Quaestio II. De paupertate

Quaestio est de paupertate, et quaeruntur duo. lemnere; humilitas autem est vilificatio sui, quae veram includit arduitatem, licet repugnet apparenti. — Praeterea, nullus vere humilis se vilificat nisi propter hoc, quod vult aeternaliter exaltari.

11. 12..d illud, quod omnis virlus habet exemplar in Deo; dicendum, quod humilitas quantum ad hoc quod est completionis in ipsa, scilicet non excedere metas suas, exemplar habet in Deo; quantum ad hoc aulem, quod respicit defectum et subiectionem ad alterum, non habet exemplar in Deo, qui nulluni habet defectum, nullum habet superiorem. Ut tamen homo propter defeclum exemplaris non negligeret humiliari, placuit Deo assumere formam serni et in illa humiliari, contemni et vihficari, ut ceteri ex tanto exemplari inflammarentur ad vilificationeni sui perfectam.

12. 14..d illud de humifiatione exteriori, quod est signum interioris; dicendum, quod humilialio illa non est signum humilitatis iam acquisitae, sed voluntatis se exercendi ad acquirendam humilitatem; et hoc quidem debet esse et est in omni bono honiine, qui religionem gerit in corde. — Et per hoc patet responsio ad sequens, quia per hoc non dicit homo nec iactat nec ostentat, se esse humilem, sed humilitatem se velle acquirere et habere.

13. Ad ultimo obiectum, quod turpis est omnis pars, quae non convenit etc.; dicendum, quod, ut dicit Augustinus, « si omnia essent aequalia, non essent omnia». Et ideo ordo, distinctio et multiformitas in professionibus et habitibus non deturpat, sed ornat ipsius Ecclesiae universum; unde sicut impugnator esset universitatis mundi qui nollet, has creaturas parvulas in universo esse; sic impugnator est universalis Ecclesiae, si quis de ipsa velit exstirpare habilus viles et abiectos. 1 renuntiationem.

Articulus I. De paupifrlate quoad ahrenunliationem

Circa primuin sic proceditur clqiiacritur, ulruin christianae perfectionis sit abrcnuntiarc oninibus, lam in coinmuni quam in iiivato. i (iiiod sic, videtur:

1. Matthaei decimo nono ubi (hcitur: Si vis esse, vade cl vende omnia, (luue habes, el da pauperibus, et veni sequere me; Glossa: « Ecce, conteniplativa, quae ad Evangehuin pertinet». Constat, quod Dominus istum ad divitias non vocabat, et tamen renuntiare omnibus consulebat; nec ad opera inauuaha, immo ad contemplativam, sicut dicit Glossa: ergo etc.

2. Item, Matthaei decimo nono: Ecce, nos reliquimus omnia etc.; Gregorius tractans illud verbuni dicit: « Tanta a sequentibus dimissa sunt, quanta a non sequentibus concupisci potuerunt »: ergo perfecta imitatio totaliter exstinguit appetitum divitiarum; sed haec exstinctio potissinie est in eo qui abrenuntiat omnibus: ergo etc.

3. Item, Marci decimo: Vade, verule quaecumque habes et da pauperibus; Glossa: « Non partem, sicut.nanias »; sed qui totum dat, nihil sibi reservans, ipse potissiine facit quod Dominus consulit, nihil sihJ reservans, nec in communi nec in speciah; et qui hoc facit perfectissime facit: ergo elc.

4. Item, Marci duodecimo dicit Dominus de vidua: Amen dico vobis, quod haec vidua pauper plus quam omnes misit. Nam omnes ex eo quod ahundabat eis miserunt; haec autem de penuria sua omnia, quae habuil, misit lotum victum suum; sed in hoc laudatur vidua panpercula: ergo qui hoc faciunt quanto perfectius agunt, tanto niagis laudabiles sunt: ergo etc.

5. Item, Lucae duodecimo: Eespicite corvos etc.; Glossa: « Sancti merito avibus comparantur, qui. nihil iii niundo agentes nec laborantes, sola aeterna appetunt, iam similes ngelis »; sed quanto magis haec dimittit quis, tanto magis Angelis assiinibtiir: ergo etc.

(i. Itein, Lucae deciino quarto dicitur: Nisi quis renuntiaverit omnibus, quae possidet, non potest etc.; Glossa: « Hoc distat inter renuntiare omnibus et relinquere omnia: quia renuntiare convenit omnibus, qui ita licite utuntur mundanis, quae possident, ut tamen mente tendant ad aeterna; relinquere autem est tantummodo perfectorum, qui omnia temporaha poslponunt et solis aeternis inhiant ». Sed qui prorsus omnibus renuntiat in communi et in privato, ille maxime omnia postponit: ergo etc.

Item, hoc ipsum ostenditur exemplo Christi:

7. De qiio Matthaei octavo: Vulpes foveas habent et volucres caeli nidos, super quo Chrysostomus: « Quid pecunias exspeclas sequens me congregare? Non vides, quia diversorium non est mihi tantum quantum avibus »? Ergo Christus prorsus nihil habuit: ergo etc.

8. Item, super illud Matthaei decimo septimo: Vade ad mare; Glossa: « Dominus tantae paupertatis fuit, iit unde tributa solveret non haberet; habebat quidem ludas communia in locuhs, sed res pauperum in usus suos assumere nefas duxit, id ipsum dans exemplum nobis ». Si ergo Christus tantae paupertatis fuit, quod non potuit solvere denarium; manifestum est, quod fuit in summa paupertate.

9. Item, Lucae nono: Vulpes foveas habent, ait Glossa: « Ego tantae paupertatis sum, ut nec hospitium quidem habeam nec meo utar tecto »: ergo etc.

10. Item, loannis decimo quarto: Venit princeps mundi huius et in me non habet quidquam; pro agentes (K habentes vel agenles), et )Ost sola addil con.

Glossa: « Noluit Doininus habere quid perderet; pauper venit, ne haberet diabolus quod auferret »: ergo si omnia teniporalia possunt perdi, nihil habuit teniporale.

1 1. Item, secundae ad Corinthios octavo: Scitis gratiam Domini noslri fesu Christi, quoniam propter vos egenrn factus est, cum esset ilives, lU illius inopia etc: ergo qui sic abrenuntiat, ut egeat, magis se Christo conformat.

12. Item, super illud quod sequitur ibidem: In hoe consilium do; Augustinus in originali: « Factus est egenus in tantum, ut non haberet quod habent vulpes; et in hoc consilium do, subaudilur, iit eius paupertatem imitemini »; sed qui abrenuntiat omnibus eius paupertatem imilatur: ergo etc.

13. Item, super illud lacobi: Nonne Deus elegit pauperes; Glossa: « Pauperes elegit parentes, quorum educaretur oITicio »; sed parentum Cliristi maxima fuit indigentia, secundum illud Lucae secundo: Pannis eum involvit et reclinavit in praesepio: ergo Christus non tantum in se ipso paupertatem dilexit, veruin etiam in aliis.

14. Item, Christus maxime fuit imitabiUs secundum statum, quem habuit in cruce, secundum illud primae Petri secundo: Christus passus est pro nobis, relinquens exemplum, ut sequamini vestigia eius; sed in cruce fuit omnino nudus; unde Hieronymus ad Hedibiam: « Vis esse perfecta et in primo stare fastigio dignitatis, fac quod fecerunt ApostoU: vende omnia, quae habes, et da pauperibus, et sequere Salvatorem, et nudam solamque crucem virtute nuda sequaris et sola»: ergo etc. a Item, hoc ipsum videtur Sanctorum testimoniis.

15. Ambrosius super Lucam: « Quahs debeat esse qui evangelizat regnum Dei, pi'aeceptis evangehcis designatur, ut sine virga, sine pera, sine calceamento, sine pane, sine pecunia, hoc est, subsidii saecularis adminicula non requirens, fideque tutus putet sibi, quo minus ea requirat, magis posse suppetere». Si igitur lioc attestatur perfectioni praedicatoris evangelicae perfectionis, ut nuUum prorsus quaerat adminiculum saeculare; et hoc est esse in paupertate altissima: patet etc.

16. Item, in Ubro de Officiis: « Nullum adminiculum praestaut (Uvitiae ad vitam beatam; quod evidenter Dominus demonstravit in Evangelio dicens: Beati pauperes spiritu etc. Itaque paupertatem, famera, dolorem, quae niala putantur, non solum impedimento non esse ad vitam beatam, sed etiam in adiumentum esse, evidentissime probatum est. Sic ergo non solum adminiculo non sunt ad vitam beatam corporis externa bona, sed etiam dispendio sunt ». Sed quae non sunt adminiculo, sed dispendio, perfectum est relinquere: ergo etc.

17. Item, Hieronymus ad Bello<lorum monacUum: «Nolo, pristinarum necessitatum recorderis; nudos amat ereiuus; nolo, te antiquae peregrinationis terreat dillicultas. Qui in Christum credis, et eius crede sermonibus: Quaerite primum regnum Dei, et haec omnia adiicientur vobis. Non pera tibi sumenda est, non virga; alTatim dives est qui cum Christo pauper est »: ergo oninia relinqui possunt, spe posita in solo Christo.

18. Item, Hieronymus super illud Matthaei sexto: Nonne anima plus esl quam esca? « lii piomissis Veritatis nemo dubitet; sit homo quod esse deaet, et mox adiicientur ei oinnia, propter quem facta sunt omnia ». Efgo qui oninia relinquit propter Christum,, conlidens in promisso Christi, agit secundum perfectam fidem ipsius; hoc autem potissime facit qui omnino nihil sibi reservat, nec in communi nec in speciali: ergo etc.

19. Item, Augustinus, tractans illud Matthaei sexto: Respicite volalilia caeli: « Sancfi merito avibus comparantur, quia caelum petunt, et quia iam ita remoti sunt a mundo, ut iam in terris nihil agant, nihil laborent, sed sola contemplatione iam in caelo degunt ». Si ergo haec vita altissima est, ergo spretis omnibus, totam spem vitae suae in Deo constituere est virtutis pe.rfectae. ed. Maurin. legit: non requirens fideique deditus sit, et qyanto

20. Iteni, Auguslinus, (lo Itono coniugali: «Itene faciebant qui dc sua substantia Christo ac, discipulis eius necessaria niinislrabant; sed nielius, qui oninem substantiaui suam dimiserunt, ut expeditiores (midem Dominum sequerenlur >>; sed quanto quis magis dimittit, tanto esl expeditior: ergo lanto laudabilior.

21. Item, in libro de Ecclesiastiois Dogmalibus: « Bonum est facullales cum dispensatione pauperibus erogare, melius, pro intenlione sequendi Dominum semel donare et absolutum a sollicitudine cum Christo egere». Ergo qui magis egel et a sollicitudinibus mundi absolvilur, perlectius Cliristum sequitur: ergo etc.

22. Item, Gregorius, octava homilia secundae parlis Ezechielis: « Cuni quis suum aliquid Deo vovet et aliquid non vovet, sacrificium est; cuni vero omne quod habet, omne quod vivit, omne quod sapit omnipotenti Deo voverit, holocaustum est. Qui enini sibimetipsis nihil reservant, sed sensum, vitam, linguam atque subslantiam, quam perceperunt, omnipolenti Deo immolant, quid isti nisi holocaustuni offerunl »? Unde paulo ante dixit, quod ille. bolocaustum ollert, qui « ea quae possidet apud semetipsum decrevit indigenlibus cuncta tribuere, nihil sibimet reservare, vitam suam soli supernae gubernationi committere »; sed boc potissime facit qui sic distribuit, quod nihil sibi reservat, nec in communi nec in speciali: ergo etc.

23. Item, loannes Chrysostomus in libro: Quod nemo lacditur nisi a se ipso: « Quid Apostolos penuria rerum corporalium laesit? Nonne in feme et siti et nuditate degebant, et pro bis clari magis et magnifici habebantur atque ingentem per hoc fiduciam quaesierunt apud Deum »? Ergo paupertas illa laudabihor, in qua maior est penuria rerum.

24. Item, Bernardus ad Henricum, Senonensem archiepiscopum: « Felix, qui niliil sibi retenlat ex omnibus; non habet foveam, ut vulpes, non tanquam volucres nidum, non loculos, quomodo ludas, non domos, sicut nec Maria locum in diversorio.

Cap. 8. n. 8: Bonum erat quod faciebant, quae de eto.

1!27 imitatus profecto illuin qiii non lialMiliat, iibi redinaret caput »; sed qiii oiniiia prorsus dimittit, niliil sibi omnino, iiec in communi nec in speciali, retinendo, iioc potissime facit: ergo etc.

.'i. Item, Prosper laudat 1'aulinum et Hilarium de hoc, quod facultates suas oinnes pauperibus erogaverunt, licet ratione episcopalis oflicii ecclesiastica bona postmodum dispensaveriint, sicut habetur Causa duodecima, quaestione prima: Expedit, ubi ait sic: « Denique sanctus Paulinus ingentia praedia, quae fuerunt sua, pauperibus erogavit». Etinfra: «Quid sanctus Hilarius? Nonne et ipse omnia sua aut pauperibus reliquit, aut vendita omnia pauperibus erogavit »? Laudantur lii et laudabiles sunt, quia omnia sua propter Christum contempserunt et pauperibus erogaverunt; sed hoc potissime faciunt qui nec in communi iiec in speciali sibi aliquid retinent: ergo tales maxime accedunt ad culmen perfectionis evangelicae.

Item, lioc ipsum ostenditur ralione.

26. Duplex est civitas, scilicet Dei et diaboli, lerusalem et Babylon, quae oppositionem habent et in se ipsis et in suis fundamentis; sed fundamentum civitatis Babylonis, ut dicit Auguslinus, est cupiditas: ergo quanto magis quis recedit a cupiditate, tanto magis recedit de diaboli civitate. Sed paupertas, in qua quis in communi et in speciali prorsus omnibus abrenuntiat tam effectu quam affectu, ipsa est, quae maxime elongat ab avaritia: ergo etc.

27. Item, divitiae sunt incenliviim cupiditatis, quia difTicile esl eas habere et non amare; sed quanto quis magis se elongat ab incentivo peccati, lanto perfectius agit; hoc autem facit qui in communi et in speciah omnibus abrenuntiat: ergo etc.

28. Item, tripl&x est consilium: paupertatis, obedientiae et castitatis; sed quanto quis generalius et universalius obedit, tanto perfectius agit, similiter et de consilio castitatis: ergo pari ratione verum erit et de consilio paupertatis. — Si dicas, quod non est siinile, quia divitiae sunt de necessitate viaut parentibus [in nota adiecta dicitur: Ms. unus: pauperibus]

tae; hoc nihil est, cum niiilti, qui nihil prorsus habent proprietatis, vivere possunt.

29. Item, perfectior est paupertas, quam perfectior concomitatur obedientia; sed qui habent proprium in communi ab illo per obedientiam non possunt excludi nisi ratione peccati; qui autem nihil prorsus habent obedire tenentur ubique terrarum: si ergo perfectio evangelica maxime consistit in perfectione obedientiae, universahter omnibus abrenuntiare, nihil prorsus reservando, ad culmen facit perfectionis evangelicae.

30. Item, contemptus praesentis saecuh est laudabilis; haec est per se vera: ergo maior contemptus magis laudabihs, et maximus contemptus maxime laudabihs; sed maxime contemnit praesens saeculum qui abrenuntiat omnibus in communi et in speciah: ergo tahs perfectissime agit.

31. Item, paupertas alta est laudabilis; haec est per se vera: ergo altior est laudabihor, et altissima laudabilissima; sed huiusmodi est quae nec in communi nec in speciali aliquam proprietatem sibi reservat: ergo etc.

32. Item, tanto via rectior, quanto eius medium conformius est extremis; sed summa paupertas est tam in principio vitae quam in termino: ergo si in medio omnia abdicentur, via rectissima proceditur. Sed quanto via reclior, tanto perfectior est: ergo via et vita pauperrima est perfectissima.

Sed contra: 1. Ecclesiastici vigesimo septimo: Propter inopiam mulli deliquerunt; sed nihil, quod est via ducendi in culpam, spectat ad perfectionem evangelicam: ergo etc. — Item, Ecclesiastis seplimo: Utilior est sapientia cum diuitiis; Glossa: « quam sola»; sed divitiae non faciunt hominem perfectum: ergo multo minus paupertas et indigentia. — Item, Proverbiorum trigesimo =: Divitias et mendicitatem ne dederis mihi; efpost: Ne egestate compulsus furer et periureni nomen Dei mei; sed nihil facit ad perfectionem evangelicam, quod Sapiens sapienter recusat: ergo etc.

2. Item, Lucae sexto: Perfectus omnis erit, si sit sicut magister eius; sed Christus loculos habuit, sicut patet loannis duodecimo, ubi dicitur, quod ludas loculos ferebat: ergo proprietatem nolle in communi habere non videtur esse perfectio, sed potius superstitio, in qua discipulus videtur velle se praeferre magistro. — Si dicas, quod loculos habuit pro aliis; contra: Augustinus dicit et habetur Causa duodecima, quaestione prima: « Habebat Dominus loculos, a fidelibus oblata conservans, et suoruni necessitatibus et ahis indigentibus tribuebat ».

3. Item, super illud primae ad Timotheum sexto: Habentes alimeiita etc.; (ilossa: « Etsi nihil intulerimus in hunc mundum, non tamen prorsus abiicienda sunt haec temporalia »: ergo qui totum abiicit male facil.

4. Item, secundae ad Corinthios octavo: Si voluntas prompta est secundum id quod habet; Clossa: « Necessaria retineat, non ultra vires dando»: ergo male facit qui sic dispensat, quod nihil sibi prorsus reservat.

5. Item, qui tentat Deum peccat mortaliter; sed qui habet humanum refugium, et illo praetermisso, quaerit divinum, tentat Deum; hoc autem facit qui habet unde sustentetur, et illo dimisso, exspectat divinitus sustentari: ergo talis facit contra Evangelium.

6. Item, virtus circa medium consistit; sed omnino omnia dimittere est ad extremum declinare: ergo hoc magis est vitii quam virtutis seu perfectionis evangelicae.

7. Item, sicut omnia tenere semper est avaritia, sic omnia dare semper est prodigalitas; sed omnia tenere semper est vitium: ergo similiter et omnia dare.

8. Item, qui subtrahit alii necessaria peccat mortaliter; sed tantum tenetur quis sibi pfovidere, quantum alii: ergo qui omnia dimittit et nihil sibi reservat peccat mortaliter, quia facit contra perfectionem evangelicam.

9. Item, qui exponit se periculo interfectionis peccat mortaliter: ergo simihter qui exponit se periculo famis; sed tahs est qui omnia dimittit et nihil sibi reservat: ergo etc.

10. Item, nullus debet reiicere omnino quod quotidie petit a Deo; sed omni die petimus in oratione dominica panem nostrum quotidianum: ergo male facit qui deserit totuni.

c 0 N c L u s 1 0. Abrenuntiare omnibus lam in priualo quam in communi esl chrislianae perfeclionis, non soluni su/ficienlit, sed etiam superabandantis.

Respondko: DictMKlniii, (iiiod ahi(iitiiili:iio omiubus tam iii priviilo quam in comiiiiiiii cst rlirislianae )erfectionis, non solum su(licientis, secl etiam superabundantis, tanquam perfectionis evangelicae considum Scriptura, tertiuin gralia.

Primuni, iiiquain, est consilium principale, quia viam praebet ad alia. Nam abundans paupertas disponit ad carnis mortificationem et ail voluntatis propriae perfectam abnegalionem, cum iiihil sibi detineat, nec domum nec locum nec aliquam rem. — na- Ad ipsam autem specialiter viam facit ipsa natura, bive inslituta, sive lapsa. Nam honio nudus formatus est, et si in statu illo stetisset, niliil sibi prorsus appropriasset; liomo vero lapsus nudus nascitiu-, moritur. tt ideo liaec est rectissima via, ut, ab extremis non declinans, quaiitum potest nalura pati, pauper ot nudus inccdat. Et hoc est quod dicitur primae ad Timotheum sexto: Nihil inlulimus in hunc mundum, haud dubium, quia nec auferre quid possumus. Et ex hoc concludit: Habentes alimenta et quibus tegamur, his contenti.simus. Hoc autem nihil arctius vel pauperius quam siniplici victu et operimento esse contentum; quod ex naturae documento persuadet Apostolus tanquam bonum et perfectum.

Est etiam principium fundanientak. Lex enim vetus difTert a nova in hoc, quod illa limorem, haec inducit; illa temporalia proiuittit, haec temporalia contemnere docet. Si igitur fundamentum perfectionis civilatis Dei principaliter consistit in capitate; et illa potissime est perfecta, quando omnis excluditur cupiditas, quia venenum caritatis est cupiditas; hanc autem cupiditatem omnino foras mittit qui omnino omnia relinquit re et voluntate: sicut radix omnium malorum est cupiditas, sic radix et principium perfectionis est altissima paupertas. Unde Augiistiiius, in libro Octoginta triuiii Quaestionum: « Caritatis veneniini est spes adipiscendoriiiii aut retiiiendoriini temporalium; iiutriiiKiitum eius iinminutio cupiditatis, [lerfectio iiulla cupiditas. Signum piolectiis eius est imminutio timoris, signum [lerfectionis eius nullus timor; quia radix mmium malorum ru:piditas, et perfecta caritas foras mittit timorem». Ilia igitur paupertas est perfectissinia, quae omnino cupiditatem exterminat.

Est nihilominus fundamentum sublime: quia, ciim du)lex sit vita,;id quam disponit gratia, scilicet actiua et contemplatiua; actiua deorsum ordinat,,sed contemplatiua sursum in caelum erigit. lium, et qui thesaurum suum totiini habet in caelo, et cuius regnum non est de hoc mundo, qui non habet hic nmnenton civitatem,.sed futuram vnmrit. Talis autem est, qui omnibus terrenis perfecte alircnuntiavit; et ideo talis iani fundamentum sui aedificii collocatum liabet in excelsis. Unde Augustinus, in libro de.gone christiano: « Cum cognitio et actio beatuni hominera faciant; sicut in cognitione cavendus est error, sic in actione cavenda est nequitia. Errat autem, si quis putat, se veritalem posse cognoscere, cum adhuc nequiter vivat; nequitia autem est mundum istum diligere, et ea quae nascuntur et transeunt pro magiio habere et ea concupiscere, et pro his laborare, ut acquirantur, et laetari, cum abuiidaverint, et timere, ne pereant, et contristari, cum pereunl'». Ille igitur potissime idoneus est ad contuitionem sublimium et ibi sublimiter fundatus, qui est perfectissimus contemptor omnium istorum; talis est, qui lotum cogitatum suum iactat in Dominum et omnem sollicitudinem, qiii nuUam habet prorsus possessionem.

Est igitur perfectionis christianae pro Christo nihil possidere in mundo, nec in communi nec in proprio. Ideo Dominus hoc expressissime consuluit; ideo exemplum in semetipso ostendit; ideo Spiritus sanctus in Sanctis hoc multipliciter persuasit. Nam huiusmodi arduissimam paupertatem, sicut ostensum est, persuadet natura, Scriptura et gratia; persuadet Christus Dominus instruendo, conversando, inspirando. Quis enim spirilus alius quam Dei facit hominem contemnere praesentia et amare caelestia? Nam hoc non facit spiritus diabolicus nec mundanus nec proprius, cum semper inchnent ad jjonum privatum; facit igitur Spiritus sanctus.

Et hinc est, quod Spiritu sancto dictante, istum modum vivendi summus Pontifex approbavit, sicut dicit decretahs de Excessibus praelatorum Nimis prava, quod « ordihem et regulam fratrum Praedicatorum et Minoruni Sedes apostolica noscilur approbasse ». Unde huic contrariuin nulli prorsus licet sentire, quasi tales videantur stulte agere, periculis se exponere et Deum tentare. Nam contra tales dicitur in regula beati Francisci, in qua paupertas huiusmodi confu-matur: « Nulli ergo onmino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere vel ei ausu temerario contraire». Contra tales etiam Augustinus iu Tractatu de eleemosyna: «Elias in solitudine, corvis ministrantibus, pascitur, et Danieli in lacu ad leonum praedam iussu regis incluso prandium divinitus apportatur; et tu iiietuis, ne operanti et Dominum promerenti desit aliiiientuin? ciim ipse in Evangelio, ad exprobralionem eorum quorum mens dubia et fides parva, contestetur et dicat: Aspicite volalilia caeli, quoniam non senint neque mctunt neque congregant in horrca, ct Pater vester caelestis pascit iUa. Noniu; vos pliiris estis iUis? Volucres Deus pascit et Jtohicribus aliiiienta diurna praestantur, et quibus nullus divinae rei sensus est, eis nec cibus nec potus deest; et tu Christiano, tu Dei servo, tu operibus bonis dedito, tu Domino suo caro aliquid existimas defuturum? An putas, quod qui Christum pascit a Christo ipso non pascetur? An eis terrena deerunt, quibus caelestia et divina tiibuuntur? Unde haec incredula cogitatio? Unde impia et sacrilega ista meditatio? Quid facit in domo Dei perfidum pectus? Quid qui Chrislo omnino non credit appellatur et dicitur Clnistianus? Pharisaei tibi magis congruit nomen. Nam cum in Evangelio de eleemosynis disputaret, et ut nobis amicos de terrenis lucris provida operatione faceremus, qui nos postmodum in aeterna tabernacula susciperent, fidehter et salubriter praemoneret; addit post haec Scriptura dicens: Audiebant haec omnia Pharisaei, qui erant avo.ri, el deridebant iUum. Quales nunc in Ecclesia quosdam videmus, quorum praeclusae aures et corda caecata nullum de spiritualibus ac salutaribus monitis lumen admittunt. De quibus mirari non oiMrtet, quod contemnant in tahbus servos, quando a talibus ipsum Dominum videamus esse conteinptum ».

Ex his apparet evidenter, quod omnino omnibus universaliter abrenuntiare pro Christo culpandum non est, sed potius laudandum tanquam culmen perfectionis evangelicae. Unde rationes, exempla et auctoritates concedendae sunt ad istam partem; ad quam sufricientissinio astruendain una sola auctoritas expressa ex ore Christi, coiisulentis dimittere omnia, esset suHicientissima, etiain si multa Cilossarum et expositorum et doctorum dicta viderentiir esse contraria. Ait eniin Augustinus ad Paulinam, de Videndo Deo, sic: « Attende quae credis, et in eis ipsis, quibus noii visis accommodas fidein, ipsa testium pondera discernenda perpende. Nec eniin mihi sic credis, quemadmodum Ambrosio; aut si anibobus nobis aequa lance putas esse credendum, numquid Evangelio nos ullo niodo comparabis? An scripta nostra scripturis canonicis coaequabis? Profeclo, si recte in iudicando sapis, longe nos infra vides ab illa auctoritate distare, et nie quidem longius. Sed utrique nostrum quantiimlibet credas, utrumque illi excellentiae nequailiiam comparas». Igitur quoniam divina auctoritas sic expresse dicit, omnia dimittenda ei qui vult ad perfectionem conscendere evangelicam; manifestum est, quod verum illud ita certitudinaliter debet teneri, quod ei non possit sine iiericulo fidei obviari.

1..d ilhid ergo, quod priino obiicitur in contrarium de inopia, quod perlrabit ad peccatuni, et de egestate, quae facit periurare; dicendum, quod duplex est inopia: quaedam voluntaria, et quaedam involuntaria. Inopia involuntaria inducit mentis fectum et pronitatem et occasionem inducit ad peccanduni. Inopia autem seu paupertas voluntaria, haec habet adiunctam sufDcientiam, Huxta illud secundae ad Corinthios sexto: Tanquam nih.il habentes etc. Et haec disponit ad iustitiam perfectam, quia mentem facit ad omne bonum idoneam, sicut econtra 7-adix omnium malorum est avaritia. Et hoc est quod dicit Chrysostomus, homilia quadragesima septima super Matthaeum «: « Si volueris videre ainantis aurum animam, quemadmodimi vestinientum a decem millibus corrosum vermibus et nihil habens sanum, ita invenies eam perforatam undique a sollicitudinibus et a peccatis putrefactam et aerugine plenam. Sed non anima inopis voluntarii talis est, sed

(uigel qiiideiii velut aurum, splcudct milcm velut uiargarita, florescit autem velut rosa. Non est illic tiiiea, iion esl illic fur, non est illic sollicitudo vitat! Iiiiius negotiorum, sed sicut.Vngelus, ita conversaliir. Non subiacet daemonibus, non assistit rcgibus, scd assistit Deo; non militat cuin hominibus, sed cum Angelis; nou habel thesaurum terram, sed caehmi; iion indiget servis, magis autem servos habet passiones ct cogitationes, quae regibus dominantur. Quid ergo paupere hoc inelius est '! Pavimentum denique habet caelum. Si autem pavimentum tale est, excogita tectum. Sed non liabet equos et currum? Quid autem ei opus his est, qui super nul)e vehi debet et esse cum Christo »? — Ex liis apparet, quod in paupertate voluntaria inagna est sufTicientia, magna est nobilitas, quae facit transcendere cuncta terrena.

Vel potest dici aliter, quod illa dicta sunt tempore legis scriptae, quae temporalia promittebat, non aeterna, in qua paupertas contemnebatur. Mnde Chrysostomus, homiha decima octava super Epistolam ad Hebraeos, tractans praedictum verbuin: Divitias el mendicilatem etc., dicit: « Haec dicebantur in veteri Testamento, ubi niulta ratio divitiarum habebatur, ubi paupertatis plurimus erat contemptus, ubi hoc quidem maledictum, scilicet paupertas, illud autem benedictum, scilicet divkiae. Sed nunc nequaquam ita. Sed si vis audire paupertatis praedicatum, ipsam professus est Christus et dixit: Filius autem hominis non habet, ubi caput suvm reclinet; et iterum discipulis dicebat: Nolite possidere aurum ». Ex quo apparet, quod auctoritas non est contraria assumentibus voluntariam paupertatem, cum illud dictum sit tempore legis scriptae, istud autem tempore legis gratiae. Nec illud dictum est in persona viri perfecti, sed potius infirmi, ut ex verbo Chrysostomi patet. — Et per hoc patet responsio ad tres auctoritates primas.

2. Ad illud quod obiicitur, quod Christus haloculos; dicendum, quod Christus habuit loculos tribus de causis. Habuit enim loculos pro puuperibus aliis, secundum quod dicit Hieronymus in auctoritate supra posita: « Chrislus tantae paupertatis fuit » etc; et hoc non tollit paupertatem summam. — Habuit etiam loculos condescmilcnilo infirmis, sicut dicitur in (iiossa su[M;r illud Psalmi: Producens foenum iumenlis: « Domiiius loculos habebat vel habuit in usus eoruin qui cuiii eo erant, et suos, et religiosas mulieres in comitalu, quae ministrabant ei de substantia sua, in his infirmorum magis personam suscipiens. Praevidit enim, multos infirnios futuros et isla quaesituros, ut et ibi eorundem personam suscepit, ubi dixit: lYistis est anima mea usque ad morlem ». Et de his duobus siipra illud loannis duodecimo: Ea (juae mittebantur etc.; Glossa: «Cui Angeli ministrant loculos liabet in sumtus pauperum, condescendens infirmis ». — Habuit etiam loculos in arliculo necessitatis, utpote quando transibat per Samaritanos. In quo etiam articulo discipulis loculos habere permisit, secundum illud Lucae vigesimo secundo: Quando niisi vos sine saeculo et pera etc.; Glossa: « Non eadem regula vivendi persecutionis qua pacis tempore discipulos informat. Missis quidem discipulis ad praedicandum, ne quid tollerent in via, ordinans praecepit, scilicet, ut qui Evangelium nuntiat de Evangelio vivat. Instante vero mortis articulo, et tota illa gente pastorem simul et gregem jMrsequente, congruam tempori illi regulam decrevit, permiltens, iit tollant necessaria victui, donec, sopita perseculorum insania, tempus evangelizandi redeat ». — Ex his Glossis manifeste apparet, quod modus habendi loculos in Domino in nullo ininuit paupertatem. Sic enim Dominus condescendit infirmitati et necessitati, ut tamen salva esset forma paupertatis et exemplum, quod praecipue monstrare venerat hominibus. luxta quod dicit Apostolus: Factus est pro nobis egenus, ut illius inopia divites essemus, paupertatem scilicet altissimam voluntarie imitando.

3. Ad illud quod obiicitur de Glossa, primae ad Timotheum sexto: Ilabetites alimenta etc., ubi dicitur, quod non sunt oinnino abiicienda temporafia; dicendmii, quod intelhgit de abiectione temporalium quantuni ad usum, non quantum ad dominium. Nam usus temporalium necessarius est vitae humanae, qui tamen haberi potest absque dominio et proprietate, sicut patet in pauperibus, qui nihil proprietatis habent. — Et quod iste sit intellectus, patet per illud loc), esl apud Strabum et Lyranum ut ordinaria. Respicitur in

sequitur in Glossa immediale, ubi subdit, quoti « habentes alimenta el quibus tegamur, his contenti simus; qui ultra tendit nialum invenit». Esse igitur contentum usu tegumenti et alimenti est modus perfectae virtutis. El sic Glossa debet intelligi, nec hoc repugnat altissimae paupertati. Qui autem sic vellet temporalia abiicere, ut nec vellet alimenla suscipere nec operimentum habere, non operaretur perfecte, sed stulte. Et lioc vult Glossa illa insinuare.

4..d illud quod obiicitur de Glossa, secundae ad Corinthios octavo: Si volunlas prompta est etc.; Glossa: « ut necessarja retineal »; dicendum, quod Glossa illa truncala est, quia statim sequilur: «Non hoc dicitur, quin lioc melius esset, scihcet lotum dare; sed ii)firmis timet, quos sic dare nionet, ut egestatem non patiantur ». Ex quo apparet, quod Glossa illa potius fncit ad contrarium quam ad proposituni, si sano oculo et recto inspiciatur.

5. kd illud quod obiicitur, quod qui sic universiditer omiiibus abrenuntial tentat Deuni; dicendum, quod falsmn est, tum propter divina proniissa, tmn projiter plurima remedia, quae haberi possunt, tum propter exempla, quibus manifeste videmus, quod tales pauperes suslentantur. Ex quo manifeste colligitur, si obdurati non sumus, quod talis modus abrenuntiandi divinitus inspiratus non facit tentare Deuin, sed sic abrenuntians divinis promissionibus securus innititur; quin polius ille Deum tentat, qui de divinis proniissis dubitat. Propter quod Hieronymus super illud: Nonm anima plus est quam esca? « In promissis Veritatis nemo dubitet; sit liomo quod esse debet, et mox adduntur ei omnia, quem facta sunt omnia». — Qui igitur de "'hoc dubitat, sicut filii Israel, Deum tentat, qui dicebant: Numquid poterit Deus parare menam in deserto? His autem non debent viri perfecti conformari, sed potius.postolis; de quibus dicitur secundae ad Corinthios quarto: Aporiamur, sed non d£stituimur; Glossa: Aporiamur, id est, pauperes sunius adeo, ut necessaria desint; sed non destituimur a Deo omnino, quia Deus pascit nos ». Et quod illud extendatur non solum ad Apostolos, verum etiam ad eorum imitatores; apparet per illud quod dicitur ad Hebraeos ultimo: Sint nwres sine avaritia, contenti praesenlibus. Ipse enim dixil: Non te deseram wque derelinquam; ibi Glossa: « Ipse Dominus omnipotens dixit ad lesum Nave: Non te deseram, quin dem necessaria; neque derelinquam, derelinqueretur ille qui fame periret; sed quia hoc non est, non sit homo cupidus. Hoc post mortem Moysi dixit losue, hoc etiam dicit omni speranti in se, sicut losue. Haec enim nobis promittit, si in illo spem nostram ponamus, noii tenacibus, non cupidis, sed sperantibus in eum. Et quia poterat illis videri, quod ad losue tantuiii fieret ista promissio, ad hoc Apostolus respondet dicens, quod nos iuvabit, sicut iuvit illum, quasi dicat: iion est dubitandum de promissione, quia Lesus Christus, qui heri, id est in praeterito, adiuvit losue, et ipse hodie, id est in praesenti, adiuvat nos et alios fideles, el adiuvabit in futuro in sascula, id est sine fine ».

6. Ad illud quod obiicitur, quod virtus consistit circa medium; dicendum, quod illud est verum quantum ad ea quae sunt necessitatis, sicut est largitas; sed fallit in liis quae sunt supererogationis, sicut est consilium paupertatis et castitatis. Talium eniin perfectio magis attenditur secundum perfectam configurationem ad Christum et divinae dilectionis modum, qui est, ut Deus super orania diligatur, quam secundum superfluum et diminutum circa exterius obiectum. — Et quod illud sit verum, patet Ambrosium, in libro de Officiis quasi circa principium, ubi dicit sic: « Officium omne aut est mediuni, aut perfectum est; quod Scripturarum aucto- Lyrano ut inlerlinearis et a Petro Lombardo (in hunc loc.):

ritate probaro possumus. Habemus eniin in Evangelio: Si vis ad vilam ingredi, serva mandata. Non homicidium facies etc. Haec sunt media officia, quibus aliquid deest. Si vk perfectus esse, vade et vende omnia, quae habes, et da pauperibus, et ubi diligendos inimicos et orandum dicit pro caiumniantibus et persequentibus nos, si volunius perfecti esse. Hoc est perfectum officium, quod catorthonia dixerunt Graeci, quo corriguntur omnia, quae aliquos potuerunt lapsus liabere ». — Largitas igitur, quae tenditur secundum oflicium perfectum, tribuit totum. Unde in eodem libro, in tractatu de liberaliLate: « Liquet, debere esse modum liberalitatis, ne fiat inutilis largitas, cuius sobrietas est tenenda ». De quo modo subiungit: « Modus liberalitatis tenendus est, ut quod bene facis, id quotidie facere possis, ne subtrahas necessitati quod indulseris effusioni. Potuit enim donare loseph totas Aegypti opes, effundere thesauros regios, noluit tamen de alieno effusus videri. Maluit frumenta vendere quam donare esurientibus, quia, si paucis donasset, pluribus defuisset ». Sed hoc spectat ad officium medium, secundum quod ipse alibi dicit, tractans in eodem hbro illud Apostoli: Non ul aliis sit refectio, vobis autem augu.slia: « Advertimus, quemadmodum benevolentiam et liberalitatem et modum comprehendit et frurtum atque personas, ideo modum, quia imperfectis dabat consilium; non enim patiuntur angustias nisi iraperfecti ». — Verum quia perfectioni non repugnat modum tenere, si quis dispenset bona Ecclesiae; ideo subiungit: « Sed si quis nolens Ecclesiam gravare, in sacerdotio constitulus aliquo aut minislerio, non totum, quod habet, conferat, sed operetur cum honestate, quantum olBcio sat est; non mihi imperfectus videtur ».

Ex dictis igitur colligitur, quod licet virtutis secundum statum communem. et officium medium sit tenere medium, perfeclionis tamen evangelicae est rehnquere totum. Si tamen in communi ahquid habeatur, ut dispensetur, hoc non facit imperfectum; nec totum universaliter relinquere dicit excessum, quia hoc spectat ad perfectum officium, ut patet ex his quae dicta sunt, et ex hoc quod Ambrosius praemittit in praecedenti capitulo, ubi sic ail: « Ceterum Dominus non simul vult elTundi opes, sed dis[)ensari, nisi forte, ut Eliseus, boves suos occidit et pavit pauperes ex eo quod habuit, ut nulla cura teneretur domestica, sed rehctis omnibus, in disciplinam propheticam se daret ». Si ergo pro disciplina prophetica sunt omnia rehnquenda, multo fortius pro perfectione evangelica.

7. Ad illud quod obiicitur, quod omnia dispergere est prodigalitas; dicendum, quod tunc est prodigahtas, quando omnia disperguntur pro vanitate, non autem, quando dantur pro utilitate; et sic est de evangelica paupertate, quia, sicut dicitur Marci decimo, Dominus ccntuplum restituet in praesenti cum tribulationibus, et iri futuro vitam aeternam. Secus autem est de universali retentione omnium. Illa non fit pro spirituali utihtate, sed magis pro terrena cupiditate; ideo non est simile hinc et inde.

8. Ad illud quod obiicitur de illo qui alii subfacit et inducit eum in paupertatem involuntariam. Qui autem subtrahit sibi voluntarie facit et in paupertatem voJuntariam se inducit; ac per hoc, sicut argumentum illud non valet: paupertas involuntaria non est laudabilis, ergo nec vqluntaria; sic non cogit ratio praedicta. — Ahus eliam defectus est in argumento praedicto. Procedit enim per suppositionem falsi, pro eo quod omnibus universaliter abrenuntians necessaria omnino sibi non subtrahit, quia divinae providentiae regimini se committil et multos vivendi modos et quaerendi necessaria sibi relinquit.

9. Ad illud quod obiicitur, quod se exponit periculo famis; dicendum, quod falsum est, sicut omnino apparet ex praedictis et manifeste colligitur ex omnibus temporibus retroactis. Nusquam enim et nunquam legitur, quod aliquis volens in paupertate Deo servire pro defectu cibi fame perierit. Et hoc est quod dicit Augustinus in tractatu quodam de Oratione dominica: « Neque enim deesse quotidianus cibus potest iusto, cum scriptum sit: Non occidet Dominus fame animam mft; et iterum: luniorfui. secutionibus et in saeculo futuro vilam aeternam. Cfr. Matth. 19,

etenim senui, et non vidi iustum dereliclum; et iterum: Quaerentibus regnum Dei et iustitiam eius omnia promittit apponi; et iam cum Dei sint omnia, hatjenti Deum nihil deerit, si Deo ipse non desit. Sic Danieli in leonum lacu iussu Regis incluso prandium divinitus procuratur, et inter feras esurientes homo Dei pascitur. Sic et Ehas in fuga, corvis ministrantibus, et volucribus cibum apportantibus, nutritur. 0 humanae mahtiae detestanda crudehtas! Ferae parcunt, aves pascunt, et homines insidiantur et saeviunt ». — Ex his manifeste coUigitur, quod non est periculum, sed refugium, spretis omnibus, totaliter se dedicare ad Deum colendum.

Articulus II. De paupertate quooul mendicitatem

Consequenter est quaestio de mendicitate, et quaeritur, utrum mendicare pro Christo sit christianae perfeclionis; et voco mendicare eleemosynam quaerere seu de quotidianis eleemosynis vivere. Et quod non, videtur:

1. Prirao auctoritate Psalmi: Timere Dominum omnes Sancti eius, quoniam non est inopia timenaa- tibu cum: STgo nou stant simul esse inopem et,. t timere Deum. ctum nec semen eius quaerens panem: ergo qui panem quaerit non est iustus nec semen iusti.

2. Item, Psalmus: Nutantes transferantur filii eius et mendicent; sed nihil, quod Psalmista i.n Dei spiritu loquens imprecatur in poenam, spectat ad perfectionem evangelicam seu perfectam iustitiam; mendicare est huiusmodi: ergo etc. mus panem nostrum quotidianum in oratione dominica; dicendum, quod hoc potius facit ad oppositum quam ad propositum. Ex quo enim quotidie petimus panem diurnum, nec petimus quod habemus; manifestum est, quod evangelicae perfectionis est quotidiano victu esse contentum. Quod quia non potest videri perfectio in cordibus avarorum, Dominus ad hoc non solum induxit consiliis sapientiae, verum etiam exemplis naturae et oraculis gratiae, ut sic saltem per illud triplex testimonium paupertatis consilium firmiter comprobetur sicut totius perfectionis evangelicae altissimum et stabile fundamentum.

3. Item, Ecclesiastici quadragesimo: Fili mi, in vita tua ne indigeas; melius est enini mori quam indigere: ergo meUus est esse mortuum quam mendicum.

D. Item, Actuum vigesimo: Beatius est magis da?-e quam accipere; sed dare eleemosynam non facit hominem pervenire ad perfectionem evangelicam: ergo multo minus nec accipere.

6. Item, Lucae duodecimo: Vcndite quae possidetis; Glossa: « ut, omnibus pro Deo semel spretis, postea Ifibore manuum operemini unde vivatis, vel eleemosynam faciatis »: vivere igitur de proprio labore et eleemosynam facere spectat ad evangelicam perfectionem: ergo oppositum eius, scilicet mendicare et de alieno labore vivere, est contrarium perfectioni evangelicae.

7. Item, primae ad Thessalonicenses quarto: Nullius aliquid desideretis; Glossa: « Nullius aliquid desideretis, nedum rogelis, vel tollatis ». Si ergo plus cst rogare vel petere quam appetere, et primum tanquam illicitum ab Apostolo prohibetur, scilicet desiderare vel appetere quod est alterius: ergo multo fortius petere.

8. Item, primae ad Thessalonicenses quinto: « Rogamus vos, ut noveritis eos qui lahorant inter vos et praesunt vohis in Domino; Glossa: « Sicut divitiae negligentiam pariunt salutis, sic egestas, dum saturari cupit, a iustitia declinat »; sed quod facit declmare a iustitia non pertinet ad perfectionem evangelicam: ergo etc.

9. Item, secundae ad Thessalonicenses tertio: Si quis non vult operari, non manducet; Glossa: « Vult Apostolus, servos Dei corporaliter operari, ut habeant unde vivant, et non compellantur egestate hecessaria petere »; sed hoc est mendicantium: ergo servorum Dei non est mendicare, secundum Apostolum.

10. Item, eodeni capitulo super illud: Ut formam daremus vohis; Glossa: « Qui frequenter ad alienam mensam convenit, otio deditus, necesse est, ut aduletur pascenti se »; sed adulari est contrarium veritati et perfectioni: ergo etc.

11. Item, Causa duodecima, quaestione prima, Videntes, dicit Urbanus Papa, quod « episcopi omnibus communi vita vivere volentibus minislrare cuncta necessaria debent, prout melius poterunt, ut nemo in eis egens inveniatur ». Et post: « Si aliquis exstiterit modernis aut futuris temporibus, qui hoc avellere nitatur, iam dicta damnatione feriatur »: ergo conlra canonicas sanctiones est, quod aliqui vivant vita communi in Ecclesia, egendo et mendicando in ea.

12. Item, de Consecratione, distinctione prima inhibetur, ne ecclesia consecretur, nisi prius dotetur: ergo si ecclesia non debet consecrari, nisi habeant unde sustententur qui in ea ministrant, multo fortius nec aliqua religio inslitui detet sine [wssessione sustentaliva.

13. Item, in iure civili inhibetur, quod validi non mendicent, lege de Mendicantibus validis; sed magis debet esse ordinata Ecclesia quam respublica: si ergo, quod validi mendicent, est contra rectam gubernationem reipublicae, multo magis est contra sublimilatem perfectionis evangelicae.

1 4. Item, hoc ipsum ostenditur ratione. Mendicare est opus indilTerens; sed indifferens non fit opus perfectionis per additionem finis, sicut apparet manifeste in aliis operibus, ut ire ad ecclesiam et facere eleemosynam: ergo etc.

15. Item, perfectionis est gratis et liberahter servire et obligationes peccatorum refugere; sed qui eleemosynam recipit obligat se ad interveniendum pro peccatis alienis: si ergo obligatio huiusmodi perfectioni non consonat, ergo etc.

16. Item, huiusmodi qui mendicant ex professione aut hoc faciunt, quia pauperes, aut quia praedicatores. Si qaa. pauperes: ergo omnes pauperes, qui mendicant, perfecti sunt, quod est contra Augustinum in libro de Opere monachorum, qui reprehendit monachos mendicantes et nihil operari volentes. Si quia praedicatores: ergo nullus inter eos mendicare debet, qui non praedicat; cuius contrarium videmus tota die.

17. Item, praedicare esl quid spirituale; sed qui spirituale dat et temporale accipit similis est Giezi, qui pecuniam accepit a Naaman obtentu beneflcii spirituahs prius sibi exhibiti; hoc autem est damnabile: ergo damnabile est praedicatori mendicare: ergo non est perfectionis evangehcae.

18. Item, perfectorum est abstinere ah omni mala specie; sed hoc est mala species, quod praedicatores temporalia petant, quia in hoc sunt similes pseudo-praedicatoribus: ergo etc. vitam ducens sit in chiistiam religione indigens; sed omnis

praedicando, aut non habent. Si non. habent: ergo male faciunt praedicando, ergo nil merentur; si habent; sed qui habent auctoritatem possunt petere potestative: ergo tales mendicando iniuriantur auctoritati praedicationis Evangelii: ergo in hoc non sunt perfecti, sed impii.

20. Item, tutius et perfectius est sequi viros probatiores et sapientiores; sed viri probatissimi et sapientissimi in religionibus fuerunt Basilius, Benedictus, Augustinus, Hieronymus, Gregorius, Hilarius et Paulinus; sed tales sic sua reliquerunt, quod commimia possederunt, nec mendicasse leguntur: ergo modus iste mendicandi de novo introductus per Dominicum et Franciscum videtur esse superstitiosus et vanus, cum stultum videatur sensum et spiritum duorum pauperum hominum praeponere tantae sapientiae et subHniitati Sanctorum praecedentium et doctorum.

Sed contra: 1. Matthaei decimo: Nolile possidere auruni neque argentum neque pecuniam in zonis vestris neque peram m via neque auas tunicas nec calceamenta; Glossa: « Nec ipsa necessaria nec cellarium secimi vehant; niliil praeter indumcntum, quo quis contentus esse potest». Sed in hoc traditur forma perfectionis ipsis Apostolis, et quod perfectionis est perfectum est imitari: ergo ta- Uter per mundum ire spectat ad perfectionem evangelicam. Sed hoc est mendicare et vivere de eleemosyna: igitur hoc spectat ad evangelicam perfectionem.

2. Item, Marci sexto: Praecepit eis, ne quid tollerent in via, neque panem neque in zona aes; aut igitur praecepit hoc eis tanquam praelatis, aut tanquam perfectis. Si tanquam p7-aelatis: ergo ad illud adhuc praelati essent astricti; quod manifeste falsum est. Praecepit igitur hoc eis tanquam viris perfectis; sed perfectio proponitur communiter omniergo sic vivere spectat ad perfectionem evangelicam.

3. Item, Lucae nono: Nihil tuleritis in via neque virgam neque peram neque panem neque pecuniam; Glossa: « Virgam non ferre est non esse sollicitum de his quae necessaria sunt humanae sustentationi, quia haec debentur praedicatoribus »; si ergo excludere sollicitudinem de necessaria sustentatione, hoc Dominus persuasit Apostolis, quos etiam ad praedicandum inter infideles misit; multo fortius, cum praedicatur Evangelium fidelibus, perfectionis est de huiusmodi non esse sollicitum, sed victu et vestitu sibi dato esse contentum.

4. Item, Lucae nono: Quicumque susceperil puerum in nomine meo; Interlinearis: « pauperem »; et alia Glossa: « Qui imitatorem Christi recipit Christum recipit »: ergo cum suscipitur pauper imitans Christum, suscipitur Christus. Si ergo perfectionis evangelicae est esse pauperem et Christi imitatorem; perfectionis evangelicae est in tali paupere pro Christo suscipi velle. Si igiturhic -Tiendicando petit, a perfectione evangelica non recedit.

5. Item, Lucae decimo: Nolile portare sacculum neque perani; Glossa: « Tanta debet praedicatori esse fiducia in Deo, ut praesentis vitae sumtus, etsi non praevideat, sibi tamen non defecturos certissime sciat, ne, dum occupatur mens ad temporaha, minus praedicet aeterna». Ad expeditiorem igitur praedicationem veritatis facit, quod quis temporalia non praevideat sibi, sed exspectet sibi ab aliis dari, cum necesse habuerit: ergo talis modus vivendi consonat veritati et evangelicae perfectioni.

6. Item, Lucae decimo sexto: Facite vohis amicos de mammona iniquitatis, ut, cum defecerilis, recipiant vos in aere?'na tabernacula; Glossa: « Non quoslibet pauperes, sed eos qui possunt in aeterna tabernacula recipere »; sed tales sunt pauperes spituum: erCjO perfectionis esl petere sumtus; hoc cst mendicare:

dum divinum consilium est, quod elccmosynae talibus pauperibus dentur et quod ab eis suscipiantur. Sed quod divino consilio consonat perfectioni evangelicae non repugnat: ergo etc.

7. Item, llieronymus adversus Aigilanlium, tractans praemissum verbum, dicit: « Num isti pauperes, intor quorum sordes et illuviem corporis flagrans libido douiinatur, possunt habere aeterna tabernacula, qui nec praesentia possident ncc liitura? Non enim simpliciter pauperes, scd pauperes siiiritu beali appellantur, de quibus scriptum est: Ihalus qui intelligit super egenum et pauper'em, in liic mala liberabit eum Dominus. In vulgi pauperibus sustentandis noquaquam intellectu, sed eleemosyna opus est; in sanctis pauperibus beatitudo est intelligentiae, ut ei tribuas, qui erubescit accipere, et dum acceperil, dolet, metens carnalia el seminans spiritualia ».

8. Item, secundae ad Corinthios octavo: Veslra abundanlia illorum inopiam siippleat, iit et illorum abundantia vestrae inopiae sit supplemmtum; Glossa: « Vestra abuiulantia terrenorum suppleat illorum inopiam, ut e converso abundantia meritorum tuorum spiritualium, qui divinis vacant, vestrae sit inopiae supplementum ». Si ergo hoc spectat ad perfectionem dominici corporis, quod niembra sibi communicent in ratione dati et accepti; ad perfectionem Ecclesiae et Evangelii facit, quod pauperes iusti, sustentationem petant et accipiant a divitibus mundanis et imperfectis. — Si dicas, quod possunt accipere, sed non petere; hoc nihil est, quia divites mundani possunt petere orationes virorum spirituahum ad relevandum inopiam meritorum suorum: ergo versa vice possunt pauperes spirituales [letere eleemosynam corporalem ad sustentationem corporum.

9. Item, hoc ipsum ostenditur exemplo Cliristi. e Psalmus: Ego aulem mendicus sum el pauper; Glossa: « Hoc dicit Christus de se: Ego mendicus sunt iii forma servi. Mendicus est ([ui ab alio petit, pauper e?,i qui sibi non sullicit ». Sed constat, quod hoc non intelligitur de (hristo quantum ad dona sive bona spiritualia, quia compreliensor et omnis gratiae plenus erat: ergo inlelligitur qiiaiitum ad bona temporalia, igilur quaiitum ad illa mendicus erat et ab alio petebat.

10. Item, 1'salmus: Persecutus est hominem inopem et mendicum; Glossa: « scilicet Cliristum. Pauperes [)ersequi sola saevitia est, alii vero pro divitiis et lionoribus interdum Imiusmodi patiuntur».. Aut ergo dicitur Christus mendicus, quia mendicabat a Patre, ant quia mendicabat ab liomine. Si quia mendicabat a Patre; ergo omnes homines sunt mendici, tam divites quam pau[jeres: ergo sic Christum persei[ui iion fuisset sunima saevitia; si quia mendicabat ab hominibus, habemus propositum: ergo etc.

1 1. Item, Marci undecimo: Circumspcctis omnibus, exiit in Bethaniam; Glossa: « Si quis eum hospitio susciperet; tantae eniiii [laupertatis fuit et ita nulli adulatus, ut iii tanta urbe nullum hospitium inveniret »; sed constat, quodsi voluisset hospitium conducere, quod invenisset ad conducendum: ergo circumspiciebat tanquam pauperculus et mendicus.

1 2. Item, Lucae decimo nono: Zachaee, festinans descende, quia hodie in domo tua oportet me manere; Glossa: « Non invitatus invitat »; sed invitare alium ad hoc, quoil eum recipiat hospitio, nihil aliud est quam mendicare ct [letere; ergo etc.

13. Item, loannis quarto: Da milii bibere; Augustinus in originali, homilia decima quinta super loannem: « In omni re, quam Christus gessit ut homo, hominibus in se crediluris praebebat exempluni »; el posl: « Petit bibere et promittit bibere, eget quasi accepturus et promittit tanquam satiaturus ». Sed constat, quod potu epirituali non egebat, quia illum promittebat: ergo corporali potu egebat et illum postulabat. — Sed obiicies Glossam quasi contrariam, quae dicit: « Licet Lesus post fa tigalionem sitire posset, tamen hunc potum non exigit »; sed hoc intelligitur, quod principaliter hunc potum non petebat, ne Glossa facto contradicat.

14. Item, Hieronymus ad Rusticum: « Quid Samaritana vilius? Ipsa tamen non solum credit Messiam, quem cognoscit ad fontem, sed et, Apostolis ementibus cibos, esurientem reficit lassumque sustentat »: ergo videtur, quod Christus ab illa fuerit sustentatus corporaliter.

15. Item, sicut evangehca narrat historia, Christus invitatus a Pharisaeis comedebat cum eis: aut ergo sicut dominus, aut sicut pauper. Si tanquam dominus: ergo non dedit exemplmn paupertatis; si tanquam pauper; sed hoc est mendicare: ergo etc.

1 6. Item, ad hoc cst exemplum Sanctorum. Ad Hebraeos undecimo dicitur in laude Sanctorum: Ciixumierunl in melotis, inpellibux mprinis, egenles etc.; sed taliter circumire est mendicare: ergo etc.

17. Item, est exemplum de Elia, tertii Regum decimo septimo, de quo Augustinus in quodani sermone: « Numquid Deus defecerat pascere servum suum Eliain? Nonne illi cui deerant homines ministrabant alites? Ostendit ergoDeus, quia,unde voluerit et quando voluerit, pascere servos suos potest; et tamen, ut posset eum religios;i vidua pascere, fecit eum egere ».

18. Item, ad hoc est exemplum discipulorum loannis Evangelistae, de quibus in eius legenda dicitur, quod vendentes omnia, quae habere potuerunt, dederunt egenis; et post subditur, quod tentati sunt, quia se in uno pallio viderant egentes, servos autem suos divites atque fulgentes ».

19. Item, exemplum discipujorum Pauh; unde Chrysostomus de laudibus Pauli «: « Paulus pecunias non possedit; nam et ipse hoc testatur: Usque ad hanc, inquit, hora.m et esurimus et silimus, nudi sumus et colaphis caedimur et instabiks sumus; et quid dico pecuniam, cum ille quidem necessarium saepe non haberet cibum nec quod circumdaret indumentum »? Et sequitur: « Discipuloruin quoque illius plurimi pauperes, imperiti ac totius eruditionis extranei, in fame et egestate viventes, ignobiles » etc: ergo discipuli Pauli fuerunt mendici.

20. Item, ad hoc est exemplum de beato Benedicto, de quo legitur in secundo Dialogorum quod per triennium fuit in specu, nihil omnino operans, sed Romanus quidam monachus sibi panem ministrabat; et constat, quod Benedictus in hoc non peccabat.

21. Item, exemplum de sancto Alexio, qui fuit vir niir;>e sanctitatis, in cuius legenda legitur, quod cum esset filius ditissimi Romani, contempto patrimonio, ivit mendicando per mundum.

22. Ilem, exemplum de sancto Dominico, qui in morte sua imprecatus est maledictionem omnibus, qui in ordinem suum possessiones conarentur inducere: ergo volebat, quod de eleemosynis viverent, iuxla quod ipse vixit.

23. Item, ad lioc est exemplum de beato Francisco, qui non solum mendicavit et mendicare consuluit, sed etiam mendicationem suam miraculis confirmavit; sicut patuit in nautis, quos ciborum suorum reliquiis satiavit et satiatos liberavit; et per regulam a summo Pontifice approbatam confirmari fecit, in qua dicit, quod « fratres, in paupertate et

liuinilitate Domino famulantes, vadant pio eleemosyna confidenter » elc.

24. Item, (Jregorius, in Moralibus, su[jer illud lob: Nocles lahoriosas enumeravi mi/ii: « ElecU Conditori rerum serviunt et saepe rerum inopia coangustantur; per amorem Deo inliaerent, et tamen subsidiis praesentis vitae egent ». Egere igitur subsidiis praesentis vitae competit Sanctorum perfectioni.

25. Item, Hieronymus, in epistola quadragesima prima ad quendam virum hospilalem: « Multus a te per insulas DiJmatiae Sanctorum numerus sustentatur; sed nielius faceres, si et ipse sanctus inter Sanctos viveres ». Ergo melius est de eleemosynis vivere quam eJeemosynas dare.

Item, iioc ipsum ostenditur rulione.

26. Qualis esl habitus, talis est et actus; sed omnino pauperis, secundum quod pauper, actus est egere et mendicare: ergo si esse pauperem bonum est, mendioare pro Christo laudabile est et perfectum.

27. Item, mendicare non prohibetur lege naturae nec lege Scripturae nec lege gratiae; sed quod non est prohibitum, per obedientiam impositum, etFicitur laudabile et meritorium, maxime si sit diflicile et onerosum: ergo si aliqui ex professione habeant niendicare, cum hoc ex obedientia faciant, erit eis laudabile et perfectum.

28. Item, Ecclesia imponit in poenam satisfactionis mendicationem temporalem, vel etiam perpetuam; sed hoc non imponeret, nisiesset satisfactorium; sed qui ad opus satisfactorium voluntarie se astringit perfecte agit: ergo qui pro Christo semper devovit niendicare in hoe agit perfecte et laudabiliter.

29. Item, contemptus sui est perfectionis, et maior contemptus maioris perfectionis; sed qui pro Christo mendicat maxime se ipsum contemnit et abiicit: ergo laus perfectissime agit.

30. Item, plus placet Deo paupertas voluntaria quam involuntaria: ergo et mendicatio ex illa paupertate procedens magis est Deo placita; sed prima potest esse laudabilis et meritoria: ergo multo magis secunda.

31. Item, qui servit alicui domino meretur sustentari ab illo; sed qui omnibus abrenuntiat et consilia implet maximo Domino servit: ergo talis maxime nieretur a Domino suslentari, ergo et a servis Domini. Si ergo pauper voluntarius est, hoc ipso quod talis si eleeniosynam ijetit, iuste petit.

32. Item, qui dat maiora potest recipere minora; sed pauper orans im)endit misericordiam spiritualem: ergo niulto fortius potest recipere eleemosynani corporalem.

33. Iteni, praedicans ex auctoritate potest recipere sumtus potestative: ergo praedicans ex subauctorilate et commissione seu demandatione petere potest supplicative.

34. [tem, qui servit alteri iuste sustentatur ab illo; ergo qui universali Ecclesiae deserviunt iuste sustentantur ab universo mundo: ergo si qui sunt, qui verbo et exemplo per mundum discurrendo deserviunt p<jpulo christiano, inerito sustentationefti petere possunt ab ipso.

35. Item, si licet reci[)ere maius, multo fortius Ucet recipere minus; sed pauperibus religiosis, qui propriis renimtiaverunt, licet recipere amphssimas possessiones; ergo multo fortius licet recipere diurnas sustentationes. Alioquin monstruosum videtur dicere, quod liceat recipere centuni marcas auri, et non liceat recipere centum fi-usta paiiis. — Si dicas, quod licet accipere, sed non licet petere; hoc nihil prorsus est, quia pet.ere ordinatur ad accipere et proi)ter illud ost; et sicut plus est dare quam promittere, sic plus est recipere quam petere. Sed constans est, quod quidquid licet dare licet promittere: ergo quidquid licet accipere licet petere.

36. Item, si amicus petit ab amico suo donum, contra nullam legem agit, nec iste petendo, nec ille dando, nec iste rursus accipiendo; sed lex caritatis et amoris divini est magis communicativa quain lex sociahs; ergo si quis petat sibi aliquid dari amore Dei, in nullo olTendit nec in aliquo a perfectione recedit.

37. Item, indubilanter licet petere aliquid, in cuius donatione potior fit conditio dantis; sed qui dat aliquid pro Deo feneratur Domino et temporale commutat pro aeterno et ad opus virtutis nobilissimae se exercet, sciUcet pietatis. Ergo si haec omnia eveniunt ei qui donat ratione postulantis, pauper, qui eleemosynam petit, potissime facit secundum legem caritatis; ergo a perfectione in nullo recedit.

• Aristot., II. lilhic. c. 3: Circa id (uod difllcilius esl semper

Mendicalio, quae fil pro Chrislo imilando, velpro Chrislo evangelizando, vel utroque modo, iion est culpanda, immo est perfectionis erangelicae.

Rkspondeo: Ad praedicloruiii iiitelligenliaiii iiodus est, cuiii quis niendicat noii sdIumi, quia pauper, veruin eliam (]uia iialjet infmnitatem, vel debililatem, vel ulrmmjue. Ilic auteni inodus iiiiserabilis est et tolerabilis, sed per patientiain bonaiii (it meritorius el laudabilis; sicut legitur Lucae decimo sexto de Lazaro, quod eral quidam mendicus nomine Lazarus, qui iacebat ad ianuam divitis ulceribus pknus; et [X)St subditur, <oi mortuu.s est mendicus et porlatus est ab Angelis in.linum Abrahae. De divite autein dicitur, qu(xl sepultus est in inferno. Ex quo colligitur, quod mciidicitas, etiam ex necessilate veniens, occasio ducliva est in viam salutis aeternae; iuxta quod dicit (iregorius, quod mala, quae nos liic premunt, ad Deum ire compellunt.

Secundus modus mendicandi est ex oitiositate cM/pote; ct tiic esl, cum quis mendicat vel pro olio fovendo, vel pro lucro cumulando, vel utroque modo. Et hic, inquaiii, modus vituperabilis est in oranibus taliter mendicantibus. De quibus dicit Ambrosius iii libro de OfTiciis: « Pelitionis causa veniunt validi, veniunt nullam causam nisi vagandi hatenles, et volunt subsidia evacuare pauperum, exinanire sumtum; iiec exiguo contenti, maiora quaerunt, ambitu vestrum captantes petitionis suffragium, et natalium simulatione licitantes incrementa quaesluum ». Licet autein in omnibus merito debeat reprehendi, reprehendendus esl tanien potissime in eis qui habent speciem sanctitatis. De quibus dicit Augustinus in libro de Opere monachorum: « Nullo niodo decet, ut in ea vita, ubi senatoros fiunt laboriosi, ibi fiant opifices otiosi; et quo veniunt, depelictis deliciis suis, qui fuerunt praediorum (tomini, ibi fiant ruslici delicali ». Et post ad reprehendendum eorum otium et quaestum subiungit; «Calmonachorum usquequaque dispersit, circumeuntes provincias, nusquam missos, nusquam fixos, nusquam stantes, nusquam sedentes; ahi membra martyrum, si lamen martyrum, venditant; alii //w6a'<w et phylacteria sua magnificant; alii parentes vel consanguineos sims in illa vel in illa regione se audisse vivere et ad eos pergere mentiunlur; et omnes petunt, omnes exigunt aut sunitus lucrosae egestatis, aut siinulatae pretium sanctitatis». — tales multum inveliitur beatus Augustinus iii Ubro de Opero monachorum, pro eo quod pigritiam non tantum in se ipsis meiidicando fovebant, veruin etiam praedicando aliis suadebant, male intelligentes Evangelium, ubi videtur insiniiare, quod non sil ab lioininibus, sicut nec ab avibiis, lalMrandum; et peius exponentes Apostoluiii, iibi persuadet fratribus operari, dicentes, esse intelligendum illud de labore spirituali, iion corporali. Et quia in hoc se ipsos decipielianl et alios, ideo reprehendit eos Augustinus et mullipliciler ostendit contrariufn per lotum hbrum de Ojjeie monachorum, qui lotus est contra illos qui approbant hunc secundum mendicandi modum. Unde (le talibus dicit: « Qui tanquam conservatricem Evangelii praedicantes erant pigritiam, tanquam praevaricatricem accusantes misericordiaiii. Utinam isti, qui vacare volunt manibus, oinnino vacarent et linguis! iNcque eniiii tain muilos ad imitationem invitarent, si eis etiain non tantum exempla pigra, veruin etiain inuta (iroponerent. Nunc autem contra Apostolum Christi recitant Evangelium Christi. Ita enim mirabilia sunt opera pigrorum, ut impedire velint Evangelio quod Apostolus ideo praecepit et fecit, ne impediretur Evangehum ».

Tertius autem modus mendicandi est ex supererogatione iustitiae; et hic est, cum quis mendicat pro Christo imitando, vel pro Christo evangeliproximi et cultum Dei. Nam in his tribus potissime debemus Chrislum imitari. Quod quidem facit qui voluntarie mendicat pro nomine Christi, ut se ipsum vilificel et humiliet, ut proximum suum aediftcet et provocet ad pietatem, et ut vacet Deo libera mente.

deposila oiririi saeculi sollicitudine. Et de talibus Augustinus, in quodam sermone quadragesimali: « In isto tempor'e, quantum commendat Deus opera misericordiae, ipsos Sanctos suos egere fecit, ut, cum fuerint facti amici Dei, de mammona iniquitatis recipiant et ipsi amicos suos in aelerna taberna,- cula, id est, ut, cum servi Dei pii, dum iugiter Deo vacant, aliquoties indigent, illi qui habent mundi divitias eleemosynas largiantur; et quomodo illos participes faciunt in terrena subslantia, sic cum illis partem habere merebuntur in vita aeterna». — Ex quo apparet, quod tahs raendicatio laudabilis est, quae fit pro Christo imitando.

Similiter et ea, quae fit pro Chrislo evangeliquia viam praebet Evangelio, ratione eius praedicatur, a quo praedicatur et cui praedi- '- — yiAlioT& ems quod praedicatur, quia praedicamus mundi contemptum; quod eflicacius suadetur verbo et exemplo quam solo verbo. — A pluribus etiam praedioatur, si praedicantes vivunt de Evange- IJo, quam si compellerentur vivere de sumtu ant labore proprio. — 4 pluribus etiam efficacius suscipitur, dum suscipientes documenta largiuntur beneficia siistentantia. Hoc est quod dicit loannes Chrysostomus super Matthaeum homilia trigesima secunda; « Manifestum est, quoniam discipulos ab eis quibus praedicabant cibari oportebat, ut neque ipsi magna sapiant adversus eos qui docebantur, ut omnia praebentes et nihil accipientes ab ipsis; nec ilU rursus abscindantur despecti ab eis. Deinde, ut non dicant: mendicantes igitur iiibes nos vivere, et verecundentur in hoc, monstrat hoc debitum existens, et operatores eos vocans, et quod datur mercedem nominans. Ne enim, quia in sermonibus est operatio, existimetis parvum beneficium, quod est a vobis. Etenim labores habet hic multos, et quidquid dederint qui docentur, non largientes praebent, sed retributioneni reddentes ».

Quando igitur quis mendicat pro Christo imitando et evaiigelizando secundum formam praescriptam, non solum non peccat, verum etiam implet perfectam iustitiam: priraum, quia mullum debetur sustentatio pauperi iusto Chrutum imitanti; secundo, quia magis debetur tanquam pauperi evangelico, Christum evangeiizanti; tertio, quia maxime debetur pauperi grato, debitum pro gratia humiliter accipienti et humiliter supplicanti, quippe cum sil liber ex omnibus, facil se omnium servum. — Et hoc est quod dicit Augustinus super illud Psalmi: Producens foenum iumenti» elc.. «Producens, inquit, foenum, id est temporalia; iumenlis, id est praedicatoribus, ut de Evangelio vivant qui Evangelium annuntiant; et herbam, id est temporaUa; servituli liominum, id est praedicatoribus, servis hominurai pro Christo. Unde Apostolus: Cum essem liber ex omnibus, omnium me servum feci. Quae servitus est ex caritate, quae facit humiles, qui pro Christo servi hominum fiunt, utilitati fratrum intendentes. Haec sunt iumenta, quibus debetur herba ut merces, quia serviunt. De quibus dicitur: Non alligabia os bovi trituranti; et: Dignus est operarius mercede sua. Debentur enim praedicatoribus temporalia, quia largiuntiir spiritualia. Unde Apostolus: Si seminavimus vobis spiritualia, non magnum est, si carnalia vestra metamus; pro quibus dicitur: Beatus, qui praeoccupat vocem petituri, id est, qui intelligit super egenum el pauperem. Non enim ita debes agere bovi trituranti, ut mendico transeunti. Illi enim, id est mendico, das, quia legitur: Omni petenti da; huic etiam non petenti dare debes. Vide ergo, ne, si sic indigeat railes -Christi, ut petat, te iudicet, id est damnabilem ostendat. Sicut enim dicitur de illo qui te quaerit: Da omni petenti; sic de eo praedicatore, quem tu quaerere debes, dicitur: Desudet eleemosxfna in manu tua, dmec invenias iustum., cui des. Omni petenti ergo, quicumque sit, da, agnoscens in eo cui des, sed multo magig da servo Dei, militi Christi, etiam non petenti». — Ex his igitur manifeste apparet, quod in Christi praedicatore et evangelizatore mendicare non est vitii nec culpae, sed magis perfectionis evangelicae. Unde rationes et auctoritates et exempla concedenda sunt, quae ad hanc partem inducuntur.

Nam Si quis impugnare et improbare velit omnem mendicandi modum in servis Christi, impugnare videbitur non tantum ordinem pauperum, verum etiam ipsum.iimmum Pontificem, qui approbavit hunc vivendi modum; nec etiam tantum ipsum, verum etiam himc magnum coetum SanctorUm > qui raendicaverunt, videhcet Franciscura, Dominicum, Alexium, Benedicluni et ipsum cuneum Apostolorum et Prophetarum; nec non et ipsum Dominum lesum Christum, quem Scriptura non veretur dicere pauperem ct mendicum; cum maiora de ipso di(;at et sentiat fides nostra, scilicet quod pro nobis non tantum pauper et mendicus fuit propter nostrum exemplum, sed etiam nudatus et uilificatus usque ad abiectionis genus extremum, ut exemplum daret perfecte contemnendi mundum. — Postremo, super haec omnia mala subverti videtur universalis Ecclesiae status. Si enim illicitum est per eleemosynarum acceptionem pauperibus Christi accipere vitae sustentamenlum, multo fortius illicitum est accipere aiiiphtudinem et multitudinem possessionum et magnorum redituum. Quis enim ita absurdus est, qui dicat, iicere alicui accipere talentura auri, et non frustum panis? Quodsi hoc verum est; cum universarum ecclesiai'um possessiones, tam in religiosis proprietatem habentibus quam in clericis saecularibus, habeantur per acceptionem eleemosynarum voluntarie et gratis datarum: videbitur ex lioc subverti status universarum ecclesiarum, si eleemosynas accipere vel de eleemos nis vivere, seu in parva quanto- titale seu in magna, ilhcitum iudicetur; nisi forte quis dical, quod licitum esl accipere, sed non est licitum petere. Sed hoc mirum videtur, quod aliquis possit in illud quod maius est, el non in illud quod minus est; et quod aliquod monasterium possit recipere centum millia marcarum in reditibus ab aliquo principe, et unus pauperculus non possit suae indigentiae relevationem suppliciter implorare; et quod aliquis possit ex anycitia petere ab amico, et Christianus non possit ex caritate petere a Christiano; et quod aliquis possit petere aliqua expedientia ad alicuius divitis monasterii seeuritatem et abundantiam, et pauper voluntarius non possit petere vitae sustentamentum; et quod aliquis scholaris possit licite mendicare pro amore proliciendi in cognitione scientiae, quae inllat, ut tandem perveniat ad temporales divitias; et pauper religiosus non possit petere pro amore proficiendi in caritate et humilitate, quae aedificaf, ut tandem perveniat ad vitam aeternam, et cetera consimiha, quae valde videntur absurda. Si ergo haec omnia non parva, sed magna inconvenientia sunt; tenendum est, quod liceat pauperibus sustentari de eleemosynis aliorum, saltem secundum tertium mendicandi modum superius explicatnm.

1...d illud ergo quod primo obiicitur in contrarium, quod non est inopia limenlibus Deum; dicendum, quod duplex est inopia, scihcet corporalis et spiritualis; verbum autem illud de inopia non quacumque, sed spirituali. — Et quod illud sit verum, apparet per illud quod immediate sequitur: Divites eguerunt et esurierunt; constat, quod illud non intelligitur de egestate divitiarum niateriahum; restat igitur, quod inteUigatur de inopia spiritualium, quae licel sit in divitibus, non tamen est in timentibus Deum; quia timor est irdtium sapientiae, de qua dicitur Sapientiae septimo: Venerunt mihi minia bona pariter cum illa etc.

"2. Ad illud quod obiicitur de Psalmo: Non vidi iustum dereiictum etc.; dicendum, quod duplex est panis, scilicet corporalis et spiritualis; verbum autem illud non intelligitur de pane corporali, sed de pane spirituali. Et quod illud sit verum, apparet per Glossam ibidem: iec semen eius quaerens paivm, Glossa: « spiritualem, id est intligere pane verbi Dei, quia verbum Dei semper cum e est». — Potesl etiam liltera sic construi, ut intelligatur: Non vidi iuslum derelictum, nec semen eius quaerens panem vidi derelictum; quia, secimdum quod dicitur ad Hebraeos ultimo super illud: Non te deseram neque derelinquam; Glossa: « Derelinqueretur ille qui fame periret». Vult ergo dicere Propheta, quoJ nec iustum iiec semen iusti vidit fame mortuum; et lioc a paupertate non revocat, sed potius invitat.

3. Ad illud quod obiicitur, ([uod mendicatio est malum, quod imprecatur Psalmista in spiritu Dei impatientia. Prima est meritoria, secunda est demeritoria et alHictiva; el Psalmus intelligitur de secunda, non de prima. Et quod illud sit verum, apparet per texlum, quia dicitur: Nutuntes Iransferantur et eiiciantur; et haec omnia in coactionem et violentiam sonare videntur.

4..d illud quod obiicitur de Ecclesiastico: Fili, in vita tua ne indigeas; dicendum est, (juod iuxla distinctionem praehabitam verbum illud intelligendum est de indigentia spiriluali respectu gratiae, non de corporali respectu sustentationis naturae. Et quod illud sit verum, apparet per Glossam: « A > indigeas, inquit (Jlossa, virtutibus vel bonis morilnis».

5. A(l illud (HKXJ obiicitur, quofl bealius nst inagis dare quain accipere; dicenduin, quod illud est verum, quando acceptio eleemosynae venit ex necessitate vaturae; non autem.quando venit ex supererogatione imtitiae, iuxla distinctionem factam in principali solutione. — Et quod illud sit verum, apparet per illud quod dicitur in libro de Ecclesiasticis Dofjniatibus: « Bonum est facultates cum dispensjitione pauperibus erogare, sed melius, pro intentione sequendi Dominum seinel donare et absolutum a sollicitudine cum Christo egere ». Hoc ipsum dicit Augustinus in libro de Kono coniugali, sicut in praecedenti quaestione allegatum fuil.

6..d illud quod obiicitur de Glossii, Lucae duodecimo, quod omnibus pro Deo.spretis, debent labore manuum operari; dicendum, quod illud est consilium quantum ad primum, quod dicitur: Vendite quae possidetis; quantuin ad secundum autem est solum de bene esse consilii, quod non astringit etiam viros perfectos, illos potissime, qui possunt circa maiora bona occupari. — Et quod illud sit verum, apparet per eandem Glossam, cum subditur: «Unde vivatis, vel eleemosynas faciatis ». Certum est enim, quod illi, qui omnia semel pro Deo dederunt, ad ulteriores eleemosynas faciendas minime astringantur; et ideo illa Glossa non exprimit quod est de essentia et substantia consilii, sed magis secundum bene esse, secundum statum et conditionem aliquarum personarum, quae magis sunt idoneae ad manualiter operandum quam ad aliquid magis arduum faciendum. Nam si aliter diceretur, quod illud esset de essenlia perfectionis.consilii; tunc nulli illud consilium implevissent, nisi qui operati fuerunt manualiter; ac per lioc Aiiostolos alios a Paulo et Barnaba et alios plurimos Sanctorum perfectissimorum, quos non legimus fuisse manualiter operatos, non iudicaremus fuisse perfectos. Verum est utique, quod perfecti(ni evangelicae consonat operatio manualis, si tanien non impediat maiora bona. Unde Glossa super illud: Vado piscari: « Sciendum est, non fuisse prohibitos arte sua licita viclum qusrere, apostolatus integritate servata, cum unde viverent non haberent, et sic illis laborantibus adiicit Deus necessaria, quae promisit ». — Sed quod liic lalmr competat non occupatis circa maiora, manifestum est, quia tunc Apostoli praedicationi minime vacabant. Unde Chrysostomus: « Venit Simon piscari, quia neque Christus continue cum eis erat, neque Spirilus datus erat, neque quid eis commissum erat ttmc, neque quid habentes agere, artem tractarunt». Et ideo ex hoc non habetur, cpiod perfecti teneantur operari manualiter, nisi forte, cum non habent spiritualem et meliorem exercitationem. — Praeterea esto, quod vir perfectus teneretur manibus suis operari, ex hoc tamen non potest inferri, quin pro sui humiliatione et aliorum aedificatione possit eleemosynas humiliter petere pro loco et tempore.

7..d illud quod obiicitur de Glossa, primae ad Thessalonicenses quarto, quod nuUius est aliquid desiderandum nec petendum; dicendum, quod dupliciter potest aliquis aliquid petere ab aliquo: vel propter desiderium alienae rei, vel propter desiderium alienae salulis. Primum prohibet Apostolus tanquam malum et in Lege prohibitum, qua dicitur: Non concupisces rem proximi tui; secundum autem non prohibet, quia lex caritatis hoc concedit, quae mutuis habet beneficiis confoveri et onus alterius facit ab altero supportari. Quid enim tam absurdum est, quam ut credamus, Apostolum denegasse, quod nullus ab altero petat nec beneficium nec auxilium nec solatium misericordiae et pietatis fraternae? — Et quod illud sit verum, apparet per quod dicit Apostolus ad Philippenses ultimo de se ipso, regralians eis de beneficio collato: Nrni quaero datum, sed requiro fructum abundantem in ratione vestra. Secundum enim quod exponit Augustinus decimo tertio Confessionum, datum quaerit qui delectatur praecipue in re accepta; fructum requirit qui delectatur in salute aliena. Haec est verborum Augustini sententia, licet vecba sinf mutata.

8. Ad illud quod obiicitur de Glossa, primae ad Thessalonicenses quinto, quod egestas facit a iustitia declimire; dicendum, quod sicut divitiae non sunt in culpa, sed cupiditas divitiarum; sic egestas in culpa noi; est, sed impatientia egestatis; quam qui habet a iustitia declinat, dum fugiendo egestatem.

vadit post pecuniam; quam qui sequitur de facili declinat a iustitia; qui enim volunt divites fieri incidunt in tentationes et in laqueum diaboli et desideria multa et nociva. Et sicut talis egestas est niala, sic et mendicatio ex tali egestate proveniens est culpanda. — Cum autem plus placet penuria quam abundantia, et homo propter amorem paupertatis contemnit abundantiam terrenorum; talis non liabet occasionem declinandi pro tali egestate a iustitia; et talis est paupertas et mendicatio, quae spectat ad evangelicam. — Et quod ista responsio sit recta, patet per ipsam Glossam, in qua dicitur, quod «egestas, dum saturari cujjrt, declinat a iuslitia». Egenus enim, qui cupil saturari, est egenus, qui non amat paupertatem, sed saturitatem, non penuriam, sed abundantiam. Et talis non est pauper evangelicus et caelestis, qui mendicat ex supererogatione iustitiae; sed potius cupidus et terrestris, qui mendicat ex vitiosilate culpae, secundum prius habitam responsionem.

9. Ad illud quod obiicitur de Glossa, secundae ad Thessalonicenses tertio, quod vult Apostolus, sernilionis; aut si est velle praecepti, non se extendit ad omnes, sed ad eos qui volunt egere; aut si extenditur ad eos qui volunt pro Christo egere, ad illos tantum se extendit, qui non possunt maiora agere. Et ex hoc non colligitur, quod pauperum vita sit mala, qui manducant et manibus suis non operantur, si melioribus et salubrioribus exercitiis occupantur. — Et quod illud sit verum, manifestum est. Nam si verbum illud: Qui non vult operari nmi manducet, simpliciter esset praeceptum; tunc omnes essent in malo statu, qui manibus propriis victum suum non quaerunt, cum possunt; et hoc esset damnare totum mundum. — Quod iterum non se extendat ad pauperes voluntarios et perfectos; hoc apparet ex ipsa Glossa, quae dicit, « ut non comijellantur egeslate necessaria petere». Tales enim non mendicant sicut necessitate compulsi, sed sicut amore perfectionis inducti. — Postremo, quod non se extendat nisi ad eos qui non sunt circa maiora occupati, apparet ex ipso textu secundae ad Thessalonicenses tertio: Audivimus, quosdam inter vos ambulare inquiele, nihil operantes, sedcuriose agentes; his autem, qui eiusmodi sunt, denuntiamus, ut cum silenlio operantes panem suum mamiucent.

Et quod istud sit verum, patet per Ambrosium, qui super illud Lucae nono: Dimitte mortuos sepelire mortuos suos, dicit sic: « Docet Dominus, minora bona pro utilitate maiorum esse praetermittenda. Maius est enim animas mortuorum praedicando suscitare quam corpus mortuum in terra abscorrdere ». Unde et Apostolj dicebant Actuum sexto: Non est aequum, nos derelinquere verbum Dei et ministrare mensis. — Apparet etiam per Hieronymum in prologo super lob dicentem sic: « Si liscellnm iunco texerem, aut palmarum folia complicarera, ut in sudore vultus mei comederem panem meum et ventris opus sollicila mente pertractarem; nullus morderet, nullus reprehenderet. Nunc autem, quia iuxta sententiam Salvatoris volo operari cibmn, qui non perit, et antiquam divinorum voluniinum viam sentibus virgultisque purgare; error mihi geminus infigitur: corrector scriptorum falsarius vocor et errores non auferre, sed serere». — Hoc etiani apparet per beatum Augustinum in libro de Opere monachorum, ubi dicit, quod illi qui « habebant in hoc saeculo aliquid, quo facile sine opificio sustentarent vitam istam, quod conversi ad Dominum indigentibus dispertiti sunt, quod tales ad opera manualia non tenentur vel coguntur, nec ad quaerendum victum proprium ». Et rationem postea reddit inferius, quia illi qui pauperes sustentaverunt de eleemosynis pauperum sustentari debent et possunt. Ait enim sic: « Omnium Christianorum una respublica est; et ideo quisquis Cbristianis ubilibet necessaria erogaverit, undecumque etiam ipse quod sibi necessarium est accipit, de Christi bonis accipit; quia et ubicumque ipse talibus dedit, quis nisi Christus accepit»? — Si ergo secunduni Ambrosium maiora bona propter minora non sunt praetermittenda; et secundum Hieronymum maiora sunt bona praedicationis et instructionis quam manualis operationis; et secundum Augustinum ad huiusmodi opera non astringuntur qui fuerunt divites delicati, manifeste apparet, quod intenti praedicationi et operibus misericordiae spirilualis ad huiusmodi opera non sunt astricti, sed debent et possunt de eleemosynis sustentari. Et hoc est, quod Augustinus in eodeiTi libro ante haec verba prae- luan. 6, 27: Operaniini non cibum, qui puiit. — Inferius

mittit, quo(l iiuiusmodi jwlestatem lialxfnt, si evan- (jelistae sunt, si ministri altaris, si di.ipensalores Sacramentorum. Si enim coriwralia opera faciendo ineretur quis suum sustentamentum, multo lortius spiritualia opera impendendo, quae corporalibus operibus merito praeferuntur.

Fateor igitur quod verum est, quod si quis adeo fsset potens et spiritu et corpore, quod posset cor- poraliter operari, et nihiloniinus [iro loco et tempore spiritualibus vacare exercitiis et ecclesiasficae utilitati, hoc agendo perfectius faceret. Sed quis ad lioc plene idoneus,cum multo labore sudandum sit, ut veritas cognoscatur, ut cognita diligatur, et cognita et dilecta aliis proponatur? Ad hoc enim necessaria est continuitas lectionis et orationis et meditationis; quibus qui vult sollicite intendere parum potest occupari circa corjMralem laborem. Laudandus est igitur et suadendus labor corporalis, sic tamen, ut non impediatur fervor orationis nec fructus praedicationis nec observantia regularis.

10. Ad illud quod obiicitur de Glossa, quod ad alienam mensam accedens necesse habet adulari; dicendum, quod Glossa semetipsam exponit in hoc quod dicit: « otio deditus >>; in quo insinuat, quod ille qui alienam mensam frequentat et mendicat pro otiositate fovenda, pronus est ad blandiendum et adulandum. Et quid mirum, si ille qui diligit otium et fovet ventrem suum, in verbum prorumpit adulatorium? Sed ex hoc non damnatur pauper evangelicus, qui ad alienam mensam convenit propter evangelizandum et imitandum Christum. Nam si tales, hoc ipso quod pauperes et alienam mensam accedentes, essent adulatores; tunc, cum Christus Apostolos miserit ad Evangelium praedicandum. et ad vivendum de umtibus alienae mensae, [xitius fecisset tunc Apostolos suos adulatores quam veros praedicatores. Ipse etiam Chrislus fuisset adulator permaximus, qui frequenter invitabatur et comedebat in domibus Pharisaeorum — Unde si recte intelligimus, adulationis vitium potius est annexum divitibus mundanis quam pauperibus evangelicis et voluntariis. Unde Chrysostomus in homilia nonagesima super Matthaeum, loquens de divitibus, dicit sic: « Adulari necesse est multos et principes et subiectos et multis indigere et lurpiter servire et formidare et suspicari et timere eorum qui suspicantur oculos et timere calumniatorum ora et aliorum et avarorum concupiscentias. Sed non paupertas est aliquid tale, sed contrarium universum; regio est non furibus subiecta, sed munita, portus tranpiiilus et [talaestni et gymnasium philosophiae. Audite, quicumque horum [iau[)eres estis, magis autem et quicumque ditari concupi.scitis: non pauperem esse malum est, sed nmi velle pauperem esse; et iieque malum existima esse paufKjrtatem, et non erit tibi malum ». Et paulo post: « Non enim milii eos qiii accusant paupertatem in medium alTeras, sed eos qui per eam fulserunt. Cum hac Elias educatus raptus est beata illarapina; cuni hac Ehsaeus claruit, cum iiac loannes, cum hac Apostoli omnes. Cum avaritia vero Achab, lezabel, Giezi, ludas, Nero, Caiphas condemnati sunt ».

11. Ad illud quod obiicitur de decrcto Urbani, dicendum, quod triplex est defeclus in allegatione illius decreti. Primus, quia decretum illud est ad episco[)os, qui debent pascere mendicantes, non ad illos qui egent. Unde sicut illa lex, Deuteronomii decimo quinto: Non eril omnino imligetis et mendicus inter vos, non est data contra mendicitatem [lauperum, sed contra tenacitatem divitum — quod patet per hoc quod in eodem capitulo subiungitur: Non deerunt pauperes in terra habitationis tuae; idcirco praccipio tibi, ut aperias manum tuam fratri tuo egcno ct pauperi — sic et haec lex datur episcopis abundantibus ad sustentationem pauperiun clericorum, eorum fwtissime, qui non egent voluntarie, sed compulsi, ne propter indigentiam efliciantur circa divinum obsequium indevoti. — Secundus defectus est, quod decretum illud inducitur ad probandum, quod clerici non debent habere proprium, sicut ap[3aret in fme capituli, ubi dicitur: « His omnibus claret, quod clericis nullo modo licet proprium habere; quod si habuerint, non clerici erunt». Unde per illud decretum non praecluditur via pauperibus, qui nihil volunt habere proprium, sed potius aperitur. — Tertius defectus est: quia, sicut haberb proprietatem in communi comprobatum et approbatum est auctoritate summi Pontificis, scilicet Urbani, sicut apparet hic; sic modus vivendi in altissima paupertate auctoritate summi Pontificis approbatus est, sicut patet de Excessibus praelatorum: Nimis pravd etc. Unde decretum Urbani Papae praeiudicare non potuit auctoritati Innocentii, Honorii et Gregorii, qui istum modum approbaverunt tam in iure communi quam in privatis privilegiis, quia « non habet imperium par in parem »; et constitutio prior non praeiudicat posteriori, nec ius commune privato, nec lex commuhis privilegio, sed politas seu contradictio inter rectores Ecclesiae, quia statuta niutari iiossunt et debent pro loco et tempore; sicut [latet in statuto de gradibus parenlelae et aliis pluriniis, quae iuste a principio statuta fuerunt, et niiiilominus alia non niinus iuste introducta sunt.

i-2. Ad illud quod obiicitur de consecratione ecclesiae, dicendum, quod et in illius decreti allegatione triplex est defectus: prinio, quia statutum illud de consecratione ecclesiae non dotatae factum est in allevialionem episcoporuni; secundo, in dilatationem divini cultus; et tertio, in solalium clericorum ministrantium, (pii nolunt se astringere voluntarie ad paupertatis votuni. Horum auteni contrarium in proposito invenitur. Nam minus gravantur et episcopi et Ecclesia de religiosis viventibus de eleemosynis, quam si eis provideretur in beneliciis et praebendis; secundo, quia cultus Dei non augmentaretur, sed potius diminueretur, si hic niodus vivendi de medio toUeretur; terlio, quia tales pauperes voluntarii libentius Deo serviunt mendicando, quam etiam Deo servirent pro magno beneficio, et niagis sunt contenti parvuhs eleemosynis, quam essent magnis benehciis et praebendis.

13. Ad illud quod obiicitur de lege de mendiiri- cantibus validis, dicendum, quod simihter triplex defectus est in illius legis allegatione: primus, quia lex illa introducta fuit contra quosdam, qui tempore famis pauperum eleemosynas usurpaliant, siinnlantes inertiam; secundus, quia illi tales otiosi erant et nullam utihtalem reipublicae alTerebant; terlius, quia tales, (jui laborare poterant et tunc circa nibiP occupati erant et alwndare volebant, )roni ei'ant ad maleficia et rapinas. Et ideo iusto iudicio rector reipuliiicae tales a mendicalione arcebat et poena gravissima puniebal. Secus autem esl omnino in pauperculis religiosis, in quibus nec sinmlatio inertiae nec amor otii nec periculuni rapinae, ac per hoc nec damnum Ecclesiae, sed potius amor virtutis perfeclae reperitur; ideo non arcentur lege humana, sed potius praedicantur et commendantur lege divina.

14. Ad illud quod obiicilur, quod mendicare est indifferens; dicendum, quod mendicare, quantum est de se, non est perfectionis, nisi praesupposita universah abrenuntialioiie omnium; quae quidem est secundum divinum consilium, in quo Dominus expressit adolescenti, quod si illud consilium impleret, lioc ipso ad perfectionis culmen perveniret. Ait enim:

' I approhata. didit: tradas mihi, ut in loculos meos ponam, et sint onmia communia; sed potius: da pauperibus; nec subiunxit: vade ad lucrandum victum tuum per laborem manuum; sed potius: veni sequere me. In quo, secundum quod Glossa exponit, intelhgitur vocatio ad contemplandum seu ad Christum imitandum et evangelizandum.

15..d illud quod obiicitur, quod perfectionis est liberahter servire et obhgationes refugere; dicendum, quod est obligatio veniens ex realu culpae et ex affeclu carilalis perfectae. Prima obligatio est vitanda, sed secunda est acceptanda, iuxta quod dicitur ad Romanos decimo tertio: Nemini quidquam debeatii, nisi ut invicem diligalis. Laudat enim Dominus amicitiam spiritualium virorum, quae fit de mammona iniquitatis; et ad corporis Christi mystici perfectionem spectat, quod membra sibi invicem communicent secundum rationem dali et accepti, ut mutua indigentia vicissim possit suppleri.

16..d illud qu(xl obiicitur, quod qui mendicant ex professione aut hoc faciunt, quia pauperes, aut quia iiraedicantes; dicendum, quod hoc faciunt, quia paufieres Christi imilalores et evungelizatores. Quia enim Christum imilantur per observantiam discii»iinae regularis, in (pia vacant divinis laudibus, oralionibus, vigiliis et aliis regularibus disciphnis; et Deuin colunt et hostem impugnant et ea quae sunt iiilirma et iinmunita in castris Ecclesiae protegunt et (lefensant. — Rursus, quia verbum verilalis annuntiant; similiter Deum laudant et hostem impugnant et audientes aedificant et informant. Et ideo, cum haec opera eorum sint Ecclesiae valde utilia et pernecessaria, nulli dubium esl, quin mereantur sustentationem saani; ct ideo non illicite faciunt, si hanc humiliter et supphciter petunt. Sicut enim oculus videndo operationem Ikcil manui pernecessariam, ita quod manus oculo non potest improperare nec dicere: operaluanoii indigeo; quin immo utilis est toti corpori eius operatio, et sic meretur sustentari, sicut manus et pes et membra alia, quae sunt exposita labori: sic et de istis membris Ecclesiae non absurde debet et potest intelligi, si quis pio oculo velit istorum oculorum operam et vigilantiam intueri.

17. Ad illud quod obiicitur, quod tales sunt Giezi imitatores, qui spiritualia pro temporalibus ministrant; ad hoc satis sulficienter respondet Glossa retur], id est, relictis malis faciat bona... Sequitur aiilem Dosuper illud primae ad Corinthios nono: Dispemalio mihi credita e.st: « Non debemus ideo evangelizare, ut manducemus, sed ideo manducare, ut evan-,'elizemus, ut cibus non sit bonum, quod appetilur, sed necessarium, quod adiicitur; ut illud impleatur: Prinium quaerile regnum Dei et iustiliam eius, et haec omnia adiicientur vobis >>. Unde si fmem constitueret quis in re temporali praedicando verbum Dei, absque dubio hic perversus esset, quia de via faceret fmem, et esset siinilis Giezi et Balaam, qui mercedem iniquitatis amavit, et aliis pseudoprophetis, qui in mercede docebant et in muneribus divinabant. Si auteni sustentationem quaerunt sicut viam ordinatam ad Evangelium praedicandum; tunc recte incedunt et Apostolos imitantur nec a veritalis tramite in quoquam recedunt. Unde super illud Lucae decimo: Edentes et.bibentes quae apud illos sunt; dignus est enim operarius mercede sua; Glossa: «Nota, quod uni operi praedicatorum duae mercedes debentur: una in via, quae nos in labore sustentat, alia in patria, quae nos in resuri*ectionc remunerat ».

18. Ad illud quod obiicitur, quod perfectorum est abstinere a specie mala; dicendum, quod illa species est mala, dum homo rationabiliter potest suspicari malum, circumstantiis omnibus pensatis, quae occurrunt; sed si quis recte attendat huiusmodi, sic praedicantes non habent speciem pseudopraedicatorum. Nam pseudopraedicatores dicuntur per oppositum ad veros praedicatores. Veri autem praedicatores in se: auctoritatem quidem, quia missi sunt a summo Pontifice et aliis praelatis, qui sunt domini messis; veritatem, sicut patet, quia fidem et mores praedicaverunt secundum legem Evangelii; utilitatem, quia multos de statu culpae vocaverunt ad statum gratiae yel poenitentiae: et ideo speciem habent et similitudinem maiorem incoinparabiliter, si quis pio attendat oculo, ad praedicatores veros quam ad pseudo; licet in tanto numero vix possit esse, quin aliqui cum luda diligaiit loculos et exorbitenl ab itinere recto. Si eniin Dominus hoc non concessit duodecim Apostolis, quos personaliter elegit, qiKKl universaliter essent boni; quid mirum, si hoc non concedit congregationibus aliis? Nec, tamen propter hoc sunl boni damnandi.cuni malis, sicut iiec mali iusti sunt, licet sint permixti cnm bonis.

19. Ad illud quod obiicitur, (]uod ant habent auctoritatem, aut non liabent; dicenduiii, quod havel per alia verba: aut ex iniuncto officio, aut ex concesso privilegio. Prima est auctoritas principalis et potestativa et spectat ad Apostolos et ad septuaginta et eorum siiccessores, qui sunt episcopi et alii curati, sicut Glossa dicit Lucae decimo. Secunda est auctoritas minits principalis et potest.mhauctoritas non absurde dici et competit his qui ab Apostohs mittnntnr tanquam discipuli, sicut Paulus suos discipulos mittebat ad loca diversa; et potissime ei competit, qiii est loco Petri, principis Aposlolorum, immo loco Christi, qui est Dominus universalis messis, propter quod et habere dicitur plenitudinem irotestatis. Sicut ergo primis habentibus auctoritatem principalem competit sumtus accipere potestative, sicut dicit Glossa secundae ad Timotheum secundo: Laborantem agricolam oporlet prinium de frHctihus percipere; ibi Glossa: « Necessaria sibi sumere ab his, in quibus Deo militat et quos tanquam cultor vineae exercet, vel tanquam gregem pascit, non est mendicitas, sed potestas »: sic illis quibus competit auctoritas suhprincipalis, competit accipere supplicative. Quod disposuit Spiritus sanctus ad Ecclesiae utilitatem, ut non tantum aedificent verbo praedicationis, verum etiam verbo pariter et humilitatis exeniplo. Qui ergo didicit a Christo mitis es.ie et humilis corde, miror, si hanc humilitatem el hnmiliationem audet tanquam reprobam condemnnre.

-20.,d illud quod obiicitur, quod lutius et perfectius est sequi vii'os probatiores et sapientiores; dicendum,.quod secundum dispositionem divinae sapientiae Deus universa disponit et ordinat temporibus

vjros intelligentes in Scripturis et rationibus vivis: sic ultimo lempore introduxit viros voluntarie mendicantes et pauperes rebus mundanis. Et hoc quidem recte congruebat, ut per primos destrueretur idololatria et idolorum portenta, per secundos haeresis, per tertios avaritia, quae in flne saeculi maxime regnat. — Nihilominus tamen, quia paupertas fundamentum est evangelicae perfectionis, et ipsa est quasi complementum eiusdem; ideo viguit in Ecclesiae primordio, et congruum est, ut vigeat circa Ecclesiae statum fina- Ab exordio, dicens, quod in primo tempore ante diluvium non erat in consuetudine esus carnium, et postea post diluvium communiter fuit omnibus concessus, et post in adventu Christi laudabihs fuit abstinentia ab esu carnium — unde dicit ibidem, quod, « omega revolvit ad alpha », id est, fmalis status concordavit cum primo — sic satis convenienter intelligi potest et in proposito. Sicut tamen Hieronymus non intelligit de abstinentia ab esu carnium quantum ad onines, sed quantum ad monachos solum; sic nec de paupertate intelligendum puto nisi quantum ad pauperes voluntarios, qui voluntarie renuntiaverunt niuudo. — Nolo tamen, quod aliquis ex hoc arguat, quasi ego dicam, quod iam instel dies Domini, nec (]uod proprias fimhrias magnificem et dilatem, volens coiain hominibus iustihcari; nee quod praeferam modernos Sanctis anliquis, quia in magno et alto statu inveniri possunt iiiulti iiifiriiii et imperfecti; nec iste spiritus paupertatis defuit temporibus retroactis. luxta quod dicit Gregorius tertio Dialogonmi de quodam sanctissimo viro, Isaiic nomine, qui fuit amator praecipuus paupertatis. Unde et de eo dicit: « Cum ei crebro discipuli innuerent, ut pro usu monasterii possessiones, quae offerebantur, acciperet; ille sollicitus suae, pauperlatis custos fortem sententiam tenebat dicens: monachus, qui in terra possessionem quaerit, monachus non est. Sic quippe metuebat paupertatis suae securitatem perdere, sicut avari solent perituras divitias custodire. Ibi itaque prophetiae spiritu et magnis miraculis cunctis longe lateque habidoctrina ipsius contemnenda non fuit.

Hoc etiaiii supra ostensum fuit multiplicibus exemplis et adhuc multo pluribus posset ostendi. Et si nulla exempla essent, satis per se ipsum laudabilis est status excellentissimae paupertatis, non solum secundum Scripturam sacrain, verum etiam secundum documenta Sanctorum, quae paupertatis statum voluntarium commendant tanquam praecipuum et perfectum. Sicut ergo absurdum est valde reprobare statum coniugatorum divitum, absurdius, statuin clericorum et religiosorum possessiones hatentium; sic et absurdissimum videtur, si quis inveniatur, qui reprobare velit statum pauperum in paupertate altissima et mendicatione humillima Christo Domino famulantium iuxta consilium per os Iesu Christi propositum et irreprehensibiliter promulgatum. Horum causam defendit Hieronymus in epistola, quam scripsit adversus Vigilantium: « Ad me relatuin est, inquit, quod contra auctoritatem Apostoli Pauli, immo Petri, loannis et lacobi, qui dexteras dederunt Puulo el Barnubue aommunicationis, el [ra.ecepevant eis, ut pauperum memores essent, tu prohibeas, lerosolymam in usus Sanctoruin aliqua sumtuum solatia dirigi. Videlic«t, si ad haec respondero, statim latrabis, meam me causam agere, qui tanta cunctos largitate donasti, ut, nisi venisses lerosolymam et tuas vel patronofuin tuorum pecunias expendisses vel effudisses, omnes periclitaremur fame. Ego hoc loquor, quod beatus Paulus pene in cunctis epistolis suis loquitur et praecipit, in ecclesiis gentium per unam sabbuti, hoc est die dominico, omnes conferre debere quae lerosolymam in Sanctorum solatia dirigantur. Nunquid in alia parte terrarum et in his ecclesiis, quas nascentes flde sua erudiebat, quae ab aliis acceperat divLdere non poterat? Sed sanctis pauperibus dare cupiebat, qui suas pro Christo facultatulas relinquenles, ad Domini servitutem tota mente conversi sunt. Longum est enim nunc, si de.ceteris epistolis eius omnia testimonia revolvere voluero, in quibus hoc agit et tota mente festinat, ut lerosolymam et ad sancta loca credentibus pecuniae dirigantur, non in avaritiam, sed in refrjgerium, non vestra abundantia illorum inopiam suppleat etc. — Textus ori- Prolegomenis ad hanc quaeslionem.

ad (livitias congregandas, sed ad imlxicillitatem corpusculi sustentandajii el frigus atque inediam declinandam; liac in ludaea usque hodie peiseverante con suetudine, non solmn apud nos, sed etiam apud hebraeos, ut illi, qui in lege Domini nieditantur die ae nocte et partem non habent in terra nisi solum Deum, syn;ig()garura et totius orbis foveantur ministeriis, ex aequalitate dumtaxat, non vt aliis sit tgfrigeriuin et aliii tribulatio, sed ut aliorum abundantia aliorum sustentel inopiam». His visis, satis plana est responsio ad praedicta.

HEPLICATIO ADVERSUS OBIECTIONES POSTEA FACTAS.

His autem, quae praedicta sunt, conatus est quaedam ut inconsequentia, quaedam ut dubia, plurima autem ex eis tanquam doctrinae apostolicae inimica. Hoc autem facit respondendo cuidam quaestioni minus sufficienter post collectae in scholis, salva gratia colligentis, sicut melius potesfapparere in praenominata quaestione.

I. Primum igitur impertinentia reputat quaecuraque iuducimus de discipulis Christi ad praedicandum missis, quia illis data erat auctoritas necessaria accipiendi non ex meiulicitate, sed ex poteslate. Qui autem praedicant absque auctoritate pseudoprophetae sunt, et ideo neutro modo, nec ex auctoritate nec ex memlicitate, petere debent. — Et si dicatur, quod tales a Papa et ab episcopis missi sunt; dicit, quod ab episcopis sunt pascendi, secundum quod dicitur Extra de OITicio iudicis ordinarii, Inter cetera. rentur. Et ideo auctoritates lam textus quam Glossanim in hoc casu impertinentes videntur ad propositum, secundum eum qui quaestioni praedictae videtur adversari.

Huius autem obviationis apparentiam sophisticam facile est detegere, si quis intelligat radicem potestatis, quae est in Apostolis et praelatis et nuntiis stolus ad Galatas primo, quod erat Apostolus per lesum Christum; et loannis vigesimo: Sicut misit me Pater etc. Dedit autem Christus Apostolis eos mittendo duplicem potestatem, scilicet praedicandi et exigendi sustentationem suam. Et has [Mjtestates constat esse distinctas; (]uia, cum cpiscfjpus possit semel iii anno piocurationes suas in uno loco exigere, potest tamen, cuni voluerit, praedicare: igitur summus Pontifex, (pii Christi locum tenet in terris, potest utramque simul dare, potest et unam ab alia separare. Quoniam ergo summus Pontifex et praelati non possunt omnia, quae ad eos spectant, exercere personaliter per se ip.sos propter diffusos populos sibi subiectos; ordinavit Spiritus sanctus in regimine Ecclesiae, ut ipse mitteret aliquando legatos, qiii utramque haberent potestateni. Et?«/«»;?, ne particulares Ecclesiae gravarentur, ordinavit, ut episcopi mitterent personas idoneas ad praedicandum et confessiiv nes audiendum, quibus etiam ipsi providerent, Extra de OlTicio iudicis ordinarii, Inter cetera. Ordinavit etiam, ut ipse cum praelatis mitteret pauperes volunlarios et peritos, quibus nec episcopi essent astricti ad exhibendum, ne gravarentur multitudine sumtuum, nec potestatem haberent ad exactionem procurationum, propter tollendum gravamen subditorum; et ita qui humiliter incederent tanquam pauperes et contenti modicis et sola necessaria suscipientes et necessitatem suam, cum opus esset, humiliter insinuantes his qui voluntarie et sine gravamine et cum hilaritate supportare et relevare et possent et vellent. Unde sicut decretalis de Officio iudicis ordinarii a Sede apostohca emanavit, sic et confirmatio ordinis et regulae huiusmodi pauperum praedicantium veritatem, Extra de Excessibus praelatorum, Nimis prava, ut habitum est siipra. — Nec hoc factum est in praeiudicium, sed potius in adiutorium parochialium sacerdotum; nec ex hoc Ecclesia prostituitur, si curatis Deus providet adiutorium, ut animas sibi commissas, quarum liabent curam, ab omni corruptione peccati perfectius custodiant incorruptas, adminiculantibus sibi viris spirituahbus, non ut dominis, vel curam habentibus, sed potius velut servis per caritatem Christi.

Tales igilur, quia missi praedicant in humilitate et paupertate, similes sunt viris apostolicis, non pseudoprophetis. Quia vero non habent illam plenitudinem auctoritatis, quam habent praelati, et habuerunt Apostoli; ideo inter opitulationes numerandi sunt, primae ad Corinthios duodecimo: Posuit Deus> in Ecclesia primum Apostolos, secundo prophetas tertio doctores, deinde virtutes, exinde opitulationes etc.; Glossa: « Opitulationes, id est, eos qui mahominem, scd per lesum Chrislum ctc. — Seq. lociis eSt loan. -20,

ioribus ferunt opes, ut Ritus Apostolo, et arcliidiaconi episcopis». Inter eos etiam numerari possunt quos Pastor Ecclesiae Dei statuit opem aliis ferre. Et ideo ego dixi iuxta morem sermonis theologici — Qaid.Dbaa- qui dicit, subauctoritatem esse in eo qui mittitur ctoritaB. _ subauctoritatem habent, non ad excusanilas exciisatimes in peccatis, ut mihi imponitur, sed potius ad intelligentiam veritatis. Forma igitur praescripta Apostolis debet et potest competere istis.

Quod enim dicitur, quod fuit temporalis; cum Fonqa apo-ex Scripturis auctoritatem non habeat, eadem faci- Mt"Sum Utete contemnitur, qua probatur. — Rursus, si con- veniens fuit forma in Ecclesia primitiva, quare non similiter in fmali, potissime quantum ad eos qui Apostolos in hac forma imitari volunt? Non enim dico, quod universaUs Ecclesia in omnibus ad paupertatem reducenda sit — sicut ab eis mihi imponitur — sicut ex verbis meis superius apparet; sed qui volunt possunt Apostolorum imitari perfectionem orifo ordi- et paupertatis altitudinem. — Unde exemplo ApostorL. lorum ex verbis Evangelii in Ecclesia recitatis incitatus fuit beatus Franciscus ad aggrediendum huiusmodi modum vivendi, sicut ex legenda sua clarius conciodiiur. eluccscit. — Quia igitur super illa verba ordo huiusmodi fundatus est, non sunt illa impertinentia, sed per omnem modum pertinentia tanquam huiusmodi vivendi stabiUssima fundamenta. Sunt igitur tales suscipiendi, quia proficiscuntur ut pauperes pro nomine Christi, sicut in Canonica loannis dicitur, quod qui tales recipiunt sunt cooperatores veritatis. Igitur qui tahbus adversantur et eos non recipiunt, vel non suscipiendos dicunt, similes sunt Diotrephi, de quo dicit Glossa, quod haeresiarcha etiam fuit ilUus temporis; cuius doctrina et secta procul sit ab omnibus Christianis. ceMura se- 11. RefeUere conatur aliqua sicut falsa. — Nam "o'i. falsum esse asserit, quod Christus aliquid petierit ut mendicus. Nam etsi mmdicus dicatur in Psalmis, lioc dicitur, in quantuin petiit a Patre, vel in quantum assumsit nostras infirmitates. — Si dicatur a Samaritana petiisse aquam et a Zachaeo hospitium hoc non fuit ex mendicitate, sed ex auctoritate, vel urbanitate. — Et rursus, si etiam mendicasset, ad consequenliam trahendum non esset. — Falsum esse nihilominus dicit, quod aUqua mendicatio sit voluntaria, immo omnis debet esse invita et coacta.

Hanc aut«m obviationem, quae falsitatem veritati impingit, facile est de falsitate convincere, si quis veritatem pie velit audire. — Nam quod Christus fuerit mmdicus, et textus propheticus et Glossae testantur; et quod petierit ut mendicus, sicut allegatum fuit in opponendo in duabus Glossis; et similiter in Psalmo illo: Deus in adiutoriuni meuni interule, super illud: Ego vero egenus et pauper sum; dicit Glossa: « Assumit iste sibi verba Dei,qui in praecedenti Psalmo haec eadem de se dixit, quasi diceret: Illi qui quaerunt animam meam sunt divites; sed ego suin egenus, id est petens, et pauper, id est insufliciens mihi: quia et mundanas copias non habet, et intus, ubi est dives, semper ambit, desiderat et accipit i>. Secundum hanc constat, quod Christus fuit egenus et pauper et petens ut egenus, non a Patre tantum; tunc enim omnes hoc modo essent mendici, et nulli divites, etiam hatentes copias; quod est contra Glossam. Praeterea, Christus adhuc petit a Patre, Angeli petunt et sancti comprehensores; sed tamen non dicuntur mendici.

Ex quo igitur testimonio tam expresso textus hoc dicit, et Glossa consentit, et nulla auctoritas cx)ntradicit; quare non fatebimur, quod Christus ut mendicus petierit? Fatemur enim, eum fuisse virginem et uxore caruisse, licet Scriptura de hoc non faciat mentionem. — Evangelium etiam exprimit, quod petiit et potum et hospitium; et constat, quod non ex imperio et dominio et auctoritate, quia tunc exemplum paupertatis non dedisset. — Falsum etiam dixisset, quod non haberet, ubi caput suum recUnaret, cum haberet subditos, a quibus posset procurationes exigere; et minus iuste egisset in hoc, quod praedicabat in lerusalem et pascebatur in Bethania, aUbi faciens fructus et praedicans, et alibi accipiens emolumentum.

Sed dices, quod petiit ex urbanitate. Sed nunquid Christus accepit paupertatem ad docendam urbanitatem? Nunquid propter curialitates humanas docendas fieri voluit egenus et pauper? Nunquid se docendo principatum sibi usurpabat (secundum Bedani, in

magistrum vocat curialitatis et nou niagis humilitatis? Discile a vw, inquit Matthaei undecimo, quia mitis sum cC humilis corde. Petiit igitur ex humilitate quod opportunum erat ad i'elevanduni suam indigentiam, ac per hoc ut mendicus pauper.

Et constat, quod hanc indiffentiam non habuit, discipulus eius 1'ecit loaniies evangelista illis mendicare el egere nolentibus ct evangelizantibus, qui conversi fuerant retro, qui postmodum mendicitatem et paupertatem gemmis pretiosis praetulerunt. — Ac per hoc constat, quod Christi et eius sequacium est voluntarie mendicare; alioquin minime mererentur in hac mendicatione et paupertate. Nam absurdum est dicere, quod paupertas et egestas sint volunlariae, et mendicatio ex i>sa procedens sit coacla.

Si igitur niendicalio. in Christo fuit e. pauperceteros volentes ad summum apicem perfectionis venire invitet ad sequendum se per huiusmodi paupertatem:, Fa(/e, inquit, et vende etc.; et Apostolus dicat secundae ad Corinthios octavo: Scitis graliam Domini nostri Iesu Christi, etimst: Consilium. do, Glossa: « ut eius paupertatem imitemini »; cum etiam ista sit perfectio, quae onuiibus communiter proponitur etdicitur: Qui potesl capere capial; cum Auguslinus super loanneiii dicat homilia decima quinta: « In omnibus, quae Christus gessit ut homo, hominibus in se credituris praebebat exemplum »; cum Hieronymus dicat, quod etiam si in miracuUs non sit a nobis imitandus, in bis quae humiliter gessit imitandus est a nobis; cum etiam ipse fuerit universalis forma virtutum in actibus suis. Unde Augustinus de Vera Religione: « Nullum peccatum committi potest, nisi dum appetuntur ea quae ille contempsit, aut fugiuntur quae ille sustinuit. Tota itaque vita eius in terris per hominem, quem suscipere dignatus est, disciplina morum fuit ». — Quis igitur audeat dicere, quod non sit trahenda ad consequenliam, nisi qui audetdicere, quod Christo non debetur imitatio in liis quae humiliter gessit? Hoc autem si dicimus, (piidquid sanctitatis, virtutis et perfectionis esl et religio christiana confunditur el subvertitur, et etiam enervatur, quia, qua ratione de boc dicitur, eadem ratione et cie aliis exemplis virtutum dici poterit. Absit autem hoc ab omnibus cordibus christianis.

III. Refellere nititur iiihilominus aliqua sicut inconsequentia. — Dicit enim, quod non seiiuitur, quod quamvis egestas sit conveniens perfectioni Sanctorum, quod propter hoc et mendicitas, (piae egestatem aliquando concomitatur; quod similiter posset argui de manducatione filiorum et de furtis et rapinis, quae ex egestate et paupertate pluries subsequuntur. — Inconsequens etiam dicit, quod licet beatus Benedictus fuerit perfectus, quod propter hoc, accipiendo ab illo Romano eleemosynas quotidianas, opus egerit ad perfectionem spectans, quia perfectus multa facit, quae ad perfectionem non spectant, sicut comedere, egerere et cetera consimilia. — Inconsequens etiam dicit, quod licet se ipsum viiificare et humiliare pro Christo sit bonum, quod propter hoc /mmiliare se metulicando sit bonum, quia mmulicare non est se ipsum humUiare, sed sui curam agere. Et iterum meretrix se ipsam vilificat prostituendo, nec tamen in hoc placet Domino; pari modo nec vilificatio, qua quis se vihficat mendicando.

Has autem instantias foedas, quia foeda proponit exempla et mendicitatem foedare nititur, facHe est spirituali viro respuere tanquam foedas, falsas et fictas. Invenimus enim, viros christianos et perfectos in suis legendis non laudari de crudelitalibus in manducandis hominibus, vel de cupiditatiijus in praedis agendis, vel de egestionibus, fornicationibus et huiusmodi simihbus; laudari autem et praedicari inveniuntur de hoc, quod in tanta penuria vivere elegerunt, quod non habebant victum neque vestitum nec habere volebant tanquam divites, sed potius mendicare humiliter tanquam pauperes et despecti, sicut apparet in exemplis supra introductis. — Nam quod ad egestatem sequatur comestio filiorum, hoc est contra ordinem naturae; quod sequatur furtum et rapina, hoc est contra ordinetn morum et iustitiae. — Quod autein sequatur insinuatio suae necessitatis ad proximum et postulatio

subsidii pro amore Dei, hoc est secundum ordineni caritatis et pietatis tam naturalis quam etiam gratuitae et spiritualis. Nam omnis lex mandat, proximum a proximo foveri et relevari. Quomodo igitur simile est de hoc quod ordinem pervertit et est secundum ordinem perversum, ad hoc quod fit secundum ordinem rectum, iustum et bonum, caritativum a. et pium? — Laudatur igitur Romanus monachus, quia secundum legem caritatis beato Benedicto procurabat, et Benedictus, qui humillime suscipiebat Nusquam autem invenies eum laudatum, quia egerebat et stercorizabat; hoc enim valde est abominabile in medium introducere, cum agitur de laudibus Sanctorum.

Laudatur autem mendicans, licet curam sui 3. agat, non quia hoc facit qualitercumque, sed quia facit humillime; unde sicut sobrie comedere est actus virtutis, licet comedere sit curam sui agere; sic et in proposito intelligendum est. Unde Chrysostomus, homilia quarta super Matthaeum, loquens de pueris sanctis, qui erant in palatio regis Babylonis, ait sic: « Sancti itaque existentes et iusti, decies millies elegissent mendicare domi et eis quae in templo erant potiri bonis. Elegi enim, ait, abiectus esse in domo Dei mei magis, quam habitare in tabernaculis peccatorum. Decies millies itaque elegissent abiecti esse domi, quam regnare in Babylonia ». Est igitur in mendicatione humiliatio et vilificatio sui Deo accepta, alioquin a sanctis pueris non esset eligenda; eligitur autem, 60 quod cura sit sui cum humilitate sua. Illi autem, qui curam carnis suae agunt in desideriis et concupiscentiis, illi procul dubio non laudantur, etiam si se ipsos humiliare et vilificare videantur, sicut meretrix, quae se ipsam prostituit amore pecuniae, vel fervore libidinis. Sed absit hoc a fidelium cordibus, ut humiliatio viroruni spiritualium in mendicatione sit similis vilificationi meretricis in sui prostitutione. Nam membra Christi non sunt toUenda, ut fiant membra meretricis. Christus autem de se in forma servi et etiam pro suis membris dicit: Ego sum mendicus et pauper, Dominus autem sollicilus est mei. Quod nequaquam diceret, nisi esse mendicum pro Christo adeo placeret Deo, ut Deum faciat gerere curam nostri specialissimam, sicut gerit pater defiliis; quod de meretricibus et meretricantibus sentire procul sit ab auribus et mentibus christianis.

IV. Refellere nihilominus conatur aliqua velut dubia. — Nam ad illud quod dicitur de beato Alexio, quod mendicavit, et de beato Francisco, quod miraculis hoc confirmavit; respondet: Proba, tanquam ad dubia et incerta; addens, quod etiam si miracula essent facta, non esset adlmc certum: quia multi mali miracula faciunt, et quod de panibus etiam furtim sublatis possent miracula fieri; nec tamen ex hoc constaret, quod bonum esset furari. — Dubium etiam dicit, quod Romana Ecclesia approbaverit mendicationem: quia, si hoc faceret, errare convinceretur; similiter et, si imponeret in poenam satisfactionis, erraret; et hoc dicit nullatenus esse credendum.

Huic autem obviationi per dubitationem se prolegenda beati Francisci; pari ratione in dubium venit quidquid legitur in legendis aliorum Sanclorum: ergo omnia exempla virtutum et gesta Sanctorum iam revocantur in dubium. Sed dubia imitari vel credere periculosum est; ac per hoc perit fides, devotio et reverentia, quae habetur in Sanctis, si in dubium revocentur cetera, quae narrantur de ipsis. — i?Mrsus, si miracula, quae fecerunt, non sunt testimonia etficacia ad sanctitatem eorum astruendam, stultizat hodie Ecclesia, quae propter testimonia miraculorum Sanctos canonizat et catalogo Sanctorum ascribit. — Postremo, quis unquam audivit, quod Deus per furem panem furtim acceptum multiplicaret ad aliorum salutem? Audivimus tamen, per mendicum pauperem panem, quem mendicando acquisierat, muItipUciter augmentasse. — Quodsi dicas, hoc speciale fuisse privilegium, et familiari sancti Spiritus consiUo esse factum; quomodo hoc aliis tradidit in legem et regulam, in qua eos ad mendicationem invitat, si sibi soli pro se solo est inspirata? — Se dica.s, quod ex proprio capite, non per inspirationem; quomodo non potest esse damnatus qui ad actum reprehensibilem tanquam ad actum moris et perfectionis temerarie invitavit? Quomodo etiam Sedes Romana de consensu cardinalium hoc approbavit?

Quodsi dicas, hoc non esse credendum, quod mendicitatem alicui imponat in poenam, vel quod approbet pro regida et vita sancta; sed quod inendieitatem peregrinationis imponat, habetur de Poenitentia, ubi dicitur de sacerdote, qui revelat confes- I legit: panem furtim sublatum multiplicavit ad aliosiones, « quod deponatur et omni tempore vitae suae ignominiosus peregrinando pergat ». Sed si viveret de labore honesto, vel de sumtibus propriis; non p<'rgeret ut vilis, se<l potius ut honorabilis. Restat igilur, quod inqionit, ut vadat ut meiuUcus.

Quod autem pro regula approbot, patet per illud scriptum suierius allegatuiu, de lixcessibus praelatorum, Niinis prava, ubidicitur, quod « ordinem et regulam Iratrum Praedicatorum el Minoruui Sedes apostolica noscitur approbasse ». 1'atet etiam per r€gulam beati Francisci a domino llonorio approbatam et confirmatam, ubi dicitur, quod Iratres « vadant pro eleemosyna confidenter ». Sed si erravit hoc approbando — ct constat, eum lioc approbasse et confirmasse; constat etiam, quod universalis Ecclesia per totum mundum buiusnioili ordines et status accepfcit — concludendum est ergo secundum dictum huius hominis unius, quod imiversalis Ecclesia tota erravit et decepta luit; et qui huiusmodi statum erroneum invenerunt et approbavenmt, omnes danuiati sunt; quod est lori'ibilissimum et incredibilissimuiii, quod Deus permitteret sic -' errare universaliter populum sanctum suum et tantam multitudinem sapientium, qui haec tempora praecesserunt. Quis autein bic tam sapiens et tam iustus, ut audeat ceteros praeter se iudicare fuisse deceptos et reprobos? Mira est haec sapienlia, quae omnimn ostendit insipientiam; et mira iuslitia, quae ceteros condemnat. Quodsi hoc non est sapientia, sed potius temeritas, Sedem apostolicam velle iudicare, quae a solo Deo iudicatur, et eius iudicium et sententiam reprobare et tot viros sanctos in infernum retrudere et in barathrimi damnationis; procul ergo haec fiant a cordibus fidelibus et christianis.

V. Refellere etiam conatur plurima, immo fere omnia tanquam doctrinae apostolicae inimica, pro eo quod dicit, mendicationem ab Apostolo esse prohibitam tanquam raalam et tantum in casu esse condere, in hoc quod dicit, me dixisse, quod laborare opere manuali non sit praeceptum. Dicit igitur, quod mendicare non est indifferens, sed malum; et ideo propter adiectionem circumstantiae fieri nequaquam potest bonum; immo, quod plus est, in praedicantibus asserit esse simoniacum.

' Art. I. in corp. et hic ad II, et quoad locura in regila IIoc autem suae positionis fundamentum, frequentius iteratum, facile est advertere esse ruinopersona Christi; fatetnr ergo Christus, se esse peccatorem; quod dicere vel credere non parvum est flagitium vel peccatum. — Rursus, si mendicare peccare est, mendicitas sive mendicatio peccatum est. Sed secundae ad Corinthios octavo, super illud: Ut eius inopia vos divites esselis; Glossa dicit: « Nemo se contemnat: pauper in cella, dives in conscientia securior dormit in terra, quam auro dives in pur- )ura. Non ergo expavescas cum tua mendicitate ad illum accedere, qui indutus est nostra paupertate; ubi se pauperavit, nos ditavit ». Ergo mendicitas disponit, non retrahit a divino accessu; constat igitur, (piod non est peccatum.

Amplius, Chrysostomus super Matthaeum homilia sexagesima nona in flne dicit, quod « mendicare in nuUo offendit Deum; furari aulem sive rajere offendit Deum et hominem ». Hoc etiam patet per auctoritatem Chrysostomi superius allegatam de homilia quarta super Matthaeum. Non ergo est ab Apostolo prohibitum, nec invenitur alicubi, hoc.postolnm prohibuisse, sed potius cum suis coaix»stolis commendasse. Nam primae ad Corinthios decimo sexto et praedicavit et procuravit,- quod collectae fierent in pauperes Sanctorum, qui erant in lerusalem, sicut eleemosynae eis gratis impensae. Et ad Galatas secundo dicit, quod Petrus et lacobus dexteradederunt mihi et Barnahae.societatis, ut nos in gmtibUnS, ipsi in circumcisione, tantum ut pauperum memores essemus; Glossa: « Pauperum, qui rerum suarum venditarunt pretium ad pedes Apostolorum posuerant, memores essemus, ad opus illorum faciendo collectas ». Si ergo Apostolus simoniacns non erat in boc, quod collectas petebat et discipulos mittebat ad boc, ut peterent eleemosynas ab his quibus spiritualia seminaverat, pro pauperibus, qui erant in lerusalem; si summus Pontifex Ordines statuat pauperes, qui spiritualia seminent et de eorum quos aediflcant verbo pt exemplo eleemosynis gratuitis, petitis, seu ultro oblatis, vivant: ab Apostolo in nullo prorsus discordat, quin potius concordat, cum tanlam, sicut ipse, et maiorem poteslatem habeat in gubeniaiido et disponendo ipsius Ecclesiae membra.

Sed ohiicies, quod Apostolus praecepit laborem 3. corporalem in textu, et (jlossae videntur dicere, quod lioc facit contra mendicitatem.

Sed ad hoc est plana responsio: esto, quod Apostolus laborem huiusmodi maimalem praecipiat — quod nuiiquam iiegavi, sicut aiiparet in verbis meis, sed quod lioc noii uniwrnaliler praecipit servis Christi, nisi lorte in articulo iiecessitatis, in quo non patet licitii via habendi victum nisi per laborem manuum -- sed iiraccipit personis delermiim,lis, secundmn quod apparet ex texlu: A udivimus quosdam inter vos ambulantes inquiete, nihil operantes, sed curiose ugentes. His aulem, qui eiusmodi sunl, denunliamtis et obsecramus in Domino Iesu Christo, ut cum sikntio operantes saum panem manducent. Et iiaulo ante: Denuntiamus, ut suhtrahatis vos etc.; Glossa: « Incipit liic de curiosis et otiosis, monens, ut corrigantur ». Patet ergo ex serie lextus et ex Glossa, quod mandatuni illud se extendit ad curiosos et otiosos. — Similiter primae ad Thessalonicenses quarto: Rogamus vos, fratres, ut operam detis, ut quieti sitis, ct opercmini manibus vestris, sicut praecepimus vohis; Glossa: « Operemini, quod adiuvat vos, quietos esse. iilud enim malum de otio veiiit». Ex hoc etiam patet, quod hoc dicit ad otium vitandum et pigritiam tollendam, quae est sentina desideriorum et romeiituin peccatorum. llnde ad Ephesios quarto: Qui furahatur iam non furetur, magis autem laboni operando manibus suis etc. — Ex lioc igitur patet, quod laiior non oinnihus [iraecipitur; ac per hoc iion iiiliibetur mendicatio, nisi illa qiuie venil ex otio et cupiditate, secundum quod insinuant lextus et Glossae.

Sed ohiicies de Augustino, de Opere monachorum, qui loqueijatur ad monachos, qui spirituahbus j,..jjjjg p,..jj, „c.nj):,ii et intenti, non otiosi; et illis dicit, quoil ad huiusmotli opera sunt astricti.

Ad lioc apparet manifesta responsio, si attendatur conclusio circa linem, qiia confutat eoriun jKisitioneni, qui repudiabanl operationem corporalem; in quo male sentiebant, ibi: « Quamobrem illi qui, relicta sive ainpla sive qualicumque opulentia, inter pauperes Cliristi vivere voluerunt, si corpore valent et ab ecclesiaslicis occupalionibus vacant; tamen si et ipsi manibus operantur, misericordius agunt, quam cum omnia sua indigentiljus diviserunt. Quod si nolunt, quis audeat cogere? Illi autem, qui praeter istam sanctam societatem vitam labore corporis transigebant, si non laborant, noii maiiducent ».

Apparet igitur, qui sunt astricti, scilicet vahdi et fortes, et qui ab ecclesiasticis occupationibus vacant, et qui vitam in saeculo de labore corporis transigebant, et tales multi erant inter illos mOnachos, et plures erant in exordio religionis Minorum fratrum, et ideo ad labores erant arctandi; nunc autem comparatione aliorum [laucissimi sunt tales: et ideo non est contra Apostolum, si talibus conceditur simpliciter mendicare, maxime cum talis actus non sit inultum appetibilis nec delectabilis nec lionorabilis, immo repletus multis vihtatibus et miseriis, ad queiii nullius valentis viri cor posset inclinari nisi in spe praemii aeterni et amore Christi et desiderio proficiendi cuin adiutorio gratiae Spiritus sancti, sine qua vix credo posset dives ad tantae abiectionis iiicoiiimodum inclinari. Nec tales gravant populum Domiiii et Ecclesiam, maxiine si nihil ultra necessaria petaiit, quia multo plura expenderent et consuinerent de eleemosyiiis pauperum, si clerici in saeculo in beneficiis praebendalibus remansissent; iiec tunc, quando modicum intenderent spiritualibus operibus, etiam in divitiis praecluderetur via salutis. Absit igitur, quod nunc praecludatur in tanta arctitudiiie paupertatis.

Ex iam dictis in hac quaestione de paupertate, ut cetera recolligamus in summa, apparet, quod sicut mendicare in pauperibus debilibus et infirmis est necessitas naturue, in validis otiosis et cupidis est vitiositus culpue; sic in pauperibus voluntariis, contemptoribus sui et imitatoribus Christi et praedicatoribus Evangelii est actvs comonans, non repugnans evangelicae perfectioni, pro eo quod omnibus universaliter renuntiare, nullam rem sibi appro- [iriando, est comultum a Doinino ut perfectum; eleemosynas accipere iustis pauperibus est concessum tanquam licitum et in nullo perfectionis evangelicae inimicum; eleen osynas etiam humiliter petere pauperibus voluntariis non est inhibitum tanquam maluin; vitain suam de lucro luhoris sui transigere non est omnibus validis pauperibus iniunctum tanquam praeceptum necessario astrictivum.

Si quis ergo impugnat reruni lemK)ralium uniuersahn abrenuntiationem, impugnat Cliristum paucrucifixnm; impugnat evangelicum consiliimi; impugriat coetum Apostolorum dicentium: Ecce nos reliquimus omnia; impugnat etiam Spii'itum sanctum, qui iioc inspirat et suggerit cordibus jierfeclorum; impugnat et ipsum Deum P.itrem universorum, qui est refugium pauperum; impugnat denique regnum caelorum, tolum universum, cuius dominium pauperi est concessum, dicente Domino: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum vsl regnum caelorum; et ideo contra talem imensalmi necesse est ut pugnet o)-bis lerraruni.

Qui autem impugnat eleemosynarum acceptiotuim, et Christum impugnat, qui stipendium accipiebat a mulieribus sibi servientibus et se iiivitantibus, Lucae septimo; et Goetum Apostolorum, qui et ipsi eleemosynas accipiebant, (uae ponebantur ad pedes eorum, Actuum quarto; et statum monacliorum, qui super eleemosynas fundati sunt; et universum clerum — nam et ipsi de eleemosynis vivuiil, quae ultroecclesiis Christi collatae sunt — et per consequens communem pauperum statum, quem tamen Scripturae divinae indicant Deo maxime esse acceiitum.

Qui vero impugnat humilem ekemosijnannn petitionem in eis qui egent et licite [wssunt accijiere, impugnat Christum, qui humihter petiit hospitium,. fatetur, sc esse mendicuin; impugnat et Paulum, qui petiit, collectas fieri pauieribus Sanctis, et hoc de voluntate Petri; impugnat vinculum caritatis, quod facit communicari in ralione dati et accepli; impugnat ofpcium humanitatis, per quam indigens exponit necessitatem suam, ne sibi sit inhumanus, et alium excitat, qui potesl et vult, ut proximo sit humanus et pius; et in hoc nullus offenditur, nulli praeiudicatur, niliil inordinate concupiscitur, nihil indebite aufertur, in eis praecipue, qui non quaerunt datum, sed fructum.

Qui aulein impugnat otiositatem, cupiditatem. carruilitalem et superftuitalem in ceteris Cliristianis et praecipue in religiosis, bene facit et recte, si tamen secundum ordinem rectum procedat. servitutis super Chrisli servos nimiuin aggravat et spirituales viros a spiritualibus occupationibus et laboribus retardat in periculum salutis animarum, dum magis facit eos soUicitos de suis moritiiris corX)ribas pascendis quam de proximorum animis Doniino acquirendis. Quod si fiat, decimatur menlha el ci/mimim, et relim/uentur quae graviora sunt Legis, iudicium et misericordia, praeferlur misericordia corijoralis spirituali; ac per hoc corpus spiritui praefertur, pri- valum commodum utilitati communi, quae sptvialiter consislit in aedificatione populi Christi, in eleemosynis, in documentis el animarum consiliis, ad quae misit Deus istos ordines postremos wr summum Pontificem et praelatos. Ad quae si quis dicat eos non. missos, nianifeste obviat veritati, cum expressa ad hoc testimonia habeantur tam in regula quam in privilegio et institutione et approbajione liuius duplicis ordiiiis. — Si autem dicat, non debere mitti; detrahit euangelicae perfectioni. Quis enim magis idoneus ad hoc, quam qui devovit evangelicam perfectionem? — Si quis dicat, eos a Papa et episcopis non posse niitti; deTogAl uposlolicae auctoritati el potestati clavium in praelatis et plenitudini potestatis in summo Pontifice, qui in terris, ut Scriptura asserit, fides sentit, iura testantur, rationes etiam irrefragabiles convinciint, ut caput unum et summum et sponsus unicus et hierarcha praecipuus, in quo est totius Ecclesiae militantis slatus, obtinet locum Christi. Et ideo omne genu debet ei curvari, et principum et praelatorum et clericorum et laicorum et religiosorum in terris, ad instar Chrisli in caelis, cui omrui genu flectitur caekstium, terrestrium et infernorum. Amen.

Articulus III

Tertio ad maiorem evidentiam eonim quae de mendicitate dicta sunl, quaeritur, utrum pauperes validi, et maxime regulares, ad opera manualia universaliter sint astricti? Et quod sic, ostenditur triplici via, tam ratione obligationis naturae qmm re- Ugionis christiunae quam etiam proffssionis monasticae. Primo ex vinculo legis imturae ostenditur.

1. Genesis secundo: Posuit Deus hominem in parcuiiso, ut operaretur; iteni, tertio eiusdem dictum est homini peccanti: In sudore vuUus tui ve- «ce/7,9 pane tuo etc. Ergo praeceptum de laborando respicit hominem secundum naturam inslitutam et secundum naturam lapsam, ergo secundum omnia tempora; sed maxime respicit hominem, qui potest per se ipsum et non potest supplere per alium; talis autem est pauper validus: ergo talis tenetur ad manualiter laborandum.

2. Item, in Zachariae decimo tertio dicitur: Homo agricola ego sum, quia Adani exemplum meum ab adolescerUia mea; Glossa: « Ut comedam panem meum in sudore vultus, dum ille se ostenderet natum ad hoc, ut in sudore vultus comederet panem »; sed hoc maxime convenit ei qui indiget pane et potest laborem et sudorem ferre; et talis est validus paui)er: ergo tenetur corporaliter laborare.

3. Item, ad ea, sine quibus non potest natura sustineri nec salvari, sumus naturahter obligati; sed sine labore corporah sive manuali non jwtest geillud triduuin ubi eras, bone losu? Quis tibi cibum miiiistravit

nus humanum in esse conservari: ergo ad iioc necessario aliqui obligantur. Sed non nisi illi qui sunt idonei; sed tales sunt pauperes validi, quia indigent et possunt: ergo tales praecijiue obligantui.

4. Item, sicut os datum est homini ad maiklucanduni, ita et manus ad operandum; scd qui neglexerit comedere, cum indiget, si possit, facit contra dictamen iuris naturalis: ergo pari ratione, qui neglexerit operari manualiter, si indiget et valet. Sed talis est pauper validus: ergo etc.

Item, hOc ipsum ostenditur ralione religionis vhrisHanae.

o. Primo per apostolicum praeceptum, ad Ephesios quarto: Qui furabatur iam non furelur, magis autem laboret operando mardbvs suis etc. — Si dicas, hoc esse consilium; contra: primae ad Thessalonicenses quarto: Operemini manibus vestris, sicut praecepimus vobis, el ut lioneste ambuletis ad cos qui foris sunt, et nullius aliquid, desideretis; Glossa: « Nedum rogetis, vel tollatis ». Sed hoc maxime respicit pauperes: ergo etc.

(i. Item, hoc ipsum videtur per apostolicum exemplim, secundae ad Thessalonicenses tertio: Ipsi scitis, quenadmodum oporteat imitari nos, quia non inquieti fuimu inter vos neque gratis panem manducavimus, sed in labore et fatigatione etc.; Glossa: « Apostolus forma erat his qui tenues erant in substantia in plebe, ut discerent li- ])ertatem suam non amittere. Qui enim ad alienam mensani frequenter convenit, otio deditus, aduletur necesse est pascenti se, cum religio nostra ad libertatem hominem vocet »: ergo hoc est contra religionem christianam.

7. Item, hoc ipsum videlur per apostolicum ediclum, secundae ad Thessalonicenses tertio: Cum essemus apud vos, hoc denuntiabamus vobis, quoniam, si quis non vull operari, non manducet; sed constat, quod non loquitur nisi de his qui indigent refectione: ergo etc. — Si dica, quod non intelligitur de labore corporali; contra hoc est quod ibidem dicit Glossa: «Dicunt quidam, de operibus spiritualibus hoc Apostolum praecepisse; sed superflue conantur et sibi et ceteris caliginem obducere, ut quod utiliter caritas monet non solum facere noUnt, sed nec intelligere ».

8. Itein, hoc idein videtur per apostolicum iudicium, secuiidae ad Thessalonicenses tertio: Si quis non ohetlierit verbo, hunc notale et non ccmmisceamini cum illo; sed ille qui hahet opportunitatem et facultatem implendi mandatum, dicitur mobediens, si non implet; sed pauper validus est huiusmodi: ergo si operari non voluerit, est inotediens praeceptis apostolicis, ergo per iudiciuni Apostoli tanquam excommunicatus detet evitari. — Sed forte dices, quod haec verba Apostoli et praemissa intelliguntur dici ad curiosos, vagos et otiosos, non ad Christi servos spiritualibus occupatos; conlra: super illud: Qui non laborat Tummanducet; Gossa: « Vult Apostolus, servos Dei corporaliter operari, ut habeant unde vivant, ut non compellantur egestate necessaria petere »; sed servi Dei dicuntur viri boni et iusti, el talibus praecipit operari, ut non compellantur inendicare: ergo pauperes validi etc.

9. Item, Augustinus in libro de Opere monachorum: «Audiant quibus hoc praecipit Apostolus, scilicet operari manibus, id est, qui non habent lianc potestatem, quam ille hatebat, ut tantummodo spiritualiter operantes inanducent panem a corporali labore gratuitum. Et quemadmodum dicit: /*raec!)«- mus et obsecramus, ut cum. silentio operantes panem suum manducent; non disputent contra nianifestissima verba Apostoli, quia et hoc pertinet ad silentium, cum quo debent operantes manducare panem suum».

10. Item, idem paulo [wst: «Quid agunt qui corporaliter operari nolunt? Cui rei vacent, scire desidero. Orationibus, inquiunt, et psalmis et lectionibus et verbo Dei. Sancta plane vita et Christi suavitate laudabilis; sed si ab his avocandi non sumus, nec manducandum est, neque escae praeparandae sunt, ut possint apponi et assumi. Si autem ad ista vacari servos Dei c«rtis intervalUs temporum ipsius infirmitatis necessitas cogit, cur nonet praeceptis apostolicis observandis aliquas partes temporis deputeinus? Citius enim exauditur una obedientis oratio quain decem millia contemptoris ». Et consequenter ostendit, quod haec spiritualia opera non excusent, nec lectio nec psalmodia nec oratio nec exhortatio.

11. Item, idem ex concilio Carthaginiensi: « Clericus victum et vestitum artificio vel agricultura Vers. M. Vulgata post ve>-bo a.Md nostro per epislolam,

absque officii.sui detrimento dumtaxat praeparet». — Si dicas, quod intelligatur de idiotis; contra hoc statim sequitur: «Clericus quilibet verbo Dei eruditus artificio victum quaerat». — Si dicas, quod non Jnteliigitur de omnibus; contra hoc sequitur: «Omnes clerici, qui ad operandum validi sunt, et artificia et litteras discant». — Ex his ergo Patrum sententiis manifeste coUigi videtur, quod praecepta apostolica ad omnes pauperes validos se extendant, sive clericos sive laicos, sive otiosos sive spiritualibus occupationibus intentos: ergo potissime ad pauperes reiigiosos.

Hoc ipsum ostenditur ratione professionis monasticae.

12. Primo per beatum Augustinum, qui per totum librum de Opere monachorum intendit tanquam flnali conclusione et principali ostendere, quod nionachi astricti sunt ad opera manualia sive corporalia.

i 3. Item, Glossa super illud Lucae duodecimo: Vendite qiiw possidetis, et date eleemosynan etc; « ut, omnibus semel pro Deo spretis, postea labore manuum operemini unde vivatis, vel eleemosynam faciatis »; sed omnes regulares ex voto tenentur ad consilium paupertatis: ergo secundum Glossam labor manualis debet sequi abrenuntiationem: ergo omnes tenehtur ad corporalem oi)erationem.

14. Item, Hieronymus ad Rusticum et habetur de Consecratione, distinctione ultima: Semper aliquid boni lacito, ut te diabolus inveniat occupatum. Si.postoli, habentes potestatem de Evangelio vivere, laborabant manibus suis, ne quemquam aggravarent; cur tu in usus tuos successuras res norj praeparas? Vel fiscellam texe iunco, vel canistrum lentis plecte viminibus». Et post: «Scribantur fibri, ut et manus operentur cibos, et aniina saturetur lectione ».

15. Iteni, beatus Benedictus in regula sua: «Tunc veri monachi sunt, si de opere manuum suarum vivant, sicut patres nostri Apostoli »: ergo si hoc facit nos imitatores Apostolorum, et omnes religiosi debent esse tales; ergo et operari manualiter, cuni opera supererogationis non diminuant, sed implere debeant opera praeceptorum.

16. Item, beatus Franciscus in regula sua: «Fratres, inquit, quibus dedit Dominus gratiam laborandi, laborent fidefiter et devote ». Et quod de labore corporali intelligat, patet per hoc quod sequitur: « De mercede vero laboris pro se et suis fratribus corporis necessaria recipiant praeter denarios.

CoNTn., quod non omnes pauperes validi opera manualia sint astricti, videtur tum ratione contemplalionis, tum ratione praedicationis, tum ratione spiritualis oectipationis. Primo ratione contemplationis ostenditur:

1. Per illud Lucae decimo: Marlha, es etc, usque elegit: nielius ergo faciebat Maria intendens contemplationi, quam Martha corporali occupationi; sed non melius ageret, si omitteret illud, ad quod tenebalur: ergo intendens conteniplationi absolvitur ab opere corporali.

2. Item, Lucae duodecimo -. Respicile volatilia caeli; Glossa: « Sancti merito avihus comparantur, qui, nihil in hoc mundo habentes nec laborantes, sola contemplatione aeterna quaerunt, iam siniiles AngeUs». Sed si nihil habentes tenerentur laborare universaliter, iam tales essent transgressores: ergo si hoc est falsum, non omnes pauperes validi astringuntur.

3. Item, super illud Genesis vigesimo tertio: Cmfirmatus est ager; Glossa: « Contemplativa vita a cunctis actionibus funditus dividit »; sed non dividit ab actionibus spiritualibus: ergo a corporalibus. Nec dividit contra legem Dei: ergo contemplantes non sunt astricti ad hoc.

4. Item, labor manualis non est actus respiciens universaliter onmia membra Christi, alioquin nullus sine eo posset salvari; respicit ergo oiriciuni alicuius membri; sed membrum habens olTicium dignius non tenetur ad oITicium membri indignioris: ergo si digniora sunt membra, quae habent gratiam contemplandi, non astringuntur ad oflicium vel exercitium actionis vel operationis, maxime cum necessitas non compellit defectus inferioris membri supplere.

o. Lucae decimo: Misit eos binos etc.; Glossa Ambrosii: « Tanta debet esse praedicatori flducia, ut sibi necessaria non defectura certissime sciat, ne, dum sibi providet terrena, minus aliis provideat. i)i: i'i:ii'i:cTiON'i i:v.Nf;KLic qli.u:st. ii..vitr. iii

aek'rn;i >. Iifjo sliKlium iifacilicalioMis ct doctiiiiao non (Ifibcl. intcrniilti propter opus coi'poralc, cuni lioino iion iierfccte sullicit ad utruniquc.

(i. Itein, super illud l.ncac nono: DimiUe mortuos; Glossa: « Docct Doininus, ininora bona [iro utilitate maioriini esse practtMinittcnda; inanis enim cst animas inortuoruin praedicando suscitare quam corpus mortuum in terra condere ». Si ergo mortuos sepelire, et maxime patrem, (st opus maximae [)ielatis naturalis el cor[ioralis; et hoc docet Doininus intcrinitti, et ad hoc non tenentur intendentes praedicationi: ergo tales non sunt astricti ad opera maniialia, qnautumciinqne sint egeni.

7. Iteiii, super illud Lucae decimo: Dignus est jperarius mercede sua; (ilossa: « Duae mercedes [iraedicatori debentur: una in via, quae in labore sustental; altera in patria, quae in resurrectione remunerat»; sed quod debetur alicui, non tenetur illud labore corporali acquirere: ergo praedicator pauper non lenetur propter sustentationem corporis manualiter operari.

8. Item, super illud primae ad Corinthios nono- Quis mililat etc.; Glossa: «Sicut Dominus constituit, ex Evangelio viventes panem gratuitum manducabant ab eis sumtum, quibus gratuitam gratiam praedicabant »; sed panis gratuitus dicitur, quia non erat acquisitus per laborem corporalem: ergo praedicationis opus exercentes non tenentur ad laborem cor[)oralem.

9. Item,,ugustinus, in libro de Opere monachorum: « Si evangelistae sunt, si ministri altaris, si disjiensatores Sacramentorum, plane sibi hanc vindicant potestatem», vivendi scilicet sine opere corporali, quia de hoc loquitur: ergo huiusmodi non astringuntur.

10. Item, Hieronymus adversus Vigilantium: « Haec in ludaea usque hodie perseverat consuetudo non soluin apud nos, verum etiam apud Hebraeos, ut qni in le.ge Domini meditanlur die ac nocte synagogariim et totius orbis pascantur ministeriis »; sed consuetudo esset vitu[3erabilis, si tales essent astricti ad vivendum de laljoribus propriis: ergo qui divinis, ulpote doctrinae praedicationis et lectioni, vacant non sunt huiusmodi operibus alligati.

Itein, quod non omnes astringantur, ostenditur ratione spiritualis occupationis.

11. 1'iiinac ad Corinthios nono: Sescitis, (/uod fjui in sacrurio operantur, (juue de sucrario sunt edunt; et (jui altario serviunt cum attario paiiicipant? Glossa: « Naturalis ratio dictat, ut quis vivat inde, ubi laborat». Si (Mgo (idclis, (jiii intcntus est spiritualibus occuiialionibus, dignus est sustentari, nec talis est otiosus: ergo nec ratione otii vitandi nec etiam victus acquirendi tenetur manualiter operari.

12. Item,.nselmus de Similitudinibus: «Tres quil)pc sunt hominum ordines, orantes, agricultores et defensores, quos ad diversa officia Deus in hoc mundo disiiosuit: monachos, ut pro aliis orent et lacle praedicationis imbuant; agricultores, ut (Je suo labore et i[)si et alii vivant; milites, ut orantes et agricultores defendant »; sed milites digni sunt sustentari, quando suum olTiciuni exercent absque labore corporali: ergo pari ratione et monachi digni suiit.

13. Item,.ugustinus in libro de Opere monachorum: «Si habebant aliquid in saeculo, quo facile supportarent hanc vitam, quod conversi ad Deum dis[)ertiti sunt, credenda est eorum infirinitas et ferenda»: ergo qui disperserunl bona sua [lauperibus merentur in Ecclesia sustentari, si disperserunt semel temporalia, absque labore corporali: ergo multo fortius meretur, si dispersit ipse spiritualia orando, consulendo et exempla bona aliis conferendo.

l. Item, si spiritualis occupatio non excusat a labore corporali, ergo multo minus nec scientialis: ergo omnes vahdi pauperes, qui student in qiiahbet scientia, sunt in malo statu, quia non vivunt de labore manuum suaruni; sed hoc est valde absurdum: ergo et primum.

15. Item, Christus Legem perfectissime implevit, quia decebat eum implere omneni iustitiam; sed Christus [lauperrimus fuit et validus: ergo si tales universaliter operari tenentur, Christus non perfecte Legem implevit nec dedit exempluin perfoctiim. Sed hoc est inconveniens: ergo et primum.

16. Item, beatus Benedictus, quando fuit in S[5elunca, erat pauper et validus, et tamen non vivebat de labore manuum suarum, sed de hoc quod sibi Romanus apportabat, ut dicitur secundo Dialogorum: ergo vel erat in malo statu, quod absurdum est, vel non tenebatur ad laborandum vel operandum.

eleemosynis absque manuali labore, aut non. Si sic, habeo propositum, quod non tenentur. Si non possunt; ergo cum omnia twna ecclesiarum et monasteriorum non sint nisi eleemosynae pauperum, ut Sancti dicunt et manifestum est, ergo omnes, quotquot validi et clerici et monachi, qui vivunt de huiusmodi bonis sine labore manuali, sunt in statu perditionis. Si ergo hoc est absurdissimum, patet, quod et illud, ex quo sequitur. — Si dicas, quod de grossis et magnis eleemosynis licet, sed de parvis non licet; hoc non solum absurdum est, verum etiam adeo ridiculosum, ut manifeste qui sic dicit colet culicem et glutiat camelum. Restat ergo, quod ad huiusmodi opera manuaUa non omnes validi pauperes sunt astricti. Tenenda est via media, quod scilicet de pauperibus validis aliqui ad laborem sunt astricti, aliqui vero ab eo absoluti; et quod aliquibus labor indicitur sub praeceplo, aliquibus pro consilio, aliquibus nec isto nec illo modo.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod, sicut circa fldem beatissimae Trinitatis triplex est via sentiendi ita quod duae, quae declinant ad extrema, sunt erroneae, sicut haeresis Sabelliana et Ariana, media vero vera et catholica; u sic in hac quaestione pariter duplex est via declinans ad extrema, et ideo erronea et reprobanda, media vero recta et acceptanda.

Unus est modus dicendi, quod nulli pauperes di- voluntarii, quantumcmnque validi,ad opera manualia sunt astricti, sed solum ad spiritualia. Et hifundaverunt se super illud Matthaei sexto: Respicite volalHia cacU. — Hic autem modus dicendi est er- roneus, quia est corruptivus Ecclesiae et depravativus Scripturae. Corrumpit Eccksiam, dum, simulando falsam iustitiam, fovet pigritiam; dum siffiulat, se velle Evangehum perficere, vult otium carnis nutrire. Unde de talibus Augustinus, in libro de Opere monachorum: « Quis ferat homines contumaces saluberrimis monilis Aposloli resistentes, non sicut inflrmiores tolerari, sed sicut sanctiores etiam praedicari, ut monasteria doctrina saniore fundata vacationis et falso nomine sanctitatis »? — Depravat etiam Scripturam, quia nimis ampliat veri)a evangelica et nimis arctat verba apostolica. Vult enini, quod EvangeUum inhibeat perfectis omne opus corporale, et vult, quod Aposfolus non suadeat nisi opus spirituale; quorum utrumque falsum est. Et contra hanc falsitatem Augustinus totum librum de Opere monachorum condidit, ostendens, quod Apostohis intelligit de opere corporali, et quod Evangelium non vetat corporal.ia opera, sed solum quod cor non soUicitetur praeoccupatum circa temporalia. Unde in principio Ubri de Opere monachorum ait: « Prius debemus ostendere, beatum Apostolum opera corporalia servos Dei operari voluisse; deinde ostendere, evangelica illa praecepta, de quibus nonnuUi non solum pigritiam, sed etiain arrogantiam suam fovent, apostolico praecepto et exemplo non esse contraria». Unde convincit Augustinus, positionem istani esse reprobandam.

Secundus modus dicentium est, quod omn£s validi pauperes, qui non habent unde vivant, ad opera manualia seu corporalia sunt astricli. Et isti innituntur verbis Apostoli, secundae ad Thessalonicenses tertio: Qui no?i laborat non manducet. Nec possunt excusari, ut dicunt, per opera spiriextremum, depravat Scripturam et corrumpit Ecclesiam. Scripturam depravat, quia nimis ampliat verba Apostoli, dmn dicit: Qui non laborat non mamlucet; volens, illa verba de labore manuali non solum ad otiosos, sed quantumcumque utiliter in spirituaUbus occupatos extendi, qui non sunt curati. Nimis etiam restringit verba evangelica, dum illa verba: Dignus est operarius mercede sua; ad eos solos extendit, qui habent animarum curam; cum potius fiat homo dignus mercede ex opere quain ex dignitate. Absit omnino a fideUbus mentibus, quod cooperatores habentium curam non sint digni operarii nec digni mercede et sustentatione sua, maxime qui fideliter coUahorant in verbo et doctrina. — Ecclesiam etiam corrumpit, dum simulat districtionem iustitiae et persequitur spiritum vitae. Quid enim aUud est hoc, quam quod significatum est per praepositos Pharaonis, de quibus dicitur Exodi primo, quod oderant filios Israel et ad amaritu- Inferius fide D E substituimus deviando pro declinando, et alledinem perducebant, afpigentes eos operibu.s durii luti et laleris, atque omni servitute? Et ne forte videat moveri spiritu proprio, audi, quid dicit (Jlossa super illud Exodi quinto: Quare, Moyses et Aaron, soUicitatis populum ab operibus suis? Ite ad mwra vestra: « Hodie si Moyses et Aaron, id est proplieticus et sacerdotalis sermo, animam soliicitel ad servitium Dei, exire de saeculo, renuntiare omnibus, quae possidet, attendere legi et verbo Dei; continuo audies unanjmes amicos Pharaonis dicentes: videte, quomodo seducuntur homines, et pervertuntur adolescentes, ne laborent, ne militent, ne aganl aliquid, quod prosit, et relictis rebus necessariis, inertias sectantnr et olium! Quid est servire Deo? Laborare nolunt et otii occasiones quaerunt. Haec erant tunc verba Pharaonis, haec et nunc amici eius loquuntur, nec solum verbis, sed etiam verberibus persequimtur >>. Hucusque Glossa.

Quoniam igiturutraque harum opinionum vel sententiarum declinat ad extrema el declinando depravat Scripturam et corrumpit Ecclesiam; ideo utraque reprobanda est: prima, quia dat fomentum pigritiae, secunda, quia nititur «xstinguere spiritum vitae sub onere servitutis Aegyptiacae; prima, quia fovet otium carnale, secunda, quia perscquitur spirituale. Propterea secunda longe perversior est quam prima, licet utraque sit mala. Ideoque, utraque re- 3. pulsa, tenenda est via media, quod de pauperibus validis aliqui sunt astricti, aliqui vero absoluti, aliquibus indicilur sub praecepto, aliquibus pro consilio, aliquibus nec isto nec illo modo.

Ad cuius pleniorem evidentiam notandum est, et quod regimen reipublicae in Ecclesia attenditur circa tria, scilicet quantum ad bonum inferius, quod est corpbrale; quantum ad bonum exlerius, quod est civile; et quantum ad bonum interius, quod est spirituale. Et secundum hoc triplex genus operis est necessarium ad regimen reipublicae et, Ecclesiae militantis,- scilicet opus artificiale, quod et manuale dicitur, quia « manus est organum organorum », opus civile et opus spirituale. Opus manuale sive corporale dico, quod est necessarium ad praeparanda alimenta, vestimenta, habitacula et diversorum opificum et artium instrumenta. Opus ciuile dico, quod est ipsorum praesidum gubernantium, militum defendentium; mercatorum negotiantiunj et famulorum ministrantium. Opus spirituale dico, quod consistit disseminando divina verba, in decantando divina cantica, in dispensando Sacramenta et in distribuendo bona sibi divinitus data, sive terrena, sive spiritualia. Nam distribuere sua pro Cliristo opus est spirituale, non civile nec civitalis terrenae. — Sicut ergo qui intenti sunt operibus civilibus reipublicae ad opera manualia piir apostolicum praeceptum non intelliguntur astricti; sic nec hi qui intenti sunt spiritualibus, maxime si redundent in aliorum salutem, commodum et profectum. Et ideo occupatos in quatuor generibus operum spiritualium praedictorum excipit Augustinus a tentione apostolici praecepti in libro de Opere monachorum, cum dicit: « Si evangelistae sunt, si ministri altaris, si dispensatores Sacramentorum, plane hanc sibi vindicant potestatem; si saltem aliquid habebant in saeculo, quo facile sine opificio sustentarent hanc vitam, quod conversi ad Deum indigentibus disperliti sunt». Evangelislae autem disseminant divina verba; ministri altaris decantant divinas laudes et divina cantica; dispensatores Sacramentorum dispensant divina Sacramenta, et maxime eucharistiae vel poenitentiae; qui diviserunt suas possessiones distribuerunt bona sua: ergo digni sunt sustentari pro unica distributione temporalium, multo magis pro continua distributione spirilualium, etsi nihil corporaliter oiierentur; et si ille qui docet niium alicuius grammatieam, meretur ab eo sustentari, quare non ille qui docet viam regni caelestis, qui impetrat gratiam orando, qui etiam exemplis bonae vitae excitat et dirigit ad aeternam saliUem? — Cum ergo respublica universalis Ecclesiae seu ecclesiasticae hierarchiae indigeat ad sui conservationem triplici opere supradicto; nec Deus nec Angelus nec pastor Ecclesiae vel rector, sicut Apostolus, astringit ad huiusmodi opera, nisi secundum quod exigit salus, necessitas et utihtas ipsius ecclesiasticae hierarchiae, cuius servi Christi sunt membra.

Et quoniam inter membra Christi sunt dam maxime idonea ad operationes corporales et minime ad spirituales, quaedam e converso, quaedam medio modo; hinc est, quod illis pauperibus validis, qui ad opera corporalia maxime sunt idonei et minime ad spiritualia, qui convenienter aliter nesciunt vitare otium et opus facere victu dignum, tales ad opera manualia astringuntur, et eis est opus manuale in praecepto. — His autem, qui simul spiritualibus sufBcienter possunt intendere et labore manuum viclum acquirere vel in toto, vel magna parte, quaUs fuit Apostolus Paulus, est opus manuale in consilio. — His autem, qui maxime sunt idonei ad spiritualia opera praedicta, vel etiam ad civilia, et minime ad haec manualia, huiusmodi opera lucrativa et artificialia non sunt in praecepto nec etiam in consilio; quia

mune bonuin magnum incurreret detrimentum; nec hoc ordinavit Deus nec eius Apostolus, sicut in sequentibus evidenter ostendetur.

Quod autem de huiusmodi operibus et hominibus diversilicari debeat iudicium secundum diversitatem donorum, ofliciorum et gratiarum sibi divinitus collatarmn; ostendit Glossa super illud Deuteronomii vigesinio octavo: Benedictus fruclus ventris tui et fructm terrae tuae el fruclus iummlorum tuorwm, ita dicens: « Diversos ordines notat subditorum. Alii enjm doctoribus corporalia praetent alimenta; alii laborare imssunt quod sibi fuerit praeceptum; alii simplicitate contenti per innocentiam vilae student Deo placere; unusquisque proprium donum habel ex Deo ». — Concedendum est igitur, quod non omnes validi pauperes, etiain non curati, ad huiusmodi opera manualia sunt astricti; el concedendae sunt etiam auctoritates et rationes hoc ostendentes.

1. 2. Ad illud autem quod [)rimo obiicitur in op- contrarium de obligatione legis naturae; dicenduin, quod tmtura ad hoc non astringit nisi ratione periculi vitandi. Nam si ex lege naturae haec manaret obligatio, cuncti essent universaliter et aequaliter obligati; quod absurdissimum est. Ideo, si quis a natura astringitur, hoc non est nisi propter vitandum pe- periculum; et hoc potest esse tripliciter: aut quia non potest sine labore viuere, aut quia non potest /loneste vivere, aut quia non potest fructuose vivere; in primo periclitalur entitas, in secundo honeslas, in utiUlas. Esl autem naturaliter insertus liomini amor sui esse continui, amor hone.sli et ainor comrnodi; et per hoc lege naturae astringitur liomo ad vitandum ho€ triplex i)ericulum. Sic igitur aslringilur necessario ad inanualiter operandum pauper validus, si in tali articulo constitutus est, quod non potest aliter vivere, vel non polest honesle vivere vel etiam non potest aliter vivere fructuose. Si autem aliter potest hoc periculum vitare aeque vel magis utiliter, astringi ad hoc non habet ex lege naturae. — Quod ergo obiicitur, quod homo ex prima sua conditione ordinatus est ad istam operationem; dicendum, quod nullus homo debet esse sine labore in hac vita, ne forte de eo dicatur quod de reprobis dicilur in 1'salmo: Jn labore hominum non sunt et Vers. i. Glossa esl ordinnria apud Slrabum cl Lyranuni, sequitur, quod oporteat occupari circa lalwrem manuum et inaxime lucrativum. — Et per hoc patet resiwnsio ad sequens de exemplo Adae, quia constans est, quod non omnes obhgantur ad opus agriculturae. Nec illud qubd dicitur: In sudore vultus lui etc, dictum est tunc in praeceptum vitae, sed in poenam culpae perpetratae, sicut patet per textum sequentem.

2. Ad illud quod obiicitur, quod sine huiusmodi opere non potest genus humanum sustentari; dicendum, quod duplex est mandatum: unum, quod spicit conservationem inilividui, aliud, quod respicit conservationem speciei, sicut est mandatum de manducando et mandatum de generando. Illud ergo, quod respicit conservationem speciei, non obligat nisi in communi, quia, uno implente, alius absolvitur, sicut palet de generatione; et quia o)us manuale est huiusinodi, nisi in eo qui constitutus est in statu periculi; ideo noii habet nisi lalis astiingi.

3. Ad illud quod obiicitur, quod sicut os est ad mandiicandum, ita et inanus ad operanduni; dicendum, quod non est simile: quia, si homo posset vivere sine comestione, sicut potest vivere sine manuali opere; non teneretur manducare. — Praeterea, unus homo potest operari pro alio, sed non manducare pro alio; et ideo non oportet sic omnes astringi universaliter ad inanualem operationem, sicut ad manducatioiiem.

4. 6. 7. 8. Ad illud quod obiicitur de praecepto, exemplo, cdicto et verbo apostolico; notandum, quod circa apostolicum praeceptum consideranda est persona, cui praecipitur, causa, pro qua praecipitur, et forma, sub qua praecipitur. Si consideretur persona, non omnibus praecipit hoc generaliter, sed determinate quibusdam. Ait enim sic scundae ad Thessalonicenses tertio: Et audivimus quosdam inter vos ambulantes inquiele, nihil operantes, sed curiose agentes. Ilis autem, qui huiusmodi sunt, denuntiamus, ut cum silentio operantes suum panem manducent. Praecipit ergo inquietis, curiosis et oliosis. — Si aulem consideretur causa, non est dubium, quin sit ad remotionem horum trium vitiorum. Quia enim labor corporalis valet ad corpus domamlum, ad otium tollendum, ad victum honesle quaerendum; ideo Aposlolus imponebat eis laborem quasi in vitiorum istorum medicamentum. Nam inquieti labore domante, oliosi labore excitante, curiosi « et foeda cura victum quaerentes », ut dicit Glossa, indigent labore viclum promerente. Ideo Apostolus quasi per se loquitur el proprie et suflicientissime in praedicto mandato, si attendatur causa. — Si vero attendatur forma, sub qua praecipit, constans est, quod debet convenire cum causa. Apostolicum enim hoc praeceptum est; et ad tria praedicta ille aslringitur, qui non potesl habere illa tria per aliam viam hcitam et convenientem; qui vero potest, non astringitur determinate ad hanc viam, quantum est de ipsius praecepti eflicacia, quod dedit Apostolus ad ordinandam et aedificandam Ecclesiam, non ad destruendam illam, secundum poteslatem, quam ad aedificationem dicit sibi divinitus datam. — Dicendum ergo, quod apostolicum praeceplum, exemplum, ediclum et iudicium illos obligat potissime, qui sunt inquieti, otiosi et curiosi, ut ab his redeant; vel eos qui non possunt aliter convenienter quam per laborem corporalem vitare vitia supradicta, sicut manifeste ostensum est.

.Vd illud quod obiicitur de Glossa, quod vult Apostolus, servos Dei corpofaliter operari; dicen- 'dum, quod si istud est velle praecepti, intelligeudimi est indefinite de servis Dei, id est, de his qui sunt ad servitium dominicum conversi, qui per maiora et utiliora opera non sunt a nianuali opere excusati, sicut exemphflcat Augustinus de bis qui vitam in saeculo de labore corporali transigebant; et sic illud indefinite debet intelligi et non universaliter, quia absurdum esset dicere, quod omnes servi Dei ad hoc sint astricti. — Patet eliam hoc, quia Augustinus, a quo sumta sunt verba illius Glossae, sed mutata, excipit quatuor genera hominum, quos dicit non teneri,ut labore proprio victum quaerant, sicut ostensum est supra: unde super praedictam Glossam innitendum non est; tum quia mutat verba Augustini. Dicit enim in originali: « Primum debemus ostendere, Apostolum corporalia opera servos Dei operari voluisse, ut victu et vestitu a nullo indigerent », nec aliquam mentionem fecit de pelitione; quia illi, contra quos agebat, non vivebant de petitis, sed oblatis, sicut in secundo libro Retractationum dicit. Facienda est ergo vis in boc, quod dicit vo- Solae edd. iion oene idem; inftrius M et Vat. sedula cura luisse, quod non semper praeceptum est; et in hoc, quod dicit servos Dei, quod indefinite dictum est; et in hoc, quod dicit ne compellantur, qu<xl non pertinet ad pauperes voluntarios, sed potius ad invitos.

9. Ad illud Augustini: Audiant quibus hoc praeceptum est etc.; dicendum, quod habere potestatiae, vel mixtim secimdum ulranKjue. Secundum legem iustitiae habent illi qui Liabent auctoritatem offlcii et operis onus; et tales possunt potestative petere et in iudicium trahere. — Secundiun legem clementiae potestatem habent vivendi de alieno qui possunt suflicientem allegare miseriam, per quam digni sunt misericordia, ut pauperes infirmi. — Serundum utramque vero habent illi qui opera faciunt apostolica, non tamen incedunt cum auctoritatis dignitate, sed cum liumililale paupertatis; et ideo digni sunt sustentari tanquam operarii et tanquam egeni. Qui ergo nuUo modo liabent hanc potestatem absque dubio obligantur per apostolicum praeceptum; sed non sunt omnes tales, sicut visum est.

10. Ad illud quod obiicit, quod opera spiritualia non excusant; dicendum, quod « sermones inquirendi sunt secundum materiam ». Augustinus autem loquitur ibi de monachis, qui ex professione ad opus manuale erant astricti, qui ex elatione erant contentiosi, et licet simularent spiritualitatem, erant tamen carnales et otiosi; et talibus dicit, quod non possunt per huiusmodi opera excusari, quia revera in eis non erant spiritualia, sed infecta. — Praete7-ca, illa opera spiritualia non redundabant in manifestam utilitatem reipublicae, quia nec praedicabant nec docebant nec confessiones excipiebant nec animarum salutem suis consiliis procurabant, quin potius sibi vacando impediebant, et eorum vacatio generabat in Ecclesia litem et dissensionem ad invicem monachorum et erat in pallium illorum monachorum gyrovagorum, sicut melius in sequenti videbitur.

H. Ad illud quod obiicit de clericis, dicendum, quod nec clerici pauperes universaliter ad opera manualia per canones astringuntur nisi propter otium vitandum, vel victum acquirendum, si illum acquirere lioneste aliter non possunt; alioquin valde duvidetur dicere, quod clerici bonae indolis studio lilteraruni continuo intendentes, si sunt pauperes et fortes, quod ad opera manuaiia sint astricti.

12. Ad illud quod obiicitur de monachis, dicendum, quod monaclii retjulares aliqui habent in pro- -pjyy gj yj laborem Hianualem, aliqui vero mi- — Ex pafte Cemporum: quia circa tempora primitivae Ecclesiae quatuor eranl genera monachorum, sicut distinguit beatus Benedictus in principio regulae suae, scilicet coenobitae, anachorelae, sarabaitae et gyrovagi. Priini erant boiii, secundi optimi, tertii mali, et quarti pessimi. Tertii enim et quarti non ducebantur iugo aliquo, sed secundum proprias concupiscentias ambulabant: sarabaitae intendentes carni, gyrovagi mutabiles et vagabundi et ad omnia mala parati. Secundi, scilicet anachoretae, regula non indigebant, quia tanquara perfectissimi regulabantur a gratia. Primis debuit regula dari, ut distinguerentur a gyrovagis et sarabaitis; et conveniens fuit, ne coinpellerentur exterius exire, ad laborem corporalem eos astringi. Unde Augustinus in libro de Opere monachorum ait: « Callidissimus hostis tain inultos hypocritas sub habitu monachorum usquequaque dispersit, circumeuntes provincias, nusquam missos, nusquam fixos, nusquam stantesi nusquam sedentes ». Et post: « Nonne calescil cor vestrum intra vos, et in medilatione vestra exardescit ignis, ut istorum mala o[)era bonis operibus persequaniini, ut eis amputetis occasionem turpium nundinarum, quibus aestimatio vestra laedilur, et infirmis ofTendiculum ponitur? Miseremini ergo et compatiraini et ostendite hominibus, non vos in otio facilem victum quaerere, sed per angustam et arctam viam huius propositi regnum Dei quaerere. Eadem vobis ratio est, quae fuit Apostolo, ut ampulelis occasionem his qui quaerunt occasionem, ut qui illorum putoribus praefocantur in vestro bono odore reficiantur ». Hucusque Augustinus.

Ex parte etiam personarum voventium: quia monachi tunc temporis pro maxima parte erant laici gj plebeii; et ideo coinpetebat eis circa consueta opera occupari. Unde Augustinus in libro de Opere tatem vitam labore corporis transigebant, ex quorum numero plures ad monasteria veniunt; si nolunt operari, non manducent. Neque enim in christiana militia ad paupertatem divites humiliantur, ut pauperes ad superbiam extollantur; nulloque modo decet, ut in ea vita, ubi senatores fiunt laboriosi, ibi (iant opifics otiosi; et quo veniunt, relictis deliciis, qui fuerunt praediorum domini, ibi fiant rustici delicati ».

Ex parte intentionum: quia monasteria inslituta erant ad vitam olitariam agendam, ut unusquisque haberet curam sui et apud se habitaret, et ideo monocAtt dictus est. Et quia paucissimorum est semper posse divinis intendere; ideo, ne otiosi essent, congruebal eorum professioni exerceri circa opus manuale. Unde Hieronymus ad Rusticum: «Aegyptiorum monasteria hunc morem tenent, ut nullum absque latore suscipiant, non tam propter victus necessaria quam propter animae salutem, ne vagentur perniciosis cogitationibus et ad instar fornicantis lerusalem oinni transeunti divaricent pedes suos ».

Competebat ergo monasteriis primi temporis astringi ex professione ad opus manuale, ratione tenvporis, personarum et intentionum. Sed post instantibus temiKjribus modernis, quando ilh gyrovagi erant consumti, et Ecclesia opulenta fuit tam in clericis quam in monachis; magis erat opus dandum circa spirituale exercitium; et hinc est, quod monachi laborem manualem sive corporalem bene et recte in spiritualem exercitationem et psalmodiam commutaverunt. Et quia Ecclesiae iam ditatae magis indigebant s)irilualibus operariis quam vinitoribus et agricolis; huic esl, quod Spiritus sanctus religiones paujierculas suscitavit, quarum sollicitudo et cura tota esset ad signarulos servos Dei in frontihus eorum signo Dei vivi, vocando ad poenitentiam et ad gratiam Spiritus sancti. Unde utraeque a sua primaria institutione habent officium praedicfindi; et ideo, cum tales circa opera spiritualia sint intenti — propter quae ahi ab aliis merentur sustentari — nec sunt otiosi nec curiosi sic vivendo nec in periculo, cum Dominus eos paverit usque modo; nec habent hoc ex voto: ideo nec ipsi nec omnes pauperes voluntarii, licet sint validi, sunt ad opus corporale

lastricti, quia iiec ratione periculi nec ratione praecepti apostolici nec ratione voti emissi, ut manifeste liquet ex praeniissis.

Ad illud quod obiicitur de Augustino, in liprimos, qui opera corporalia, quae habebant ex professione, sub praetextu spiritualitalis contemnebant; quia nec propter spiritualia debebant omittere corporalia, nec etiam e converso. Unde Bernardus, ad tales loquens, in Apologia ait: « lam vero de labore manuum quid gloriamini, cum et Martha laborans increpata, et Maria quiescens laudata sit, et Paulus aperte dicat: Labor corporalis ad modicum utilis est, pietas autem ad omnia? Optimus labor, de quo Propheta dicebat: Laboravi in gemitu meo; et de quo alibi: Memor fui Dei, et delectatus sum et exercitalus sum; ac ne corporale intelligas exercitium, et defecit spirilus meus, inquit; unde ubi non corpus, sed spiritus fatigatur, spirilualis labor procul dubio intelligitur. Quid ergo, inquis? Siccine spiritualia illa persuades, ut etiam haec quae ex regula habemus corporalia damnes? Nequaquam. Sed illa oporlet agere et ista non omitlere; alioquin, cum aut ista omitti necesse est, aut illa; ista potius omittenda sunt quam illa. Quanto enim spirilus melior est corpore, tanto spiritualis quam corporalis exercitatio fructuosior. Tu vero, cum, de horum observatione elatus, aliis non eadem observantibus derogas, nonne te magis regulae transgressorem indicas, cuius, licet minima quaedam tenens, meliora devitas ». — Sunt ergo ad opus manuale astricti illi qui habeiit hoc ex obligatione professionis, nisi forte opus manuale commutent in opus spirituale, ita quod hoc etiam sit de voluntate et licentia superioris.

13. Ad illud quod obiicitur de Glossa, Lucae duodecimo, dicendum, quod illud totum est consilium. sicut textus ille, su[)er quein Glossa fundatur. Nec aliquis ad totum illud nec ad partem se astringit, nisi quanlum ex professione promittit. Unde sicul eleemosynas dare non est praeceptum ei qui omnia dedit, nec simpliciter praecipitur omnia dari; sic nec illud intermedium, scilicet operari, tenet ibi rationem obligationis necessariae, sed solius suasionis monitoriae, vel etiam consultivae.

14. 15. Ad illud quod obiicilur: de Hieronymo et Benedicto, iam manifesta est responsio per praedicta.

1 6. Ad illud quod obiicitur de beato Francisco, dicendum, quod in regula beati Francisci quaedam dicuntur praeceptorie, quaedam monitorie, quaedam infonnative, sicut ipsa regula per aperta vocabula distinguit expresse. Hoc autem, quod dictum est de labore, non est dictum praeceptorie, quia non imperaret, quod facerent devole, cum hoc non sit in nostra potestate, sed dictum est informative. Informat enim, quorum sit manualiter operari et qualiter: quia illorum, qui habent gratiam, id est facultatem virtutis et industriam artis et opportunitatem loci et temporis; qualiter, quia firmiter ad proximum, devote ad Deum et modeste ad se ipsos. Unde sanctus Pater, intelligens per Spiritum sanctum suam vocationem et collectionem fratrum suorum, in qua erant laici cum clericis, nec mandatum dedit de manualiter operando, ne clerici omitterent spiritualia propter minus utilia; nec tamen omnino reticuit, ne laici et qui non sunt ad spiritualia idonei nec circa necessaria fratrum intenti nec adhuc sunt ad contemplationis indefessum otium elevati panem roinederent otiosi. Cum enim omnibus sit cavenda otiositas tanquam sentina omnium vitiorum; potissime his cavenda est, qui se perfectioni evangelicae astrinxerunt. — Sic ergo patet, quod non omnes validi pauperes, etiam non curati, ad opera manualia sunt astricti.