Quaestio III. De continentia

Postquam habilum est de paupertate, restat nunc de continentia; circa quam secundum tres partes ipsius triplex quaestio inducetur.

Nam primo quaerendum est de pudicitia coniugali.

Articulus I. De pudicitia coniugali

Est igitur prima quaestio, utrum coniugalis pudicitia sit secundum legem evangelicam et approbanda. Et quod sic, ostenditur auctoritate et raticme; auctorilate sic.

1. Matthaei decimo nono, respondens Dominus ad quaestionem sibi factam de matrimonio: Non legistis, quia qui fecit homines ab initio masculum et feniinam fecit; et post: Quos Deus coniunxit homo non separet? Coniunctio ergo maris et feminae secundum individuam vitae consuetudinem est ex institutione Dei et approbata in lege Evangelii per sententiam Christi; et secundum hanc attenditur actus coniugalis pudicitiae: ergo virtus ista et eius actus consonat legi divinae.

2. Item, loannis secundo: Vocatus est Lesus et discipuli eius ad nuptias; et consequenter ostendit, quod primum miraculum fecit ibi; sed si actus nuptialis non esset consonus legi Dei, Christus per sui ipsius praesentiam non approbasset: ergo etc.

3. Item, primae Petri tertio: Viri cohahitantes secundum scientiam, quasi inferiori vasculo muliebj-i impartientes honorem; sed hoc est secundum actum coniugalem: ergo actus coniugalis est consonus legi Dei.

4. Item, primae ad Timotheum secundo dicitur de muliere: Salvabitur per filiorum generationem, si permanserit in fide et dilectione cum sanctificatione; sed in actu coniugali est generatio filiorum, et illud est consonum legi Dei: ergo etc.

Secundo, de continentia viduali.

Tertio, de sanctimonia virginali; et hoc totum per comparationem ad legem evangelicam et divinam.

3. Item, ad Ephesios quinto: Viri diligite uxores vestras, sicut et Christus Ecclesiam; sed coniunctio Christi ad Ecclesiam est secundum amorem castissimum: ergo et coniunctio viri ad mulierem est secundum amorem castum. Sed amor castus est consonus legi Dei: ergo et eius actus.

4. Item, primae ad Corinthios septimo: Uxori vir debitum reddat, et uxor viro. Vir potestatem S1M corporis non habet, sed mulier: ergo virum debitum reddere uxori est consonum legi Dei; sed hoc fit secundum actum coniugalem: ergo etc.

5. Item, ibidem: Si acceperis uxoren, non peccasti; et si nupserit virgo, non peccat: ergo si prius erat continens sine uxore, videtur, quod et post erit continens cum uxore etc.

Item, hoc idem ostenditur ratione sic.

8. Omne illud, quod consonat evangelicis Sacramentis, est bonum et laudabile; sed continentia coniugalis est huiusmodi: ergo est bona et laudabilis. Maior patet; minor probatur: ad Ephesios quinto: Sacramentum hoc magnum est etc.: ergo continentia coniugalis est consona legi Dei.

9. Item, quod consonat divinis praeceptis est opus virtutis et consonum legi Dei; sed actus coniugii est huiusmodi: ergo est opus virtutis. Minor probatur: Genesis primo: Crescite et multiplicamini etc.; sed hoc fit per actum coniugalem: ergo etc.

10. Item, quod consonat naturali dictamini et ex ratione procedit est opus virtutis; <t virtus enim

est habilus in iiKxium naturae rationi consentjineus » "; sed continentia coniugalis consonat naturali (lictamini et ex ratione procedit: ergo etc.

1 1. Item, quoil consonat hono nalurali el communi consonat legi Dei; sed actus coniugalis est huiusmotli, quia cst ad hominum multiplicationem seu speciei conservationem: ergo etc.

12. Item, triplex esl ratio appelibilis, scilicet hoiwstum, confercm eldeleclabik; sed ubicumque sunt ista tria, illud est consonum legi Dei; in mali-iiiionio est honestum per (idem et etiam conferms et delectahik per filiorum generationem: ergo etc.

13. Itein, quod est cibus ad conservationem individui, hoc est concubitus ad conservationem speciei; sed moderatus usus cibi est virtutis, ut sobrietatis: ergo et moderatus concubitus est virtutis, scilicet castitatis: ergo est consonus legi Dei.

CoNTRA: 1. Lucae vigesimo: Filii huius saeculi nubunt et Iraduntur ad nuptias etc.; sed filii huius saeculi non sunl filii Dei: ergo per actum coniugalem, quem exercent, non sunt filii Dei: ergo continentia coniugalis est repugnans legi Dei.

2. Item, ad Romanos octavo: Qui autem in carne sunt Deo placere non possunt; sed per quod actuin carnalem exercent dicuntur esse in carne: ergo tales Deo placere non possunt: ergo etc.

3: Item, ad Galatas sexto: Qui seminat in carne de carne metet corruptionem; sed seminare in carne fit per actum continentiae coniugalis: ergo continentia coniugalis est contraria legi Dei.

4. Item, primae ad Corinthios septimo: Qui cum iixo?'e est sollicitus est quae sunt mumli, et quomodo placeat uxori; sed soUicitudo et complacentia huius mundi damnatur et est contraria legi Dei: ergo et continentia coniugalis.

5. Item, ibidem: Qui habent uxores sint tanquam. non habentes; sed qui non habet uxorem non utitur ea: ergo qui habet ea non utatur. Sed hoc est contrarium actui continentiae coniugalis: ergo continentia coniugalis repugnat legi Dei.

r>. Item, ibidein: Iterum revertamini in idipsum; hoc autemdico secundum imlulgentiam, non secundum imperium; sed nullus actus virtutis habet indulgenliam: ergo actus contjnentiae coniugalis non est actus virtutis: ergo etc.

Ilem, lioc idem ostenditur ratione sic.

7. Omne iiliid est maluin, ad qufxJ de necessitate sequitur pcccatuin; sed ad aclum continentiae coniugalis de necessitale sequitur peccatum, scilicet originale in prole generata: ergo etc.

8. Item, omnis aclus, quem de necessitate concomilatur malum, vituperabilis est; sed actum continentiae coniugalis de necessitate concomitatur malum, scilicet libido: ergo esl vituperabilis; ergo elc.

9. Item, omnis actus, de quo aliquis rationabihter erubescit, est actus vituperabilis; sed actus quo vir commiscetur uxori, est talis: ergo etc.

10. Item, omnis actus et motus alienans a Deo est a virtute extraneus; sed actus continentiae coniugalis est talis: ergo etc. Probatio mediae: Osee primo; Glossa: « Sicut vinum inebriat hominem et a statu suae mentis alienat, sic lex coniugii alienat hominem ab liis quae Dei sunt »; ergo etc.

1 1. Item, nullus actus, in quo absorbetur ratio, est actus virtutis; sed in actu continentiae coniugalis totaliter absorbetur ratio: ergo non est opus virtutis.

12. Item, nullus actus, qui repugnat delectationi spirituali, est motus virtutis; sed actus continentiae coniugalis est laus: ergo etc.

13. Item, omnis virtus consistit circa medium; sed delectatio, quae est in actu coniugali, est excessiva: ergo eius actus non erit actus nec opus virtutis.

14. Item, omnis virtus est circa bonum et difficile; sed actus coniugaUs est fragilis et facilis: ergo non est opus virtutis.

15. Item, continentiae actus est continere; continere autem est a concubitu abstinere: ergo huic cum sit contrarium uxorem cognoscere, erit et contrarium continentiae, ac per hoc nec virlus nec opus virtutis, et sic repugnans vel dissonum a lege Dei. Pudicitia coniugalis approbabilis est et consma legi Dei, et quidem secundum omnes temporis decurrenlis status.

Respondeo: Dicendura, quod absque dubio pudicitia coniugalis approbabilis est et consona legi Dei,

non soluni secundum statum praesentis temporis aut fuluri, verum etiam a principio mundi usque ad finem praesentis saeculi, quousque electorum numerus compleatur.

Ad cuius intelligentiam notandum, quod ipsa pudicitia coniugalis et ipsius actus et usus consonat legi naturae et legi Scripturae et legi graliae.

Legi naturae consonat ralione ipsius naturae quam, ipsi legi naturae ratione naturae conditae, quae formata fuit in sexuum distinctione, secundum illud Genesis primo: Creavit Deus hominem 'cul imagineni et simililudinem.mam, masculum et feminam creavit eos. — Consonat etiam ratione praeceptionis superadditae, adhuc lege naturae manente, secimdum illud Genesis primo: Benedixit illis Deus et ait: Crescite et multiplicamini et replete terram; quod quidem non fit legitime nisi per usum pudicitiae coniugalis. — Consonat nihilominus ratione revelationis desuper datae. Nam Adam prophetice dixit post soporationem: Hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne m.ea. Quamobrem relinquet homo patrem suum et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Hoc yerbum dicitur Deus dixisse Matthaei decimo nono, quia.dam illud dixit divino Spiritu illustratus. — Ex primo horum coniunctio viri et mulieris est naturalis, ex secundo est moralis, ex tertio est sacramentalis; et hoc totun) sibi competit secundum statum legis naturae; ex quo primo origineni trahit actus et usus ipsius pudicitiae coniugalis.

Consonat etiam legi scriptae ratione divini promissi, divini miraculi et divini statuti. Ratione divini promissi: quia Dominus promisit Abrahae, Genesis decimo septimo: Eris pater muUarum gentium; fciciamque te crescere vehemeniissime, et ponam te in gentibus, regesque ex te egredientur. — Ratione divini miraculi, secundum illud Genesis vigesimo primo: Visitavit, Dominus Saram, sicut promiserat, et implevit quae locutus est, eoncepitque ei peperit filium in senectute sua eo tempore, quo praedixerat ei Deus. — Consonat etiam ratione divini staiuti, Levitici decimo octavo. Nam leges statuit Dominus, secundum quas attenditur legilimitas, in personis, qu4e conlrahunt. Ait enim: Ego Dominus Deus vester; custodire leges meas atque iudicia, quae faciens homo, vivet in eis. Omnis homo ad proximam sanguinis sui non accedat etc. — Ex quo igitur Dominus tanquam beneficium promisit, se daturum prolem Abrahae per viam coniugii, et emortuam vulvam Sarae mirabiliter fecundavit, leges etiam dedit, secundum quas matrimonium contrahendum est: patet, quod pudicitia coniugalis consonat legi scriptae. illud Lucae primo: Ne timeas, Zacharia quoniam exaudita est oratio tua, et Elisabeih, uxor tua, parict tibi filium; hoc autem meruerat Zacharias per orationem devotam et per vitam sanctam in lege coniugii pudice servata; unde dicitur Lucae primo, quod ambo erant iusti ante Dominum, incedenies in omnibus mandatis et iustificationibus Domini, sine querela. — Secundo ratione definitionis dominicae, non solum per factum, quo nuptiis interfuit, sed etiam per verbum, quo sententialiter definivit, Matthaei decimonono: Quos Deus coniunxit homo non separet. — Tertio etiam consonat ratione erudiiionis apostolicae. Nam Petrus et Paulus, principales ordinatores Ecclesiae, utrique commendant et matrimonium et legem et fidem tori et solutionem debiti et amorem mutuum uxoris et viri. — Quoniam igitur coniugalis pudicitia approbatur et ore apostolico et verbo evangelico et ore angelico et ore divino; approbatur etiam a natura, quae est lex indita, et a Scriptura seu lege Moysaica et a lege evangelica: manifestum est, quod ipsa legi divinae consonat et secundum eam est approbanda. Et mirum est, quomodo haereticorum perfidia ita insanit, ut coniugalem pudicitiam reprobet tot irrefragabilibus testimoniis approbatam. — Unde Augustinus, de Ecclesiasticis Dogmatibus: « Malas dicere nuptias, aut fornicationi comparandas, aut stupris, et cibos credere malos, non hoc Christianorum, sed Manichaeorum est ».

Sed hoc attendendum est, quod licet ipsum coniugium sit in omni statu et tempore approbandum, in primo tamen statu, scilicet naturae imtitutae, fuit in Sacramentum et officium; sed labente homine, ratione naturae fuit in officium, ratione vero morbi fuit in remedium. Quia enim Sacramentum est, ideo est potius ipsius morbi remediatio, quam inficiatur a morbo; unde ninc tenet rationem officii, remedii et Sacramenti. Et secundum hoc intelligendum, quod usus pudicitiae coniugalis dupliciter potest fieri.- aut secundum quod qui.s iialKt oculum ad j procreandi prolem ad cultum Dei, et sic est actus virlutis purae ratione radicin, ratione modi et ratione finis; aut sccundiim quod liabet oculum ad reinedium etiam, ut incontinentiae vilium devitelur, et sic est actus virlxUis, quaiii comilalur infirmitas carnis. Si vero quis liabeat oculum ad morbam, lioc est ad concupiscentiam.satiandam; aut aliquo modo respicit remedium, vol o/ficium, et tunc est non actus virtutis, sed vitium veniale, quia excusatur per matrimonii Sacramenlimi; aiit nullo niodo habet oculum nisi ad satiandiiiii concupiscentiae appetitum, qiio tanto impetu fertur, quod etiam si non esset uxor, cognosceret eam; el tunc, quia actus ille pervertit matrimonii legem, non est aclus piulicitiae cousonans, sed repugnans. — Unde Angusliims, in libro de hono coniugali: « Concubitus nece.ssitatis causa generandi inculpabilis solus ille nuptialis est; ille autem, qiii ullra istam necessitatem progrcditur, non iani ralioni, sed libidini obseqiiitur; et liunc tamen non exigere, sed reddere coningi, ne fornicando damnabiliter peccet, ad personam [Terlinet coniugalem. Si autem ambo tali concupiscentiae siibingantur, rem faciunt non plane nuptiarum; verumtamen, si magis in sua coniunctione diligunt quod honestum, quaiii quod inhoneslum est, id est quixl nupliarum, quam quod non nuptiarum; hoc eis, auctore Apostolo, secuiidum veniam conceditur. Tantum namque valet ordinatio Creatoris et ordo creaturae, ut in rebus ad utendum concessis, etiam cum modus exceditur, longe tolerabilius sit, quam in eis quae concessa non sunt vel unus vel rarus excessus ». — Ex his igitur liquidum est, quod continentia coniugalis et eius debitus usus secundum legem Dei est approbabilis. Unde et rationes, quae ad hanc partem inducuntur, concedendae sunt.

1. Ad illud vero quod primo obiicitur in contrarium de filiis saeculi huius, dicendum, ((uod filii «oecM/f aliquando distinguuntur contra filios lucis, sicut Lucae decimo sexto: Filii huiits meculi prudenliores sunl filiis lucis etc.; aliquando distinguuntur contra filios allerius saeculi sive resurrectionis, ut hic. Primo modo dicuntur plii saeculi huius qui huic saeculq conformantur et ipsum praecipue diUgunt; et sic sonat in vilium. Secundo modo dicuntur filii huius saeouli qui in hoc saeculo vivunt, vel cum saeculo transeunt; et sic sonat in infirmitatem. Unde ex hoc non habetur, quod coniugium A omitUt etiam. Inferiiis pro vero quis D E corrupte sit. vituperahile, sed quod habet infirmitatem annexam.

'i. 3. Ad illud quod nbiicilur, quod qui in carne riae, vel finvi; secundum quod dicit habituditiem materiae, non est reprehensibile e-ise in carne, et sic consonat pudicitiae coniugali et usui eius; secundum quod dicit habitudinem finis, utpote cum quis facit opera carnalia propter carnem, sic culpaliile est; et hoc modo intelligit Apostolus, et hoc modo non est ex pudicitia coniugali, immo potius contra illam. Unde Auguslinus, in libro de Bono coniiigah: « Habent boiium coniugia, quod carnahs vel iuvenilis incontinentia, etiam si vitiosa est, ad propagandae prolis redigiliir honeslatem, ut ex malo libidinis aliquid Iwni faciat copulatio coniugalis; deinde, quia reprimitur et qumlam modo verecundius aestuat concupiscentia carnalis, quam teinierat parentalis affectus. Intercedit enim quaedam gravitas fervidae voluptatis, cum in eo, quod sibi vir et mulier adhaerescunt, tamen pater et mater esse meditnntur «. — Ex quo coUigitur, quod coniugium tantae virtutis est, quod carnale opus ad spiritualem honestatem reducit. — Et per hoc patet responsio ad sequens de hoc quod obiicit de illo: Qui.teminat in carne etc.

4. Ad illud, quod qui cuni uxore est sollicitns etc.; dicendum, quod duplex est sollicitudo: iina, quae est sub Deo, et haec dicitur solhcitudo (/wfraliens et oecupam; alia est, quae inducit ad oblivionem Dei, et haec est sollicitudo suffocans; similiter et de dmicitia distinguendum. Aposlolus autem loquitur de prima, et ratio procedit de secunda.

5. Ad illud quod obiicitur, quod qui habent uxores debent esse tanquam non utentes; dicendum, quod Apostolus non inhibet ibi omnem usum rerum mundanarum; quia tunc oporteret hominem exire extra mundum, et sic nullus in mundo isto esset iustus et bonus; sed ostendit ibi, quod in hoc mundo non est figenda intentio, nec diligendus est sicut finis, sed sicut.wiia ad finem. Quod patet per illud quofl subdit: Praeterit enim figura huius mumli. Unde ex hoc non habetur, quod uxore non situtendum, sed quod non est in amore ipsius et usu quiescendum, cum ipsa non sit bonum stabile, sed transitoriiim et caducum.

C. Ad illud quod obiicitur, quod coniugii actus est secundum indulgentiam; dicendum, quod hoc

iion est dictuin de ipso coniugio et actu nuptiali, quod fit ad filioruni procreationem, sed quod flt propter incontinentiam compescendam, quia lioc habel culpam venialem coniunctam, sicul dictum est supra. Unde Augustinus, in libro de Bono coniugali: « Si accepens vxorem, nonpeccasli; el si nupseril virgo, non peccul. Hinc iam dubitare fos non est, nuptias non esse peccatum; non itaque nuptias secundum veniani concedit Apostolus. Nam quis ambigat, absurdissime dici, non eos jtcccasse, quiims venia datur? Sed illuin concuhilum secundum veniam concedit, (lui lit secundum incontinentiam, non sola causa procreandi, sed etiani aliquando nulla causa procreandi; quem nuptiae lieri non cogunt, scd ignosci impetranl, si tamen non sit ila nimis, ut impediat quae seposita debent esse temiwra orationis, nec immutetur in eum usum, qui est contra naturain ».

7. Ad illud quod obiicitur, quod onine illud est malum, ad ipiod sequitur de necessitate peccalum; dicenduni, (juod illud est verum, per se loquendo; sed in generatione prolis attendendum, quod duo concurrunt, scilicet coniugalis actus et libido, et ad invicem distinguuntur; quia, si hoino slelisset, actus coniugii esset absque libidine; pcccatuin igitur originale iion consequitur coniugii aclum ratione sui, sed ratione annexae libidinis; et ideo ex lioc non sequitur, quod ipse sit malus, sed quod libido sit mala. Et hoc est quod dicit Augustinus contra lulianum: « Peccatum originale Iransmittil ad posteros non propagatio, sed libido.

8. Ad illud quod obiicitur, quod oninis actus, quem de necessitale concomilalur maluin, est vituperabilis; dicendum, quod libido comitatur actum pudiciliae coniugalis ut poena, sed non comitatur ut culpu: quia bonum matrimonii facit, quod libido illa ordinatur ad bonum, scilicet ad procreationem liberorum; ac per hoc ipsuni bene utitur niaio et potius excusat malum, quam vilielur a malo; quia, sicut dictum est, virtutem in se habet medicamenli divinitus instituti. Unde Augustinus, in lertio libro contra luUanum: « Cur non vis acquiescere, ita esse libidinem malam, qua bene utantur gigncndi gratia coniugati? An potest esse bonorum usus malus, et non potesl nialorum bonus, cum inveniamus, ipso satana quam bene usus fuerit Apostolus, tradens ei hominem in interitum curnis, ul spiritus salvus fierety'!

9. Ad illud quod obiicitur, quod nullus actus, de quo aliquis rationabihter erubescit, est actus virtutis; dicendum, quod homo non erubescit de actu coniugali ratioiie ipsius aclus, sed ratione ipsius puenuc i< itiosac, »cce, WlMims, quae ex vitio primi pareiitis originem trahit, quae m iijfto originalis cati originem tribuit, quae etiam ipsi spiritui est quodain modo rebellis. De actu vero coniugali ininiine erubescit; quod patet, quia non confunditur, sed gloriatur de lioc, quod fllios procreavit secundum matrimonii legem, quae illain libidinem refrenavit et actui illi limitcm et inoduni et debitum flnem dedit. Unde Augustinus, (juarto libro contra lulianum: « Quis nostrum dicit, coniugalium membrorum inaluin esse consertum, in quo nuptiae Ijene utuntur ad propagandos lilios concupiscentiae malo? Quae concupiscentia malum non esset, si sola generandi causa ad licituin concubitum moveretur; nunc vero, cum ei resistit coniugalis pudicitia, limes est mali, quia nullius est criminis, quia per fldei bonum utitur liomo libidinis malo».

10. Ad illud quod obiicitur, quod omnis motus luin ad aliquem actum seu statum. Primo modo non potest esse sine peccato; secundo modo potest esse per [loenam ijeccati et etiam per aclum virtutis; sicut etiam exercitium actionis retardat et ad tempus impedit actuin contemplationis, sicut etiani somnus impedit exercitium in virtute.

11..d illud quod obiicitur, quod nullus actus, in quo absortetur ratio, est actus virtutis; dici potest, sicut est in ebrietate, quia ebrius procurat scienter aliquid, per quod in se usum rationis subvertat, sic habet ilhid quod obiicit veritatem; si autem comeqiienter seu c.m concomitanter, sic veritatem non habet. Nam et in somno ratio absorbetur. Unde Augustinus, contra lulianum: « Non potuisti gravius accusare libidinem, nisi fatendo,.in eius impetu neminem posse sancta cogitare; sed utique religiosus animus, isto malo bene utens, hoc cogitat, ut hbidinem conciunbendo patiatur, quod non polest cogitare, cum patitur; sicut salutem liomo cogitat, ut somno se impertiat, quod utique non potest cogitare, cum dormit ».

12. Ad illud quod obiicitur, quod nullus actus, qui repugnat delectationi spirituali, est motus virtutis; dicendum, quod spirituah delectationi potest aliquis actus repugnare dupliciter: vel ratione ipsius quietis, vel ratione ordinis. Est enim delectatio spi-

1'itualis quies ordinatq,. Quml repugnat oi i;ili(iii; ordinis, illud est vitiosuni; quod aulcni reiiugnat ratione quielis ad tenipus, non oportet (nod sit vitium, sicut ostensuni est prius. — 1'raeterea, aetns coniugalis non repugnat illi delectatioiii ratione sui, sed ratione annexi.

13. Ad illud quod obiicitur, quod oiniiis actus virtutis consistit circa mediuni; dicenduin, quod liest tainen modificata [)cr coinparationem ad regimen ralionis, quae considerat et deljilum tempus et debituin locum et debitam materiam ct debitum (inem et etiam debitum moduni; unde (/«fecY((Y«o illa excessiva non est actus virtutis, sed modifwaHo illius a ratione est aclus pudicitiae coniugalis. Unde Augustinus, quarto libro contra lulianuin: «Quaeris, utrum in coniugibus cbristianis convcMtunm voluptatem piulicilidm, an impudicitiam nomincin? Kcce, respondeo: non ipsa nominatur pudicitia, sed eius mali usus bonus, quo etiam usu bono Rt, nt illud nialum nec impudicitia dici possit; impudicitia enim est eiusdem maii uus flayitiosus, sicut pudicitia virginalis est eiusdem mali usus nullus ».

14. Ad illud quod obiicitur, quod omnis virtus est circa bonum et dinicile; dicendum, quod licet cognoscere uxorem non sit dinicile per se, sicut nec manducare cibum; tamen servare ibi debitum mo-

Articulus II. De continentia viduali servanda et vovemla

Secundo quaeritur de continentia viduali; et est quaestio, utrum continentia vidualis secundum legein evangelicam sit vovenda. Et quod sic, ostenditur auctoritate et ratione; auctoritate sic.

1. Matthaei decimo nono: Sunt eunuchi, qui costraverunt propter regnum caelorum.; qui potest capere capiat; sed se ipsum castrare propter regnum caelorum maxime fit per votum continentiae, et hoc proponitur omnibus volentibus assumere: ergo quilibet volens potest vovere continentiam secundum legem evangeUcam.

2. Item, primae ad Corinthios septimo: Bonum est homini mulierem non tangere: ergo pari ratione bonum est mulieri virum non tangere; sed hoc non est bonum praecepti, sed consilii; consilia autem dinn et limitem poiieiv!, Iioc est et arduum et diHicile, et per bellum (iioddaiii virtutis coiicupisccntiam intra se ipsuiii landabililei cxpiigii;uv, VwU: Augustinus, coiitra lilii;inuin libro tertio: « liabet p;iliiiani de liuius mali subiectione, quamvis minor cm, pudicitia coniugalis; belligenit eiiim etiain i)s;i contra carnalem concupi.-iceiitiam, ne limitcs tori nuptiidis excedat; belligcrat, nc dcnnitnm ex consensu coniugum orandi tenipus irriiiii[mt; iiclligerat lortiore conllictu, ne ultra, quam generandis (iliis sat est, etiam ipsum coniugis corpus attrectet. Talis pudicitia nec menstruatis nec gravidis utitur femiiiis nec eius aetatis, qua certuni est, eas concipcre non valere; nec eam prorsus concumbcndi vincit aflcctus, sed tunc relaxatur, cuin S[)cr;itur generationis cftcctiis».

3. Ad illud (U0(i obiicitur, (inod continere est a concubitu abstinere; dicciKlmn, (juod abstinere a concubitu dicitur dupliciter: vcl niiiversalitcr. tt omni, et sic est consilii; vel ab omni iUicito, et sic est actus continentiae coniugalis, ([uae inagis proprie coniugalis pudicitia dicitur, pro eo ([uod, sicut sobrietas est in inoderato usii cibi, alistinentia vero dicit cessationem et a licitousu; sic pudicitia dicit honestum et castum usum, continentia vero castam dicit cessationem ab usu; et utrumque bonum, sicut infra videbitur, quia bonum cst bcnc uti malo, et melius est bene non uti malo. Sed lioc in quaestione sequenti plenius patefiet. sunt vovenda: ergo non tangere mulierem est vovendum. Sed hoc est votum continentiae: ergo etc.

4. Item, [jaulo [lost: Dico autem nonnuptis, sed viduis: bonum cst iliis,.li sic permuneanl: ergo secundum Apostolum bonum cst manere in continentia viduali; sed bonuin boc est con.silium: ergo licite potest aliquis vovere continentiain vidualem.

5. Item, ibidem: Si dormierit vir, liberata e*i. mulier a lege viri; beatior autem erit, si sic permcmserit; sed quod beatius est licite voveri potest; lioc autem est per votum continentiae vidualis: ergo etc.

6. Item, super illo verbo dicit Augustinus, de Viduitate: « Quod autem dico uni mulieri viduae dico omni viduae: Beatior erit,.si sicpermameril»:

est licituni vovere continentiam secundum legem evangelicani.

C. Item, ibidem: Volo, omrws homines esse sictU me ipsum; sed ipse erat omnino continens et ad continentiam astrictus: ergo volebat, quod omnes ad continentiam essent astricti. Sed hoc fit per votum continentiae: ergo etc.

7. Item, ad Roraanos duodecimo: Obsccro vos, ul exhibeatis corp,ora veslra hosliani viventem, sanctam, Deo pUiccnlem; sed hoc fil maxime, quando caro dedicatur Deo per votum continentiae: ergo vovere continentiam est Deo placitum.

"Item, hoc ipsum ostenditur ratione sic.

8. Quod elongat a concupiscentia carnis est 1»- num et laudabile; sed votum continentiae vidualis maxime.elongat a concupiscentia carnis: ergo est bonum et laudabile.

9. Item, qui domat carnem laudabiliter agit, quia caro per concupiscentiam pertrahit ad peccatum; sed hoc fit per perpetuam continentiam: ergo perpeluo conlinere est laudabile: ergo licite voveri potest.

10. Item, est bonum consilii, et est bonum praecepti; sed continentia non-est bonum pruecepti, quia sic omnes [eccarent, qui nubunt: ergo est bonum consilii. Sed consilia vpvenda sunt: ergo etc.

Sed contha: 1: 1'rimae ad Corinthios seplimo: Propter fornicationem unusquisque habeat suam uxorem, et uimquaeque suum virum; sed illud non est consihum, cum non sit opus perfectionis nec supererogationis: ergo est praeceptum: ergo quicumque ergo etc.

2. Item, primae ad Timotheum quinto: Volo, iuniores nubere, filios procreare;-£ed huic est contrarium votum continentiae: ergo Apostolus volebat contrarium voto continentiae: ergo continentia non est vovenda.

3. Item, primae ad Timotheum quinto: Vidua eligatur non viinus sexaginta annorum; et ibidem: Adolescentulas viduas devita: ergo non videlur, quod castitas vidualis accipienda sit isi in vetulis, nec hoc ob aliud nisi propter periculum: ergo non videtur tulum emittere continentiae votum.

4. Item, omne, quod repugnat divino praecepto, est vituperandum; sed vovere continentiam repugnat divino praecepto, scilicet Genesis.primo: Crescile el multiplicamini: ergo etc.

ocil. I. Cor. 7,7: Volo enim, omnes vos esse etc. mini, est vituierandum; sed votum continentiae repugnat coniunctioni matrimoniali, quae consonat naturali dictamini: ergo etc.

6. Item, omne, quod repugnat communi utililati, est vituierandum; sed votum continentiae repugnat communi utilitati, scilicet generationi, in qua est conservatio speciei: ergo est vituperandum.

7. Item, quicumque se privat utili et rationabili remedio, divinitus instituto male facit; sed qui vovet continentiam privat se matrimonio, quod est sacramentale remedium, divinitus institutum: ergo etc.

8. Item, qui commitlit se periculo male agit; sed qui vovet continentiam committit se periculo propter lubricum carnis: ergo etc.

9. Item, quod recedit a medio recedit a virtute, quia virtus consistit in medio; sed omni lempore continere recedit a medio: ergo recedit a virtute: ergo etc. Vidualis caslitas in utroque sexu est divini consilii; laudabik est ipsani amare, laiulubiliu cam seruure, el laudabilissimum eamlem vouere et perpetuo custodire.

RESPONDiio: dicendum, quod vidualis castitas est divini consilii tam in muheribus quam in viris; unde et laudabile est ipsam amare, et laudabilius est eam servare, et laudabilissimum est eam vovere et perpetuo custodire.

Ratio autem, quare Dominus consulere voluit, haec est: quia, licet continentia coniugalis plura habeat in se bona, scilicet fidem, prolem et Sacramentum, ac pcr lioc coniugium sit bonum honcstuni, conferens et delectabile; tamen post peccatum ipsa honestas matrimbnii annexam habet libidinem, quae aliquid (licit inhonestatis, ratione cuius eliam actum illum coniuges erubescunt. Utilitas autem matrimonii, quae consistit in procreatione filiorum ad Dei cultum, adiunctmn habet damnum, quia distrahitur homo frequenter, ne orationi divinae totahter sit intentus. Delectabilitas etiam, quae est in matrimonio, adiunclam habet Iribulationem, iuxta quod Apostolus dicit: Tribulutionem carnis habebunt huiusmodi, primae ad Corinthios septimo l. — Quia ergo matrimonium bonum est, nullus ab eo prohibetur, nullus repcUitur; quia vero annexum habet aliquid, quod

et minuit honestatem et utilitatem et spiritualem iucunditatem: hinc est, quod nullus ad ipsum arclatur invitus, quia potius ab ipso abstinere sive continere suadetur, tam a Domiiio quam ab ipso Apostolo, primae ad Corinthios septimo: Si doiynierit vir eius, liberata est mulier a lege viri, cui vult nuhat, tantum in Domino; beatior autem erit, si sic permanserit secundum nieum consilium. Et rationem huius ipse praemittit: Porro hoc ad utilitatem ueslram dico, non ut laqueum vobis iniiciam, sed ad id quod honeslum est, e.t quod facultatem praebeat sine impedimento Dominum obsecrandi.

Quoniam ergo continentia vidualis plus habet in se de ratione honesti propter munditiam, plus de ratione commodi propter amotionem impedimenti, plus de ratione iucundi propter amotionem onerum, quae legem matrimonii conseqnuntur: hinc est, quod vidualis continentia consulitur omnibus, qui soluti sunt; et qui hoc consilio atiliaerere volunt secundum evangelicae perfectionis dictamen arcendi non sunt, sed potius inducendi, id est non solum in aetate senili, verum eliam iuvenili. — Unde Ambrosius, in libro de Viduitate: « Ula praeclarior est, quae caloreiii adoiesceiitiae et iunioris fervescentem edomat calorem aetatis nec niariti gratiam nec uberiora desiderat oblectamenta, quam quae, effeto iam corpore frigidior, senectute matura, iiec carere voluptatibus potest nec sperare de parlu ».

Concedendum est igitur, quod vidualis castitas est vovenda secundum legem evangelicam; et hoc omnibus suadendum est, qui habent sui corporis liberam potestatem; sicut et rationes et auctoritates ostendunt, quae ad islam partem inductae sunt, et ideo sunt concedendae.

1. Ad illud vero quod primo obiicitur in concendum, quod lextus sequens determinat: IIoc autem dico secundum indulgentiam, non secundum imperium. Unde Glossa super praemissum verbum: « Hoc ideo dicit Apostolus, ut fornicationem excludat, non ut ad meliorem vilam tendentibus iter claudat ». Et quia Apostolus dixerat: Unusquisque suam habeat, et quaeqiwsuum, etitei-imi revertimini in idip.nim; scilicet ne videretur hoc praecipiendo dixisse, sul>dit: Hoc aulem dico secundum imlulgentiam, non secundum imperium. Et ideo non peccat qui aliter agit, id est qui conlinet; immo peccat qui sic agit, quia aliqua culpa est ibi, sed levis.

2. Ad illud quoil obiicitur de verbo Apostoli: Volo, iuniores nubere etc.; dicendum, quod nec illud est praeceptum, sed permissivum est, sicut et praecedens; et ideo non sequitur, quod continentiam vovere sit reprehensibile. Unde Augustinus, in libro de Viduitate: « Quod dicit Apostolus: Voh, iuniores nubere, (illos procrcure, nuptiarum bonum apostolica auctoritale et sobrietate commendat, non procreandi olTicium eis quae continentiae bonum capiunt, tanquam ad obsequia legis imponit ». Et post: « Filiorum procreationi operain dare honesto ordine coniugali non est in homine improbandus affectus; ipsum tamen laudabilius transcendit et vincit caelestia cogitans animus christianus. Sed quoniam, sicut ait Dominus, non omnes capiunt verbum hoc; quae polesl capere capiat, et quae se non continet nubat, quae non coepit deliberet, et quae aggressa est perseveret; nuUa detur occasio adversarro, nulla Christo subtrahatur oblalio ».

3. Ad illud quod obiirilur: Vidua cligatur non minus sexaginla a)norum; dicendum, quod lioc non intelligitur quantum ad continentiae votum, sed quantum ad ministerium, quod debebat exhiberi Sanctis; quae etiani debebant de bonis ecclesiasticis sustentari. Unde in Glossa: « Vidua eligaiur nm minus sexaginta annorum, quae Ecclesiae pascatur alimoniis ». Unde quod subiungit: Adolescentiores viduas devila; intelligitur sub eodem sensu. Unde Glossa ibi: « Ailolescentulas viduas devita, id est, vota castitatis earum non usque adeo cures, ut eas Ecclesiae alimoniis sustentandas suscipias ». Quod autem non intendit inliibere eis continentiam seu continentiae votum, apparet per illud quod dicit Ambrosius in liliro de Virginilate: « Nec virtutem aetatis attendere debemus, sed virtutis aetatem; nec mireris in adolescentulis professionem, cum legas in parvulis passionem ». Unde et beata Agnes in legenda sua, quam Ambrosius composuit: « Noli, inquit ad praefectum, infantiam corporalem in me ita despicere, ut putes, me velle te habere propitium; fides enim non in annis, sed in sensibus reperitur, et Deus omnipotens mentes magis con)probat quam aetates ».

4. Ad illud quod obiicitur, quod omne, quod repugnat divino praecepto, est vituperandum; dicendam, quod respicit statum communem; quoddam, quod respicit statum singularis personae. Primum non ligat aliquem per se et determinate, quamdiu est alius, qui illud mandatum suppleat vel possit implere. Et quoniam multi sunt, qui generationi carnali operam dant, quantum sufTicit naturae; praecepto illi non repugnat in singulari persona servatio continentiae. Praeceptum enim islud non descendit ad aliquam personam determinate, nisi in casu S in quo natura non posset subsistere, nisi persona illa generationi operam daret, sicut fuit in Adam, vel in filiis Noe, quibus dictum est expresse: Crescile cl multiplicamini et replete terram.

5. Ad illud quod obiicitur: quod repugnat naturali dictamini est vituperandum; dicendum, quod gnat naturali dictamini per modum honesti semper est vitupcrabile; quod aulem repugnat naturali diclamini, quod dictat aliquid per modum commodi, non necessario est vituperabile, pro eo quod, sicut dicit Anselmus, appetitus cotnmodi est in prima natura corruptus per amorem boni privati, qui libido dicitur; et quod repugnat tali appetitui ratione corruptionis adiunctae potest esse laudabile: quia circa hoc consistit perfectio virtutis, ut dometur delectatio et fugiatur et restringatur passio, maxime illa quae est contemporanea vitae. Quia ergo talis delectatio coniuncta est operi generationis; hinc est, quod cessatio ab illo opere, hct videatur contrariari inchiiationi virtutis generativae, vituperari non debet, inimo potius est laudabilis, sicut usus virtutis perfectae.

6..d illud quod obiicitur, quod omne repugnans communi utihtati est vituperandum; dicendum, quod utilitas spirituahs est praeferenda carnali, et caelestis lerrenae, et caelestis superponenda est terrenae, tanquam perpetua temporali, et sicut finis praeponendus cst his quae sunt ad fmem. Quia igitur haec continentia — licet videatur facere ad diminutionem hominum in civitate terrena — quia facit ad accelerationem numeri electorum, plus utilitati communi consonat, quam repugnet, maxime cum plus abundet in terreniS numerus virorum carnalium quam spi- Augustinus, in libro de Bono coniugali: « Cum ad ineundum sanctam, sinceram societatem undique ex omnibus gentibus copia spiritualis exuberet cognationis, etiam propter filios solos coniugia copulare cupientes, ut ampliore continentiae bono potius utantur, admonendi sunt. Sed novi, quid murmurent. Quid si, inquiunt, omnes vellent ab omni concubitu abstinere; unde subsisteret genus humanum? Utinam hoc omnes vellent, dumtaxat in caritate de corde puro et conscientia bona et fule non ficta! Multo citius Dei civitas compleretur et acceleraretur terminus saeculi ».— Ex quo apparet, quod huiusmodi continentia secundum veritatem non repugnat, sed consonat communi utifitati.

7. Ad illud quod obiicitur, quod privans se utili et rationali remedio stulte agit; dicendum, quod revet matrimonio, credens, illud remedium non esse bonum nec salutare; hic stulte agit, quia male de matrimonio sentit, tanquam perfidus Manicliaeus. Qui autem illud declinat ratione annexi, scilicet libidinis, volens ad altiora conscendere, non agit stulte, sed sapienter; quia etiam inillostatu non caret remedio, dum per firmum propositum et exercitium laboriosum et donum divinitus dalum et votum emissum fervor concupiscentiae amplius edomatur, quam reprimerelur per contubernium maritale. Unde Augustinus, in libro de Sancta Viduitate: « Plus ardentem ferunt libidinem quae non desperant eiusdem voluptatem; quae autem innuptarum castitatem Deo voverunt ipsam spem subtrahunt, quae fomes est amoris; unde facilius concupiscentia refrenatur; quae nulla exspectatione succenditur ».

8. Ad illud quod obiicitur, quod qui se commitlit periculo male agit; dicendum, quod, sicut iam patet ex verbo praemisso, castitatem vovens non se committit periculo, sed divino consilio, divino patrocinio et spirituali exercitio, in quo et spiritus consolatur, et carnalitas enervatur, et tanquam ex loco munito contra tentamenta diaboli ad concupiscentiam inflammantis viribus dimicatur. Unde Augustinus, in hbro de Viduitate: « Deliciae spirituales deliciis carimponenda] est ratione [1 A terrenae] tanquam pro peccato

nalibus in sancta castitatc succedant: lectio, oratio, psahnus, bona cogitatio, bonoruin operum frequentatio, spes futuri saeculi ct cor sursum, atque dc liis onmibus gratiaruni actio Patri luminum., a quo sine ulla dubilationc omne dalum optimum et omne donum perfectum, Scriptura test( (iescciidit ».

9. Ad illud quod obiicitur, quotl recedit a incdio recedit a virtute; dicendum, quod illud locum liabet in illis aclibus, qui non dicunt corruplio-

Articulus III. De sanctimonia virgir.ali

Tertio quaeritur de sanctimonia virginali; et est quaestio, utrum virginalis continentia sit omnibus praeferenda. Et videtur, quod sic, auctoritale, exeniplo et ratione; auctoritale sic.

1. Primae ad Corinlhios septimo: Qui matrimonio iungit virginem suam bene facit, et qui non iungit melius facit: ergo rontinentia virginalis est praeferenda aliis continentiae dilTerentiis, secundum auctoritatem Apostoli.

2. Itein, hoc ipsuin ostenditur exemplo Cliri-sti. Christus enim secundum humanam naturam fuit exempluin virtutis et totius christianae perfectionis; sed constat, quod Cliristus fuit virgo: ergo virginalis continentia est omnibus praeponenda.

3. Ilem, hoc idem ostenditur exmiplo bealissimae Mariae, matris Domini, cuius virginitatem non abstulit: ergo virginitas est prae omnibus corrimendanda.

4. Item, excmpk) foannis evangelistae, quem Dominus maxime dilexit; et liuius rationein reddit Hieronymus dicens: « Qui virgo electus a Domino, virgo in aeternum perinansit ».

5. Item, exemplo loannis praecursoris Christi, quem constat virginem fuisse.

6. Item, exemplo Abel, qui virgo fuit; unde Augustinus, in libro de Mirabilibus sacrae Scripturae: « Tota iustitia haec est: virginitas, sacerdotium et martyrium, quae triplex iustitia in Abel fuit ». — His omnibus exemplis praecipuis ostenditur, nem, quantum est de sc, sicut distrilmerc et reti/- nere, comedere ct bibere; sed actus concumbendi semper lialict corru[)tionem annexam, nisi per bonuni inatrimoiiii excusetur; ct ideo, licet perfectio consislat in aliis aclibus pcr ipsorum moderationem, in hoc actu consistit per omnimodam restrictionem; quia, quando aclus iste dimittitur omnino, tunc corruptio et libido sibi adiuncta perfectius edomatur sicut in quaestione sequenti plenius apparebit. quod virginitas seu virginalis continentia sit omnibus aliis conlinenliae partibus praeferenda.

Ilem, hoc ipsum ostenditur ratione sic.

7. Quod maxime facit nos sequi Christum est maxime praeferendum; sed virginitas maxime facit sequi Christum, Apocalypsis decimo quarlo: Virgines enim sunl et sequuntur Agnum, quocumque ierit: ergo elc.

8. Item, qubd maxime facit conformem.ngelis est maxime commendandum; sed virginitas facit maxime conformem Angelis, quia, secundum Hieronymum, « in carne praeter carnem vivere angelica vita est, non huraana »: ergo etc.

9. Item, continere honwm est, ergo niagis continere niagis bonum, et maxime continere est maxime bonum; sed maxima continentia est virginitas: ergo etc.

10. Item, honestum est bonum, ergo magis honestum magis bonuin, et summe honestum summe bonum; sed in virginitate est summa honestas et puritas: ergo etc.

1 1. Item, « albius est quod nigro est impermixtius» ": ergo pari ratione mehus est quod estmalo impermixtius; sed libido est fons omnismali, virginitas autem maxime impermixta hbidini: ergo etc.

12. Item, quod magis disponit ad actura nobilissimum est laudabilius; sed ad actum contemplationis, in quo requiritur maxima puritas, magis disponit virginitas: ergo etc. tur pi-iiiw. Cfr. tom. IV. pag. 184, nola 8. — Infra pro osten-

Sedcontra hoc obiicilur: 1. Augustinus, de Bono coniugali: « Non est impar meritum continentiae in loanne, qui nullas expertus est nuptias, et ifi Abraham, qui filios generavit »: ergo virginitas non est praeferenda coniugio.

2. Item, si oppositum huius est melius opposito illius, et hoc simpliciter est meUus illo; sed opposita fecunditas, scilicet Virginis Mariae, meUor est quam virginitas: ergo simpliciter fecunditas melior quam virginitas: ergo etc.

3. Item maiora bona sunt praeferenda bonis mediis et minoribus — nam bona maiora sunt in virtutibus cum habitibus, bona media sunt in potentiis et viribus, bona minima sunt in rebus corporalibus — sed liabitus continentiae coniugahs et viduahs est in mente, virginitas vero est in carne: ergo continentia viduaUs et coniugalis est praeferaida continentiae virginali.

4. Item, bonuin, quod quis non potest perdere invitus, mehus est eo, quod quis potest perdere invitus; sed virginitas est bonum, quod quis potest perdere invitus, ut patet in violenter oppressis; habitum autem continentiae coniugalis vel viduahs nuUus posset perdere invitus: ergo etc.

5. Item, bonum, quod iion potest perdi sine peccato, est magis eligendum eo, quod potest perdi sine peccato; sed habitus continentiae coniugaUs vel viduahs non potest perdi sine peccato; virginitas autem sic, sicut patet in virgine, quae contrahit: ergo etc.

6. Item, « circa dilTicile est ars et virtus »; sed difficilius est actum carnis expertum continere, quam nullo modo expertum: ergo maior difficultas est in continentia coniugaU vel viduaU quam in virginali: non ergo virginaUs continentia praeferenda.

7. Item, quod inagis reddit similem Deo magis est laudabile; sed generatio magis reddit similem Deb, in quo est summa fecunditas, quam ipsa virginitas: ergo etc.

S. Item, quod magis coniormat hominem statui innocentiae est magis laudabile; sed in statu innocentiae non fuisset virginitas, sed generatio et fecunditas: ergo etc.

9. Item, « plura bona paucioribus sunt magis eligenda »; sed in matrimonio sunt plura bona quam in virginitate; in matrimonio enim sunt fides, proles et Sacramentum, in virginitate autem unum solum: ergo continentia coniugalis praeferenda est continentiae virginali.

10. Item, quod magis consonat perfectioni naturae est magis laudabile; sed magis consonat perfectioni naturae generatio et fecunditas seu coniugalis continentia quam virginitas, quia « unumquodque tunc, perfectum est, cum potest producere tale, quale ipsum est »: ergo etc.

11. Item, species praefertur individuo, et universale particulari »: ergo quod facit ad perfectionem seu conservationem speciei necessario est praeferendum ei, quod facit ad perfectionem seu conservationem individui; sed continentia coniugalis facit ad conservationem speciei, continentia virginalis facit ad conservationem individui vel boni singularis: ergo etc. Virginitas dicit tum cmitinentiae habitum, tum mrtutis statum, tum decorem praecipuum;

hinc el laudabilis est propter eminentiam virlulis, pulcritudinis et dignitatis et praeferenda, aliis castitatis speciebus.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est Ucito, manente integritate in corpore et in animo. Est enim, ut dicit Augustinus, « virginitas in carne corruptibiU incorruptionis perpetua meditatio». In quantum autem virginitas dicit abstinentiam ab omni coitu illicito, sic nominat virtutis habitum; in quantum vero dicit abstinentiam ab omni coitu licito, sic nominat virtutis statum; in quantum vero dicit integritatem in corpore et in animo, sic dicit decorem praecipuum.

Ratione igitur ipsius habitus est virginitas laudabilis laude communi cum pudicitia coniugali et continentia viduali; ralione secundi, sciUcet status, est laudabilior, et hoc laude speciali cum ipsa continentia viduali; ratione vero tertii, scilicet decoris superadditi, est laudabilissima, et hoc laude singulari propter praecipuam conformationem ad Christum sponsum, ad quem vipginitas conformes facit quantum ad excellentiam virtutis, pulcritudinis et dignitatis. — Quantum ad exceUentiam autem virtulis: quia summae virtuti attestatur, quod (uis in carne mortali vitam non humanam agat, sed caelestem, in igne calorem exsUnsuat et in natura vim naturae

superexcedat; hoc autem facit virginitas. Unde Hieronymus ad Demetriadem virginem: « Quomodo in fornace quartus habens speciem quasi Filii liominis immensos mitigavit ardores et inter camini aestuanlis incendium docuit (lammas calorem amiltere et aliud oculis comminari, et aliud praebere tactui; sic et in animo virginali rore caelesti et ieiuniorum frigore calor puellaris exstinguitur et humano corpori Angelorum conversatio impelratur. Quarnobrem et vas electionis de virginibus se dicit Domini non habere praeceptum, quia contra naturam, immo ultra naturam est non exercere quod nata sis, interfieere in te radicem tuam et sola virginitatis poma decerpere, alienum nescire torum, omnem virorum horrere contactum et in corpore vivere sine corpore ».

Quantum ad eminentiam piikriludinis: quia maxima pulcritudo consistit in perfecta integritate et munditia tam m corde quam m corpore, ex qua virginalis castitas ipsi Christo, totius pulcritudinis fonti et origini, facit conformem. Inde Auguslinus in libro de Virginitate: «Indigni sunt qui ab immunditiae voragine liberati sunt, ut ad eos imitandos mittatur illibata virginitas; ad Regem caeli te milto, ad eum, per quem creati sunt homines, et qui creatus est inter homines propter homines, ad speciosum forma prae filiis hominum et contemptum a finis hominum pro filiis hominum ».

Quantum etiam ad praerogaiivam dignitalis, ob quam sequi Christum, quocumque ieril, et cantare canticum novum, quod est proprium virginum, erit in virginibus gloria singularis, secundum quod dicit beatus loannes decimo quarto Apocalypsis. Unde Augustinus, in libro de Virginitate: « Pergite, Sancti Dei, pueri et puellae, mares et feminae, caelibes et innuptae, pergite perseveranter in finem. Laudate Dominum dulcius, quem cogitatis uberius, sperate felicius, cui servilis instantius, cui placetis attentius; lumbis accinctis et lucernis ardentibus, exspectare Dominum, quando venit anuptiis; vos affertis ad nuptias Agni canticum novum, quod cantabitis in citharis vestris, non utique tale, quale cantat universa terra, cui dicitur: Cantate Domino universa terra; sed tale, quale nemo poterit dicere nisi vos, et quia sequimini Agnum, quocamque ierit, sicut prae ceteris dilectus ab Agno scripsit de vobis. Quo eum putamus ire, hunc Agnum, quo eum nemo sequi vel audeat vel valeat nisi vos? Quo putamus eum ire, in quos saltus vel prata? Ubi, credo, sunt gemina gaudia, non gaudia huius saeculi vana, insaniae mendaces, nec gaudia, qualia in ipso regno Dei ceteris non-virginibus; sed a ceterorum omnium forte distincta: gaudia virginum Christi, de Christo, in Christo, cum Christo, post Christum, per Christum, propter Christum. In hoc sequimini Agnum, quia Agni caro utique virgo; hoc enim in se retinuit quod Matri non abstulit conreptus el natus ».

Concedendum est igitur, qmxJ cum virginitas non tantum dicat continentiae habitum, verum eliam dicat statum et decorempraecipuum, ratione cuius est laudabilis, et simihter laudabilis propter eminentiam virlulis, pulcritudinis el dignitatis, praeferenda est aliis differentiis castitatis; unde et contrarium huius sentire non est catholicum, sed erroneum. Et quia hoc sentiebat lovinianus, Hieronymus reprehendit euni tanquam haereticum in toto libro, quem facit contra lovinianum. Unde et in libro de Ecclesiasticis Dogmatibus: « Sacratae Deo virginitati nuptias coaequare, aut pro amore castificandi corporis abstinentibus a vino vel a carnibus nihil credere meriti accrescere, nec hoc 'Christiani, sed loviniani est ». Et Augustinus in libro de Virginitate: « Cum error uterque sit vel aequare sanctae virginitati nuptias, vel damnare, adversus se invicem fugiendi isti duo errores adversa fronte confligunt, quia veritatis medium tenere noluerunt; quo et certa ralione et sanctarum Scripturarum auctoritate nec peccatum esse nuptias invenimus, nec eas bono vel virginalis continentiae vel vidualis aequamus ». — Concedendae sunt igitur rationes, quae ad hanc partem inducuntur.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur, quod non est impar meritum continentiae in loanne; quod Augustinus nunquam loquitur ratione eius quod referlur ad praemium aureolae, quod respicit decorem et statum; sed loquitur ratione habitus. Unde ita dicit in libro de Bono coniugali: « Res ipsas si comparemus, nullo modo dubitandum est, meliorem esse castitatem continentiae quam castitatem nuptiarum, oum tamen utrumque sit bonum; homines vero si comparamus, ille est melior, qui bonum amplius quam alius habet; porro qui amplius eiusdem generis habet et id quod minus est habet, et id quod amplius est utique habet ». Ex quo colligitur, quod quidquid sit de comparatione personarum, huius continentiae usv excedit usum illius. Unde et paulo ante auctus quod Matri etc. In textu respiciuntur, vel citantur Luc. 12,

praemitlil: « Si dicitur Chrisliano continenti et nuptias recusanti: tu ergo inelior quam Abraham; dicat: ego quidem non siim melior quam Abraham; sed melior castitas caehbum quam castitas nuptiarum, quarum Abraham unam habebat in usu et ambas in habitu; et post dicat: non sum quidem melior quam Abraham in hoc dumtaxat genere continentiae, qua ille non carebat, etsi non apparebat; sed sum talis, non aliud habens, sed aliud agens ».

2. Ad illud quod obiicitur, quod fecunditas Mariae perfectior virginitate; dicendum, quod non est simile dc fecunditate ipsius el fecunditate aliarum:. quia fecunditas ipsius Virginis gloriosae fuit in concipiendo Dei Filium non per carnale commercium, sed per Spiritum sanctum; unde et concepit et peperit Filiuni non tantum sanctum, sed etiam Sanctum Sanctorum; sed fecunditas aliarum mulierum est in concipiendo peccatores, qui non sunt fdii Dei, nisi iteruni regenerantur in sancta jnatre Ecclesia. Unde Auguslinus, in libro de Virginitate: « Coniugatae- quippe fideles feminae et Deo dicalae virgines sanctis moribus et carilate de conlc puro el conscientia bona el fiile non ficta, quia volunlatmi Patris faciunt, Christi spirilualiter matressunf; quae autem coniugali vita corporaliter pariunt non Christum, sed Adam pariunt. El ideo currunt, ut Sacramentis imbuli Cliristi niembra fiant partus earum ». Et post: « Non enim Christiani ex earum carne nascuntur, sed postea liuut, Ecclesia pariente, per hoc quod membrorum Christi spiritualiter mater est, cuius et spirituahter virgo est. Nulla ergo cariiis fecunditas sanctae virginitati etiam carnis comparari potest. Nec enim ipsa, quia virginitas est, sed quia Deo dicata est, honoratur; quae licet in carne servetur, spiritus tamen religione ac devotione servatur». Et per hoc patet responsio ad illud.

3. Ad illud autem quod obiicit, quod maiora bona sunl meliora mediis et minoribus, et virginitas est de boiiis minimis, quia spectat ad carnem; dicendum, quod falsum est: quia, licet virginitas quantum ad materiale aliquid el suhstratum teneat se ex parte integrilatis in carne, quantum ad formale tamen et completivmn residet penes nientem, cui placet incorruptio perpetuo observanda in spiritu et in carne. Et ideo illa per interemptionem solverida esl. Unde 'Augustinus, in libro de Virginitate: «Spiritualis est virginitas corporis, quam vovet et servat continentia pietalis. Sicut enim nemo impudice utitur corpore, nisi prius spiritu concepta nequitia; ita nemo pudicitiam servat in corpore, nisi prius spiritu insita castitate. Porro, si pudicitia coniugalis, quamvis custodiatur in carne, animo tamen, non carni, tribuitur, quo i)i'aeside atque rectore, nuUi praeter propriuiii coniugium caro ipsa miscetur; quanto magis quantoque honoratius in animi bonis illa continentia numeranda est, qua integritas carnis ipsi Creatori animae et carnis vovetur, servatur et consecratur ».

4. Ad illud quod obiicitur, quod virginitatem potest quis invitus perdere; dicendum, quod, sicut iam patet, illud est falsum quantum ad meritum ipsius virtutis. Unde et Lucia dixit: « Si me invitam violaveris, castitas mihi duplicabitur ad coronam».

5. Ad illud quod obiicitur, quod bonum, quod non potest perdi sine peccato, est magis ehgendum; dicendum, quod illud est falsum: quia bonum consilii sine peccato potesl omilti, et tamen melius est quam bonum [jraecepti. — Prima assumtio est falsa, quia virginitas, de qua nunc loquimur, non est integritas carnis tantum, sed inlegritas Deo dicata per inviolabile propositum perpetuo continendi. Unde Augustinus, in libro de Virginitate: « Nec hoc in virginibus praedicamus, (piod virgines sunt, sed Deo dicatae pia conscientia, continentia virgines. Nam, quoil noii leiiiere dixerim, fehcior mihi nupta videtur quam virgo nuptura; habet enim iam illa quod ista adhuc cupit; illa uni studet placere, cui data esl, ista niultis, incerUi, cui danda est».

()..Vd illud quod obiicitur, quod circa difficile est ars et virtus; dicendum, quod duplex est difhcullas: una, quae venit ex ijenere operis, et liaec, cum maior est, atteslatur perfectioni virtutis; alia est, quae venit ex infirmitate vitiositatis, et haec ad maioiitatem virtutis non facit, quia talis nec in Christo nec in Virgine fuit. Verbum autem Philosophi intelligitur de prima difQcultate, non de secunda.

7. Ad illud quod obiicitur, quod generatio reddit magis similem Deo quam incorruptio virginitatis; dicendum, quod non quaecumque similitudo facit ad complementum virtutis, sed illa quae manat ex vi amo ris assimilativi; amor autem, qui est castus, magis appetit assimilari Deo in puritate plena utriusque hominis quam in fecunditate carnis, in qua etiam bruta animalia longinqua quadam similitudine sunt nata assimilari.

8. Afl illud quod obiicitur, quod magis consonat statui innocentiae fecunditas etc.; dicendum, quod in statu innocentiae fuisset generalio absque omni libidine, cum munditia servata in mente et carne; et licet ratione prolis genitae maior sit similitudo in pudicitia coniugali S ratione tamen puritatis et munditiae maior est in virginilate; et quia haec est nobilior quam praemissa: ideo non concUidit ratio illa.

9. Ad illud quod obiicitur, quo<l plura bona paucioribus sunt magis eligenda; dicendum, quod illud est verum, ubi sunt paria bona. Nam conlingere potest, quod unum magnum bonum praevaleat multis, sicut una marca auri praevalet centum solidis. Et sic est in proposito; n;un per virginitatem elficitur anima quodani modo amica et soror et sponsa et quodam modo 7nater Cliristi.

10. Ad illud quod obiicitur: quod magis consonat perfectioni naturae esl magis laudabile; dicen-