agente autem non potest provenire nisi aut ex virtutc agcntis contrarii, aut ex defectu agentis proprii.

Denique in his tribus casibus manifestum est quod causa cfficiens est causa ■per accidcns tantum, sed divcrsimodc dicilur causa -pcr accidcns, ct in hoc cst difficultas arliculi. Incipio a facilioribus.

Per accidens equidem est quod agens proprium deficiat, v. g. quod home c\ aliquo impcdimcnto malc loquatur. « Hoc ipsum quod deficiat accidit bono, cui per se competit agere ».

Itcm pcr accidcns est quod materia sit indisposita ad bene rccipiendam actioncm agcntis. Dcnique non nisi per accidcns sequitur privatio formac, v. g. dcstructio lignj et domus cx virtutc agcntis contrarii, scil. ignis, nam pcr sc hoc agens contrarium tendit ad inducendam formam propriam; ignis facit sibi simile, producit ignem, non tendit per se ad privationcm formae oppositae. Hacc tamen j>iiv;itio sequitur cx ncccssitate. Haec est non prima, sed secunda acceptio locutionis «causa pcr accidens >\ explicata ab Arist. in V Mct., c. 2, lcct. 3.

Sic Aristotelcs dividit causam per accidcns: Item S. Thomas dc Malo, q. 1, a. 3, ad 14:

cx parte f causa propric pcr accidcns: musicus facit statuam. causae pcr < causa minus propric per accidcns: Polvclctus facit se

Causa pcr ) accidcns ] ex partc effectus pcr se statuam.

rarn et omnino contingcnter: casus et fortuna: fodicns sepulcrum invenit thesaunim.

, \ ul rcmovcns firohibens cst causa la- scmpcr ct non con- , . '

UngMsr .quasi Psus laP,<1,s- „ , , „J , 1 \ut aqcns pcr sc producens Jormam pcr accidens et J ... L . ■ „.„ cx consenuenti >, \ P"P™>» , producit prwationcm jormac oppositac: lgnis proaucendo ignem dcstruit formam ligni et domus.

Pluribus obscura videtur haee ultima acceptio, scil. « agens contrarium producit per accidcns scd ex ncccssilatc malum physicum »; per accidens ct cx necessitate videntur inconciliabilia illis qui non satis distinguunt inter causam onmino per accidens. ut casus ct fortuna, et causam pcr accidcns quac scmpcr producit clfcctum, ut rcmovens prohibens aut ctiam agcns contrarium. Adhuc tamen est causa pcr accidens, quam\ is semper et cx nccessitatc sequatur effectus acaaentalis, quia non pcr sc ad hunc effectum ordinatur actio sivc rcmoventis cx consequcnti » ut dicetur infra a. 2, c.

prohibens, sive agentis contrarii. Ignis agit sibi similc, non per sc tendit ad destructionem ligni ct domus, sed ad productionem ignis. Sic conciliantur per accidcns et ex nccessitate quae primo aspcctu vidcntur inconciliabilia.

Dubium: Pcr rcspcctum ad agens vohtntarium, hic cjfcctus pcr accidens scparaturnc ab intcntione agcntisl Cfr. dc Malo, q. 1, a. 3, ad 15* « Aliquando accidens alicujus cffectus conjungitur ci ut in paucioribus ct raro, ct tunc agcns dum intendit eifcctum pcr sc, non oportet quod aliquomodo intendat effectum per accidens.

«Aliquando vero hujusmodi accidens concomitatur effectum principalitcr intcntum scmj)cr, vel ut in pluribus, ct tunc accidens non scparalur ab intentione agenlis. Si crgo bono, quod voluntas intendit, adjungitur aliquod malum ut in paucioribus potcst excusari a peccato (ut in homicidio omnino accidentali et praetcr intcntionem). Sed si semper vel ut in pluribus adjungatur malum bono quod per se intendit, non cxcusatur a pcccato, licct illud malum non per se intcndat (ita adulter)... Et pcccator etsi non velit malum sccundum se ip^um.mapis tamen vult incidere in hoc malum, quam carere tali bono ». V. g. tali bono sensibili inhonesto.

30 Sic bonum est causa matcrialis et per accidens causa efficiens mali. Unde dicitur v. g. de inccndio, dc fractura tibiae: hoc est accidcns.

Notandum est quod finis corporis articuli clarior apparet ex principio, m quo dicitur: « Quod aliquid dcficiat a sua naturali ct debita dispositionc non potcst provcnire nisi ex aliqua causa trahcntc rem cxtra suam dispositionem *. Itcm dc Malo, q. 1. a. 3 adhuc clarius (1). ,

Sic malum actionis provcniens cx dcfcctu agcntis, et malum rcx proyemen, sive ex defectu agcnlis sive cx deieetu maleriae, in ulrima analysi ■ provemunt ex aliqua causa trahente rem (vel agentem) extra suam dispositionem^. Et haec aliqua causa pcrturbans iuit causa per accidens quia per sc tendcbat ad propnum effectum- v g fructus cxsiccati sunt ex nimio influxu solis. et e contra fcucttts non "unfmaturi cx insuihciente influxu solis, propter nubes. Id cst malum physicum provcnit, ut ait Leibnit/.ius, cx interconcurrentia legum naturac. scdquaeUbct lcx est optima; per accidens sequitur malum, quod cst conditto majoru, boni

SCC rS^S^^C mala accidentalia. ipso ^nsc^er conntemur quod alia, quae communitor cveniunt, sunt bene ordinata a Provi dcntia divina.

Solvuntur objectiones arlicub (cfr. de Malo, q. 1. a. 3).

xal.: Bonum est vclut arbor bona. Atqui arbor bona non potest malos fructus faccrc Ergo bonum non potest csse causa mah

ZTmst majorem: arbor bona est Bgura voluntahs morahter bonae conc

Esl crgo ,U„.lcx modus quo mtom ^causator « ■ it (ormam o^^Uuo

DE DEO CRKATORE

2* <./>;.-• Unam contfaiiorum fton potest esse causa alterius. Atqui malum est contrarium bono. Ergo non potest esse causa maji.

Rcsp.: Unum contrariorum non potest csse pcr sc causa alterius, conc • pcr accidcns, nego. Sic bonitas ignis causat malum ligni et domus.

3« obj.: Effectus malus scu deficiens non procedit nisi a causa deftcicnte Atcuii causa deficiens est mala. Ergo malum non procedit nisi a malo.

Resp.: Dist. maj.: in rebus voluntariis, conc; in rebus physicis, ncgo, quia quandoque malum provenit ex virtutc agentis contrarii. Insupcr causa deficiens non est mala ut est causa, sed solum ut deficiens est.

Notat S. Thomas in fine r. ad 3, quod defectus actionis voluntariae proccdit 11 cx hoc quod voluntas non subjicit sc actu suac regulae. Qui tamen defectusnon est culpa, seu eum sequitur culpa ex hoc quod cum tali defectu opcratur».

In dc Malo, q. r, a. 3, elarius dieitur: «Hoc ipsum quod est non attnulcre actu ad talem regulam in se consideratam, non est malum ncc culpa nec poena; quia anima non tenetur nec potest attendere ad hujusmodi regulam scmpcr in acttt; sed cx hoc accipit primo rationcm culpac, quod sinc actuali considcrationc rcgulae procedit ad hujusmodi electionem... Peccat homo ex hoc quod non habens (aut non attendens ad) regulam, procedit ad eligendum. Et inde est quod Aug. dicit quod volunlas cst causa peccati in quantum est deficiens ». Et deficit in quantum snb influxu seu allicientia boni delectahilis inhoncsti reeedit a bono honcsto. Sic etiam in rebus moralibus verificatur major primi argumenti praesentis articuli: (i Quod aliquid deficiat a sua naturali et debita dispositione, non potest provcnire nisi ex aliqua causa trahcntc rem extra suam dispositionem ». Sic semper malum habet aliquam causam per aceidens in bono.

( fr. alias objcctiones in o. dc Malo, q. 1, a. 3, ad 10, 14, 15. — 15» obj. cst ista: Causa per accidens non intendit etfectum per accidcns. Atqui malum non habct causam nisi per accidens. ErgO nullus faciendo malum peccat.

Rcsp.: Causa intelligens nullo modo intendit ad effcetum pcr accidens qui raro evenit, eonc; qui semper conjungitur suo effectu, nego.

Ibid.,06/. 17» dicit: Illud quod proveuit per accidens provcnit ut in paucioribus: sed malum provenit ut in pluribus, quia dicitur in Eccle. I, 15: stultorum miinitus cst numerus. Ergo malum habet causam non per accidens, sed pcr Sej Rcsp.: Per accidens est non solum id quod raro evenit, sed id quod non est per sc intentum et evenit ex consequenti etiam frequenter. Unde S. Thomal respondct ibid. ad 17: « non sempcr id quod cst pcr accidcns est ut in paucionbus, sed quandoque est sempcr, aut in pluribus... v. g. adulter intendens bonum cui sempcr conjungitur malum, semper incidit in malum... Malum (culpac) autem acadrf ut in pluribus in gcncrc humano (et in eo solo), ex hoc quod pluribus modis contingit dcviarc a mcdio quam mcdium tcncrc, ut dicitur iu II Eth. c. 6; ct quia scnsibilia bona sunl magis nota apud multos quam bona rationis » Hoc dieit S. Thomas in plunbusaliislocis,v. g. I, q. 40, 3, ad 5« (1); q. 63, a. Q, ad im; I-II, q. ffi a. 2, ad 3m; dc Malo, q. 1, a. 5. ad ct alia loca indicata in Tab. aurca ad vcrbum malum, n. 37.

''V,1" SOUS ho"Uni,,us maUim vi,letur csso ut in pluribus .. F.st attcnuatio optimismi. qui rcmana Umen, prout umversus remanet optimus ct plus valet qualitaa quam quantitas. I. q. 23.

S. Thomas modo altiori, et cum majori distinc.tione proponit praedictam doctrinam apparenter optimismo oppositam in I, q. 23, a. 7, ad 3: " Bonum pronortionatum communi statui naturae aceidit ut in pluribus et dcfectus ab hoc bono ut in paucioribus. Sed bonum quod excedit communem statum naturae, invenitur ut in paucioribus... Sieut patet quod plures homines sunt, qui habent sulTicientem scientiam ad regimen vitae suae...; sed paucissimi sunt respectu aliorum qui attingunt ad habcndam profundam scientiam intelligibilium rerum ».

Hacc atlcnualio optimismi provcnit cx composito humano, et cx pcccato ori°inali.

io Infima intelligentia habet pro objecto infimum intelligibilc quod est intelligibile rerum sensibilium, sic indigct uniri cum sensibus, et prius cognoscinuis sensibilia, et vivimus secundum sensus, et sic multi homines tendunt magis •id bonum sec sensum, quam ad bonum sec rationem rectam.

2° Cfr. C. Gcntcs, IV, 52. Dieit S. lhomas hoc loco 1. IV C. Gcntcs: « peccati orif.'inalis in humano genere probabilitcr quacdam signa apparent. Ouum enim Deus humanorum actuum sic curam gerat ut bonis operibus praemium et malis pocnam rctribuat... ex ipsa pocna possumus certificari de culpa. Patitur autem communitcr humanum genus diversas poenas ct corporales, et spintuales Intcr ^ijirituales autem est potissima dcbilitas rationis, ex qua contingit quod homo difficulter pervenit ad veri cognitionem et de facili lal)itur in errorem et appclitus bcstialcs omnino supcrarc non polcst, sed multoties obnubdatur ab eis Posset tamen aliquis diccre, hujusmodi defectus non esse poenales, sed naturales defectus ex necessitatc matcriae consequentes... Sed tamen, si qms recte considcret, satis probabilitcr potcst aestimare. divina providcntia supposita, quac singulis perfectionibus congrua perfectibilia coaptavit, quod Deus supenorem naturam (seil. animam) inferiori (id est corpori) ad hoc conjunxit ut cx domvna, rclur, et, si quod hujus dominii impedimentum ex defectu naturae contmgerct. cius SDeciali et supernaturali beneticio tollcrctur n.

' S dicit: . sinc hoc mysterio homo cst magis incomprchcns.luhs quam hoc mysterium est incomprehensibUe homnu , Doctrina ™» P-;» --' ; solvit aenigmaticvu» problema de coexfetenba m hommc tantae fragiUtato ac miscriae ct tantae aspirationis ad sublimia. .

Incarnatioms tat fonnaUtg pr;ledcStinavit Christnm ad glo- rSr^iV^ >~ Ad;,mi ut M ,Wrvt hmmm*

Redemptor. sensibiliter existcntiam mali in mundo exi-

^2 DEVPE0 CREATORE altitudincm spiritualom et valorcm infinitum mysterii Incarnationis redemptivae ct protium omnium gratiarum quae invisibiliter fluunt ex hoc mysterio ad animas omnium generationum. « Hahemus thcsaurum istum in vasis fictilibus, ut sublimitas sit virtutis Dci et non ex nobis, ... ut et vit;i Jr.su manifestetur in carue nostra mortali ». II Cor. IV, 7, ir.

Unde haec solutio problcmatis dc malo, sciL quod Deus non pcrmittit maliim nisi propter majus bonum, cst simul clara ct obscura, ut diximus, clara in abstracto et in gcncrc, obscura in concrcto et in particulari, quia nonnisi in patria vidcbimus clarc hoc majus bonum propter quod Deus malum pcrmisit Magisa Deo diligimur quam putamus, sicut sancta Anna mater B. M. Virginis, quae i^norabat altitudincm benodictionis, quam jam accepcrat ejus filia. Gratia cst semni gloriae, ot tribulationes nostrae possunt nobis obtinere aetornum gloriae pondus

Scd dc facto haec solutio problematis de malo non vere quictat in via animas quae sunt in angustia sino inlluxu donorum Spiritus Sancti, sinc speciali inspirationc doni intollcctus ot doni sapicntiac, ex quibus habetur co^nitio qu isi expcrimentalis boni crcdcnlibus rcbrnmissi. Undo S. Thomas docet I-II, q. quod dona sunt neccssaria ad salutem.

Remanet igitur quod bonum non est causa efhcicns mali nisi per accidens. Et si istud por accidens cst froquens, cst in solo genere humano, propter conjunctionem spiritus cum corpore ct proptcr pcccatum originale.

In angelis non ita est; sanctus Thomas dicit I, q. 50, a. 3, quod maxima est multitudo angclorum, sicut multitudo stellarum, ct I, q. 63, a. 9, quod plus angcli permanserunt quam pcccaverunt. In angelis enim non est nisi natura intolloctualis, et non alliciontia sonsibilium, nrr <-st pcccatum originalc in illis. Sic S. Thomas explicat vrrba Danielis VII, 10: «Miffla millium angelorum ministrabant c.i (Dco) ct dccics centena millia assistcbant oi ». Sic numorus ommum clectorum. si in illis computantur angeli, sec. S. Thomam est major quam numorus rcproborum.

Art 11 utr. summum bonum, quod est Deus, sit causa mali.

Status quaestionis: Yidctur quod ita sit, nam: 1° apud Isaiam XI.V, 6-7 dicitur: « Ego Dominus ct non est altcr [Dcus], formans luccm et crcans tencbras, lacirns paccm et creans inalum h (agitur de malo pocnae). — 2° Si bonum est causa mah, ut dictum est.Deus, qui cst causa omnium bonorum, est ctiam causa mah. - 30 Anstotel<;s dirit quod idem est causa salutis navis ct naufragii, scil. gUDeraator prout aut vigilat et bcnc dirigit, aut est negligcns. Atqui Dcus cst causa salutis omnium rcrum. Ergo ipsc vidotur essc causa omnis porditionis et mau, scil. cx msulTicienti cura, cx insufncientia auxilii. Haec ultima objcctio loqmtur ac si possct csse negligentia in Deo, scd negligentia divina est contradictw in tormmis et negatio providentiae.

Ex altera partc Au- dicit: « Deus non est auctor mali (scil. culpac), quia non est causa tendcndi ad non csso ,. L. ocloginta trium quacst,. q. XXI.

irti.W01?10 ^ D8US ^ «"^ maU COIlsistit in dofoctU

^rnaClri .mUl!-CUlp:le- 2° DCUS CSt P°r aCcidens causa mali phvsici rcrum natur.dium et mali poenac.

1« concL: Dcus mtllo modo cst causa mali cidpae. Cfr. I-II, q. 79, a. 1 et de

10 Prubatur auctorilatc S. Scripturac: Dout. XXXII, 4: «Dei perfecta sunt oprra et omnes viae ejus judicia. Dous fldcfis et absque ulla iniquitate, justus et rrctus». Kom. IX, 14: « Numquid iniquitas apud Doum? Absit ». Jacob, I, 13: « Ncmo cum tentatur dicat quoniam a Deo tentatur: Deus cnim intentator malorum est: ipso autem nominem tcntat ». I Joan. III, 8: « Oui facit peccatum, ex diabolo est ». Sap. XI, 25: « Xiliil odisti oorum quao focisti ». Sap. XIV, 9: Illi odio sunt impius et impietas ojus». Osca XIII, 9: « Perditio tua ex te tsrael, tantummodo in me auxilium tuum ».

Imo contra calvinistas definitum ost in ( onc. Trid., Denz. 810: « Si quis dixerit, non esse in potestate hominis vias suas malas facere, sed mala opera ita ut bona Dcum opcrari, non permissivc sohun, sod etiam proprie ct per se, adeo ut sit proprium cjus opus non minus proditio Judao, quam vocatio Pauli, an. s. ». Itom Conc. Carisiacense contra praedestinatianos, Dcnz. 316 et 318: « Quod quidam salvantur, salvantis cst donum; quod quidam pcreunt, pereuntium est meritum ». Perditio tua ex te Israel. Conc. Valcnt. III contra Scotum Friugenam. Dcnz. 322 clare aflirmat quod Dous ost auctor pocnae, non vero culpae.

Ex his dennitionibus constat Dcum non cssc direcie, nec indirccte causam pcccali. Non dircclc, scil. movendo vol moraliter vel phvsice ad peccatum, nec indircctc, scil.: ex ncgligcntia, ex insufncientia auxilii, ut gubernator navis non vigilans est indirccta causa naufragii. Hoc ultimum punctum spccialiter declaratur ab Ecclcsia dum damnat doctrinam protostantium et postea jansenistarum dirrntium: Deus cst aliquomodo causa poccati ex insuflicicntia auxilii. Cfr. Conc. Trid., Denz. 804, ubi citantur haec Augustini verba: « Deus impossibilia non jubct, scd jubcndo monct et faccre quod possis ct pctcrc quod non possis » (De natura ct gratia, c. 43). Item ex damnatione ia prop. Janscnii, Denz. 1092: «Aliqua Dei praecopta hominibus justis volontibus et conantibus, secundum praesentes, quas habont viros, sunt impossibilia; deest quoqur illis gratia qua possibilia fiant».

S. Aug. dare affirmavit Doum non csse causam ncc dirccte nec mdirecte mali culpar, ut constat ox loco citato a S. Thoma in art. « sed c. » et a Conc. Trid., Denz. 804.

S. Thomas sic explicat divinam permissionom prccati enumerando vanas acceptiones hujusce vocis permissio in suo Comm. in Matth. c. V, 31, de hbello rrpudii. Ejus cnumcratio ad hanc svnopsim roducitur:

boni simplicitcr: permissio conccssionis Ucitac, v. g. pro reh- gioso visitandi parontcs. permissio indulgcntiae, v. g. secundarum nuptiarum. pcrmissio dispcnsationis, v. g. pro religioso dominirano manducandi carnes. permissio tolcrantiac, v. g. dandi libellum repudii in V. T. ad vitandum homicidium. malimoralissimpliciter: pcrmtssio suslincntiae, sic Deus per- mittit poccata etiam gravissnna, propter majus bonum.

boni

Permissio < minus boni minus mali:

mali

Undc permissio non univocc dicitur de his omnibus.

In hac ultima acceptatione multo minus intervenit voiuntas permittentis quam in prioribus, ct tunc VClle permitterc idem est ac vcllc non impcdircr sic nullo modo Deus est causa pcccati, ut statim ostenditur.

2° Rationc probatur ia concl. sic:

Malum quod in defcctu actionis consistit, semper causatur ex defcctu agentfe,

Atqui Deus est agens omnino indcficiens ct indefectibilis.

Ergo Deus nullo modo potest csse causa mali actionis seu culpae.

Major est clara ex art. pracced., ubi ostensum cst quod malum actionis non habct causam per sc, scd per accidens, prout provenit cx dcfcctu agcntis, vel principalis, ut debilitas ad ambulandum, vel instrumentalis, ut claudicatio ex tihiae deviationc.

Vcrum est quidem quod in rebus phvsicis hic defcctus agentis provcnit cx aliqua causa perturbatricc, cx aliquo impedimento, sciL ex virtutc agentis contrarii.

Scd %n agentibus libcris, malum actionis volunlariac provcnit unicc ex dcfcctu opcrantis, ut dictum est art. pracccd. ad 3 in fine. « In rcbus voluntariis defectus actionis a voluniatc actu dcficicntc proccdit, in quantum non subjicit sc actu suac rcgulac. Oui tamcn defcctus non cst culpa, sed eum sequitur culpa ex hoc quod cum tali defcctu operatur ». Scil. non considcralio reeulae est solum ncgatio antequam agens operctur, sed fit privatio et tunc vocatur inconsideratio, dum agcns, non considerans suam regulam, incipit operari, ut dicitur in dc Malo, q. 1, a. 3: « cx hoc accipit primo rationcm culpac, quod sine actuali consideratione regulae proccdit ad hujusmodi elcctioncm ». Tu»i hacc inconsidcratio fit sallcm virtualitcr voluntaria et culpabilis, prout homo in statu vi iliac dcbet et potest considerare regulam rcctae rationis ad operandum. Deus cnim impossibilia non jubet. Imo quodlibrt pcccatum vcniale est evitabile, quamvis sine auxilio specialissimo omnia continuo vitari non possint.

Minor cst clara. Dcus est omnino indeficiens, scil. ncc dircctc, ncc indirecte potest cssc auctor defcctus; non dircctc, scil. non potcst movcre ncc moraliter nec physice ad peccatum ut peccatum cst, scil. ad aliquid inordinatum, sub ratione privationis; ncc indizcctc, scil ex ne.di^entia curae, seu ex insufficientia auxilii, quia negli^cntia divina implicat contradictionem. Hoc cst evidenti^iimun saltem in abstracto ct in communi, quamvis in concreto ct in particulari sit diflicile explicarc motionem divinam ad actum p -ccati.

Imo si Dcus juberct impossibile, peccatum esset inevitabilc, et proinde non essct amplius peccatum, nec possct juste puniri praesertim in aeternum; essrt summa crudelitas. Sic Janscnius debet venire ad negationem non solum misencordiae, sed ctiam justitiae divinac.

Imo ctiamsi per impossibile Dcus vellet esse causa peccati, non posscl, quia peccatum est cxlra objectum adacquatum omnipotcn/iac divinae, quae indefectiblllS est et non potcst producerc id quod est privatio entis et boni, sed solum id quod habet rationcm cntis et boni. Sic Deus movendo ad entitatem phvsicam peccatl de nccessitate praescindit a malitia; nihil est enim maps praecisivum quam objectum adaequatum alicujus pot<mtiae; sicut visus non potest vidcrc. sonos, it;l Deus non potcst essc causa ncc directa, ncc indirecta peccati. Cfr. in art. nostro rcsponsiones ad lm et ad 3™ infra explicandas.

Gir. Wl| 4- 79» a- 1 uhi nostra conclusio ma^is cxplicite et dupliciter probatm . Melius clistingucnda. intcr causalitatem directam et indirectam:

io Dcus non potesl cssc dirccte causa peccali, sic probatur: Causare directe icccatum est inclinare vohmtatem suam vel alterius ad peccandum.

Atqui Deus non potest inclinare voluntatem suam vel altcrius ad peccandum. Ergo Deus non potest esse dirccte causa peccati.

Major cst clara.

Prob. minor: quia Deus omnia inclinat et convcrtit \n sexpsum, ut m uiumum fincm, nam omnc agcns agit propter fincm proportionatum, et ordo agentium debet correspondere ordini finium. Unde non potest Dcus esse causa directa alicujus peccati, nam « omne pcccatum est per rccessum ab ordine qui est in Deurn, sicut in finem ».

Haec ratio coincidit cnm ca quae data cst supra I, q. 19, a. 9, utr. voluntas Dei sit malorum; q. 48, a. 6, c. fin.: « Dcus non potest esse auctor mah culpae nam malum culpae opponitur proprie bono increato, contranatur emm imoletioni divinae voluntatis ». ltcm de Malo, q. X, a. 5. , . „ m^xm

P Garissime dicit S. Thomas I, q. 19, a. 9: " Nunquam appeteretur malum nec per accidens, nisi bonum cui conjungitur malum magis appetcrctur quw hZuli auod privalur per malum. Xullum aUtem bonum Deus magis xu t quam

™££t^«* causa indeficiens. non potest esse causa mali culpac namhoc mium ^rivat ordinem ad bonum divinum, quod Dcus ^rMa

SfcDcus esset causa dcfectiva, deficeret a seipso, a vero et a bono. quod est e«ime impossibile cum Deus « ^TZ^^^ ad

Quaenam cst igitur causa directa ^^y^^^commutabile objcctum dissonum regulis morum, Sic peccator per sc v ult bon et cx consequcnti inoidinationem sui actus.

"ISgZXS** sapientiam et justitiam non m** ***** ^E^I^dO .aHquibus non praebet auxi.ium ad evitandum peeeatum non est causa indirecta peccati ». :t^;r^ti- fubernator est indirecte

Major est eerta: cst deiuuUo vo lunt:.. - « ; .ulx-marc.

eausa naufragu, quando subtndu t Kubcn, Uo.u.n. po, t^e^ aU. Minor probatur in 1, q. *\ au »• imuediatur bonum totuis...

que,u dcfcetum fa> aliquo part.eulan « S^rvatur. . um ieitur

• ..rrupti" .»»- f. ^ ,U 'atttiren isqad ipts pmvu.cnu.uu pertinet ut l), „s sit univer&Jis provisor tot.us KMis, 1 j , '^ ,,.,„„. Be impediatur permitta. quosdam f^~S^SS5SU». """^ bona bonum universi perfertum. & '•»» ' ^ ' ,„ ^et oceisio animalium ucc sent universo; non enun esset vita Woras^ . Est solutio defcctibilia dcftcerent, liacc nunquam dcficcrcnt; lioc non essct spocialLs ' privilegium pro B. M. V., sod quid communissimum. 1,1111

Antcquam transeamus ad sccundam conclusionem d«; malo physico v'd mus objectiones contra hanc primam. ' ea*

Solutio objectionum: Deus nullo modo est causa peccati.

Ad solutioncm harum objcctionum prae oculis habcndum est quomodo sec. S. Thomam, Dcus movet ad actum physicum pcccali, cfr. I-II, q. 7Q a ' Sunt plura attento notanda: ' i° Pracsupponitur in Deo aetcrnum dccrctum positivum ct cffcctivum quoad entitatem pcccati, ct dccrctum pcrmissivum quoad defectum ipsius, a sola causa deficiente pfovenientem. Ita ab actcrno fuit duplex dccrctum de peccato ini miconim Christi pro tali hora dotcrminata.

2° Motio divina est pracvia, prout Deus est causa actus peccati, non solum ut cst cns, scd etiam ut est actio; causa cnim sompcr praecedit effcctum saltem natura ct causalitatc; voluntas indiget praomoveri ut agat, quia ipsa non est suum agere, sicut non est suum cssc.

3° Hacc motio divina est praedcterminativa, non tamcn codcm modo aceaqua movcmur ad actum bonum; nam est praedctorminativa ut exequens decretum nuTT' PJ° aCtU mal° non 6St unicum dccrctum, sed duplex, scil. positivum r.,Cn >vPCCCat1' Gt fiermis™™ q^oad carentiam rectitudinis moraiis, scu quoad malltiam,

I mntit^,ae0 a"°"J excrcili""1 mwtw, saltem natura si non tcmpore,

1T1 , ",' f ob>edivam ^toosam, quae ut sic non cst a Deo, sed vd motloT , mm° ln;''° co,lsilknte. ™l a concupisccntia. Dum c contra

I JSa e7^aPraer^ ^ bonUm est a Dc°. saltcm «* a cansa prima,

I sideraZ^ "^0"0 m0rali dcfcctuos». <* intervcniente <%«« mco* d , . , , J1"'0 '"""""^ ^ Dci in ipsam voluntaten, ad fc ,, ' ' S"° rftU' »*X a malitia et remanet libert *

I 5" D tl nonJ7 T f T m°VCt ad actum- 'd ot "bcra »at modod^mZlti, /"/' , ^'"* *"''"s ?<""» ™"<<™ « ?«"^

P^caH ,1 , 2 , ! '°""ale- QU1" Ut Drovisor ^rsaUs non movet ad actura gC , ' " ? *s»» * * ™veri quodammodo cxi-

I Sw3ttt22f«X,t JUdT: * QU°d fUC' faC citi,ls »• W quod cx parte Dci pc cat 'tc cst nt "Cm VO,U"t:!tis ad '•>"«»'« Peccatt est solum permissio ?E P' e"'1' "°" pro P"mo P** s«d pro aUis.

cum volunf ," , - , , 'r .«^P^ est; hoc est initiun, pcccati. Deniquc bonum app ens 25*$" ,Ucl,,,ata ad bonura' non fcrt«r ad malum scu ad "onconXandolec mPo"US virtualitcr sc a™tat a vero l,„no, saltem ad actum Tccati ,,f„ oTo" ° «■ debemus- Tandcm praedetcrminatio

DR CAUSA MAT.I

!» obj. (cst 2ft obj. nostri articuli) ad ostcndendum quod Deus est iirecte, quamvis non immcdiate, causa peccati, sic proponitur: Ejjcctus causac sccundac rcducitur in causam primam. Atqui malum c\Uf>ae est quandoque effcctus causae sccundae. Ert^o malum culpae reducitur in causam primam.

Rcsp. ad 2m Dist. maj.: quoad entitatcm ct perfectioncm, conc; quoad defcctum, ncgo. Contrad. min.: ut dcfectus, conc; ut ens, nego.

Excmpl.: « quidquid cst motus in claudicatione, causatur a virtute motiva; sed quod cst obliqukatis in ea, non cst cx virtutc motiva, scd ex cur\itate cruris ». Id ost motio divina praescindit a malitia.

Inst.: Sed Dcus movct voluntatcm ad actum ut exit a voluntate ipsa.

Atqui actus poccati, ut exit a voluntatc, non praescindit a malitia.

Er.uo Deus movendo ad hunc actum, non pracscindit a malitia.

Rcsp.: Dist. maj.: ut cxit a voluntato effcctive, conc; dcfective, nego. Contradist. min.: ut cxit a voluntate defective, conc; cff^tive, nego.

Tnst ■ Causa alicujus cst causa ejus quod illi essentialiter convenit.

Atqui quidam actus physici sunt essentiaUter mali moraliter, ut odium uei.

Er o Deus movcndo ad eos non potest ab eorum malitia praescindere.

Rcsb ■ Dist maj.: causa alicujus in ordine physko est causa ejus quod un essentiaiitor convcnit in codem ordinc, conc, in ordine ™«f"^^£Z adacquatum causalitatis suac, nego. ( ontradist. min, *JgJ" ~ physici ac cadit sub objccto adacquato ommpotentiae diNinae, nego, est dinis moralis ct extra obj. adacq. omnipot., conc. nneci^ix-um

Undeoptime dicunt communiter thonnstac.quod nilul cst . n F-- - - quam causalitas potentiac, quac sic tota circa suum ^f™™^^ hac prorsus almd attingat, quantum sit objecto conjunctum. Sic ^M^» tria, color. odor, sapor. intime conjunguntur et tamen ^^^^^

SO'U7,,r ScTlstHutiv .ormaic peccati commissionis cs, * sec.

S. Thomam ct plurcs thonnstas. n(.rrito

Resp.: Dist. maj.: est in positivo sub ratione entitalis defectibilis, seu inor. dinationcm fundantis, coqc; sub rationc cntitatis effectibilis, nego. Contnulist min.: sub ratione entitatis effcctibilis, conc; dcfcctibilis, nego. Sic non cadit sub objccto adacquato omnipotcntiae.

Inst.: ( ausans formam, producit pcr accidcns privationcm anncxam.

Atqui privatio rcctitudinis moralis annectitur actui pcccati.

Ergo Dcus, causans actum pcccati, producit pcr accidens privationcm rectitudinis.

Rcsp.: Dist. maj.: si privatio ista ex ipsa natura hujuscc formae sequitur, conc ; sic Dcus est causa pcr accidcns mali physici poenac, aut mortis animalium cx hoc quod vult vitam leonis; — si privatio ista proccdit a principio dcfcctivo, nego. Tunc ne pcr accidens quidem est a principio indefectivo.

Sic dicitur quod pcccator ipsc cst causa pcr accidcns malitiac sui actus, prout por se tcndit ad bonum dclcctabilc inlioncstum; scd Deus nequidem per accidcns est causa hujusce malitiae, quae est extra objectum adaequatum omnipotentiae.

Remanent tamcn objcctiones, quae volunt probare quod Deus saltem indirccte est causa pcccati.

Saltem indirectc Deus est causa pcccati, cfr. in nostro art., 3a obj., scil.:

Idem gubernator cst causa salutis navis et tiaufragii.

Atqui Dcus cst causa salutis omnium.

Ergo Dcus cst causa naufragii moralis seu pcccati.

Rcsp.: ad 3": Dist. maj.: prout gubernator dcficit, seu non gubcrnat dum potcst et dcbct gubemare, conc; sccus, nego. Contradist. min.: et Dcus dcficit ab agendo quod cst necessarium ad salutem, nego; rcmanct indeficiens, conc.

Inst.: Sed tamen ille qui non impcdit peccatum dum potest impcdirc cst causa cjus indirccta.

Atqui Deus non impedit pcccatum dum potest impcdire. Ergo Deus est causa indirccta peccati.

Resp.: Dist. maj.: dum potcst ct dcbct, conc; dum potcst sed non tenctur, nego. Contradist. min.: potcst enim Deus non impcdire, seu permittcrc quod agens dcfcctibile dcficiat seu pcccct proptcr majus bonum quod occasionatur a pcccato. ( fr. I, q. 22, a. 2, ad 2. Sic Deus non tenctur impodirc pcccatum.

Inst., quac invcnitur apud S.Thomam / Scnt., d. 40, q. 4, a. 2, n. 3: Si afirtnatio cst causa affirmationis, ncgatio est causa ncgationis, dicit Arist., v. g. ortus solis est causa diei, non ortus solis cst causa obscuritatis.

Atqui collatio gratiae cst causa actus salutaris.

Ergo non collatio gratiae inclusa in pcrmissione ctiam primi peccati cst causa omissionis actus salutaris.

Unde S. Thomas non ignorabat hanc objectioncm, quae fere iis . tcrminis scmpcr opponitur contra thomistas.

Rcsp.: Dist. maj.: si agitur dc una sola causa, ut sol oriens vcl non oiicns, ut gubermtor vigUans, aut non vigilans, conc; si agitur dc duabus causis, quarumuna cst indcfcctibilis. alia defectibilis, nego. Contradist. min.: ct omissio actus salutatis provenit cx una et cadcm causa ac gr;itiac collatio, ncgo; cx alia eausa defectibiU ct dcficicnti, conc; ita rcspondct S. Thomas (1).

Insl.: Qui dcnegat gratiam absquc culpa antcccdenti, est causa indirecta peccati.

Atqui Deus permittendo initium primi pcccati (v. g. in baptizato), dcnegat gratiam absque culpa antccedcnti.

Ergo Deus est causa indirccta initii primi pcccati.

Rcsponsio habetur ex his quac dicuntur a S. Thoma I-II, q. 79, a. 1, c in finc c.t q. 113, a. 8, ad i circa principium: « causac ad iuvicem sunt causae in diverso gencrc », quod applicatur modo invrrso in justificatione et in amissione gratiae pcr pcccatum. Dist. maj.: absquc culpa antcccdcnti priontate nalurat. conc; prioritatc tcmporis, nego. Contradist. min.: absque culpa anteced. pnoritate tcmporis, conc; prioritatc naturac, nego. _ gxplico: Dcncgatio gratiac cst quidcm pocna, quac non potest mtligi ntst 4>ro culpa- sic dcncgatio gratiae dicit plus quam simplcx pcrmxssxo dxvxna pcccatt quac antcccdit simpliciter peccatum ut conditio ejus sine qua non. Verum est quod pcrmissio sccundi pcccati jam cst pocna primi. ut ait S. Thomas I q. 79a 3 4, scd pcrmissio primi pcccali, v. g. W angelo, vel in Adamo innoccnti. xel in aliquo bapti/.ato, non habct ralionem pocnae.

Undc Dcus non dcnegat gratiam nisi pro culpa praecedcnte, sed haec culpa potcst pracccdcre prioritate non tcmporis, scd naturac tantum, m genere causae matcrialis, scu subjccti defcctibilis ct dchcu-ntis.

Hoc illustratur ex principio dato a S. lhoma I-il, q. 1*3. * ^ £ ad inviccm SUUt causac, scd in divcrso gcncrc, absque circulo vitioso. Sic m eodeSluSaS *** patie solis pnus cst Uluminarc quam tcncbras

Per oppositum autcm amtssw grahac ct tenet^ parte minis peccalk, idco sxmpiiciter loquem o = £t ^ causac matcrialis, scu hominis P^^^^^-Z^ kil. culpa saltcm tetom primi pcceati antcccdit *™t«H™mJ™™S'^ initium primi initiaUs simplicitcr antcccdit poenam. ^ J^^^o sinc qua non. Depeccati cst solum divina ejus pcrmissio, quae est tjus

, ftd v . .licendum quod c.lectus non consequitur msi concur- (1) H.cit m I SnU., d. 40. q- 4. * . »«.3- } tio cffecius. Dico erKo quod caua «ra- rentihus omnil,us causis; se.1 tx defectu ^ ^ sub)CCti ct .^tervae tiae sicut aKens cst ipsc DeaS et «c«t ^M»^ f} ^ ^ p^est mc.ere ex prte recipieut^ Ncc oportet quod omnis defectus incidat t.\ parw et ita est in proposito ».

DE DEO CREATOKE negatio divina gratiae dicit plos qnam simplex permissio peccati, quae non poena pracsertim pro primo pcccato.

• Inst.: Conc. Trid. dicit, Denz. 804: « Dcus sua gratia semel justificatos non deserit, nisi ab cis prius deseratur ».

Rcsp.: i° Hoc dicit ipsc Aug., de Nat. et gratia, c. 26, n. 29, qui tamen solvit problema de malo ut dictum est.

20 Hoc est dicere: Dcus non subtrahit gratiam habitualem, nisi propter peccatum praecedens.

3° Si vero agitur dc gratia ac/uali, tum verum cst de dcscrtione proprio dicta, quae cst divina dcnegatio gratiae actualis; sed non verum est dc simplici pcrmissionc divina initii primi peccati, quia Deus non tenetur homincm etiam justum pracservare a peccato per auxilium specialc ct efficax indcbitum; sed non subtrahit -ratiam sufficientem, cui si non rcsisteret homo, perveniret ad bonumsi vcro ei rcsistit, potcst ei juste denegari gratia efficax.

InsL: Supremus amicus debct scmpcr dare gratiam efficacem ad vitandurn pcccatum. Atqui Deus est supremus amicus omnis hominis. Ergo Deus semper debet dare omnibus gratiam efficaccm ad vitandnm peccatum.

Rcsp.: Fayeas probare majorem, v. g. quod Supremus amicus Adae innocentis debeat ilh semper dare gratiam non solum sufficientcm, scd etiam efficacem, scil. mipediendo resistentiam gratiae sufficicnti.

Inst.: Jam gratia sufficiens exigitur ut possibilia sint praecepta.

Atqm Deus ex abundantia bonitatis suae sibimctipsi dcbet dare nobis largtus quam exigit possibilitas mandatorum, cfr. J, q. 21, a. 4.

Ergo Dcus ex abundantia bonitatis suae sibimctipsi debet dare nobis plus quam gratiam sufficientem, id est efficacem.

Rcsp.: Dist. min.: saepe pro gencre humano, et etiam saepe pro justo. conc; scmpcr usque ad finem, faveas probare.

Inst.: Deus sibimetipsi debet conjungere semper in onmibus suis operibus miscncorcham et justitiam.

fof- Dist.. pcr abundantcs gratias sufficientes, pracdicationcs, exempla, transea^ per gratias semper efficaces, faveas probare. Etiam dum punit Dcus. e]us misencordia umtur justitiae, quia punit etiam in inferno « citra condignum hac co!Z . rS/ '" ^V10" COnSCrVat in hono est cau^ indirccta peccati hominis n.ic conservationc nubgentis.

i„ JmT De"S' pcrmittcndo initil™ Prinii peccati, non conservat hominem

Krgo Deus est causa indirecta peccati. vare mne ^ '"'V T T conscrvat in ^no, dum potest et tcnctur conser- m non to " "* ^ tC"CtUr' ne^ ct cont™list- «i»Oi«nt »™ conservare ,n bono omnia defectibUia, alioquin mtnquam dc-

W ett mrilt ' C-"°n 08804 «P^^im»», privttegram pro B M. V.. uae p us ; ,, rnUniSS1:nnm,-,Uat '1<,idcm DCUS « ^Pcrabundluia bonitatis

^P^ZZ^UTTr t a' t "°C fadt 04iam Dr0 om'"nct P"rsona- Sivo "o 1 SS T12Z. fiHC"::<^»" < sciLp, rducendoadfincm ultimum. ^S-tfa^i -!^' conservari in bono, u, in bono remaneat. P-nuunr ,„d,glt et babe, jus ,„ conservetur, et Dcus sibimetipsi debe, eum conservaiv in bono, nego; indiget sinc jure isto, conc. Imo homo secundum se est defcctibilis, et conscquens est quod id quod est defcctibile aliquando deficiat et deficiat aut physicc sinc culpa, ut agentia nobis imeriora, aut moraliter voluntarie et cum culpa, quam Deus non tenetur impcdire; et si teneretur, nunquam pcccatum eveniret, nunquam defectibilia deficerent. Nulli ne electis quidem debctur electio efficax ad gloriam, alioquin omnes salvarcntur.

Et hoc cst quod dicit S. Thomas I-II, q. 79, a. 1, c. in fine: «Contingit quod Deus aliquibus non praebet auxilium ad evitanda pcccata, quod si praebcret. non peccarent; scd hoc totum facit secundum ordinem sapientiae et justitiae. cum ipse sit sapicntia ct justitia: unde non imputatur ei quod alius peccet, sicut causae peccati; sicut gubernator non dicitut causa submersionis navis ex hoc quod non gubernat navem, nisi quando subtrahit gubernationem, potens et debens gubernare », id est nisi propter negligentiam, atqui negligentia divina est contradictio in terminis. Sic haec objectio difficilis quidem est. sed non cogens cst.

Inst : S. Thomas I, q. 21, a. 4 ait: « Etiam ea quae alicui creaturae debentur, Deus ex abundantia suae bonitatis largius dispensat quam exigat propor-

10 XRcsp ■ Utiquc saepe, sed tamen non ita ut semper perducat omnem hominem ad finem ultimum, cum praeservando et sublevando a peccato. In hoc est quidem magnum mysterium, imo mysterium iniquitatis magis obscurum quam myslerium ffratiae, quia est obscurum non solum quoad nos, sed etiam quoad Se. Attamen vitatur evidens contradictio, prout manifeste servanda sunt duo ccrhssnra princibia: , i"» Drincipium: •< Dcus impossibilia non ,ubct. sed pibendo monet, et facere quod possis «t peterc quod non possis» S. Aug dc Nalura ct gral.ac. 43. «• 5«. boc principiun, citatur contra protestantes m t onc. Tr,d.. Denz, So4.

2» principium formulatur a S. Thoma I, q. 20. a. 3: Utrun, Deus ««l^ diligat omnia. sic: «Cnm amor Dei sit eausa bonitate rerom. ™ <^ *«™* al.o mclius. si Dcus non vcllct uni majus bonum auam allcr, ,, . P™c P"m nracdilectionis acquivalenter revelatun, sub ,sta lorma npud S. 1 au um. « Ui»s ^ V^cratur in -cobis ct vcllc cl Pcr,iccrc Pro bona «»|MW L '3. . Quis cnim lc disccrml? Quid aulcm habcs ouod non acccp,sl,? . I Cor. V> . 7.

Haec duo principia sic enuntiantur i„ c onc. Cans.accns,, Den/ , S s,e verba S Prosperi: . Deus omnipotenS omnes horaines sn,e excePt,one „ t ^ d^o fieri L i Z omnes salve„l„r. Quod autera quidara salvantur, salvante es.

^ TtX^^T^r^^ Keveh„io„r. et sr!nt^^ dita, nulla mtelbgenba «eata^ . Ddlak in/inila miser,cord,a.

&^TJ%f% S» S& auten, videri nequ,t nisi per iumen obsc^Tef **SS SniU^narnra una reUnqui. vo.untaten, no-

DE DEO CREATORK stram inexcusabilem coram Dco, et altera impedit ne in seipsa glor^ tur» (1).

Undc dicit S. Paulus I ( or. I, 31: « Qui gloriatur, in Domino glorietur*

bulemus ».

Thcsis scribcnda esset dc falsa cvidentia cum obscuritatc vcrac fidei comparala ad illustrandum quarc, non raro, praesertim in nostra quaestione dc malo, objectiones videantur primo aspectu clariorcs quam responsiones. Saltem dc hoc oporteret tractare in aliquo capite ^heseos de fide donis illustrata.

Ratio principalis est quia objectiones sumuntur ex apparentia superficiaU realitatis, dum rcsponsiones sumuntur ex ipsa realitate quae est altissima ex partc Dei. et profundissima cx partc defcctibilitatis nostrac, ac proinde nobis obscurac remanent.

Imo in hoc problemate sunt duae obscuritates ad invicem oppositae, scil. altior obscuritas realitatis divinae quae est transluminosa, et inferior obscuritas ipsius peccati, quod in se cst privatio lucis, veritatis et bonitatis. Inter autem has duas obscuritates ad invicem oppositas est vera claritas principiorum certissimorum, ut « Deus impossibilia non jubet », et « nullus esset alio mclior si non magis diligeretur a Deo ». Conciliatio intima horum principiorum est mystcrium; sed eorum ver.i claritas ostendit quod apparens claritas objectionum est solum superficialis et falsa; sic semper invenitur in eis quaedam falsitas sophistica, et nulla ex his objectionibus est cogens seu neccssaria.

I tilitas harum objectionum cst quod provocat in justis desideritim contemplationis mysterii Deitatis, supra omnem ideam distinctam; haec contem- Plaho proccdens a fide donis illustrata, seu a fide penetrante et sapida, cum quadan. expenentia divinorum, remanct obscura, obscu. it it<- transl.nninosa.de qua egregie loquitur S. Joannes a Cruce, Noctc obscura, 1 II c 17 et 18

2" concl.: Dcus vult et causat pcr accidens malum pfivsicum ct malum pocnac mc probatur: ' ' ' s-oun.T^ qU0dAvirtute/ua Pr^ucit per se aliquam formam, « causat cx consoqm nt, ei quast per accuiens » privationem formae oppositae rit rlpfn n 1 15 m Ct CilUSat PC1" SC aC PrinciP;iliter univcrsi bonum, quod requi-

Soit^^r^6 deliciant' et ordinem jum**' qui re^rit ut pcc- sicunfefmdX^Lt^ *auentl et *uasi Per «nalum phy-

Notanduni est quod S. Thomas fundat hanc probationem non solum supra

Klorificr cn cUc n^ n,c . ' ^1"' * 1 autre (,'efficace> "e lui permct pas de 50 alitatem cfiicicntem, sed etiam supra intelligentiam et voluntatem divinam, ^•nuidquid Deus causat etiam per accidens, eodem modo vult; nam Deus ab qTrn<> voluit et praevidit quidquid fadet etiam per accidens, in his vel illis ckcumstantiis. E contra nos quandoque producimus per acddens quaedam nvda a nobis non pracvisa ncc volita. Non ita est pro Deo. ' Sic S Thomas redit ad probationem quam dederat supra I, q. 19, a. 9: Ltr. rnluntas Dei sit malorum, ubi dicitur: « Deus vult malum naturahs defectus lnvilum poenae, volendo aliquod bonum. cui conjuneitur tale malum Sed nullc modo potest veUe malum culpae, quod privat ordincm ad bonum divmnm a Deo voUtum super omnia.

Dubium- F.stnc vera haec propositio: « I.icct mala non sint bcma. bonum *TTala csse cl fteri nam ea quae in se mala sunt ordmantur ad ahquod tamcn est Mf«"seJJ JV» J[q ctiam ista: bonum est peccata esse. bonum>)?Si vcracssetnacc p I ad i: . Quidam dixerunt, quod intcntioncm tyrannorum fuit quod cx eorum j '^irS^U ad seq„cnt,m svnopsin,:

Ex parte finis, quia vuU bonmn umvcn, cl p.shtmc <P pnnc cmcicntis, ^ ^ /<rovcni<inU-x v,rMc ***** lonZ ad U° soquitu,- privatio lormac oppos.tac.

Akt III. - Utr. sit unum summum malum, auod sit causa omnis mali.

1 ct rlirrrte contra manichaeos. albi^enscs Status quaestionis: ^ qua.it directe de causa et alios haereticos qui duahsmurn docebant^ iu mendionali efficiente. AJbigenses sarcul» XI U s w ^menta quac propom possunt parte GaUiae. S. Thomas mitio articuli coUigu 8 pro dualismo. ^ri^as scil vita et mors. bonum r« oW.; In rebus invenitur fere ubique contranctas. sdl.

23 oaw.oou-Lao.amoe. Dt Deo Trlno et Creatnre.

et malum, verum et falsum, pulchrum et turpe, ctc. Ergo requiruntur du cipia contraria. — Rcsp. crit: contraria conveniunt in ratione essendi ° ^™*

2a: Si unum contrariorum est in rerum natura, ita et oppositum Sed mum bonum existit. Ergo etiam summum malum. — Rcsp.: malum on V bono cujus est privatio, non bono in quo est.

3a: Gradus pcrfectionis dicuntur sec. quod appropinquant ad optimam seu ad Bonum per essentiam, ita gradus mali ad summum malum. — Re<p ^ dicitur malum et pejus per recessum a bono, non per accessum ad summnti! malum. " m

4a: Malurn per participationem reducitur ad malum pcr essentiam — Resb non datur malum per participationem, sed entia quae privantur bono debito

5a: Omne quod est per accidens reducitur ad Ulud quod est per sc et cum malum sit ut in piuribus habet causam pcr se, scil. summum malum — Resp ent. etiamsi sit ut m pluribus in gencre humano, malum non cst per se intentum

6a: Malum effectus reducitur ad malum causae, scU. ad causam deficientem et non potcst esse processus in infinitum, ergo est prima causa mala. - Resh accidcns °ltUr ad aliqUam Causam bonam' ex ^ sequatur malum per

Conclusio: Non cst nec potcst cssc primum principium malorum

CmJw ? / 1 CfF- DcnZ- 234 W 367. Conc. Lateran. II, 1139; 707, Conc Morentmum et 710. - Arg. «sed c. . revocat in memoriam dogma creationis, sec. quod Deus est causa omnis entis sion^^r !?' CT'U\Ct dUaS Partes: IU est Pr°Prie thcologica.-probat conclusionen 2- est potius lustonca, scil. quare manichaei admiserunt duo principia.

tionc nrLl n P lCllCr: 10 6X notione boni- 20 ex notione mali, 30 ex no- xione prnni pnncipii.

i° cx notionc boni:

Bonum et ens convcrtuntur.

modo ttonU«toUm Prindpium m;Jum es^t malum per essentiam, et nuUo

3? MbrtfS Pdncipiu,n m;llu'u "on esset cns, non existeret. est ens n P.ct„ t T ' * 5' «■ 3> * * 4«. a. 3. Nam omne ens in q. appe <>„' . " qUaCdam perfectio * bonum appetibile sibi, sic omnc «* pota , UndTn, t, " CSS?: Et SiCUt matCria est eu* iu Potentia. ita est bona in - e uodnn ss f** malum m <l<*>»tum est ens, sed in quantun, ut aste^sum est q gff ' ^ ™ " b°U° taUquam in '">iect°'

2° c.r wtfojM moff;

mc^ss,fe- r4rTTrct totaliter bonum in ^ ■* r

Atqui summum malum esset integrum 5' P°tCSt nisi in SUb,aCta

ErgO seipsum destrueret. 3° fx notione pntni principii:

••ftcusEt^a^ causatum per accidens at aii°' -

DE CAUSA MAI.I

Atqui malum causatur per accidens a bono, id est aut ab agentc deficicnte, lut ab agente contrario, et non potest esse causa nisi per accidens, scil. ratione boni adjuncti.

grgO ratio mali repugnat ratiom pnmi pnncipu.

Ergo liacc positio dualistica manichacorum ex omni parte contradictionem implicat, et opponitur sapientiae, ut insipiens et stulta.

In 2a parte potius historica art., S. Thomas ostendit quomodo manichaci ad hanc solutionem problematis de malo pervenerunt.

Ratio est quia hi hacrctici non consideraverunt causam univcrsalissimam entis in q. est ens, id est causam creatricem, sed solum particularcs causas efficicntcs et finales. Sed quod cst nocivum per respcctum ad aliquod ens particulare, ut vipera per respcctum ad homincm, potest esse utile per respectum ad bonum universale totius universi. ltem nescierunt supra causas ad invicem contranas acl causam univcrsalissimam pervenire.

Leeenda est resp. ad 5".

Ad <Sm dicit S Thomas quod corruptibilia, in qmbus est mnlum naturae, sunt modica pars univcrsi; hoc ait putando quod corpora caclestia sunt incorruptibilia, sed nunc analysis spcctralis ostendit contraximn. A n post resurrectionem carnis non erunt amplius corruptioncs. cf. Suppl. q. 82, 86, 91, de qua im£TJtS£. ^uHmrmat quod in SOlU ^ubus «*. rUetur csse * in ■bluribus, pfOUt plures scquuntur smsum quam rahcncm

Sic terminantur quaestiones de malo quid sit, quotupbx sH ct de causa c,us.

APPENDIX

De tribulationibus justorum. earumque variis motivis.

U, S. thomam in Joan. XV, ? ^^8^^^ sanctorum. Videamus.

PrincipaUs responsio datur a Domino • Ego sum vitis vera, et Pater meus W^fi^JgZ ,„„,. « frudum reirtem fmctum, tbUet eum: et onrnm qu fcrl M" f" s ,lC ultoreSj „, niagis ptus al/cral, Circa hoc S. Thomas d.n " J«^^a.^ ^ fn.cti.kct (vinca). pur.cant eam a supcrlh, aJ (/,t,,M ,„,,,„.,.

homo bene dispositus et f)co — ctu, ^ffSL » md* cst quod virlus cjus muwralur et M £££3, ^jusmodi in.pcdi.ncntu ct

Deus, ut beue fruct.ficc h^^J^™ls otlw, fM ad eptrwkm; purgat, immillcns Inlmlal.onc . .t UM « »•-. ^ ' ia mlUus ,st adoo puras ,, ideo ,,„ •■ Purgabit eum «*bw.F » , s- "Si dixerimus i„ hac vita ut non sit mag.s purgandus ' ^ „ „ol)U „0„ «t »

q„ia peccatum non habemus. .ps. nos seduc.nms

Et lioc (farit Deus), ut plus /ructum aljcral (justus), id est ut croscat in • ut tanto sit fructuosior quanto mundior, soc. illud Apoc. XXII n*'» : justus est, justificetur adlnic: et sanctus, sanctificetur adliuc" Coloss I^" "Verlmm Evangelii (ructificat ot crcscit ". Ps, I. XXXIII 8- " Ihimt i. tutc in virtutem " ». ' Unt dc *»■

Sic justus tribulatione purificatus (ort fructum multum, ut dicitu- il h Joan. XV, 5: «Qui manct in mo ot ego in 00, hic fert fructum multumt 0, i sic exphcatur ibid., a S. Thoma: « Fert triplicom (ructum in vita ista prj cst abstincre a peccalis... Secundus est vacarc operibus sanclitalis... Tortius fnn est vacare acdificationi aliorum. Fcrt etiam quartum froctum iu vita aetcnu* Et ratio hujus efficaciao est quod justus manet in Christo dicente: « sine mc nihii potcstis facere». Haec est prima ratio tribulationum justorum.

2» ratio est ul juslus assiiniletur Christo et iisdcm mediis ac Chrislus coot, rtiur ad salulem aKorum. Ita S. Paulus, ad Rom. VIII, 17-18: « Si autcm filii (De, . sumus) et heredes; heredes quidem Dei, cohcredes autem fhristi si lamcn companmur ut et conglori/iccmur. Kxistimo quod non sunt condignae passiont, hujus tcmpons ad (uturam gloriam, quae revelabitur in nobis »

C irca hacc vcrba « si tamen compatimur », S. Thomas dicit in suo Comm • «Chnstus qm est pnncjpalis hercs ad hereditatem glo.iae pervonit per passien,s:.

Npnne oportmt ( hnstum pati et ita intrare in gloriam suam? " (Luc XXIV 26) \„,, autem nos faciliori modo dobemus hereditatem adipisci. Et idco aoi \cLsTn , IPJ"™? ad illam «"«»•■■ pervenire. Unde dicitur in S l: ,. V: 'P°r taS tribul"tio"cs °Port<* uos i"troire fa ,,ter su, i m« i"( , ! " [amm c0'"Pati""^ id est simul cum Christo patien- T m I tr",»!:""»'«» Hus mundi. ut cum Christo conglorificemir. Cfr. » n • commortui sumus- et conregnabimus " ».

semetfesum 7,T, ' ^ IX' 23: "Si auis vuIt Post me ~- abneS« ^Zi Ton acr L f """"' S'""" quoiUie' * sc1>"»<" ""»• Itcm Matth. X, 8: hoc i v, , f TZ T"' * SCQ"'h" me- "°" " "'e ''<><«»• - S-Thomas S ' '" * X-38: ° tta dictnm est quod qui amat patrem ct mattcm

Yui VEEtJLS me d'"nUS (Ut wriuratum est in persecutionibus). ltem ■ ■ , Z Z ' xfT """ CS' "!C diS""S- Quia nihil Potcst replere totum tato ' ,m ' • ' qm °st paratus etiam mortem pati propter veri- > c t ,H „ maximc mortem, scilicet mortem crucis. non est inedignus; imo i ■ i ,„ ' dG C",C°-. sicut habetur »<l Galat. VI, 14: "Mihi autcm ,p CI™"^ .T',' "0Stri JCSU (l"isli "■ Iten,.. illc crueem accipit

qua ndo co „ ■ i , * concuP- "'"s suis ". Itcm crux fertur in corde, est vitam id e<,t «i „ -" Item " 'lll'1,ur ot ?»•' pcrdideril animm.H.

«Ciu^comSStm^.? v?0St0lis- unde S- Paulus 'lil it ad (;"'"t- II- I0-20: Et a,l gSTv? t , ; v - ,,V0/iUtem' 'am "°" <*<». vMt vcro in me ( hristus,

Cima haec ul.ima verbM^^T' fj", Z>9W''»«' "^' Jcs" CA"' «Ubuit, ibi Anostol l ih, maS alt: "V"'° ' mundi Philosophus

'actum es 'sS We ,1 rCP,ent- ?U°d "" Visuni cst stultitia, Apostolo saptenfa et gloria. ut d.c.t Augustinus. Unusquisque e, im in ea

•"veniuntur omnia, de quibus homines glioriari solcnt. Nam gtoriantur aliqui dc "magnorum amicitia... in cruce autetn est... eridens sigmun divinae amicitiae...

cnit in hristum t„ta mapnorum ainicilia... »11 eiuuu cukiu w,... ^.,»u^t,.^ *~ - ;

Itcm gloriantur aliqui dc scicntia, et hanc Apostolus excellentiorcm inveni ma. ' " Non enim acstimavi me aliquid scire intcr vos, nisi Jesum Chris liu,ic crucifixum ", I Cot. II, 2. Nam in crnce est perfectio totius leSis ct .... bene vivcndi. Item Rloriantur aliqui dc polcnlia, et hanc Apostolus maximam hVhuit oer crucem: " Verbum cn.cis pereuntibus stultitia est, h.s autem. qm sdvi fiunt id cst nobis, virtus Dei est ". I Cor. I. 18. llein... gloriatur in crucc Mostolus de liberlatc accepta, dc associalionc ad regnum caelestc ct ad mctonam Christi contra dacmonem ct peccatum ». Cir. II Thess., lcct. 1 fin.; Hcbr. X, lect. 4

P"nUnde ser S Thomam explicantur tribulationcs juston.m. pracsertim per duas rationes 1» ut purificentur ct fn.etum plus ahcrant, et 2« ut cooperentur c„m Christo et eisdeVn mediis ad sahitem animarum. Complementum hu,usce doctrinae, praesertim quoad primam rationem, mvem.ur ,n suo Co», m Job.

C' SMatio est lorna* probans electos; nam i„ ea confu^untur maU^,«fa ™.r,l,„,t snerata scil temporaUa, non autem justi. Cft. 5. Th. m fs. am" P cd rilndatio impii gravfer cst quam t.ibulatio jus.i. qu.a .mp.us non habet amorcm Dei ad cam portandam. Cfr. S. Tl, m Job. c. 21.

scil. quod tribulatio ostcndil absolulan. mgm m» » | f homo et passiones, ut benc explicat .pse Sj>m,«; m «u ™'™;,uum s,rvu5 et non vivens sec. passiones vult esse ccntrum , om »- a » m liber, ac contradictionem invcut cum a , t ^^Jrcclam ratomm. invcnilur in vita sensuali. susata, dc sidc „ ■ «M «h » m ext,rnan,m.

ubi habetur liberatio. Hon.o sensuabs fit servus passionum suarum et aliorum hommum ^ int,u,ctu:lli

Et altius paritet tribulatjp quae '» 11 t r , ,,,,,,„,; s,,. vi,a„i divinam. e. morali, inter varias difficultates, s"s"^^^""'w Spin07,,n,, dum recta

Unde pessimismus est ««^JSfSS ^us^»« -f— * 'usi ratio super scnsus dispo.ut ad o, tu m« ; . d multa mah p,,, particufaria, dun, ratio considera « n m ■ . 1 'vr„atur.,Ii see. iliud mittnntur. Altior autem optumsn us '» ' 6(),„„„ , Et Chrfetianismus

Pauh: , Ws aui «ft^ ^SMCSmH^ ^ "°n m, [iuS agnoscit quam ph.losopn. i~r l in bac lacrimarum valle. scd m vita Euturu.

dictorie traliitur.

Per oppositum: ille qui non vult supernaturaliter vivere, dcscendit a vit spitituali ad vitam mere intellectualem, in ea invcnit difficultates, ad quas sun^ randas oportct ascenderc; si non ascendit, descendit ad ainaram supcrbiam aut ad vitam sensualem. Qui non vincit vincitur, et qui non ascendit, descendit

De variis motivis tribulationum justorum sec. J. Chrysostomum.

Sanctus Joannes Chrysostomus in hom. I do Statuis dat octo rationes tribulationum justorum, desumptas cx S. Paulo.

i° Rcmcdium conira supcrbiam: « No magnitudo rovelationum extollat me datus ost mihi stimulus », II Cor. XII, 7.

2° Rcmcdium contra vanam gloriam: « Nc quis me oxistimct supra id quod vjdet in me, aut aliquid audit cx mo », II Cor. XII, 6.

30 Ut virtus scu jortitudo Dci splendeat in hominibus infirmis quibus ulitur. « Libenter igitur gloriabor in infirmitatibus meis, ut inhabitet in me virtus Christi », II Cor. XII, 9.

40 Ut paticntia justorum manijcstelur occasione pcrsccutionis et ut clare appareat puritas intontionis eorum, prout otiam intor pcrsecutionos in bono porsoverant, ut Job (Job. II, 3).

5° Ut justus de vita julura cogitct, do pracmio aeterno, dum quasi nullum praemium in hac vita accipit. Unde S. Paulus intcr pcrsecutiones et pcrpotuas contradii tiones scribit: « Si in hac vita tantum in Christo sperantes sumus, miserabiliores sumus omnibus hominibus », I Cor. XV, rg.

6° Ut iUi qui dolcnt consolationcm accipiant vidcndo tribulaliones sanclorum ct corum constantiam. Sic S. Paulus ad Hcbraoos XI, cos exhortat in memoriam revocando heroica excmpla fidoi intcr adversa in V. Tostamonto.

7° Ut constct sanclos imitandos csse cjusdcm naturac ac ipsi nos. Jac. V, 17: « Ehas homo erat similis nobis passibilis ».

80 Ut distinguamus vcra mala ct vcra bona a jalsis, cfr. Hobr. XII, 6: « Quem onirn ■ dilij-it Dominus castigat: flagellat autom omnom filium quom recipit ».

I Cor. IV, 12-13: « Maledicimur el henedicimus; pe.rsecutioncm patimur et sustmcmus tanquam purgamenta hujus muncli facti sumus, omnium puripscma usciuc adimc ».

< ir. S. Joannom Chrysost., Consolationes ad Stagir., 1. III.

DE ANGELIS (quaestiones capitales).

CAPUT I.

De existentia et de substantia angelorum.

Nomine «Angeli» intelligitur substantia crcala, mcrc spintualis (nullo modo ad informandum^corpus ordinata) ot igitur intdlcctualis (non rationalis). bic ost subsistons ct porsonalitate gaudcns; nam ost substantia completa pcr se separatirn cxistcns ot oporans. ac sui juris scu habcns dominium suarum actionum.

Akt . I. De existentia angelorum.

Forum cxistcntia negata est olim ab opicuraois ot sadduceis, hodie negatur ab aSatoalistis ct a protostantibus Uberalibus ^^^^ quibus loquitur S. Scriptura, osso vol bonas mspirationo, dmnas. aut honun a Dco missos ad alios erudiondos.

Testimonium S. Scripturae.

4. ln V. T. doeeto cx.stcntia angdorum.

cl. 11. x: iii, zr. xxvm. xxxi . kxoc . Deut. xxxii, 18; Ps. lxxvii 4,. c v.37: J<* ;b^VXxxvH. ,„ ni Reg.

XXI, ,o; Tob. III, 8; VI. 8, 14: VIU. JjXH. W™' x ' Im0 jam XIX, 5; Dan. III, 49; Uan. VI 10; - • -^: • . . ; in xnagno numero,

DE \NGELIS

Throni, sivc Dominationes, sive Principatus, sive Potestatcs ». Item i0(]ujt dc daemonibus: II (or. IV, 4; XI, 14; Hcbr. I, 4-7, 14. llr

Etiamsi pscudo-Dionysius non scripsisset Dc cac/csli hicrarchia, S. Thom supra tcstimonia S. Scripturae ct Traditionis potuissct hunc tractatum de Aiigelis componcrc.

Quid docct Ecclcsia dc Angclis? Cfr. Dcnz., index thcol., p. 17.

i° Docct quod angcli cxistunt, a Dco creati sunt non ab actcrno, et sunt spiritualcs, Dcnz. 428; 2° quod non propagantur, Denz. 533; 30 quod diabolus creatus cst bonus, Denz. 237. Principalis definitio est in Conc. Lat. IV Dcnz. 428.

Insupcr magistcrium ordinarium Ecelesiae ubique pracdicat doctrinam de custodia anuelorum, et theologi hanc doctrinam considcrant ut de fide Dcnique, sec. Suarcz, de fidc cst quod angcli non simt dignitatc acquales, ut ex pluribus tcxtibus pracsertim S. Pauli constat.

Juxta omnes Patres: Angcli a Dco creati sunt, ac intcllectu et libertate pracditi sunt. Sed spiritualitas absoluta angelorum non clare affirmatur a quibusdam Patribus antiquis, scil. antc IV sacc. Post sacc. IV Patres graeci pro fitentur angelos esse incorporeos et immatcrialcs. Sine angelis series ascendens creaturarum appnrct abrupta ². Post saeculum XII, communitcr theologi docent angelos esse omnino incorporeos, attamen Scotus adhuc admittit in eis esse materiam incorpoream.

Art. II De principiis S. Thomae in hoc tractatu cum principiis

Scoti et Suarezii comparatis.

i° S. Thomas affirmat spiritualitatcm absolutam angelorum, et proindc quod non fwssmt csse duo angcli cjusdcm spccici quia principium individuationis est materia quantitate signata. Scotus docct contrarium. Suarez eclccticus tenet cum S. Thoma absolutam spiritualitatem angelorum et cum Scoto quod possunt essc duo angcli cjusdcm speciei.

2° Pro S Thoma objcctum proprium intcltcc/us angeli cst propria esscnlia angeh dum objectum proprium intellectus nostri est essentia rerum sensibiUum. B-rgo c um idca humana est abstracta a singularibus sensibilibus, idca angclica non cst abstracta, sed est naturalitcr indita ac simu/ univcrsalis et concrcta, scil. rcpracscntat simul speciem v. g. lconis, ct ejus individua actualia ct practcrita de quibus rcmanct mcmoria.

Unde idcae angelicac sunt participationcs idcarum divinarum sccundum quas Deus est causa rerum. Proinde angeU non habcnt cogmtionem discursivam, seo mere intmtxva-m. ( ognoscunt non componcndo cl dividcndo, sed vident pro- fn nrinrLifc^ 1,1 ,rcrui" cssentia uno simplicissimo intuitu, item conclusiones in principus ct media m fmibus.

Sic angoli non P°ssunt err^c respectu eorum quae naturaliter rebus con-

DE PRINCIPIIS S. THOMAE IN HOC TRACTATU veniunt aut non conveniunt. Scd errare possunt circa ea quae sunt omnino contingentia et libera, ut secreta cordium ct lutura libera.

Scotus e contrario tcnct quod angclus, quamvis sensus non habcat, potest accipere ideas a rebus sensibilibus; non cnim Scotus vult assignare objectum proprium et specificativum intellectus angelici. Tenet proinde quod angelus potest cognoscerc discursivc.

Suarcz admittit cum S. Thoma innatismum pro angelis, et cum Scoto quod angcli possunt discurrere seu ratiocinari.

30 Quoad votuntatcm angclorum, S. Thomas admitlit quod in vohmtate sunt quidam actus neccssarii ut naturale desiderium beatitudinis in communi. Insuper nihil cst vo/ilum nisi praccognitum ut convenicns, proinde electio libera semper conformis cst cum ullimo judicio practico libcro a quo regulatur, sed voluntas facit quod hoc judicium sit ultimum. dum illud libere acceptat.

Scotus c contrario tcnet quod onmis actus voluntatis cst hber ct quod electio libera potest esse non conformis cum ultimo judicio practico; m hoc apparet voluntarismus Scoti.

Hacc ultima thcsis admittitur ctiam a Suarczio. Ex hoc scquuntur plura discrimina quoad voluntatcm angelorum Pro S Thoma, angclus naturali dilcclionc diligit, non solum beatitudinem in communi scd etiam Dcum auctorcm suac naturae plus quam seipsum (I, q. bo a ^t proinde probabihus non potest peccare dircctc et immcdxatc ^asu^ leim naturalcm quam intuitive vidct inscnptam m sua propna essentia JL. legem nauir 1 d.recte et immeduite pec.

conAm ^^ peccavit contra le^t^ t m S Thomas tcnet quod angelus etiam in via non potcst £» P«carc sed solum mortahter, quia « mens angcli (merc intmti^ non ( t-meaqu^ sunt ad fincm nisi secundum quod ^ ^J^^Zr, media in finibus, sicut conclusiones in prmcipns. Sic angdus -"^ ^ a dcbito mcdio ad finem, quin se avcrtat a tme ^^^^^ Imo, secundum S. Thomam, proptcr ff^^^^^S dectionis ejus libera est immutabihs. est participa t o ^^™^ irrcmxssxbilc, seu dh inac, sed cx hoc seqmtur qnod peccatum advertentia mere irrcvocabi/i/cr vuli angclus id quod hbcre elegi t cmn p na ^^taintuitiva. SCil. post «mridcra^ ncam corum omnium quae ad rcm electam p 1 m * considerasti „. Undc si aliquis diccrct dacmoni post e]US e tiomn . h ** obstinatio rcspondcre possct dacmon: non daemonis, prOttt omma considcraM ante eiecw obcdicntiac, ct potcst; unica via ad eam revocandam c^ct hnmilu^u a. 2 hanc viam non voluit ct non vult. ( U. ^^™^^^ qnod clcctu» Scotus per oppositum tenet, secundUun suum voluntan m £ non scmpcr eonformis est ultimo jud n; 0 ^tte\nissibilc. Scd dacinoncs mortalc dacmonis. ratione sm. non est ^SSS Lnem et post quodUbet peccacommiserunt ph,a peccata -^"^ solum c- conccssumm cssc gratiam conversioms.

[)E ANGELIS

Suarcz in suo eclcctisino tcnet cum S. Thoma quod voluntas angelica continct concupiscibilcm ct irascibilcm. Sed, cum Scoto, admittit quod aneeto ex hoc quod potcst ratiocinari, potest peccare etiam dirccte contra legem natu* ralcm, item quod potcst venialitei peccare. Tenet etiam quod post suum primum peccatum mortalc potest ad Deum revertere; ratio est quia, pro Suarezio, electio potest esse non conformis ultimo judicio practico.

Denique Suarcz considerat obstinationem dacmonis ut sequclam tristitiae stalus ad qucm sesc videt damnatum. — Responderet S. Thomas: sed est ips-i damnatio et immutabilitas hujuscc siatus quae explicanda cst, aut intrinsecc per modum intuitivum cognitionis electioncm dirigentis, aut solum extrinsecc pcr hoc quod Deus non dat amplius conversionis gratiam.

4° Quoad statum originalcm angclorum et quoad corum mcrita ct dcmcrita Tres hi doctorcs tenent quod angeli clevati sunt ad ordinem gratiae, ima probabilius quod creati sunt in gratia. Sed sunt discrimina inter eos quoad tria. a) Utrum angeli potucrint peccare in primo instanti? S. Thomas negat; b) Utrum probatio eorum duraveril unurn instans an plura? S. Thomas dicit: unum instans. c) Utrum angeli acceperint csscntialcm gratiam et gloriam depcndenter a meritis Christi? S. Thomas ncgat, quia merita Christi sunt merita Redemptoris ct angeli non sunt rederapti. Scotus et in parte Suarez in liis recedunt ab Angelico Doctore quia recedunt a principiis supra cxpositis.

]• x hoc brevi conspcctu apparet quod 5. Thomas multo magis affirmat distinctwncm spccificam angclorum ct hominum ex objeeto proprio et spccificativo iini mtcllcctus. Sic optime affirmat quod angeli sunt spiritus merc intellcctualcs et intmtivi, non rationales nec discursivi. Insuper conscrvat principiurn nihil est vohtum nm praccognitum ut conveniens: omnia aJia discrimina fluunt ex his duobus principalibus.

Akt. iii. — De creatione et substantia angelorum.

Angclt crcati sunt non ab actcmo, probabilius simul cum creatura corporea, quia sunt partes umvcrsi, nulla autem pars est perfecta a suo toto scparata. (Cfr. IV Conc. Later., Denz. 428).

mJ'vn biVT 25? SUnt b Cad° emPyreo- Maxima est eorum multituda mi i : V 1 lKl/rm,IllUm ^^bant ci (Deo), et decies millics centena n u um U, 6l" (ItCm.AP°C- V)- NumerUS eorum e*ccdit numerum spetf,t,:i,;m matenalium, comparabiHs est cum multitudinc stcUanin.

U i 1 ?S2 ti,nt° in ma^ore cx<*ssu crcata sunt ad pcr-

■ r t us " ' ^ 5°na' 3" H,°C PrinciDium intcUigcndum est de principalibus. K T T; US S°1US SinC ^cntu causarum secundarum prc- ttUXlt, v g. dc steiks, de constcllationibns et de an^-lis. Xon seouitur ev hoc P=0 quod debeat esse in mundo plus auri quam^rgenti, li^^JZ

Ad quid creati sunt? ro Ad consequendam acternam beatitudinem et Dcum

1)F. NATURA ANCKLORUM glorificandum; 2° Ut adjuvent et custodiant homines ac regant creaturas cor- poral^s.

I loc secundum non est corum fmis, sed est resultantia eorum supcnontatis, prout convenit quod inferiora a supcrioribus regantur.

Art iv. — Angeli sunt puri spiritus absque ullo corpore quantumvis subtili (q. 50, a. 1.)

Scriptura nunquam de eorum corpore loquitur, et saepe eos vocat « spiritus spiritus autem quando de creaturis intellectualibus praedicatur opponitur corpori (cfr. Tob. XII, 19; Luc. XXIV, 3/-39)-

Insuper in IV Conc. Later. (Denz. 42») dicitur: a Deus simul ab initio temporis utramque de nihilo condidit creaturam, spiritualem et corporalem, angehcam scil. ct mundanam, et deniquc humanam, quasi communem ex spiritu et corpore ronstitutam ». Itcm Conc. Vat., Denz. 1783.

I n hac dcfinitionc clare dcfinitnr i° cxistcntia angelorum; 2 eor»m^«.te distinctio tnm a crcatnris corporalihns, tnm ab hominc, qui sumd "t corporahs «TsnWtualis et ex lioc aequivalcnter statuitur angelorum incorporcitas. Hnec tom^n Wt proprie deSuta, scd dcclarata. nam id quo d Conohum exprcsse volebat definirc crat unitas primi principii contra mamchaeos.

Scd nost IV Conc. Later. temcnirium cssct tnhnerc ange hs corpus quan tumaunqu suhtilc Undc post saec. XII communiter theologt doccnt angclos *"hno intrporcos. Hoc adndttitur etiam a Scoto, qnamv.s tcncat m an-

^Tro^tVTTSnit quod ad perieetionem universr reqniruntur crcatura^urUecl-Jles, qJac Deun^ognoscere PJ-^^^S non sit actus corporis nec alioujus vutuUs corporcac hab en^ corp n, « « est de ratione suhstantiae inteUectuahs 10 quantun huju ^uod, sed , a

^U^pXS IZZ ZXS^Si Z£ trnncata.

ritualem, ut genus quoddam entium.

Art. V. Angelus est etiam omnino immaterialis.

Aviccbron admisU ,n.,teriam c— ^^S^S^ aiebat, cst aliquid n> quo ™nvcn nnt. S«Ud , ^ ^ ^ gj & ^

Opcratio enim cujuslibet rei cst secundum modum substantiae cjus, seu opcrari sequitur cssc et modus operandi modum essencli. Atqui intelligcre cst opcratio penitus immatcrialis, scu intrinsecc indepcndens a materia, quia speeificatur ab objccto universali, ab ente intelligibili, quod abstrahit etiam ab omni materia. Sic intellectus potcst cognoscere prima principia entis, quae sunt absolute necessaria et universalfa, supra omnia contingentia et singularia, et proinde potcst cognosccre rationes esscndi rerum. Substantia crgo spiritualis et intellectualis cst omnino immaterialis.

Footnotes

1. ,n e Malo. 3. - 3 S. Thomas trlpllcite ..stontlit qpod ***** P" - ↩

2. Uouet dk Journel, Enchir. patnsticum. Imlex thcol.. n. .98-210. ↩