Sectio 3, art. 2: UTRUM HAERETICI SINT TOLERANDI

Status qusestionis. — Videtur quod sint tolerandi : 1° Alioquin aufertur eis facultas poenitendi. 2° Quia id quod est necessarium in Ecclesia tolerandum est, atqui « oportet esse luereses » (I Oof., xi, 9). 3° Quia Dominus mandavit servis suis ut zizaniam permitterent crescere usque ad messem.

Responsio tamen est negativa, scil. per se li/eretioi non sunt tolerandi; qumuloque tamen per accidens tolerandi sunt ad majus malum vitandum. S. Thomas loquitur de Statu catholico.

Probatur 1° auctoritate S. Pauli (ad Tit., m, 10) : « Hfereticuin liominem post primam et secundam correptionem devita, sciens quia subversus est qui hujusmodi est ». S. Hieronymus citatus in corp. art. dicit : « Resecanda? sunt putrid» carnes et sca.biosa ovis a caulis rejiellenda, ne tota domus... intereat. Arius in Alexandria una scintilla fuit ; sed quoniam non statim oppressus est, totum orbem eins liamma populata est ».

Hoc probatur etiam ex consuetudiue Ecclesia? quse inftigit haereticis poenam excommunicationia et qua: damnavit plures propositiones contra legitimitatem poenarum temporalium hffireticis obstinatis inflictarum. (Cf. Denz., 640), Joannis Hus damnata est hasc propositio juxta quam Ecclesia non potest hawetieos... « saxulari judicio tradere ». Damnata est luec Lutberi : « Hjereticos comburi est contra voluntatem Spiritus » (Denz., 773). Et foite si Lnthero applicanda fuissent verba Hieronymi, protestantismus Germaniam et Angliam non invadisset « scabiosa ovis a caulis repellenda est, ue tota domus pereat ». Itcm in Syllabo Vii LX damnata est luec propositio 24 (Dbnz., 1724) : « Ecclesia vis inferenda? potestatem uon habet, neque ullam temporalem directam vel indirectam ». Liberales hodierni, viam Valdensium et Protestantium sequentes, contendunt Ecclesiara non habere potestatem coercitivam contra haweticos.

Probatnr ratione theologica. In articulo S. Thom® sunt duse conclusiones, ad explicandam responsionem datam in arg. « sed eontra ».

1« Conolusio: S. Thomas est: « Hteretioi ew parte ipsorum, meruerunt non solum ab Ecolesia per excommunicationem separari, sed etiam per mortem a mundo excludi ». Ratio est sec. S. Thomam, an Hautmnci sint toleranm quia « mnlto gravius est corrumpere fidem, per qnam est aninue vita, quam falsare pecuniam per quam temporali vit» subvenitur. Unde si falsarii pecunise vel alii malefactores statim per saiculares principes juste morti traduntur, multo magis hairetici statim ex quo de liasresi convincuntur, possunt non solum excommunicari, sed et jnete occidi». Ita S. Thomas. Id est: tales hajretici possuat morte puniri a judicio saaculari Status catholici, qni considerat principia chrintiana, negata ab his hasreticis, ut fundamentum vit® socialis, praesertim si hi hffiretici negant ipsam existentiam Dei et igitur supremum fundamentum obligationis moralis ac cuiuslibet auctoritatis. Consequenter stepe negant principia christiana circa familiam, ma- Irimoniuin, scholam, et in fine ponunt Statum laicum loco Dei, sic vonit tyrannis; est cancer in societate, perducens eam ad mortem '.

Tnnc, ut dicit S. Thomae (in tr. De poena, 1*11", q. 87, a. 1), ost multiplex peccatum gravissimum : 1° contra Deum auctorem legis naturalis ; 2° contra societatem spiritualem ; 3° contra societatem temporalem, cuius fundamenta evertuntur; 4° contra rationem seu conscieutiam. Sic hoc peccatum multiplex per se meretur multiplicein poenam.

Objectio: Sufficeret quoad poenam temporalem recurrere ad inearcerationem perpetuam, absque poena mortie.

Respondetur: In hoc ca«n, per se loqnendo, poeua mortis est legltima, propter rationem datam, et ut exem-plum justitUe contra 'liffusionem htereseos et perturbationi6 socialis. Insnper hsec thesis supponit legitimitatem poen» mortis pro gravi crimine. Hajc legitimitas admittitur a jure gentium, prout hiec poena mortis est ad bonnm commune societatis servandum, et ad defensionem principiorum justitiaj sine quibus vita socialis est impossibilis.

2» Conclusio S. Thomaa: Ex parte Ecclesiw est mimricordia ad rrrantium conversionem. Et ideo non statiiu condemnat, sed post primam et secundam correptionem. Postea Ecclesia de hteretici conversione non sperans, aliorum saluti providet per excommunicatioiiem et ulterius relinquit eum judicio sweulari.

' Cf. Donoso Cort£s, CEuvres, trad. fr., 2» edit., 1862, t. II, p. 211, 230: Le lirlnclpe genernteur des plus graves erreurs de nos jours (1852), et t. I, p. S99: Dlscours sur la sltuatlon generale de 1'Europe (1850). IXrnoso Cortes hls locis lUcit: quando popull christlani non amplius conservant principla Bvangelli In «ua leglslatlone clrca famillam, matiimonll nnltatem et Indlssolubllltatem, clrca scbolam, clrca harmonlom classium socletatis, tnnc per nllquod tempus Dnevalet Uberaiismus. Sed Uberallsmus tum concluMt pro E^angeilo nec dlrecte contra Evangelium, et hoa non mifflcil ad agendum, sed solum ad proirnhcndas dlscusslones ln lnflnltum ln parlomcnto. Idcoque, quando oportet "Kere, si isti popull non redeunt ad prlncipia chrlstlana, descendunt ad rcutica- KMHM» In negatione, deindc ad sovlalismum qul ponit socletatem loco Del crenlorls et in flne ad vommunimnum materlallstlcum ct atheum, qui ponit loco Del et lcgls amorls In Evangello expressw, tyrnnnldem Status seu demagogte qiue omnem liberlatcm destruit. Immo Donoso Cortes, anno 1850, prarvidet quod Ue communismus atheus pnevaleblt per nliquod tempus in Russia et quod aola !l.les cathollca potcrit ordlnem iu soc-letate rcstaurare.

Objectio: Sed si hseretici morti traduntur, videtur quod sit crudelitas, quia aufertur eis facultas poeDitendi.

Resp. ad J™".- Sic scrvatur mansuetudo et misericordia per primas monitiones, postea considerantur haaretici ut incorrigibiles.

Instantia: Sed id quod nccessarium est in Bcclesia tolerandum est ; atqui S. Paulus ait « oportet esse hieroses ».

Resp. ad Utilitas qu£B ex hieresibus proveuit est praeter malam intentionem h«reticorum, cui resistendum est pro salutc aliorum.

lnstantia: Dominus mandavit servis suis ut permitterent zizania crescere.

Resp. ad 3°"" : Dominus dicit servis quis ut sizania permitterent crescere, guando non possunt extirpari zizania, sine extirpatkme britioi.

Nunc autem multi lueretici sunt quasi inlideles, et per aceidens ad magnum malum vitandum tolerandi sunt.

S. Thoraas in prima conclnsione (circa id quod est per se) applicat principia alibi ab eo exposita quando agitur de legitimitate poerue mortis. (Cf. II*-II", q. 64, a. 2). Utrum sit licitum occidere pecculores, v.g. hoinicida**. TJtique : licituni est pro auctoritate publica. IIoc revelatum est (v.g. 1. Exod., xxn, 18) : « Maleflcos non patieris vivere ». « Si quis homo est periculosus communitati et corruptivus ipsius propter aliquod peccatura, laudabiliter et salubriter occiditur ut bonum commune conservetur ». Ita pertinet ad medicuin prajcidere membrum putridum.

Objectio: Justitia humana conformatur justitue divinae. Atqui secundum justitiam divinani peccatores ad poenitentiam reservantur, sec. illud Ezech. (xxxiii, 11): « Nolo mortem impii, sed magis ut convertatur inipius a via sua et vivat ». Ergo videtur omnino iuju stum, quod peccatores, v.g. homicidiE, occidantur.

Respondet S. Thomas ad 2m' : Deus secundum ordinem suaj sa pieutias quandoque statim peccatores occidit ad liberationem bonorum ; quandoque autem eis poenitendi tempus concedit, secundum quod ipse novit suis electis expedire. Et hoc etiam liuinaua justitia imitatur pro posse: illos enim, qui sunt pemioiosi in alios, occidit; eos vero qui peccaut, aliis graviter non nocentes, ad poenitentium reservat.

Instantia: Sed occidere hominem sec. se malum est, ergo linllo bono tine fieri licet.

Respondetur: Occidere hominem in sua dignitate mancnteni, «ecundura se malnm est, concedo. Sed occidere peccatorem (homicidam) potest esse bonum, sicut occidere bestiam nocivam. Pejor enim est malus liomo quam bestia et plus nocet, ut Philosophus dicit in I Po lit, c. 7.

DB INDIFFERBNTI8MO

Non tamen licet (II*II", q. 64, a. 4) clericis occidere hominem tOm homicidam, quia sunt electi ad Altaris ministerium, et quia « Olericis committitur ministerium nov» legis, in qua non determinatnr poena occisionis, vel mutilationis oorporalis».

Denique quid ad objectionem : sufflceret contra homicidam vel lw>reticos perniciosos perpetua incarceratio.

Respondetur: Difflcilius est demonstrare necessitatem poen» mor- 1.1« in his casibus, quam eius utilitatem et liceitatem.

Et sufficit seria utilitas, sicut ad amputationem alicuius membri •1'groti sufficit vera. utilitas, absque necessitate, sufflcit quod « expeiliat » viUe corporali, ut dicit S. Thomas, IP-II", q. 64, a. 2.

Insuper ad liceitatem poenaj mortis probandam, non necesse est qnod probetur quasi mathematice aut metaphysice, sed sicut in rebus hninanis et moralibus, imo physicis, dari potest probatio. V.g. etiam ln rebus physicis sunt leges quje cognoscuntur solum induetive, ut oalor dilatat ferrum, nec apparet ratio propter quid, aut etiam quod (iiniics homines habeant duos oculos et non tres, hoc non potest dedttd rigorose ex definitione hominis, sicut deducitur quod horao est Oopas moralitatis, et quod est liber.

Ita pariter in ordine morali, qutedam media ad bonum commiine societatis rigorose demonstrantur ut necessaria. Alia vero DMdia non apparet absolute necessaria, sed solnm vere utilia, ' i sub hoc aspectu licita. Et ita apparent vel secundum demon- «irationem rigorosam, vel secundum commune judicium pruden- 1,1 ii m in diversis populis ex his gum communiter evenvtint, seu qW» at in pluribus eveniunt, et hoc sufflcit. Dnde etiamsi legitimitas poffis mortis non rigorosissime demonstraretur, posset esse moraliter Oartft. Multa sunt certa commnniter infra demonstrationem rigoromnn, sicut plerisque christianis evidens credibilitas mysteriorum fidei. 1'lures tamen auctores tenent quod rigorose demonstratur legitimitas i "ii' mortis pro crimine. Similis qmestio ponitur quoad jus proprie- i m i is individuaJis et interpretationem doctrin® S. Thonwe expositae in M- II", q. 66, a, 2, ad lum.

De indifferentismo.

Oonfirmata est luec doctrina per declarationes Ecclesi» contra IndifJerentismxun et liberalismnm, scil. contra libertatem cultuum, ■|iiiK sec. se nou est bona, quidquid dicant Jiberales, sed est malum i|iiundoque tolerandum ad majus raaliim vitandum. Cf. Encyclica UregorJi XVI: Mirari vos ct Quanta cura (Denz., 1614, 1642, 1690); tylUbum Pii IX (Denz., 1778 sq.) et Leonis XIII Encycl. Libertas.

Ilffic doctriua fundatur in hoc quod non solum singuli homines, w«l ipsa societas tenetur revetationem sufficienter propositam susci- MT9. Et. ut notavi in 1. De Revelatione, t. II, p. 448: Non sufflcit fllcore: « B<ec est thesis, servanda guidem vn scliolis saone theolo-

III IHRIIIOOO-IJOIIA.IOI! - Iie Bfrlullous !H«OlOOl«l».

DE ll.iOKKSi g-ke, tanquam veritas speculativa, sed in praxi ogendum est sec. hj pothesim libertatis omnium cultuum, ad omnia liujusce hypothesis commoda consequenda ». — Hoc non suflicit, nam thesis considerari nequit ut ideale mere speculativum et in praxi relinquendum, htec enim thesis enuntiat ipsum finem consequendum et jura Dei servanda; scil. vera religio ab omnibus amplectenda est et non solum individualiter sed socialiter. Ad consecutionem vero hujusce finis., considerandse sunt circumstantke ; proinde in casu seu pcr acidens prudentia dictat aliquod malum tolerandum esse ad majus maluiii vitandum. Sed relinquere thesim, ut quid mere ideale, solum in scho lis servandum, esset sese avertere ab ipso fine consequendo. Hoe es set in opportuuismum incidere et esset, sub pretextu caritatis, magii et magi-s a vero amore Dei et animarum recedere; denique thcsis enuntiaJis gravissimam obligationem, consideraretnr ut nomen inane, praitereaque uihil ; luec est via ad inditferentismum, ut dixerunt omnes Pontifices, « esset libertas perditionis » ut dicit Pius IX in Encycl. Quanta cura (Denz., 1690).

Sic propter abusum hujusce distinctionis inter thesini et liypothesim, ac si thesis esset mere speculativa et hypothesis unica regula, practica, paulatim destrueretur actio catholica socialis; jam mnlii catholici videntur obligationes societatis erga Deum ignorare, et considerare ut quid legitimum neutralitatem Status, neutralitatem Scho la? et libertatem omnimodam conscientwe. Hac autem via societas fit radicaliter irreligiosa et aViea, ut optime notavit Donoso Cortes in sua egregia Epistola De principio errorum modernorum: « Liberulismus insnfflciens ad agendum, ducit ad radicalismum, ad socia lismum et ad communismum materialisticum et atheum » '.

Unde propter hunc abnsum, distinctioni inter thesim et hi/pothesim plures theologi merito substitnunt distinetionem inter finem et media opportwna hic et nuno ad finem, juxta prudentias judicium. Sic solum servatur id quod maxime servandum est, scil. efficax intcntio finis, cum prudentia in ordine mediorum. Sic Ecclesia procedii fortiter et suaviter fortiter m rc quoad intentionem finis, suaviter in modo quoad electionem mediorum.

Et pariter conciliatur absoluta firmitas fidei cum benigna cha ritate erga errantes, h«ec du£6 virtutes non adversantur sed e contra sese mutuo corroborant ; imo separari nequeunt, quin carit&s in liberalismum degeneret, et firmitas fidei minuatur aut in sectarismum declinet. AUe et intime conjungi debent in ardore eiusdem amorifl qui est zelus gloriai Dei et salutis animarum. Sic in Ohristo « misericordiai et Veritas obviaverunt sibi ». Sic solum conciliantur exigen tia; veritatis cum exigentiis caritatis in vero aelo.

Quoad solutionem objectionum literalium, cf. opus nostrum De Revelatione, II, !• ed., p. 449 sq., et 4* ed., p. 392-425.

i asuvres de Donoso Conrfcs, trad. fr., 2» ed., 1862, t. II, p. 211 sq. et t. 1, p. 309.

QUAENAM POENAE KBMANENT CONTBA HAERETICOS

Aht. IV. — UTRUM REVERTENTES AB HAERESI SINT AB ECCLESIA SUSCIPIENDI.

Hic articulus est ad explicandam Decretalem antiqui juris, ciinliim in arg. sed c. : « Si aliqui post abjurationem erroris deprein-nsi fuerint in abjuratam hajresim recidisse, saaculari judicio snnt n linquendi ». Ad lioc explicandum S. Thomas ponit duas concln-

Mi.nes:

1" B<eretici revertentes quotiescumque relapsi fuermt ab Eccle-

'■cipmntur ad pcenitentiam, per quam impenditur eis via salutis. Kn i io est quia ex charitate quilibet debet aliis velle salutem jeternam.

2° Si vero hairetici revertentes semper recvperentur ut oonservartmtw in vita, et in aliis bonis temporalibus, posset hoc esse in prteimlichim salutis aliorum. Quia si relaberentur, alios inficerent, et iilii securius in hasresim laberentur.

Unde in antiquo jure iterum relapsi ulterius redenntes recipiebantnr ad poenitentiain, non tamen liberabantur a pcana mortis. Sic Mrplicator antiqua legislatio de hsereticis relapsis, ut apparet in inusa S. Joaona» de Arco quse accusata est ut relapsa.

Quaenam poenae remanent contra haeretloos.

(Cf. Codicem Juris Canonici, Index, H»retici, et Libri).

Oanone 731, n. 2 : « Vetitum est Sacramenta EcclesUe mvnistrare liTreticis aut scltismaticis , etiam bona fide errantibus, eaque peten- M6tt«, ni-si prius, erroribus rejectis, Ecclesite reconciliati fuer'mtr>. 1 kmone 985, 1 : « Sunt irregulares ex delicto Apostataj a fide, hasreii<i, schismatici ». Oanone 1240: « 1'rivantur ecclesiastica sepultura, nlni aute mortem aliqua dederint prenitentia? signa, notorii apostatffi ii christiana fide aut sectae hsereticas, vel schismaticae ant sectae "iMssonicse addicti ». Oanone 2314 : « Omnes a christiana fide apo- NlnUe et omnes et singuli hasretici aut schismatici incurrunt ipso facto

• iiiimmunicationem, nisi moniti resipuerint, priventur beneficio,

• lignitate..., officio aliove munere, si quod in Ecclesia habeant, infanirs declarenlur et clerici, iterata monitione, deponantur. Si sectw noatholiops nomen dederint, ipso facto infames sunt et clerici, monltlone incassum prffimissa, degradentur. Absolutio ab excommunii ntione in foro conscienti® impertienda, est speciali modo Sedi Apo- Mlolica? reservata. Pnerequiritur abjnratio ».

Suspectus de h<eresi, si sit clericus, repetita inutiliter moniliiuie, suspendatur a divinis.

Quoad libros lixereticos: IAbri perniciosi denuntiari debent Or- Hnariia r.el Sedi Apostolicw, canone 1397. Quos libros damna.vit Se- Ata Apostolica, ii prohibiti sunt nbique et quocumque idiomate, ca ii"iie 1396; qwrcumque legitima prohibitio secum fert ul liber nectti, nec legi, nec retimeri, nec vendi, nec m alienam Imguam verti, nto oum aliui communicari possit (can. 1398).

QUJESTIO XII. DE APOSTASIA

In dnos articulos: 1° Utrum apostasia ad iufidelitatem pertineat; 2° Utrum princeps propter apostasiam a tide amittat dominium in subditos.