Capita III-VI. De gratia, in quantum iuvat ad bonum; De ramificatione gratiae in habitus virtutum; De ramificatione gratiae in habitus donorum; De ramificatione gratiae in habitus beatitudinum et per consequens fructuum et sensuum

1. Secundo, Spiritus sancti gratia. nobis. occurrit. consideranda in comparationem ad liberum arbitrium, et hoe secundum duplicem modum. Primo scilicet, in quantum ipsa est adiutorium ad meritum ; secundo vero, in quantum est remedium contra. peccatum.

2. De gratia igitur Dei, in quantum est adiutorium ad merendum, haec tenenda sunt, quod cum gratia dicatur. generaliter, specialiter et proprie ; generaliter dicitur adiutorium divinum creaturae liberaliter et gratis impensum et indifferenter ad quemcumque actum; et sine huiusmodi adiutorio gratiae nec possumus aliquid efficere nec durare in esse. — Specialiter. dicitur grativ adiutorium divinitus datum, ut quis praeparet se ad suscipiendum Spiritus sancti donum, quo perveniat ad meriti statum; et talis dicitur gratia gratis data, et sine hae nullus sufficienter facit quod in se est, n. se. praeparet ad salutem. — Proprie vero gratia. dicitur adiutorium datum. divinitus ad merendum, quod. quidem dicitur donum gratiae. gratum facientis, sine quo nullus potest mereri nec in bono proficere ncc ad aeternam pervenire salutem. Ipsa enim tanquam radix merondi omnia merita antecedit; propter quod dictum est, quod. « praevenit voluntatem, ut velit; subsequitur autem, ne frustra velit». Unde nullus ipsam mereri potest merito condigni, sed «ipsa meretur augeri a. Deo in via, ut aucta mereatur et perfici » in patria et gloria sempiterna ab ipso Deo, cuius est gratiam infundere, augere et perficere secundum cooperationem voluntatis nostrae ct. secundum propositum sive beneplacitum praedestinationis aeternae. | € — Me ! Ab August., Enchirid. c. 39. n. 9. — Seq. locus. ost . August, Epist. (86. (alias 106.) c. 3. n. 10. Cfr. 11. Sent. lit. Magistri, d. XXVI. c. 2, et Comment. ibid. d. 27. dub. !, in cuius fine triplex gratiae acceptio explicatur; ibid. a. 9. per totum et d. 28. dub. 2. ostenditur, quid mereri contingat et quid non.

3. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum liaec est: quia, eum primum principium. sua. omnipotenti virtute. et benignissima largitate creaturam omnem do nihilo produxerit ad esse; ac per hoc creatura de se habeat 5non-esse, totum autem esse habeat. aliunde: sie facta fuit, ut ipsa pro sua defectibilitate seaper suo principio indigeret et primum principium pro sua benignitate influere non cessaret. Cuin ergo spiritus rationalis, hoc ipso «quod «de nihilo, sit in se. defecttvus; hoc ipso quod natura limitata et egena, sit 2n se recurvus, amans proprium bonum; hoc ipso quod totus a Devo, sit totaliter Deo obnorius; et quia defeclivus est, de se tendit in non-esse; quia recurvus, per se non assurgit ad rectitudinem perfectae. iustitiae; quia totaliter Deo obnoxius, et Deus bonis eius non indiget, nihil potest facere de se et propria virtute, per quod Deum sibi eonstituat. debitorem, et maxime mercedis aeternae, quae Deus est, nisi per divinam condeseensionem: hinc est, quod ad hoc, quod sa/vetur in esse, cum Sit defectivus, indiget semper adiutorio divinae praesentiae, manutenentiae et influentiae, per quam manuteantur in esse; quae, quamvis sit universalis in. creaturas omnes, nominatur tamen nomine gratiae, quia non ex. debito procedit, sed ex liberalitate. bonitatis divinae. — Hinc est. etiam, quod. ad hioc, ut se praeparet ad donum supernae gratiae, cum sit recurvus, indiget dono alterius gratiae. gratis datae, maxime post naturam lapsam, per quam habilis elli- ciatur ad bona moralia, quae sunt bona circumstantia, quae nullo modo possunt dici bona, nisi procedant ex intentione recta, videlicet quod non propter nos, sed propter summum bonum fiant, ad quod non assurgit spirits noster recurvus, nisi praeveniatur a Deo per aliquam gratiam gratis. datam. — Hinc. nihilominus est, quod ad hoc, quod faciat opera. meritoria mercedis aeternae; cum totaliter sit Deo obnoxius et dehitor sui totius, indiget dono gratiae gratum facientis, per quam Deus sibi condesceudat, prius acceptans suam imaginem ct volimitatem. quam. operationem ex ipsa manantem; «uia, eum «causa nobilior sit effectu », nullus potest se facere meliorem nec facere opus Deo placens, nisi prius placeat ipse, et Deus prius ipsum respiciat quam ad munera eius. Et. ideo omnis radix merendi fundatur in gratia gratum faciente, cuius est facere hominem Deo dignum; pro-: pter quod nullus potest eam mereri merito condigni, sed solum merito congrtut.

4. Ipsa autem. habita. meretur sui. ipsius augmen- (um in statu. vine per bonum eius usum merito dfgni. Nam cum solus Deus sit ipsius gratiae fontale principium influendi, :pse solus est principium augmentandi per modum infundentis, et gratia. per modum meriti et dignitatis, et /iberum arbitrium per modum cooperantis ct. merentis, pro eo quod liberum arbitrium cooperalur gratiae et quod est gratiae suum fct.

5. Et ideo non tantum liberum arbitrium per gratiun meretur. gratiae augmentum in. statu. viae inerito digni, verum etiam | complementum in. statu. patriae merito condigni, tuin propter. sublimitatem doni Spiritus sancti cooperantis in merito; tum propter veracitatejn. Dei promittentis; tum propter vertibilttatein liberi arbitrii eonsentientis et (inaliter perseverantis; tun propter. di//icultatem status merendi ; tum: propter diquitatemn Christi nostri capitis intervenientis, quod debet glorificari eum. suis meinbris; tum propter. 4- beralitatem. Dei retribuentis, quem non decet parva reddere propter obsequium sibi lideliter obtemperantis ; tum propter nobilitutem operis, quod ex caritate procedit, quod tantum ponderat in conspectu iudicis, quanunn amor, ex quo. procedit, qui Deum iucomparabiliter. praeponit oinnibus creaturis, et ideo non. sullicienter et competenter. potest. nisi in Deo et suumuno bono remunerari. — Ex quibus omnibus tanquam ex septem rationibus gloriam aerem:;m merito non tantum congrui, sed etiam | condigni mereri. facit. gratia septiformis.

Cav. Ill. De gratia, in quantum est remedium peccati.

6. De gratia vero, in quantum est rezieedéuin con- (ra. peccatum, liaec tenenda sunt, quod. liberum arbitrium, licet sit « sub Deo. potentissimuin », potest —— Ue hac dicione Dernardo a / cholasticis tributa. cfr. Bonav., tom. Il. pag. 145, nota 6. — Quid valeat liberum urbitrium absque gratia gratum faciente et. gratis data, ostendi* tur Hl. Sent. d. 28. per totam. damen per se in peccatum corruere, sed nullatenus potest resurgere sine adiutorio «divinae gratiae, quae dicitur gratum faciens. — Mla. autem. gratia, licet sit sufficiens remediwn contra. peccatum, non tamen infunditur adulto, nisi adsit liberi arbitrii consensus. Ex quo colligitur, quod ad iustificationem impii quatuor concurrunt, scilicet ?nfusio gratiae, expulsio culpae, contritio et molus liberi arbitrii. — Expellitur ergo culpa a Dei dono, non a libero arbitrio, non tamen sine libero arbitrio. Nam gratiae gratis datae est liberum arbitrium revocare à malo et excitare ad bonum; et. liberi arbitrii est consentire, vei dissentire; et consenlientis est gratiam suscipere; et suscipientis cooperari eidem, ut tandem perveniat ad. salutem.

7. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia, cum primum principium, hoc ipso quod primum et potentissimum, sit causativum omnium quae (runt in universo praeterquam peccatorum, quae sunt « transgresssiones legis divinae ct eaeclestium inobedientiae mandatorum », nihil habet sibi rebelle, iniuriosum et offensivum nisi peccatum, quod. econtemnendo Dei praeceptum et. avertendo. nos a bono inconmutabili, offendit Deum, deformat liberum. arbitrium, perimit donum gratuitum et ob/tgat ad supplicium aeternum. Cum igitur deformatio imaginis et peremptio gratiae sit quasi annihilatio in esse moris et vitae gratuitae; cum offensa Dei sit tantum ponderanda, quantus est ipse; cum reatus poenae aeternae rationem teneat in(lniti: impossibile est, quod homo habitus virtutum ; secundum est, qualiter. ramificatur in habitus donorum ; tertium est, qualiter ramificatur in habitus beatitudinum.

8. De ramificatione igitur gratiae in habitus vtr- (utum haec tenenda. sunt, quod. cum una. sit gratía gratificans animam, septem tamen. sunt. ozríutes. gra- (uitae, quibus regitur vita humana: tres quidem theologicae, scilicet fides, spes et caritas; et quatuor cardinales, scilicet prudentia, temperantia, fortitudo et iustitia, «quae uno modo est virtus comniunts et generalis, alio modo specialis et. propria. — Hae autem septem virtutes, licet. sint. distinctae et. proprias exccllentias habentes, sunt tamen connerae ct. aequales ad invicem in eodem; et licet sint gratuitae per gratim informatae, possunt tamen fleri informes per culpam, sola caritate excepta, et iterum informari per poenitentiam, adveniente gratia, quae est habituum virtualium origo, finis et forma.

9. Ratio autem ad intelligentiam — praedictorum hacc est: quia, sicut principium productivum sua summa perfectione in dando vitam naturae. non. tantum dat vivere. quantum ad. actum. primum, verum etiam quantum ad actum. secundum, qui est operari; sic necesse est, quod principium reparativum vitam tribuat spiritui in esse gratuito et in quantum ad esse et quantum ad operari. Et quoniam unius viventis secundum unam vitam primam multae sunt operationes vi- tales ad illius vitae perfectam | imanifestationem; cum actus diversificentur per obiecta, et diversitas actuum — requirat. distinctionem | abituum: hinc. est, «quod, licet una sit gratia. vivificaus, rimificari tamen. necessario habet in varios habitus propter varias operationes. — Et quoniam quaedam sunt opera inoralia prisaria, sicut credere: quaedam — »2ed/a, sicut intelligere eredita; quaedam vero jposirema, sicut. videre intellecta; et in. primis anima | rectificatur, in. secundis expeditur, im tertiis perficitur: ideo gratia gratuu- - faciens ramificatur in habitus vértutum, quorum est animam rectficare; iu. habitus donorum, quorum est animam ezpedire ; et in habitus beatitudinum, quorum est animam perficere. |

10. Rursus, quoniam rectitudo animae perfecta requirit, quod ipsa rectificetur. secundum dupliciein. faciem, scilicel superiorem. e inferioreii, et respectu [iis, et respectu eorum quae sunt ad [inem ; ideo necesse est, animam quantum ad superiorem faciem, in qua consistit imago Trinitatis aeternae, rectificari per tres (Aieologicas. virtutes, ut, sicut imago creationis consistit in trinitate potentiarum cum unitate essentiae, sic imago recreationis in trinitate habituum cum unitate gratiae, per quos anima fertur recte in summam Trinitatem secundum tria appropriata tribus personis; etu. Dei, et lioc fit per gustum. sapientiae. l'rationalis vero indiget expediri in veritatis speculattone, electione el exseculione; per donum. i4tellectus. expeditur. ad verum speculandum, per donum consda ad verum eligendum, per donum scientiae ad. electum exsequendum; per donum enim scientiae. recte. conversamur in medio nalionis pravae el. perversae. à. l'ertio, propter expedienda. septeii virtutum o[- ficia septein. debent esse. Spiritus sancti dona. Niun (ior expedit ad. temperantiain, timor enim carnes configit; pietas ad veram iustitiam; scientia. ad. prudentiam; fortitudo ad fortitudinei seu patientiam ; consilium ad spem; ouellectrus ad. fidem ; sapientia ad caritatem. Unde sicut « caritas est mater et consunimatio omnium virtutum », sic sapientia donorum, ità ut vere. dicat Sapiens: Venerunt fuilà omnia bona. purWter cum illa el innumerabilis honestas per manus illus.

11. Quarto, propter expeditionem in patiendo. conforiniter ad Christum septem sunt. habitus donorum. Christum autem ad patiendum movit paterna voluntas, humana necessitas e virtutis. strenuttas.. Divina , quidem voluntas movit, ut cognita per :nte/lectum, ut amata per sapientiam, ut in reverentia habita per (is:orem. Movit etiam nostra. necessitas, ad quam cognoscendim necessaria est scientia, ad quain iniserandam superadditur pietas. Movit nihilominus virtutis strenui- (as, ut provida in eligendo per consilium, ut vigorosa iu perferendo per forütudinem. Et sie. dona. debent esse septem.

12. Quinto, propter expeditionem in agendo septem dona dantur a Spiritu sancto. Nam ad actionem expeditam necesse habemus expediri ad declinandum a malo, quod flt per (morem. Necesse etiam. habemus expediri ad proficiendum in bono duplici: vel mecessilalis, vel supererogationis. Circa primum. expedimur per scientiam et pietatem, ita quod unum est dirigens, et aliud exsequeus; circa secundum, per consilium dirigens: et per fortitudinem | exsequentem. | Necesse etiam habemus quiescere in optimo, et hoc. quantum ad intellectum. veri et quantum ad. offectum hon ; primum fit per donum. £n4e/lectus, secundum per donum sapten(iae, in. quo est quies,

13. Sexto, ad expeditionem in. contemplando dona Spiritus sancti sunt in septenario numero. Nam ad vitam hierarchieam et contemplativam necessarium est animam purgari, illuminari et perfici (A). Purgari autem oportet a concupiscentia, a. malitia, ab ignorantia, ab infirmitate seu impotentia ; primum facit timor, secundum pietas, tertium. scientia, quartum .— fortitudo. illuminat? autem. indigemus in. operibus reparationis et primariae conditionis; primum dat consilium, secundum zntellectus. Perfici autem habemus per accessum ad summum, quod. consistit in uno, et hoc per donum. sapientiae ; et sic arca. contemplationis a. lato consumimatur quasi in. eubito. 3 Gludinus, quas. Salvator. enumerat. in. sermone. de monte, scilicet paupertas spiritus, mittas, luctus, esuries iustiliae, misericordia, munditia cordis eb paz. — Ad has beatitudines propter sui perfectionem. et plenitudinem | duodecim fructus Spiritus et. quinque sensus spirituales consequuntur; «qui non dicunt novos habitus, sed status delectationum et. usus. spiritualium speculationum, quibus replentur et. eonsolantur.— spiritus virorum iustorum.

14. Ratio autem ad intelligentiam. praedictorum haec est: quia, eum reparativimm principium sit perfectissimum et. perfectissime reparativum et. reformativum per donum gratuitum; ideo gratiae donum. ab ipso manans liberaliter et. abunde riimifleari: debet usque. ad. habitus perfeetionum, qui, eum. fini. approximent, recto vocabulo nuneupantur ex nomine Pbeatitudinum ; quarum su/ficientia, numerus et ordo. colligitur ex. integritate perfectionis, ex modis perfecttonum et ex dispositionibus ad. per[ecttonem.

15. Primo igitur ad ?ntegritatem: perfectionis requiritur. necessario perfectus recessus a. malo, perfectus processus tn. bono et perfectus. s/atus in. optimo. Quoniam autem 220/um aut procedit ex tumore superbiae, aut ex rancore. malitiae, aut ex languore concupiscentiae; ideo ad perfecte elongandum ab hoc triplici genere mali tres sunt necessariae beatitudines, scilicet paupertas spiritus elongans a. malo. tumoris, snititas elongans à malo. rancoris, et uctus elongans a malo libidinis et languoris coneupiscentialis. — Quia vero perfectus. processus tn bono. attenditur. secundum divinam . imitationem; et «uversae viae Domiti misericordia el veritas: hinc est, quod. duplex. est. beatitudo secundum has duas vias, scilicet esu es. sive. zelus iustae. ek affectus misericordiae. — Quoniam. autem. séatus dn. optimo est vel. per. limpidaim — cognitionem, vel per trauquillam affectionem; hinc est, «quod sunt duae ultimae beatitudines, scilicet. »5Óà4,2)1iilia. cordis ad Deum videndum et. pax ments ad perfecte fruendum.

16. Secundo. etiam, si modi perfectionum atltendantur, debent esse. septem habitus beatitudinum. Nam est perfectio religionis, praelutonis eà internae. saneütudinis. Ad. perfectionem autein religionis necessiario requiritur abdicatio boni privati, aeceptatio. boni fraterni et appetitio boni aeterni; primum fit per paupertatem. spiritus, secundum per. nitatem affectus, tertium per. aziaritudtxem. luctus. — Ad. perfectionem vero praeíationis duo necessario. requiruntur, scilicet zelus iusttiae e affeclus misericordiae ;. misericordia enim et veritas custodiunt regem. Secundum haec duo disponi debet regimen praelationis iu. Ecclesia militante. — Ad perfectionem autem zn(ernae. sancti- Tudinis necessario. requiritur puritas. conscientiae el tranquillitas totius animae per pace; Dei omnem liuiauum. sensum. exsuperanteim.

17. Tertio, si attendantur dispositiones praeambulae, septein debent esse beatitudines. T?mor enim facit recedere a malo et a mali occasione; et quia radix omnium malorum est cupiditas: ideo timor didisponit ad spiritus paupertatem, in. qua. simul iungitur humilitas eum. paupertate, ut. sic. elongetur. vir perfectus à. fonte. omnis culpae, scilicet a superbia et cupiditate. Et hinc est, quod paupertas. spiritus est fundamentum totius perfectionis evangelicae. Unde primo oportet hoc fundamentum sternere qui vult ad culmen perfectionis venire, secundum illud. Matthaei decimo nono: Sf vis perfectus esse, vade et. vende omnia, quae habes; ecce, perfecta. paupertas, quae nihil sibi prorsus retinet; ef sequere me; ecce, husnilitas, quae facit, quod liomo abnegando se ipsum tollat crucem suam et sequatur Christum, qui est totius perfectionis principalissimum fundamentum. Disponit ergo timor ad spiritus paupertatem. — ^ Pietas autem. ad. mitttatem ; nam qui pic ad aliquem afficitur nec illum irritat nec ab illo irritatur. — Scientia. disponit ad /uctum, quoniam pcr scientiam cognoscimus nos a statu. beatitudinis relegatos in hanc vallem miseriae et lacrymarum. — Fortitudo autem disponit ad esuriém iustitiae; qui enim fortis est tam avide se tenet cum iustitia, ut malit a vita corporali quam a itustitia separari. — Consilium «disponit ad »nisertcordiam; nihil enim Deus magis consulit in Scriptura quam. facere misericordiam, quod super omnia reputat activae: habitus vero donorum ad otium contemplativae; habitus autem Pbeatitudinum ad perfectionem utriusque. Fruc/us vero Spiritus, qui sunt caritas, gaudium, par, patientia, longenimitas, bonitas, benigni- (as, snansuetudo, fides, modestia, continentia, caslitos, dicunt. delectationes consequentes. opera. perfecta. Sensus. vero. spirituales. dicunt percceptiones mcenptales circa veritatem contemplandam. Quae. quidem contemplatio in Prophetis fuit per revelationem quantum. ad. triplicem. visionem, scilicet corporalem, imaginativam et intellectualem; in aliis vero. iustis reperitur per speculationem, «quae incipit à sensu. et pervenit ad imaginationem et de. imaginatione ad. rationem, de ratione ad intellectum, de intellectu ad. intelligentiam ; de intelligentia vero ad sapientiam sive notitiam excessivam, «quae hic in via incipit, sed consummatur in gloria sempiterna.

18. Et in his gradibus consistit scala Jacob, cuius cacumen. attingit. caelum; et thronus Salomonis, in quo residet Rex. sapientissimus et vere pacifleus. et amorosus ut sponsus speciosissimus et desiderabilis totus; ?*n quem desiderant Angeli. prospicere, ct ad quein. suspirat. desiderium: Sanctarum animarum, sicut cervus desiderut ad. [ntes aquarum. Quo quidem — desiderio ferventissimo ad modum ignis spirilus noster non solum eflicitur agilis ad ascensum, verum etiam quadam ?gnoranta docta supra se ipsum rapitur in "aliginem: et excessum, ut non solum enim sponsa . dicat: 4n. odorem. unguentorum. tuorum. curremus, verum etiam eum Propheta psallat: Et noz. $umina- Lo 2400 1n. deliciis ?1eis. Quam nocturnam et. deliciosam illuminationem nemo novit nisi qui probat, nemo Autem probat nisi per. gratiain divinitus datam, nemini datur, nisi ei qui se exercet ad illam; ideo deinceps consideranda sunt. exercitia. meritorum.