Sectio 3, art. 1: UTRUM H/ERESIS SIT SPECIES INFIDELITATI8

Ex hoc articulo illustratur quasstio: quonam peccato amitlitur lides.

Responsio S. Thomse est : Hceresis est infidelitatis species pertinens ad eos gui fidem Christi profitentur, sed eius dogmata corrumpunt. Est ipsa definitio hasresis formalis, qute sic etiam exprimi potest ut melius appareat eius genus et differentia specifica: hasresis foi'mali8 est error pertinaat, fidei manifestc contrarms , in eo qui ftdem Christi in veritate professus est. Sed htec explicita definitio non potest sic dari nisi in fino venationis, post art. secundum. S. Thomas ostendit hanc definitionem esse honam, incipiendo a definitione nominali et ah etymologia. H«c venatio seu inquisitio definitionis realis sic hrevitcr exponi potest.

Hceresis greece ab el-ectione dicitur, prout scil. haereticus proprio judicio et propria voluntate eligit qnasdam dogmata et alia rejicit. Mectio autem est circa media ad finem, dum intentio est circa tinem ipsum. TJnde non eodem modo fit deviatio a rectitudine fidei ehristiame, per rnalam intentionem infidelitatis et per malam electionem hasreseos.

Explico : Ilie qui non vult Christo assentire habet malam intentionem circa finem, sic est infidelitas paganorum et judajorum. Ille qui intendit Christo assentire, sed inter dicta Christi male eligit sec. proprium judicinm et propriam voluntatem, est hasreticus. Unde hasresis est species distincta infidelitatis.

Sic apparet eadem notio in definitione nominali et in definitione reali prout quid nominis confuse continet quid rei. Secta est quasi idem ac hasresis, et dicitur a sectando specialem opinionem.

QUID SIT HiERISSIS

Notandum est quod quamvis hasresis sit potius in mala electione ■ liiam in mala intentione, est gravior judaismo et paganismo, ut ilictum est; quia gravius est rejicere fidem jam susceptam, qnam lidem nondum susceptam.

Ad 2um notatur quod finis propter quem aliquis fit hasreticus i'.n| superbia et cupiditas, scil. commodum temporale, et maxime lirincipatus et gloria, vel ut dicitur ad 3"1 phantastica illusio (utol>ia), simul cum supcrbia, qua aliquis praseligit suum proprium judlclum judicio Ecclesias ut v.g. Lammenais.

Plura sunt dubia ad quorum solutionem requiritur attenta oxplicatio terminorum definitionis basreseos communiter receptaj. Antea tamen legendus est art. II, S. Thomas non dat definitionem ivalem initio, sed post inquisitionem eius.

/VttT. II. — UTRUM HAERESIS SIT PROPRIE CIRCA EA QUAE SUNT FIDEI.

Besponsio est aflirmativa et fundatur in textu S. Angustini ci- Ulo in arg. sed c. in quo textu notatur pertinacia sec. quam hsere- U<;i « eontumaciter resistunt et sua pestifera et mortifera dogmata iMnendare nolunt ».

Quoad corpus articuli est difficultas ad intelligendam distinctioaem datam a 8. Thoma.

Conclusio eius est : Hceresis formalis, quai importat corruptioncm fidei christiance, est falsa opinio pertinax oirca ea quw ad fidem imrtinent sive directe et princi/paliter , ut duodecim articuli fidei, sive indirecte et secundario, ut alias veritates revelatas. Circa prinuun partem conclusionis nulla est difflcultas : error pertinax contra duodecim articulos fidei qui sunt in Symbolo, est hasrcsis, quia ■ iiiniino directe contra ttdem, cui opponitur peccatum hasresis. Difilcnltas est quoad secundam partem : Quid intelligit S. Thomas per M qWB mdirecte et secundario pertinent ad- fid-emt vel sunt veritates lldei minus principales quam duodecim articuli Symboli, et sic nulla difflcultas; vel sunt conclusiones theologicas illative deduetas ex fide ol ex principio naturali, tunc est difficultas, quia generaliter tenetur Hiiltem nuDc quod propositio contradictorie opposita conclusioni theologicsB sic deductas non damnatur proprie ut haeresis, sed solum nL error; et multi theologi negant quo<l conclusio theologica sic de- ■litcta possit definiri ut dogma quia non est simpliciter revelata.

Ad solutionem hujusce difficultatis notandum est quod tempore K. Thomas nondum clare distinguebantur ha) sequentes quindecim notne propositionum fidei adversarum. Scil. : 1" hceretica, 2° hceresi liroxima, 3° hwresim sapiens aut suspecta de hasresi, 4° erronea, rnori proxima, 6° errorem sapiens aut suspecta de errore, 7° male Honans, 8° captiosa, 0° temeraria, 10° piarum aurium offensvva.

DB H^RESI

11° scandalosa, 12° blasphema, 13° schismatica, 14° seditiosa, 15° injuriosa, et alias. Cf. Ant. de Panormo, Scrutinium doctrmarum, ubi censurarum species 69 exhibentur. Cf. Db Groot, O. P., De Ecclesia, q. X, a. 5, p. 380. Cf. Salmant., De Fide, disp. IX, dub. IV, n. 38. Hffi divers» notae praecipue sumuntur ex Concilio Constantiensi, 8ess. 8, in damnatione Wicleffl, ubi relatis 45 propositionibus ali illo assertis (Denz., 581) enuntiantur mnltiplices notte. Item post damnationem errorum Baii (Denz., 1080). Hoc etiam constat ex communi praxi Tribnnalis S. Inquisitionis.

Ad solutionem dubii de sensn S. Thomaj, respondeo, sec. litteram hujusce articuli, « propositiones indirecte et seounrlario ad fidem pertinentes» sunt veritates fldei sed minus principales quam duodecim articuli fidei, ct, ut hic dicitnr, sunt veritates « ex quibus negatis sequitur corruptio alicuius articuli » scil. alicuius ex duodecim vel quatuordecim articulis fidei.

H«c solutio confirmatur ex art. praicedenti in quo dicitur quod ille est hseretieus, qui « non eligit ea quse vere a Christo sunt tradita » et hsec sunt plusquam conclusiones theologicas sed veritates fidei, quamvis possint esse infra articulos fidei. Conlirmatur ex II*-II", q. 1, a. 6, ad lm. Utrum credibilia sint per certos articuloR •distinguenda; articuli fidei hic defininntur duodecim principales veritates fidei in quibus est specialis difficultas ad credendum. Thi- •dem dicitur : « quasdam vero proponuntur in 8. Scriptura, ut oredenda, non quasi princvpaliter intenta, sed ad prasdictorum manifestationem, sicut quod Abraham habuit dnos filios vel quod ad tactum ossium Elissei suscitatus est mortuus... ». Hasc non sunt conclusiones theologicse, sed veritates fidei sec. Scripturain, ex quarum negatione sequeretur negatio hujusce articuli « Credo in Spiritum Sanctum qui locutus est per prophetas».

Confirmatur etiam ex IP-II", q. 2, a. 5 : « Per accidens et secundario se habent ad objectum fidei omnia, quas in S. Scriptura divinitus tradita continentur, sicut quod Abraham habuit duos filios et quod David fuit filius Isai et alia hujusmodi ».

Item in I*, q. 32, a. 4, dicitur: « Indirecte vero ad fidem pertinent ea ex quibus negatis consequitur aliquid contrarium fidei, sicut si quis diceret, Samuelem non fuisse filium Helcanae, ex lioc enim sequitur Scripturam divinam esse falsam ».

TJnde S. Thomas non loquitur hic de conclusionibus theologicis. Sic cessant difficultates.

Ad 2um explicantur verba classica gloss» ord. : « ex verbis tnordimate prolatis fit hmresis, prout verba sunt signa conceptuum ». Ita ille, ut ibidem dicitur, qui intorquet expositionem S. Scripturas ad hoc quod est contrarium sensui Litterali Spiritus Sancti.

Ad S""1 notatur cum S. Augustino quod pertinacia requiritur ad hasresim formalem ; si vero non est pertinacia in opinione, quia scil. hasc opinio nondum apparet contraria doctrinae Ecclesiae, tunc in opinione non est hasresis formalis. Unde dicit S. Thonias, « sic aliqui Doctores diBsentire videntur... iu quibusdam ad fidem pertinentibus,

DE FERTINACIA IN H.EHESI c|iiu3 uondum erant per Ecclesiam determinata; postquam autem es- ■■>-■> t auctoritate universalis Ecclesias determinata, si quis tali orilinationi pertmaciter repugnaret, hasreticus censetur. Qute quidem uuctoritaa priucipaliter residet in Summo Pontifice ». S. Thomas Bitat Decreta juris, et textum S. Hieronymi.

Unde non est hasreticus qui tenet falsara sententiam circa ea qusu suut fidei, si uon habeat pertinaciam, sed paratus sit corrigi iiih Ecclesia. TJnde ad h<eresim requiruntur duo: 1° errob manifeste iiintra pidem, hoc spectat ad intellectum, et 2° pebtinacia, qwe npcctal ad voluntatem sicut per oppositum credere est actus intellectus, sed prassuppouit piam motionem voluntatis (cf. Cajetanum).

Notavit S. Thomas, I", q. 32, a. 4, aliquod corollarium, scil. post nniltas definitiones Ecclesias, « multa nune reputantur hwretioa, quae pHus non reputabantw , propter hoc, quod nunc est magis manife- Hl.um quid ex eis sequatur ». Sic doctrina Ecelesias, magis magis explidte proposita cst sicut navis quie durante itinere novas merces Nuadpit et profundius in mare immergitur quam initio itineris, et Ideo fractio superioris partis navis, quas initio non erat periculosa, postea valde periculosa est, nam per fractionem istam acqua penetr»t iu navim.

Remanent plura dubia solvenda, scil. : TJtrum dubius iu fide sit liuireticus, utrum negans pertinaciter conclusionem theologicam cerlam sit hasreticus. Ex solutione horum dubiorum illustratur quas- Htio: quodnam peccatum mortale requiritur ad amissionem fidei iufusas.

Ad solutionem horum dnbiorum oportet prius explicare termi- DOB quibus conficitur definitio lueresis formalis, ad quam pervenimus in line venationis. Hasc definitio sic exprimitur in Codice Juris Ca- OOnici, canon 1325, n. 2 : « Post reeeptum baptismum, si quis nomen rvtinens christianwm, pertinaciter aliquam ex veritatibus fide divina I i ( iitholica credendis denegat aut de ea dubitat, hwreticus est; si a lide christiana totaliter recedit, apostata, si denique subesse renuit Bummo Pontifici, aut cum membris Ecclesias ei subjectis communii'u-re recusat, schismaticus est ».

Sic habetur definitio hseretici, quas respondet definitioni commuuiter datas ipsius haresis formaiis, scil. est error pertmax, fidei ilwince manifeste contrarius, in eo qui fidem Christi in veritate pro- /essus est. Hasc dcfinitio bene explicatur a Billuart, cf. etiam Tukiiwremata, De Eccles.; Salmanticenses, De Fid-e, index ; De Gboot, l)e Eccles., q. X, a. 5.

1° Error est genus, casteras particulae sunt diffei-entia. Error est vul posititms assensus falsi vel dissensus vori, prout nempe vel affirinatur esse id quod non est, vel negatur esse quod est, vel dubitatur 6BM quod est ; et videbimus inf ra quod ille qui deliberate et pertinaclter dubitat dubio positivo de aliquo articulo fidei sufficienter pro- |.i>sito ab Ecclesia, sic errat, nam dissentit, discredit, recedit a molivo formali fidei.

DE HiERESI

2° Dicitnr error contrarius fid-ei, quia hseresis est vitium oppositnm fldei; unde error quantumvis pertinax, contrarius veritatibus humanis non est hsei-esis ; nec etiam error contra conclusionem theologicam. (Cf. infra).

3° Dicitur error manifeste contrarius fldei ; quia, si quis teneret aliquid contrarium fidei, de quo certum et manifestum non foret quod illi esset contrarium, non esset hsereticus saltem formalis. Illud autem est certo et manifeste de fide quod est ma-nifeste et certo a Deo revelatum, sive immediate pro propheta, sive in S. Scriptura, v.g. « et Verbum caro factum est », sive in definitionibus Ecclesve, et quod tanquam de fide tenent omnes catholici. Of. infra differentiam inter hteresim et notam sic dictam « proxima lueresi ».

Multi auctores ponunt in definitione hsaresis : error manifeste contrarius fidei oatholicw; sed ut ait Billuart et Salmant., fol. 278, jam in foro interno, coram Deo, non coram Ecclesia, esset hssreticus ille qui rejiceret veritatem sibi immediate revelatam a Deo, ut re velata est prophetis et etiam Apostolis. Imo juxta quosdam theologos ut Gotti aliquis posset esse hsereticus in foro interno si rejiceret revelationem privatam sibi a Deo manifeste factam, v.g. si S. Joanna de Arco rejecisset veritatem sute missionis a Deo revelat», quia recessisset ab auctoritate Dei revelantis. Juxta Salmant. et plures alios e contrario assensus revelationi privatee non flt per fldem, sed sub lumine prophetico (cf. opus nostrum : Perfection chrbt. et contemplation, t. II, p. 542). Quidquid sit de hac opinione, negans revelationem privatam et manifestam sibi factam, non haberetur ut luereticus ab Ecclesia, nec subjiceretur poenis luereticorum.

Dicitur error in eo qui fidem Christi in veritate professus est , saltem accipiendo baptismum, sie distinguitur hseresis a paganismo et a judaismo.

Dicitur denique error pertinax; h»c particula indiget majori explicatione, quia est proprius character hsereseos. Pertmacia est obstinata adhwsio propriw sententiae contra fidem suffusienter manifestatam ita ut aliquis contradicat fldei non ex ignorantia sed ex mala voluntate.

Hsec pertinacia requiri ad hseresim patet : 1° ex nomine haeresis, est enim, ut diximus, mala electio; 2° ex hoc quod ad Cdem requiritur pia motio voluntatis, inclinans intellectum, ergo per oppositum ad hseresim requiritur prava affectio voluntaria ad dissentiendum pertinaciter veritati per Ecclesiam proposit»; 3" hoc constat etiam ex pluribus textibus S. August. citatis a S. Thoma, a. 2; 4° ex deflnitione haa-esis in codice juris.

1"n> Corollarlum : Ad pertvnadam non requvritur dvuturnitas temporis, sufficit dissensus voluntarius fidei per Ecclesiam sufflcienter propositaa, quod potest haberi in instanti.

2um Corollarlum : Non est hasreticus formalis ille qui ex ignorantia etiam culpabili, crassa et supina repugnat fidei, paratus tamen assentvre si esset insPructus. Iste peccat quidem et mortaliter, ignorando voluntarie quse debet scire, non est tamen pertinax.

DB PERTINACIA IN H2BRE8I

3um Corollarlum: Ille est lnwreticus formalis, qui repugnat fidei I r ignorantia affectata, saltem eo fine ut liberius erret in fide, aut qula contemnit auctoritatem Ecclesise, ita ut etiamsi constaret de HU mente, nollet tamen acquiescere. Hic homo euim est pertinax.

4um Corollarlum : Ad pecoatum luwreseos non sufficit voluntarkim i» rausa, quia hajresis dicitur ab electione, unde requiritur mala Hectio pertinax opposita fidei. E contrario ad alia peccata 6uflicit voluntarium in causa, sic qui occidit hominem ex ignorantia gravltcr culpabili est vere homicida, v.g. quia dicit : id quod est in silva vldctur esse fera et non homo et quamvis hoc non sit certum, parum refert, ferio. Unde ex peccato mortali imprudentije vel inoboedientise l.'geudo libros hajreticos noudum amittitur fides, sed est via ad eam .iiniUendam.

5"" Corollarium: Ad peccatum hajreseos sufflcit quod aliquis veritatem db Ecclesia infallibiliter proposiiam neget cu,m pertinacia, til, non necesse est quod agnoscat hanc veritatem esse revelatam, alins rarissimi aut nulli essent hseretici, quippe qui communiter ..wtimant sua dogmata esse vera et revelata, contraria esse falsa et DOD revelata.

Nec obstat quod non agnoscat saltem in hac materia auctoritttem infallibilem Ecclesia?, sufflcit quod possit et debeat eam agno- •eere, ct quod pertinaciter deapiciat motiva credibilitatis quse manifestant auotoritatem Ecclesi» esse revelatam et evidenter credibilom.

6um Corollarium: Pertina&a hwresis est immediate non contra eeracitatem Dei revelaatis, sed contra auctoritatem infallibilem Ecclvsiw, quam pertinaciter negant hserctici. Kt quia Ecclesia infallibiliter proponit veritates a Deo revelatas, mediatb pertinacia est rontra Primam veritatem revelantem.

Quomodo generaliter hsareticus venit ad istam pertinaciam? — Generaliter sustinet opinionem falsam, quam postea ratione superl.ia» non vult retractare, sese subjiciendo Ecclesite ut Lamennads, Loisy; et j>ostea volendo invenire theoreticam justificationem suse i .•bellionis, praetextum invenit v.g. in defectibus et erroribus homiii ii m Ecclesiie; sic pervenit ad negationes ultimas, et quandoque ail .tpostasiam, negando totam revelationem christiauam. Hseresis ini Ipit quando peccaus, ad justificationem sujb positiouis, iuquirit muliva obfeotvoa et non solum subjectiva, sic transit a peccato sw- |K-rbisB ad hasresim.

Dubla.

1um Dubium: Qui negat conclusionem theologicam est ne iuervticust

Respondetur: Si cognoscat connexionem hujusce conclusionis ii in praemissa de flde, est hasreticus prtesumptive seu suspectus de liasresi; quia censetur negare non prsamissam naturalem quae est «videns, sed prajmissam fldei.

DB H^RBSI

2um Oubium : Utrum dubius' in ftde sit hasreticus.

Respondetur: Affirmative sec. jns canonicum, can. 1325, n. 2. Sed hoc oportet bene intelligere, scil. de dubio positivo et deliberato et pertvnaci, quando scil. aliquis actu positivo deliberate judicat aliquem articulum sufficienter sibi propositum ab Ecclesia esse dubium , v.g. qui judicat dubium esse an Christus sit realiter prasens in Eucharistia, cum tamen sciat ita tradi et credi a tota Ecclesia, iUe est formaliter hsereticus ; habet enim in meute errorem positivum et pertinacem contra firmita.tem dogmatis et infallibilis Ecciesise, scil. judicat positive et erronee: forsitan, non obstantibus definitionib\is Ecclesi», Ohristus non est realiter prasens in Eucharistia.

Per oppositum non est formaliter Juereticus ille qui de aliquo articulo fidei sufflcienter ab Ecclesia proposito dubitat dubio negativo tantum, scil. prout suspendit judicvum sine ullo positivo actu, quia v.g. vuit nunc aliis rebus attendere, vel non vult in re tanta modo defatigare caput, vel vult inquirere postea motiva commodius assentiendi. Hic homo enim non habet errorem positivum in mente. Sed res est perlcnlosa, quia voluntarinm dubium negativum facile potest ti-ansire in dubium positivum.

De divisione Jitereseos.

Dividitur in materialem et formalem: formalis est quam definivimus; materialis est error hominis baptizati contra veritatem fidei ex ignorantia et svne pertinacia. Iusnper hseresis sic dividitur:

interna tantum: error voiuntarius contra fidem, in sola mente sisteus.

interna et externa: lueresis, quaa mente concepta, verbo exterins manifestatur, etiamsi nemo adsit. externa tantum: cum quis ore vel facto negat fidem corde retentam. Hajresis externa dicitur occulta, si nulli aut paucis innotescit, et dicitur manifesta, qua» multis nota est.

De censuris seu gradlbus propositionum damnabllium.

Cf. Salmanticenses, De Fide, disp. IX, dub. IV, § n, fol. 277 et Db Groot, De Ecclesia, q. 10, a. 5, p. 380. Vari» censur» enumerantur in Conc. Constantiensi, sess. 8, post 45 propositiones Wicleffl, et sess. 15, post quindecim articulos Joannis Hus. Item post propositiones Baii (Denz., 1080).

Sufficit nnnc explicare graviores notas seu censuras.

Propositio haretiea, ut aiunt Salmanticenses, dicitur quse immediate contrariatur veritati fidei catholuxe immediate revelaUv. Et divina revelatio manifestari potest vel per evidentiam ipsius revelationis, ut in primis credentibus accidit, ve) per Sacrara Scripturam, quse est verbnra Dei scriptum, vel per traditionem Ecclesia*

DB GRADIBUS PIlOrOSITIONUM DAMNABILWM rommunem, quas est verbum Dei traditum, vel per definitionem Ec- oUwte.

Sic hasretica cst hffic propositio : « Mundus f uit ab aeterno » , quia contradicit veritati fidei in S. Scriptura content* {Gen., i, 1): l n principio creavit Deus coelum et terram ». Item haxj : « Chrislus non descendit ad inferos » contra Symbolum Apostolorum.

An sint diversi gradus propositionis lw,reticaff — Disputatur. Ailirmative respondent Turrecremata, Corduba, Pefia et alii, ob diversam oppositionem ad Scripturam, ad Traditionem, ad definitiones Kcclesiat.

Sed Salmanticeuses cum Suarezio respondent: probabilius negatwe, quia praidicta diversitas est materialis tantum, et non suinitur ex motivo formali fidei. Sed quandoque proposdtio omnino '•viilenter hasretica sine tergiversatione possibili, dicitur notorie lueretica.

Haresi proasima est propositio quas adversatur doctrinae nondum deiiuitaj, qua> tamen de fide esse censetur sec. communem quasi omuium sententiam.

Hwresim sapiens est propositio quffi dat ansam timendi ue lateat IneresiB; ab ea parum differt propositio de hatresi suspecta, quae lnmen minus gravis est. Sapor hsereseos multoties ex adjunctis di- irnnscitur, v.g. hsec sententia: « fidee justificat » qoce in ore S. Pauli vera est, in ore Lutheranorum sapit hajresim justificatioiiis per lidem solam.

Erronea dicitur, qu» immediate opponitur veritati mediate revelatas, seu conclusioni theologiom. Ecclesia infallibilitcr damnavit propositiones ut erroneas, sed ex lioc non sequitur quod contradictoria propositio sit dogma ab omnibus credeudum propter auctoritatem Dei revelantis; revera non est dogma, quia est veritas non «impliciter revelata, sed sviwpliciter dcducta ex revelatione et sec. i|iiid revelata, scii. virtualiter revelata in aliqua prtemissa fidei. Uude est notabilis differentia inter propositionem erroneam et pro- IKwitionem h»reticam.

Oubium: Utrum aliquis possit amittere virtutem infusam fidei rine peccato formali el mortali infidelitatis, v.g. si sit seductus ab lucretico magnas eruditionis et iutelligentiae, vel paulatim audiendo rcholae positivistarum in fine nihil amplius credit, dicens tamen : vollem credere sed non possuin. (Cf. Vacant, Etudes sur le Conc. du Vatic., II, p. 173).

Status qwestionis: Agitur de amiBsione ipsius habitus infusi lidei, et non solum de amissione facilitatis ad credendum hajc vel illit dogmata, propter qujedam prsejudicia. Agitur eliam de peccato noii solum materiali, sed formali, scil. absqne ignorantia invincibili.

Responsio communis est negatwa. Statuitur ex sequentibus proliositionibus.

DE HiBRESI

1" Catholicus nunqttam potest liabere justam oausam revocandi fidem in dubium. Unde ad minus esset peccatum materiale, si simnl esset ignorantia invincibilis. Cf. Conc. Vaticannm (Denz., 1794 et 1815) : « Si quis dixerit parem esse conditionem fidelium atque eorum qui ad fidem nnice veram nondum pervenerunt, ita ut catholici justwm causam habere posfrint fidem quam sub Ecclesi» magisterio jam suscepemnt, assensu suspenso in dubiwm vocandi, donec demonstrationem scientificam credibilitatis et veritatis sute fidei absolverint, a. «. ». Omnes theologi consentiunt de hoc quod saltem erit peccatum materiale, defectu advertentite.

2° Quidam catholici invincibiliter ignorant quKedam dogmata, vel de eis dubitant absque peccato formali, quia nunquam fuerunt snfflcienter instructi de his dogmatibus. Sed communiter tenetur quod illi qui vivunt inter Christianos non possunt invincibiliter ignorare omnia revelata a Deo, saltem cognoscunt duo prvma credibilia.

3° Proinde communiter docent theologi : fldes infusa non amittitur nisi per peccatum formale et mortale contra ipsam fidem, scil. scienter denegando adhxesionem alUsui dogmati, vel pluribus dogma tibus a Deo revelatis et ab Ecclesia propositis. Etenim ad amittendam fidem uon sufficit quodlibet peccatum mortale contra caritatem aut spem, imo non sufficit negare aliquod dogma ex ignorantia etiam vincibili, nec culpabiliter sese ewponere ad hwresim, v.g. legendo sine licentia et prajparatioue sofficienti libros prohibitos rationalistarum. Vnde non omne peceatum mortale contra fidem destruit eani; quia potest esse peccatum mortaJe contra externam confessionem ftdei sine denegatione interna, et potest esse peccatum mortale internum ex voluntario indirecto. Sed amittitur fides solum per denegationom pertinacem adhaisionis dogmati sufficienter propositi.

Ha$c sententia communis theologorum fundatnr in Conc. Tri dent., sess. 0, cap. 15 (Denz., 808) : « Asserendum est, non modo infidelitate , per quam et ipsa fides wmittitur, sed etiam quocumque alio mortali peccato, quamvis nou amittatur fides, acceptam justificationis gratiam amitti ».

Corollarium. — Ergo sec. hanc sententiam communem, infans baptizatus, inter infideles vel hsereticos nutritus, non amittit fidem infusam, ex hoc quod adhteret sectas infideli vel haereticae per ignorantiam invincibilem imo per ignorantiam vincibilem seu voluntariam.

Objectio: Sed sec. opinionem communem, sunt quidam infldeles qui invincibiliter seu involuntarie ignorant totam religionem revelatam. Atqni infans baptizatus potest vivere inter hos infideles ita ut nihil audiat de revelatione. Ergo dari potest aliquis fidelis vivens inter infideles, qui ignorat invincibiliter omnia revelata. Coninck videtur dicere: hoc est probabile.

Respondetur: Hoc dato, non concesso ; nihil sequeretur contra nostram thesim, quia hic puer baptizatus, invincibiliter ignorans omnia revelata, non amisisset habitum infusum fidei; sed evus aotwm

DE PECCATO QOO AMITTITUB FIDEK non exerceret. Insuper hajc hypothesis non videtur probabilis, quia puer iste ratione hujusce habitus fidei habet quodammodo jns ad quasdam gratias actuales, quibus potest credere, saltem duobus priniis credibilibus quod Deus est et remunerator est, quando pervenit iid plenum usum rationis. Hoc momento quidem potest mortaliter |ieccare, sed non necessario per inGdelitatem, sed per sensualitatem aut alio modo, tunc conservat habitum infusum fidei, et postea non amittit hunc habitum infusum siiie peccato mortali et formali contra lldem, scil. nisi per infidelitatem positivam.

Instantia: Sed niiruui est quod remaneat aliqua virtus infusa, absque ullo exercitio hnjusce virtutis longo tempore.

Respondetur: Ita est tameu in fidelibus qui fiunt dementes; et i'um habitus non sit actus, potest remanere sine actu. In hoc apparct misericordia divina qusa in nobis conservat fidem infusam, dum iuodo non sit peccatum formale et mortale ipsius infidelitatis positivse proprie dictaa, denegando scienter adhaesionem alicui dogmati Kiifllcienter propositi, aut deUberate dubitando cum pleno consensu <le Ulo.

Hsec doctrina fundatur in hoc verbo Isai;b (xxn, 3) et Evangelii sec. Matthbum (Jtn, 20) : « Arundvnem quassatam non confringet (1)ominus), et linum fumigans, non extinguet». — Fundatur etiam iu hac declaratione Conc. Trident. (Denz., 804): « Deus sua gratia xemel justificatos non deserit, nisi ab eis prius deseratur». Hsec declaratio est quidem de justificatis, sed proporUonaliter valet etiam <le fideUbus in statu peccati mortalis; si enim alia peccata mortalia non destruxerunt fidem, ipsa conservatur a Deo nisi prius deseratur Deus revelans per peccatum mortale et formale inttdelitatis proprie dicbe. Conservatur fides iuformis per misericordiam divinam sicut iudix arboris per fulgur excisae, ut novi r&mi postea surgant.

Instantia: Sed saepe dicitur : hic homo baptizatus amisit fidem «udiendo lectiones Universitatis et tamen non habet conscientiam ile isto peccato mortali et formali infidelitatis proprie dicta?, sed solum forte de peccato imprudentia» legendo quod non debuisset legere; imo sincere dicit: « vellem credere et non possum ampUus».

Respondetur : Oportet distinguere: Vel hie homo qui dicitur nmisisse fidem, non amisit virtutem infusam fidei, sed solum eius rxercitium explicitum, quia amisit facilitatem ad credendum, et hoc licri i>otest post multa peccata imprudentiaa, sed sine prjedicto peccato formaU infideUtatis directe voluntario. Vel hie homo vere amisit virtutem infusam fidei, et tunc formaUter et mortaliter peccavit inlidelitate sec. voluntarium etiam directum, cum advertentia suffirienti ad quodlibet peccatum mortale.

Unde in pluribus baptizatis qui nunc dicuntur increduli et faleutur sese esse incredulos, potcst remanere virtus infusa fidei, quamvis sint graviter culpabiles peccato formali imprudenti», prout neglexerunt studium omnino necessarium veritatis religiossa, nec vitarenmt periculum amittendi tidem legendo Ubros rationalistarum. Si non peccaverunt fonnaliter et mortaliter per infidelitatem proprie

DB MKESI dictam, in eis remanet virtus infusa fidei, sec. communem theologorum sententiam ; sic non habent conscientiam de isto peccato et non sine sinceritate dicunt: « Veliem credere». Sed debent orare, dicendo : « Domine, adjuva incredulitatem meam » et ei perseverant in oratione, ad exercitium fidei pervenient. In eis est enormis disproportio inter eorum fidem quas remansit ut in eoruin pueritia, et eorum eulturam scientificam vel litterariam, ita ut eorum fides quas deberet ex alto dirigere alias eorum cognitiones, est ab eis quasi omnino obnubilata.

Remanet difficnltas: Quandonam scil. habetur grave et formalv peccatum infidelitatis positivtet

Sic, ni fallor, respondendum est:

i negat simpliciter, remanente clarn. cognitiono motivorum credibilitatis circa hoc dogma, quod rarura est. Tunc peccat formalitev contra fidem.

negat aut pertinaciter dubitat, dicens, non amplius video motiva credibilitatis relate ad hoc dogma. Tunc est peceatum infidelitatis si fiat cum pleno consensu, recedendo ab auctoritate Ecclesite, quia recedit a lumine fidei a quo corroborantur credibilitatis motiva, et jam audit tentationem, nam saltem remanent qusedam motwa credibilitatis circa auotoritatem infallibilem Ecclesite vn genere, a qua recedit.

X0NDT7M sibi sufpiciestek PBOPOSiTUM, v.g. rudis invincibiliter ignorans talem vel talem definitionem Eeclesise, tunc non peccat formaliter contra fidem.

Allud dublum : Vtrum aliquis catholious rudis parum mstructus vt inter adversarios fidei vwens, possit pervenire ad hunc statum inoredtditatis apparentis, ut transeat ad protestantismum conservata virtute fidei mfusa, absque ullo gravi peccato imprudentia indirecte contra fidem; imo credendo bene agere Ecclesiam catholicam deserendo et hieresim amplectendo. (Of. Vacant, Btudes sur le Gonc. du Vatie., II, p. 178).

Respondent plerique theologi uegative. Quidara tamen theologi, ut Tanner et Platel, dixerunt hoc fieri potest per accidens, scil. si hic catholicus parum instructus et parum intelligens sit seductue al> incredulo valde intelligenti ; tunc esset error invincibilis, seu involuntarius.

Fidelis aliquis negat I aliquod dogma sibi jam

SUFFICIBNTBK \ propositum

DB PECCATO QUO AMITTITUB HDBS

In primo schemate Conc. Vaticani (cf. Vacant, ibid., I, p. 601) clicitur de hac opinione: « Hasc nisi cautissime explicentur, pericu lose disputantur; sed ab hseresi, qua S. Concilio examinanda proponitor, sunt alienissima ».

Sententia plerorumque theologorum magis convenit cum Concilii>, prout dicit: in prredicto casu hominis recedentis a catholicismo el amplectentis sectain hasreticam, fuit peccatum formale saltem im prudentUe, et mdirecte vontra fidem; sed peccatum istiid non deslruxit virtutem fidei.

Non mirum est quod istud ultimum dubium uou possit cum plena ovidentia solvi, quia « inscrutabile est cor hominis » (Jekem., xvii, 9), et « solus Deus scrutat corda et renes » (Ps., vn, 10).

Ultlmum dublum: Utrum catholicus qui prius explicite cum sufficienti instruotione credidit supernaturaliter aliquod dogma, v.g. Imniaculatse Conccptionis B. V. Maria?, possit postea, seductus a protcstante, negaro hoc dogma absque peccato formali et mortali mfidelitatis proprie dictffi, sed cum solo gravi peccato imprudentia:, prout hanc disputationem vitare debuisset.

Hespondeo: 8i proprie negat, vel etiam deliberate dubitet cum pleno consensu de Immaculata Coiiceptione B. Maritc Virginis quam prius sufficienter explicite cognovit, peccat non solum indirecte contra fidem, gravi peccato imprudentise, sed directe; quia sic recedit ab externa propositione Ecclesiaj et ab influxu interno virtutis inlnsaa fidei, cuius lumen corroborat credibilitatis motiva. Cf. Db.nhingeb, 1169, damuata) sunt istai propositiones : « Voluntas non potest efflcere, ut assensus fidei in seipso sit magis firmus, quam mei-eatur pondue rationum ad assensum impellentium ». (1170) : « Einc potest quis prudenter repudiare assensum, quem habebat supernaturalem ». — Hajc ultima solutio non opponitur duabus prioribus, iu quibus erat sermo de catholieo rudi vel parum instructo qui prius uon crediderit explicite cum suffieienti instructione dogma, de quo postea invincibiliter vel etiam vincibiliter dubitat. Denique hoc formale peccatum infidelitatis eo gravius est quo major habetur advevtentia et motivorum credibilitatis evidentia; ita ut possit fieri peccatum contra Spiritum Sanctum. Cf. infra art. seq. de gradibus in ipso discredere.

Corollarlum practicum. — Non eadem est fidelium conditio ac conditio infidelium qui evidentiam credibilitatis nunquam habuerunt. Nam infidelis jam coguoscens cum probabilitate originem divinam Christianismi debet orare et veritatem quserere, nondum vero oredere. Dum e contra fidelis contra fidem tentatus, non solum debet orare et studere, sed crcdere, et hoc quia jara pervenit ad evideDtem credibilitatem et quia ha;c evidens credibilitas corroboratur per inlluxujn voluntatis sub inspiratione Spiritus Sancti et per infusum lumen fidei, sicut per lumen rationis confirmatur valor experientia?

DB HJ2RESI sensibilis. Unde semper est possibile pro fideli actum prudentem et supernaturalem ttdei elicere, postulando Dei auxilium actuale, dicendo : « Domine, adjuva incredulitatem meam », « adauge nobis fldem », « converte nos Domine ad te et convertemur », « fae ut firmiter in te credam », « Domine, ad quem ibimus, verba vitie aterns& babee». Cajetanus in boc art. solvit objectionem quam nunc faciunt rationalistae contra obligationem credendi.