De Annuntiatione beatae Virginis Mariae

Simeone dicilur, quod erat iustits et timomtus, exspeetans consolationem Israel, et Spiritus sanctus eral in eo. In quo datur intelligi, quod ad hoc, ut aliquis sit idoneus ad suscipiendum Chrislum, necesse est, ut habeat lyenignitatem, hvmililatem, Longanimita- tem: benignitatem, quia Sapientiae primo: In makvolam animam non iniroilnt sapientia; humilitatem, quia, lacobi quarlo, Deus superius resistil, humilibus autem. dat gratiam; ionganimitatem, (quia), Lucae undecimo, si perseveraverit pulsans, dico vobis, propter improbitatem eius surget et dabit ilU quolquot habet necessarios. — Legiuius etiam puerum lesum in templo reinventum a requirentibus, qui gerunt tiguram doctorum et praedicatorum, qui in Scripturis requirunt Christum. Dicitur enim Lucae secundo, quod puer Lesus remansit in lerusalem, et quod parentes eius requirebant eum inter co-

Sermo I

Egredietur virga de radice lesse, et flos de radice eius ascendet, et 7-equiescet super eum Spiritus Domini.

Quia mysterium dominicae incarnationis ita est arcanum et profundum, ut nullus intellectus valeat hoc capere, nulla lingua valeat explicare; Spiritus sanctus, humanae condescendens infirmitati, multis illud nietaphoris voluit designari, quibus quasi manuducti, in eius qualemcumque notitiam veniamus. Nam, secundum Apostolum =, invisibilia, Dei per ea quae visibilia facta sunt, inlellecta conspiciunlur. In praemissis igitur verbis isaias hoc mysterium sub triplici metaphora designans, scilicet radicis, virgae et floris, tria nobis insinuat, scilicet nobilitatem concipientis, puritatem conceptionis, sublimitatem conceptae Prolis. Primum: Egredielur elc; secundum: et flos etc.; tertium: et requiescel etc. Et quia haec, ut dictum est, variis metaphoris in sacra pagina designantur, ipsas colligamus, ut nos ad tantum arcanum aliquatenus manuducant.

I. Notandum, quod nobilitas concipienlis triplici gnatos et notos; et post triduum invenerunt illum in templo sedentem in medio doctorum. Per illud triduum praecedens inventionem Christi intelligitur triplex intellectus praeparationis ad spiritualem inallegoricum; de allegorico, ad tropologicum, et post istud triduura, ad anagogicum, qui transvolat in supernam lerusalem et circuit omnes officinas Angelorum, quousque in medio templi inveniat Christum. — Vel aliler et plenius: ut primns dies istius tridui sit lectio, quae est in scripto; secundus, coUatio, quae est in verbo; tertius, memoria, quae est in anima; post hunc sequitur oratio, quae fil in templo; et haec facit invenire Dominum lesum, sicut dicitur in Psalmo: Effudi in me animam meam, quoniam transibo in locum tabernaculi admirabilis usque ad domuni Dei etc. cundum), ad intimandum eius inconcussam stabilitatem; tertium, ad notandum eius liberalissimam caritatem. Haec enim ipsam nobilem fecerunt et ad con- Isaias: Rorate, caeli, desuper etc, aperiatur terra, scilicet (caelum) Trinitatis, mittendo Verbum; angelicae virtutis, mittendo nuntium; aperiatur terra Virginis, per consensum; David: Benedixisti, Doniine, terram. dabit benignitatem, sed nonnisi humilibus; Apostolus: Deus superbis resistit, humilibus autem datgratiam. Superbi enim sunt montes, qui rorem gratiae non capiunt; Regura prmo: Montes Gelboe, nec ros nec pluvia veniant super vos; Psalmus: Inter mesancta similiter requievi; et sequitur: et radicavi in populo honorificato; Apocalypsis, in persona ipsius: Ego sum radix et genus David, stella splendida et matutina. — Nos eum imitari debemus in virtute constantiae, si volumus in bono opere pullulare; lacobus: Vir duplex animo inconstans est in omnibus viis suis. — De tertio, in Canticis: Fons hortorum, puteus aquarum viventium, quae fluunt de dono fortitudinis sermone (pag. 479) n. 2. in fine legitur:

impelu de Libano. Ipsa hortum tolius Ecclesiae irrigavit, et quia gratiae suaefluenta liberalissime communicavit, abundantissimam gratiam recepit. « Beata Maria copiosissima caritate omnibus se debitricem effecit, ut de plenitudine eius accipiant omnes »; et ideo digne super omnes gratia est repleta; Esther; Fons parvus, qui crevit in fluvium el in lucem solemque coiwcrsus csL — Nos igitur ipsam in hac virtute imi-. j graliam pro gratia recipiamus. Haec enim est conditio gratiarum, ut communicatae crescant, subtractae pereant; in Evaogelio: Date, et dabitur vobis; et alibi in Evangelio: Ei qui non liabet, et quod habel auferelur ab eo. Qui enim non habet caritatem ad communicandum gratiam aliis ipsa gratia privabitnr; Proverbia: Deriventur fontes lui foras, et in ptaleis aquas tuas divide.

II. Sequitur de secundo, (quod est) puritas con- De ceptionis, quia fuit mirabilis et supernaturalis, scilicet sine corruptione carnis, sine successione temporis, sine delectatione hbidinis; ideo tribus mirabilibus et supernaturalibus metaphoris est figurata, scilicet rubi mirabihter candentis, wVae subito virescentis, je/fcm supernaturaliter madentis. — Singuhs singula sunt reddenda. De primo, in Exodo: Vadam et videbo yisiojieiii lianc magnam, quare rubus ardeat el non comburatur; quod certe, licet esset mirabile, fuit tamen rationale. Ignis quippe erat caelestis, conservans et vivificans, non elementaris, deslruens et dissipans. Sic etiam est duplex ignis in homine, scilicet aflectionis caele.?& conservans, qui est caritas; affeclionis carnalis consumens, qui est cupidit;is. — De secundo legitur in Numeris, quod regressus Moyses invernt virgam germinantem frondes, flores et fructus subito producentem. Hoc re vera mirabile, sed mii'abilius ultra modum, quod sine temporis intervallo perfectus Deus, perfectus homo in ipsa conceptione fuit in Virginis utero, quod, licet sit mirabile, esL tamen decens el rationabile. Illa enim persona Chrisli, si prius fuisset homo quam Deus, iam non naturaliter, sed accidenlaliter essel Deus; fuit ergo simul Deus et homo. Sed, iit dicit Damascenus, « Deitas mediante intellectu coniuncta est carni »; intellectus autem sive anima rationalis non infunditur nisi corpori organizato et perfecto. Fuil igitur et corpus perfecte organizatmn, animam recipiens; fuit anima omni virtute et sapienlia in ipsa infusione pollens; non enim decuit, Deitatem sibi unire animam ignorantem; colligitur ergo, quod perfectus Deus perfectus homo fuit in ipsa conceptione in Virginis utero; unde leremias: Creauit Dominus novum super terram: femina circumdahit virum. virum certe non lantum sexu, sed sapientia et virtute. Ambrosius: « Nescit tarda rerum molimina Spiritus sancti gratia». — De tertio ludicum sexto t legitur, quod Gedeon, mittendus ad pugnandum et liberandum populum, accepit a Domino signum, scilicet in vellere posito in arca et rore madefacto largissime, terra sicca manente; Psalmus: Descendet sicut pluvia in vellus. Hieronymus: « Vellus, cum sit de corpore, non sentit corporis passionem; sicut virginitas, cum sit in carne, nescit carnis pollutionem ».

III. Sequitur de tertio, quod est.sublimitas con- r ceptae Prolis; et quia ipsa est « geminae gigas sub-: stantiae », una scilicet persona divinae et huinanae s nalurae, secundum utramque naturam sub certis Scripturae sacrae metaphoris designatur. Et quia secundum humanam in ipso (ml plenitudo gratia.e, pidcriludo sapientiae, rectitudo perfectae iuslitiae; secundum haec tria per triplicem metaphoram figuratur, scilicet m(.bis trrorantis, mVfe refulgentis, sideris coruscantis. — De primo, tertii Regum decimo octavo: Nubenda parva uscendehat de mari, et subito facta est pluvia magna, id est Christus infans de Maria, quae interpretatur umarum mare, qui tolam Ecclesiam pluvia graliae fecundavit. — Huic nubi con- i formari debemus, ut nos etiain simus nubes gratiosae intluxam nobis gratiam aliis influendo; Psalmus: Qui operit caelum nubibus ete. Petrus: Unusquisque sicut accepit graliam, in alterutrum illam udministrantcs; non auLem simus nubes procellosae, emiLlentes lonitrua impaLientiae et fulgura irae, sed de quibus dicitur: Mirabiles elationes maris, mirabilis in aliis Dominus. Vapores eniin maris, licel sint falsi et amari, iii nube convertuntur in dulcem pluviam; sic quidquid amariLudinis et tristitiae acciderit viro bono, qui est nubes gratiosa, totum in dulcedinem ipse convertit. — De secundo, Genesis: Ponam arcum meum in nubibus etc. Ipse enim secundum humanitatem posiLus (esl) in memoriale foederis inLer Deum et homineni; et sicuL in iride multitudo est coloruin, ita eL in Christi anima mulLiLudo sapien- Liae fuiL; nam in ea (fuil) sapienLia insita omnium creaturarum plena sicul in primo hoiniiie, sapientia infusa et gratiosa sicut in Sanctis in via, sapientia gloriosa sicut in Sanctis in patria. Bene igiLur pro- 1 pler pulcritudinem sapientiae per trident exprimi- Lur; Ecclesiasticus: Vide arcum et benedic eum qui fecit illum etc. — Item, bene per arcum figuratur, quia, sicut naturalis arcus generatur in nube rorida ex radio solis recto, fracto et reflexo, (ila) et re vera Christus, Sol iustitiae, est causa et origo omnis 9. ad Paulam et Eusloch. de Assumt. B. V. M, (inter opera

cognitionis in anima, scilicel fidei, quasi per radium fraelum; oportet enim in fide quasi confringi ralionem; nam « fides non liabet meritum, cura humana ratio praebet experiraentura »; item, ratiocinalionis quasi per radium refleximi in arcnra raedium, scilicet hunianuni ingenium ab ipsius gratia illaminatura; item, contemplationis quasi per radium rectum, scilicet mentis excessum. Ipse enira est origo fidei in quantum Verbum incarnatum, origo ratiocinalionis in mente illuminans intellectum, origo conteraplationis ad Patrem trahens aOectura. — De ler- j Ecclesiasticus: Quasi stella matutina in medio nebulae. Ipse enim in medio nebulae, scilicet peccatorum, oninibus verbis et factis lumen iustiliae praemonstrabal. Huic conformara debemus, ne siraus si.dera errantia, quibus proeella lenehrarmn et caliginis reservatur, sicut (in) ludae Canonica Epistola admonemur; sed simus de quibus in Daniele dicitur: Qiii ad iustitiam erudiunt mullos quasi stellae in perpetuas aelernitates.

Et sicut Christus proles Virginis secundum humanitatem per nuhem, per iridem, per sidus; ita bene secundum Deitatem per solis metaphoram de-; notatur. Nec est visibilis creatura aliqua aptior ad manudueendum nos in ipsius cognitionem; Psalmus: /n sole posuit tabernaculum suum etc.; et alius Propheta: Vobis timentihus nomen meum orietur Sol iustitiae. Et quia secundum hanc naturam est in ipso incomparabilis dignitas, invariabilis stabilitas, inaccessibihs claritas; per tria miracula solis figuratur, scilicet solis retrocedentis, mirabiliter stonfc, mirabiliter splendeidis. — De primo, Isaias: Reversus est sol decem lineis per gradus, quos descenderat in horologio Achaz. Quid enim necesse fuit, vitam mortalem protelare regi cura tanto miraculo totius raundi, nisi per hoc Dorainus miraculum rairaculorura futurum figurasset? In horologio quippe erant duodecim lineae, sed ultra decimam sol non venit ad flgurandum, quia, cura sint duodecira gradus vitae, scilicet novem Ordinum Angelorum et tres visibilium creaturarum, scilicet rationalis, sensibilis, vegetabilis, Sol iustitiae non citra deciraam stetit, quia nusquam Angelos nec Archangelos a.pprehendil, ut Apostolus ait; nec ultra deciraam descendit, quia nec sensibilera puram nec vegetabilem assumere ipsum decuit; sed, ut Apostolus inquit, semen Abrahae apprehendil. Cum ergo per decem lineas, id est creaturarum vitas, se humiliando descendit, et per eosdem gradus ascendit, dura super omnem angelicara creaturara assumtum hominera collocavit — Psalmus: Minuisti eum. paulo minus ab Angelis — in hoc ergo ipsius stinavil oecumhere spatio unius diei. Nunquid non potuit Dominus populo suo victoriam dare sine tanto miraculo? Potuit, sed in hoc figurare voluit, quod ipse Sol iustitiae in assumto homine pugnaturus fuit, sed tamen eius Divinitatis celsitudo inenarrabilis permansit. — De tertio, in Exodo legitur, quod tenebrae factae sunt super lerram Aegypti; et sicut in libro Sapientiae legitur, universus orbis limpido illuminabalur lumine, solis autem illis, scilicet Aegyptiis, superposila erat gravis nox; per quod figuratur, quod ipse sol Christus, quibusdam, meritis suis exigentibus, in peccatorum nocte relictis, ahos illurainat mirabiliter et illustrat.

Nolandum igitur, quod incarnationis mysterium sic est duodecim metaphoris designatura, quae a terra humilitatis incipiunt et in sole sapientiae divinae sistunt, quia uhi humilitas, ibi sapientia; el initium sapientiae, timor Domini. Unde, quia hae duodecim metaphorae beatam Virginem et eius Prolem insinuant, convenienter de ipsa dicitur illud Apocalypsis: Mulier amieta sole, scilicet ornata Divinitatis claritate; lunam, temporaliura rautabilifatera, habens suh pedibus; et in capite habens co?'onam duodecim stellarum propter dictum mysterium duodecira raetaphoris designatum; quae, licet diversimode, eandera lamen rera designabant. Bernardus: « Unus fuit nirairum Spiritus omnium Prophetarum, qui, licet diversis modis, signis et temporibus, eandem tamen rera diversi, non diverso Spiritu, praeviderunt et praedixerunt. Quod enim monstratum fuit Moysi in rubo et igne, Aaroni in virga et flore, Gedeoni in vellere et rore, hoc aperte Salomon praedixit in muliere forti et eius pretio; apertius leremias praecinuit de muliere et viro; apertissirae Isaias declaravit de Virgine et Filio; et tandera Gabriel exhibuit ipsam Virginem salutando».

Sermo II.

Ecce, Virgo concipiet, Isaiae septirao.

Verbum istud secundura litteralem intellectum corapetit Virgini Mariae; continet enim expresse mysteriura conceptionis ipsi ab Angelo nuntiatum, quod est materia solemnitatis hodiernae. Illud autem mysterium erat altissimum, et ideo adniirabile; erat decentissimum, et ideo rationabile; eral fructuosissimum, et ideo desiderabile. Ideo, triplicem eius conditionera insinuans, Propheta describit ipsum per tria vocabula: ut enira ipsura ostendat admirahile.

praemittit admirationis excitationem, cum dicit: liaec; ut ostendat ralionahUe, subdit dispositionem praeparativam, cum dicit: Virgo; ut ostendat ipsum desiderahile et utile, subinfert conceptionem fecundissimam, cum dicit: concipiet. Si enim diligenter inspiciamus, mysterium virginalis conceptionis fuit rationabile ratione virginitatis praeeuntis; fuit admirahile ralione fecunditalis comitantis; fuit nihilominus desiderabik ratione utililatis consequentis. Duo igilur hic consideranda occurrunt: primo, virginitus; secundo, fecundilas.

I. Erat nain(ui riniinilas tlispositio congrua et rationabilis ad luntmn mi/.iierium Iriplici ralione: primo, propter spcviusilalein incorruptionis, qme ipsam reddebat idoneam ad angelicae missionis adventum; quod bene significatum est tertii Regum primo ubi dicilur, quod dixerunt servi regis Da- vid: Quaeramus domino nostro regi adokscentulam virginem, et stet coram rege el foveai eum dormiatque in sinu suo. Quin-sicninl iijilur adolescentulam speciosam in omnilnis finilms Israel et invenerunt Abisag Sunamitidcm cl adduxerunt eam ad regem. Non est dubium, quin per David Christum, per eius pueros Angelos, per Abisag Virginem Mariam intelligere debeamus, quae i-atione virginalis decoris ad Regem adducta est, ut non solum ministraret, sed otiam foveret, concipiendo et nutriendo. Unde quia Gabriel inter alios Angelos nuntius fuit praecipuus, recte ipsa intelligitur per Rebeccam, quam servus Abrahae quaesivit in sponsam fdio domini sui, scilicet Isaac, de qua dicitur Genesis vigesimo quarto: Ecce, Rebecca egrediehatur ad hauriendam aquam, puella decora nimis virgoque pulcherrima et incognita viro. Abraham, pater multarum gentium, Deus Pater est; Isaac, fili.us eius, Christus Dominus; Eliezer, servus, Gabriel Angelus; Rebecca, quae interpretatur multum accepit, Virgo Maria. Hanc acceptavit ille nuntius in sponsam Domini propter speciositatem virgineam, quam habuit inlus et extra; propter quod bis dicitur pjifcra et bis dicitur virgo in auctoritate praemissa. Propter geminam sui ipsius pulcritudinem adventum promeruit Archangeli Gabrielis; et hoc est, quod dicit Bernardus: « Virgo regia, gemmis ornata virtutum geminoque mentis pariter et corporis decore praefulgida, specie sua et pulcritudine sua in caelestibus cognita, caeli civium in se provocavit aspectus, ita ut et Regis aninium in sui concupiscentiam inclinaret et caelestem nuntium ad se de supernis adduceret ». fatum, quia eam solis divinis reddebat intentam, secundum illud priinae ad Corinthios septirao: Mulier innupta et virgo cogitat quae Domini sunt, ut sit sancta corpore et spiritu. Quae autem nupta est cogitat quae sunt mundi. Virgo igitur Maria, quoniam « vii'go erat carne, virgo mente, virgo professione, virgo sancta spiritu et corpore », ideo non quae sunt mundi, sed quae Dei erant cogitabat, et meliorem partem elegerat, secundum illud Lucae: Porro unum est necessarium. Maria optimam partem ekgit, quae non auferetur ab ea. Quia ergo uni intendebat, uni vacabat, ideo mens eius ad unitatem el simplicilatem proliciebat et sermonibus divinis et angelicis idonea fiebat, quia, ut dicilur Proverbiorum tertio, cum simpUcibus sermocinalio eius. Simplicitas enim cordis sine puritate esse non potest, nec puritas sine simplicitate; el purilas disponit ad visum, simplicitas ad auditum, et haec duo insimul ad affatum, qui via est ad interiurem conceptum; unde non est inconveniens, quod simplex el pura, ad ipsius Angeli affatum conceperit Dei Verbum propter puritatis el simplicitatis nobilissimura privilegiuni. IJnde Hieronymus: « Erat Maria candidata multis meritorum virtutibus et dealbata nive candidius Spiritus sancti rauneribus, siniplicitalera colurabae iii omnibus repraesentans ». Non eral ergo mirum, si Angeli -sancti colloquebantur tantae et tali Virgini.

Terlio, propter sinceritatem dileclionis, quae disponebat ipsam ad angelicae persuasionis assensum; unde sibi competit illud Ecclesiastici decimo quinto, qund dicitur de sapientia et eius amatore: Obviabit illi quasi mater honorificata, et quasi niulier a virginitate suscipiet illum. Persuadebat namque Angelus, ut, salva puritate virginitatis, consentiret in fecunditatera et dignitatem matris; et quia haec duo faciunt ad sinceritatem dilectionis, ideo Virgo Maria propler sincerissimum amorem, quo plena erat, non compulsa, non tracta, sed mera voluntate consentiens, Angelo suadenti obviavit quasi mater honorificala in salutatione angelica, et quasi mulier a virginitate.niscepit illum, quia sic consensit, quod haberet filium, ut tamen nullo modo vellet cognoscere virum, cum dixit: Ecce, ancilla Domini, fial mihi secundum verbum tuum. — Et haec fuit dispositio summa et iramediata ad conceptum; quia Spiritus sancti amor est sanctissiraus, ideo sinceritas araoris in corde Virginis disponebat ad ipsum suscipiendura, nt de ipso conciperet Filiura oranino iraraaculatum; et hoc est, quod dicit ei Angelus: Spiritus sanctus superveniet in te, el virtus AUissimi obumbrabil tibi. Unde Magister Hugo de Virginitate Mariae:

<< Concepit Maria de Spiritu sancto, non quod de substanlia Spiritus sancti semen partus acceperit, sed quia per amorem et operationem Spiritus sancti ex carne Virginis divino partui naturae substantiam ministravit. Nam quia in corde suo amor Spiritus sancti singulariter ardebat, ideo in carne eius virtus Spiritus sancti mirabilia faciebat. Et cuius dilectio in corde illius non suscepit socium, eius operatio in carne illius non habebat exemplum». — Erat igitur virginitas ex tribus rationibus praemissis dispositio decens et rationabilis respectu annuntiationis angelicae et per consequens respectu conceptionis dominicae. Si enim Christus Dominus erat speciosus forma prae fUiis hominum, erat Agnus immaculalus, erat etiam Sanctus Sanclorum; decebat igitur, ut Matrem haberet pulcherrimam per incorruplionis speciositatera; Md,ren purissimam, per intentionis simplicitatem; Matrem sancLissimam, per dileclionis sinceritatem; et hoc totum possidebat Virgo Maria per virginitatem, ut ostensum est; sed haec virginitas Mariae erat privilegium singulare.

Consideremus igitur virginitatem, secundum quod animas sanctas disponit ad spiritualem fecunditatem; hoc tamen non facit oranis virginitas. Propter quod notandum, quod est virginitas simulala, quae est in sola carne; et haec subiacet raultis periculis, et ideo commillenda est Christo Protectori. Est igitur iterum virginitas reparata, quae est in solamente; et haec indiget multis praesidiis, et ideo confoedera.nda est Christo Redemptori. Est tertio virginitas immaculala, quae est in utrisque; et haec fulget multis privikgiis, et ideo copulanda est Christo Conditori. — Attende igitur primo, quod est virginitas, quae est in sola carne; de qua Matthaei vigesimo quinto: Simile erit regnum caelorum decem virginibus, quae exierunt obviam sponso et sponsae. Quinque autem ex eis erant fatuae et quinque prudentes. Virgines namque, quae virginitatem habent in sola carne, ideo sunt simulatae, quia exterius praetendunt puritatem in carne et interius habent impuritatem in corde; et istae dicuntur fatuae, quia, sicul fatuus exteriorem corporis eCQgiera habet sanam et interiorera raentis faciem habet aegram, in qua viget rationis sensus: sic istiusmodi virgines efQgiem virtutis habent exterius, veritate virtutis carent intus. Virtus enim est in sola hberi arbitrii voluntate.

Haec autera TgmSLS subiacet multis periculis: primo, ratione divini iudicii quasi a superiori; secundo, ratione praecipitii proprii quasi ab inferiori; tertio, ratione scandali alieni quasi ab aequali. — 1 Subiacet ergo primo virginitas solius carnis periculo divini iudicii, quia, quamvis humano iudicio talis virginitas approbetur, divino taraen iudicio reprobatur. Homo enim videt ea quae patent, Dominus autem intuetur cor, ut dicitur primi Regum decimo sexto; et hoc signiflcatur Matthaei vigesimo quinto, ubi dicitur de fatuis virginibus: Novissime vero veniunt et 7-eliquae virgines, dicentes: Domine, domine, aperi nobis; quasi dicat: sua virginitate praesumentes; sed sequitur divinum iudiciura: At ille respon-. dens ail: Nescio vos, non per ignorantiam, sed per vindictam. Nescio, inquam, vos, propter fraudulentiara hypocrisis; unde lob decimo tertio: Non enim veniet in conspectu eius omnis hypocrila; et veniet, inquam, non ut iustificetur, sed ut condemnetur, et manifesta fiant abscondita cordis sui, secundura illud Ecclesiastici prirao: Ne accesseris ad illum duplici corde. Ne fueris hypocrita in conspectu hominum, ne forte revelet Deus absconsa lua el in medio synagogae elidat te. Quanto enira magis se extollit in conspectu hominum, tanto magis vilescit apud Deum, secundum illud Lucae decimo sexto: Vos estis, qui iustificatis vos coram hominibus; Deus autem novit corda vestra; quia quod hominibus altum est abominalio est ante Deum.

Secundo subiacet Tpevcvio praecipitii quia facilis est ad cadendum et impossibilis ad resurgendum; unde Amos quinto: Cecid.it, el non adiiciet, ut resurgat. Virgo Israel proiecta est in terram suam, non est qui suscitet eam. Hoc ad litterara verura est de virginitale carnis, quia, ut dicit Hieronyraus, « cum omnia possit Deus, suscitare virginem non potest post ruinam; valet quidem liberare de poena, sed non vult coronare corruptam ». Virginitatis etiam huius ruina reddit difQcilem ad poenitendnm, propterea quia rumpil continentiae murum, qni quando divino iudicio frangitur, tunc anima misera multis concupiscentiis conculcalur, et principatus rationis sensualitatis imperio subiugatur; quod est valde lamentabile et dolendum. Unde plangit leremias Threnorum secundo: Praecipitavit Dominus, nec pepercit, omnia speciosa lacob, quantura ad exteriorem honestatera; destruxit in furore suo munitiones virginis luda, quantura ad carnis integritatem; et deiecit in terram; polluit regnum et principes eius, quantum ad rationis captivitatera. Hoc dicitur Dominus facere, non quia praecipiat, sed quia in poena peccatum ordinet et permittat.

Tertio subiacet periculo scandali alieni quasi ab aequali. Exterior enim apparentia provocat ad concupiscentiam; propter quod Ecclesiastici nono dicit Sapiens: Virginem ne conspicias, scilicet de ipsa cogitando; et ratio ibidem redditur: ne forte scandalizeris in decore illius, ipsam concupiscendo;

quia qui viderit mulierem ad concupiscendmi eam iam moechalus est eam in corde suo, Matthaei quinto. Et propterea sanctus lob clicebat, trigesimo primo: Pepegi foedus cum oculis meis, ut ne cogilarem. qui.dem de virgine, quia non solum arcendi sunt oculi exteriores, sed etiam interiores; non so- Inm actus, sed et affectus et cogilatns. Nam cogitatio ducit ad affeclum, affectus ad consensura, consensus ad opus, quod quidem est valde nefarium et periculosura, quia virginem corrumpere, hoc est Dei (emplum violare; unde primae ad Corinthios tertio: Nescitis, quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? Si quis aulem temphtm Dei violo.verit, disperdel illum Deus. — Quoniam ergo tot et tantis periculis subiacet, ideo commitlcnda est Christo Protectori, ut conservet in statu, praeservet a lapsu et liberet a defectu. Ad hoc ipsum hortatur leremias, tertio; praeostensis enim periculis, ait: Ergo saltem amodo voca me: Pater meus, scilicet per amorem; dux virginitatis meae lu es, scilicet per timorera; quasi dicat: si usque nunc continuisti huraano pudore, amodo contineas ex meo amore; si usque nunc nitebaris viribus propriis, araodo innitaris viribus meis et clames et dicas: Non possum esse continens, nisi Deus det, Sapientiae octavo. Praebeas ei voluntatem per firmum propositum, ut tribuat tibi virtutis auxiliura.

Secunda vero virginitatis differentia est virginitas reparata, quae est in sola mente, et haec indiget multis praesidHs, et ideo confoederanda cum Christo Reparatore; hanc acquirere nobis possumus per gratiam iustiflcantem, secundum illud Zachariae nono: Quid enim bonum eius esl, et quid pulcrum et vinum germinans virgines, in quo tangit Sacramentura poenitenliae, ubi est vinum compunclionis, quo animae sordidae per culpam et corruptae per malitiam reducuntur ad sanctitatera internam, pro eo quod, sicut dicit Augustinus de Poenitentia, « poenitentia, inquit, est quaedam res optima et perfecta, quae omnes defectus reducit ad perfectum ». — Haec igituc virginitas reparata indiget muUis praesidiis ad raedeiam; et primura est fulcimenlum divinae misericordiae contra peccati o/fensam, quae tanta est, quod expiari non potest, nisi interveniat divina raisericordia; leremiae trigesimo primo: /n caritate perpetua dilexi te; ideo attraxi te, miserans tui. Altraxi te, inquara, ut poeniteres; rursumque aedificabo te, et aedificaberis, virgolsrael, cura tibi restituero perfectam innocentiara. Hoc maximum praesidium non debet nos latere; propterea dicitur ad Ephesios secnndo: Deus autem, qui dives est in misericordia, propter nimiam caritatem suam, qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos in Christo. Hoc etiam praesidium nullus debet conlemnere nec abuti in superbiam per irapoenilentiani; propter quod ad Roraanos secundo: An ignoras, quoniam benignitas Dei ad poenilentiam te adducit? Secundum autem duritiam tuam et impoenilens cor thesaurizas tihi iram in die irae et revelationis iusti iudicii Dei. — Secundura praesidium est ornamentum divinae contra peccati maculam, quod necessarium est mae, nt recnperet integritatem virgineara; propter quod dicitur leremiae secnndo: Nunquid obliviscelur virgo ornamenti sui, aut sponsa fasciae pectoralis suae? quasi dicat: nullo modo. Nam si obliviscatur, apparet turpis et foeda; unde sicut homo post peccatum apparet turpis sine vestitu exteriori, sic anima semper foeda apparet sine gratiae spiritualis ornatu. Gratia enira est vestis ipsius animae decorativa; propter quod homini non habenti gratiae ornamentnm dicitur.pocalypsis tertio: Dicis: Quod dives sum el locupletatus et nullius egeo; ecce, praesumtio caecitatis; et nescis, quia tu es caecus,. ecce, reprehensio veritatis; suadeo tibi emere a me aurum ignilum; ecce, consilium caritatis. — Tertium praesidium est iuramentum Ecclesiae contra peccati sequelam, quae, nisi aliter sustentetur, semper inclinat ad ruinam. Propter quod dicitur leremiae trigesimo primo»: Reverlere, virgo Israel, reverlere ad civitates tuas istas. Usquequo deliciis dissolveris, filia vaga? Per civilates intelligiraus Religiones, quae quasi quaedara munitiones sunt in Ecclesia ad defensionem; quia destructi sunt rauri lernsalera, id est universalis Ecclesiae, per raultas haereses et per multa schismata et per varia peccatorum genera, ita ut iam possit iraproperari Christianis et dici illud lereraiae secundo: Transite ad insulas Cethim et videte; et in Cedar mittite et conside?-ate vehementer. Si mutavil gens deos suos etc.; et post: Populus vero meus mutavit gloriam suam in idolum, quia gloriam crucis in gloriam mundanae vanitalis converterunt. Ideo snbinlrodnxit Dominus quasdam mutationes diversarura Religionura, ut saltem infirmi, qui in saeculo proni erant ad casum, possent ibidera mutuo confoveri et quasi restringi. Ideo reprehendit vagos sicut Cain, qni nolunt ad poenitentiam converti. Longe enim securius et honorabilius est habitare in civitatibus quam in locis desertis et immunitis et ruinosis.

Quoniam ergo tot praesidiis indiget, ideo confoederanda est Christo Reparalori, ut ipse apponat medicamentum conlra morbum; propler quod dicit leremias ad aniraam poenitentem Threnorum secundo:

Vers. i. seq.; sequuntur ler. 2, 32. et Apoc

Vers. 21. seq.; sequilur ler. 2, 10..seq. e

Vers. 13; sfquuntur Ps. Ii, 3. et Isai. 53, 5.

Cid cxaequabo le et consolabor tc, virgo, filia Sion? Magna esl enim velut mare contrilio luat Assimilat conlritionem animae poenitentis mari; sive contritionem culpae, ob quam polest quilibet dicere, qui offendit inflnitum Bonuni: Magna velut mare contritio mea, quia peccavi super numerum arenae raaris; sive conlrilumem poenitentiae, quae debet essesicul mare, ut, quemadmodum mare absorbet omnia flumina, sic dolor omnes incunditates; et tunc ille niedebilur, qui sanat contritos corde et alligal contritiones eorum. Ille, inquam, pro nobis altritus fuit, secundum illud Isaiae quinquagesimo tertio: Jpse aulem vulneratus est propler iniquitates nostras, altritus est propter scelera nostra; et livore eius sanati sumus.

Tertia esl virginitas immaculala, quae scilicet est mentis et corporis; et de hac potest intelligi illud in flgura Esther secundo: Quaerantur regi pueilae virgines ac speciosae. Illae quidem sunt virgines speciosae, id est plenae specie, quae non habent maculas necinterius, sicul virgines sola carne, nec exterius, sicut virgines sola mente, sed illae quae ad imitationem Virginis Mariae sunt mente et corpore immaculatae. — Haec autem virginitas iminaculata fulget mullis priuilegiis, quorum primum est perfecta conformitas imitationis Agni: Apocalyp.sis decimo quarto: Hi sunt, qui cum mulieribus non sunt coinquinati, in carne; Virgines enim sunt, scilicet mente; hi sequuntur Agnum, quocumque ierit, per omnimodam conformitatem continentiae. Et ut nihil eis desit, facit Dominus, quod sequantur per conformitatem patienliae in signum perfectae amicitiae; unde Threnorum primo: Torcular, scilicet passionis, calcavit Dominus virgini, filiae luda, eam ad aemulationem provocando, ut imitetur. — Secundum privilegiura est praecipua familiarilas co/iabitationis Sponsi; Isaiae sexagesimo secundo: Habitat enim iuvenis cum virgine, id est Christus, filius Virginis; et gaudebit sponsus super sponsam, id est Christus super animam sanctara sibi copulatam; unde Beda: « Christus de Virgine natus est, ut se virgineum decus diligere ostenderet; et in huius signum voluit habere virginem Matrem, virginem praecursorem, virginem familiarem ». — Tertium privilegium est plena iucunditas exsultationis Spiritus sancti; propter quod dicitur in Psalmo: Adducentur regi virgines post eam; leremiae trigesirao primo: Erit anima eorum quasi hortus irriguus, pev gratiam perfectam, et ultra non esurient, per concupiscentiam; timc laetabitur virgo in choro, per Spiritus sancti exsultationem, iuvenes et senes simul, per congratnlalionem. Et haec est laetitia magna, quia intus et extra, et non est ohlectamentum super cordis Vers. 2; sequuntur Apoc. M, i. et Thren. I, 5. gaudium. — Et quoniam tot refulget privilegiis, ideo copulanda est Christo Largitori, qui omnia dedit perfecti amoris desponsatione; et hoc desiderabat Apostolus secundae ad Corinthios undecimo: Despondi enim vos uni viro virginem castam exhibere Chrislo, ubi consistit viae omnis perfectio et meritum.

II. Viso de virginitate, sequitur videre de virginitatis fecunditate; quae quidem respectu virginitatis fuit admirabilis, sed respectu nostrae utilitatis fuit incomparabilis. Admirabilis quidem fuit conceptionis fecunditas tum ex parte concipientis, lum ex parte Concepti, tura ex parte ipsius nis. — Primo igitur fuit admirabilis propter concipienlis integritatem; propterea dicitur Isaiae septimo: Ecce, virgo concipiel,ia.qoAmni.virgo et concipiens, alioquin non daretur in signum habitantibus lerusalem. Hoc mirabile ostensum fuit Ezechieli in descriptione templi, quadragesimo quarto: Convertit me, inquit, ad viam portae sanctuarii exterioris, quae respiciehat ad orientem, id est ad considerandum Filii Dei originem et incarnationem; et erat clausa, scilicet per omnimodara incorruptionera. Et reddit rationem: Porta haec clausa eril, scilicet in conceptu; non aperietur, scilicet in partu, et vir non transibitper eam, quantum ad matrimonii usum; quoniam Dominus Deus Israel ingressus est per eam, qufinlum scilicet ad conceptionis sacraraentum. Unde Sponsus Virginem Mariamjilloquens Canticorum quarto dicit: Hortus conclusus, soror mea sponsa; hortus conclusus, fons signatus; emissiones tuae paradisus. — Ter dicit clausionem ipsius, ut ostendat, quod incorrupla fuit in conceptu, m parlu et in progrcssu, contra haereticos, qui dixerunt, postea ipsara a viro fuisse cognitara. Et in hoc est tamen valde rairabile, quod sic clausa, et tamen secunda erat fecunditate summa; unde dicit: emissiones tuae paradisus, propter fecunditatem perfectissiraam, in qua nihil defectionis, nihil impuritatis, nihil erat tristitiae, sicul fuit in conceptione Evae; nihil erat ibi superbiae, nihil vitiositatis, sed tolum eral eximiae buraililatis, fecundissimae integritatis et iucundissimae felicitatis; et ideo omni laude et admiratione dignum. Unde Bernardus: « Felix Maria, cui nec huraihtas defuit nec virginitas; et quidem singularis virginitas, quam non teraeravit, sed honoravit fecunditas; et nihilominus specialis humilitas, quam non abstulit, sed extulit secunda virginitas; et incomparabilis prorsus /ecMnrf/to, quam virginitas simul comitalur et humilitas. Quid horura non rairabile? Quid non incomparabile? Quid non singulare? Mirura vero, si non haesitas in eorum ponderatione, quid tua iudices dignius admiratione; nisi quod indubitanter horum

singulis praeferenda sunt simul cuncta, et incomparabiliter excellentius est atque felicius omnia percepisse quam aliqua ».

Secundo fuit admirabilis propter Concepti aeternitatem; Conceptus enim erat Deus, Dei Filius et Sapienlia, quae de se dicit Proverbiorum oclavo: aetenio ordinata sum et ex anliquis, antequam terra fieret. Nondum erant abyssi, el ego my ium concBpta cium. Si ab aeterno fuit concepta, quoraodo concipi potuit in fine saeculorum a Virgine Maria? Si enim aeternaerat, ergo immutabilis, ergo incomprehensibilis, ergo interminabilis. Quomodo ergo Interminabilis concipi potuit a invencula? Quomodo Incomprehensibilis a parvula? Quomodo Immutabilis a fragili et tenella? Et tamen talem et tantum concepit, secundum testiQioninm angelicum; Lucae primo, inquit Angelus ad Virginem: Ecce, concipies in utero et partes Filium etc.; et post describit eum: Hic erit magnus, scilicet incomprehensione; et Filius Altissimi vocabitur, suae essentiae immutabiiitate; et regni eius non erit finis, sua interminabilitate. Unde in hoc conceptu est divina Maiestas mirabiliter humiiiata, et virginalis humilitas mirabiliter exaltata. Unde Bernardus: « Mirare utrumlibet et elige, quid amplius mireris, sive Filii benignissimam dignalionem, sive Matris exceilentissimam dignitatem! Utrimque stupor, utrimque miraculum: et quod Deus feminae obtemperet, humilitas absque exemplo; el quod Deo femina principetur, subhmitas sine socio ». Et post, idem ostendens mirabile, dicit: « Porro, ibi agnoscitur longitudo brevis, latitudo angusta, altitudo subdita, profunditas plana. Ibi cognoscitur lux non lucens, verbum infans, aqua sitiens, panis esuriens. Videas, si attendas, potentiam regi, sapientiani instrui, virtutem sustentari, Deum denique lactentem, sed Angelos reficientem, vagientem, sed miseros consolantem ».

Tertio fuit admirabilis propter conceptionis novitatem, quam novitatem admirabilem praevidit leinquam, est novum et omnibus retroactis temporibus inauditum, ut ipsa Prohs conceptio esset non seminis coagulatio et susceptio, sed viri perfecti scienlia et virtulibus perfecta et integra circumvallatio. Hoc novum Angelus annuntians Mariae, ostendit aliquid rarum ad conGrmationem, scilicet sterilis conceptionem, cum dixit ad Virginem: Ecce, Elisabeth, cognata tua, et ipsa concepit filium in senectute sua; quia non erit impossibile apud Deum omne verbum. Hoc non erat novum, quia Sara sterilis et senex conceperat, sed tamen mirum erat; et tamen bene erat possil)ile Deo magnum sicut parvum, novum sicut rarum, licet, quanto aliquid sil maius et rarius, et tanlo sit mirabilius. Unde inter omnia opera Dei i conceptionis sacramentum plus habet in se rationeni admirationis; et hoc est quod beatus Bernardus dicit: «A saeculo non est auditum, ut mater simul aliqua essel et virgo. 0 si el, cuius mater est, attendas! quo te tua super eius mirabili celsitndine ducit admiratio? Nonne ad hoc, ut te videas nec satis posse mirari »? Et postea subdit: « Et quid mirum, si Deus, qui mirabilis legitur et dicitur in Sanctis suis, mirabiliorem se exhibuit in Matre sua? Veneramini ergo, coniuges, in carne corruptibili carnis integritatem; miramini etiam vos, sacrae virgines, in Virgine fecunditatem; imitamini, omnes homines, Dei Matris humilitatem; honorate, sancti Angeli, vestri Regis Matrem, qui nostrae adoratis Virginis Prolera, ipsura utique nostrum pariter ac vestrum Regem, nostri generis Reparatorem, veslrae civitatis Instauratorem ».

Fuit etiam fecunditas Virginis incomparabilis sive desiderabilis ratione nostrae utilitalis, quae r omnino inaestimabilis fuit. Potest enim triplex utilitas assignari: prima est adversariorum exspoliatio ratione Prolis conceptae; quod bene significatum est Isaiae octavo, ubi dicitur, quod prophetissa concepit et peperit filium. Et dixit Dominus ad me: Voca nomen eius: Accelera spolia detrahere; festina praedari, quia Christus, Conceptus Virginis, exspoliavit inimicos nostros, secundum illud ad Colossenses secundo: Exspolians pjincipatus et poteslates, traduxit confidenter, palam iriumphans illos in semetipso. Et ratione huius dicitur Virgo Maria ipsum concipiens expugnatrix inimicorum, secundum illud Ecclesiastici vigesimo quarto: Et omnium excellentium et humilium corda propria virtute calcavi. Unde Bernardus: « Ipsa est quondam a Deo promissa mulier, quae serpentis antiqui caput virtutis pede contrivit, cuius plane calcaneo in multis versutiis insidiatus est, sed sine causa; sola enim contrivit universam haereticam pravitatem ». — Secunda utilitas est afflictorum consolatio; i quod bene significatum fuit Ruth quarto: Deditilli Dominus, ut conciperet et pareret filium. Ruth interprelatur videns, per quam intelligimus Virginem Mariam; et post sequitur: Dixeruntque mulieres ad Noemi: Benedictus Dominus, qui non estpassus, ut deficeret successor familiae tuae; et vocaretur nomen eius in Israel, el habeas qui consoletur animam tuam et enulriat senectutem. Per Noemi intelligimus Ecclesiam, quae ex conceptione Christi in omnibus tribulalionibus consolatur, secundum

illud secundae ad Corinlhios primo: Sicul abundant passiones Chrisli in nobis, iLa et per Chrislimi abundat consolatio nostra. Et ratione huius Virgo Maria dicitur et est consolatrix miserorum; unde Beniardus: « In periculis, in angusliis, in rebus dubiis Mariam cogita, Mariam invoca. Non recedat ab ore, non recedat a corde, eL ut impetres oralionis eius sulfragium, non deseras conversationis. exeinplum ». — Tertia uliiilas est caplivorum liberatio, quod bene signilicatum fuit Exodi secundo in conceptione Moysi, ubi dicitur de matre eius, quod concepit el peperit filium, et videns eum elegantis forniae, abscondit tribus mensibus. Sicut enm Moyses liberavit populum Israel captivum de Aegypto et occultatus est a facie Pharaonis, sic Christus liberavit nos de tenebris et umbra mortis, et tanien prius occultalus fuit a facie Herodis; unde Christus ipse fuit nostra hberalio, qui nos liberavit a servitute peccati et liberavit a servitute corrupLionis in liber- LaLem gloriae filiorum Dei. Et ratione huius dicitur Virgo Maria liheratrix captivorum; unde Anselmus: <t Sed cur solum loquor, Domina, beneflciis tuis plenum esse mundum? Inferna penetrant, caelos superant; per plenitudinem enim gratiae tuae et quae in inferno erant se laetantur liberala, et quae supra mundum sunt se gaudent restaurata ». Sic igitur ostenditur, quam admirabilis et ineffabilis sit fecunditas beatissimae Virginis Mariae, quae tamen est singularis.

Sed intelligendum est, quod est fecunditas sive conceptio desiderabilis animae sanctae, quae omnibus debet esse communis; de qua dicitur Isaiae vigesimo sexto: A facie tua, Domine, concepimus et quasi parturivimus et peperimus spiritum, salutis. Et est alia detestabilis huic opposita, scilicet animae peccatricis, de qua lacobi primo: Concupiscentia enim, cum conceperiL, parit peccaLxim; peccatum vero, cum consummatum fuerit, general mortem. — Prima conceptio autem est laudabilis, quae est septiformis secundum spiritum septiformem; quod bene significatum est in viro spirituali lob, lob primo, de quo dicitur, quod nali sunt ei septemfiMi; Gregorius exponit, « id est septem dona Spiritus sancti », quibus oppositi sunt septem spiritus nequam, de quibus dicilur Lucae undecimo: Cum immundus spiritus exierit de homine, ambulat per loca inaquosa, quaerens requiem; et non inveniens, dicit: Revertar in domum meam, unde exivi. Et cum venerit, invenit eam scopis mundatam et ornatam. Tunc vadit et assumit septem alios.spiritus secum nequiores se, et ingressi habitant ibi. Et ideo intelligendum est, quod conceptio animae spiritualis est septiformis, et simili- Homil. 2. super Missus esl, n. 17. ter conceplio animae carnalis; de quibus simul agendura est, ul magis elucescant. Istae aulem septem conceptiones spirituales, quia ortum habent a gratia Dei, eleganter significatae sunt per seplem mulieres steriles, quae conceperunt ex dono Dei el virtute divini muneris. — Primo igilur anima spiritualis concipit spiritum timoj-is, qui primus est inter dona; quod significatum fuit in conceptu Sarae, de qua dicitur Genesis vigesimo primo: Concepit Sara et peperit filium in senectute sua. Vocavitque Abraham nomen eius Isaac. Per Isaac recle intelligitur timoris donum, secundum quod dicitur Genesis trigesimo primo, (ubi) dicit lacob: Nisi timor Jsaac affuisset mihi, forsitan modo nudum me dimisisses. Iste timor concipitur fide poenarum; unde ad Hebraeos undecimo: Fide et ipsa Sara sterilis virlutem in conceptionem seminis accepit; et hoc est spirilualis conceplionis initium, quia inilium sapientiae timor Domini. — Huic opponitur conceptio spiritus super- i biae, quae est initium omnis perditionis; de qua Genesis decimo sexto dicitur, quod Agar, concepisse se videns, despexil dominam suam. — Secundo anima i spiritualis concipit donum pietatis, quod significatum fuit in conceptione Rebeecae, de qna Genesis vigesimo quinto: Deprecatus est Isaac Dominum pro uxore sua, eo quod esset sterilis; qui exaudivit eum et dedit conceptum Rebeccae. Sed collidebantur in utero eius parvuli, in quo significatur, quod non nascitur donum pietatis sine zelo severitatis iustitiae, inter quos est quasi quaedam lucta sicut inter austeritatem Esau et benignitatem lacob. — Huic opponilur i conceptio spiritus invidiae, de quo lob decimo quinto: Concepit dolorem et peperit iniquitatem, et ulerus eius praeparat dolos. Hoc recte dicitur de invidis, qui dolent de bonis aliorum et ex dolore insidiantur et postea detrahunt; Isaiae quinquagesimo nono: Concepimus et locuti sumus de corde verba mendacii. Et conversum est retrorsum iudicium, et iustitia longe stetit; quia corruit in platea veritas, et aequitas non potuit ingredi. Et facta est veritas in ohlivionem, et qui recessit a malo praedae patuit.

Tertio spiritualis anima concipil donum scien- i tiae, quod signiflcatum fuit in conceptione Rachel, de qua Genesis trigesimo: Recordatus Dominus Rachelis, exaudivit eam et aperuit vulvam eius. Quae concepit et peperit filium, dicens: A bstulit Deus opprobrium meum. Et vocavit nomen eius loseph. Per loseph, qui fuit prudenlissimus, intelligimus donum scientiae; unde in Psalmo: Constituit eum dominum domus suae et principem omnis possessionis suae, ut erudiret principes eius sicut semetipsum. — Huic opponitur conceptio spiritus iracundiae,

quae « impedit animum, ne possit cernere verum »; de qua dicilur in Psalmo: Ecce, parturiit iniustiliam, cmcepit dolorem et peperit iniquitatem. Dolor est communis irae et invidiae, sed invidia generatur principaliter in (bonis), ira ex aliqua iniuria vel offensa, utraque tamen ostenditur extra. — Quarto spiritualis anima concipit donum fortiludinis, quod signiflcatum est in uxore Mcmue sterili, de qua dicitur ludicum decimo tertio: Cui apparuit Angelus Domini et dixi.l ad eam: Sterilis es et absque liberis; sed concipies et partes filium; et postea sequitur, quod concepit et peperit filiuni vocavitque nomen eius Samson, in quo ratione suae fortitudinis valde eleganter significatur donum forlitudinis, quod habemus ex Deo. — Huic opponitur conceptio spiritus accidiae, cui sunt omnia laboriosa; de qua Isaiae quinquagesimo nono: Conceperunt laborem el pepererunt iniquilalem etc. _ Quinlo anima concipit donum consilii, quod significatur in conceptione Annae, primi Regum primo: Concepit Anna el peperit filium vocavilque nomen eius Samuel, eo quod a Domino postulassel eum. Per Saniuel, qui, a Domino postulatus, Domino oblatus, Domino ministrahat et pro omni Israel ipsum consulebat, recte intelligitur donum consilii, quod in Domino debet collocari, secundum illud Tobiae quarto: Pele ab eo, ul vias tuas dirigat, et omnia consilia tua in ipso permaneanl. — Iluic opponilur conceptio spiritus aoariliae, quae divinis consiliis contradicit, de qua potest intelligi illud Isaiae trigesimo tertio: Concipietis ardorem, scilicet avaritiae, parietis slipulam, pecuniae.

Sexto spiritualis anima concipit donum intellectus, quod significatur in conceptione mulieris Sunamitidis, de qua dicitur quarti Regum quarlo: Concepit nmlier et peperit filhm in tempore et in hora eadem, qua dixerat ELiseus. Ut plurimi asserunt, filius illius mulieris fuit lonas, qui habuit intellectum tanquam Propheta et praedicator non solum ludaeorura, sed eliam gentilium et Ninivilarum, qui ad eius praedicationem ad Deum conversi sunt. Et signanter legitur ibi, quod mulier concepit propler hospitalitatem, quam exhibuerat Eliseo, quia, ut dicit Gregorius, per bonum exercitiuni pietatis pervenitur ad intellectum veritatis; alioquin intellectus sine operatione est talentnm singulare, quod non multiplicatur, sed ex eius occasione damnatur ille cui commiltilur, sicut dicitur Matthaei vigesimo quinlo de servo pigro. — Huic opponitur conceptio spiritus gulae, de qua potest intelligi illud lob vigesimo primo: Bos concepit et non ahortivit, hoc recte intelligilur de guloso, qui ad modum bovis duos habet ventres, et cuius venter dilatatur ex ruminatione cibi. Talis privatur intellectu, quia dicitur Isaiae vigesimo oclavo: Quem docebit scientiam et quem intelligere faciet auditum? Ahlactatos a lacle, avulsos ab uheribus. — Septimo spiritualis anima concipit donum sapien- i tiae, quod significatum fuit in conceptione Elisaheth, de qua dicitur Lucae primo, quod concepit Elisabeth et occullabat se mensihus quinque. Concepit utique loannem, qui non tantum Propheta, sed etiam plus quam Propheta, quia sapientiae donum excedit omnem alium cognoscendi modum. Et iste est thesaurus verus, secundum quod dicitur in libro Sapientiae septimo: Infimtus enim thesaurus est hominibus, quo qui usi sunt participes facti sunl amicitiae Dei propter disciplinae dona commendati. Occultari debet secundum consilium Domini, Matlhaei decimo terlio: Simile est regnum caelorum thesauro abscondito in agro, quem qui invenit homo abscomiii elc. Sapienlia enim abscondita est ab oculis omnium viventium. — Huic opponitur conceptio spirilus luxuriue, quae hominem convertit totum ad carnalitatem. Et haec significata fuit Genesis decirao nono: Conceperunt duae filiae Lot de patre suo, scilicet per incestuni; et nota, quod duae dicuntur, quia sanguisugae duae sunl filiae, Proverbiorura trigesimo, et vix vel nunquam est luxuria sine gula, immo una introducit aliam, sicut dicitur de filiabus Lot.

Sic patet, quod septem sunt conceptiones spiri- < tuales, quae habent septem malas conceptiones oppositas. Patet etiam, quam elegauter exprimuntur in Scriptura, quia solum seplem mulieres dicuntur ibi virtute divina concepisse. Scriptura enim divina magis figuram respicit quam rem gestam. Illi autem, qui concepti fuerunt, gerebant figuram Christi spiritualiter, sicut Isaac, lacob et loseph inter Patriarchas, Samson et Samuel inter iudices, lonas et loannes inter Prophetas; et omnes mulieres illae, figuram beatae Virginis; et omnes illi conceptus, (figuram) praesentis conceptionis, quia quod in aliis fuit per partes, in Maria fuit secundum plenitudinem; unde ipsa concepit Filium, qui ab initio conceptionis habuit Spirilum septiformem in omniraoda plenitudine, secundum illud Isaiae undecimo'-: Egredietur virga de radice lesse, et flos de radice eius ascendet. Et requiescei super euni spiritus Domini: spiritus sapienliae et inteUeclus, spiritus consilii et forlitudinis, spiritus scienliae et pietatis, el 7'epleMt eum spiritus timoris Domini. Unde ista conceptio Virginis

est veritas consummativa omnium praedictarum conceptionum. Propter enim suam plenitudinem et dignitatem non debuit nec potuit figurari conceptione unica et simplici, sed multiplici; unde multae praecesserunt figurae ante hanc conceptionem, sive ut manuducerent intellectum ad credenduni hodiernae conceptionis miraculum, sive ut excitarent ad desiderandum praedictae conceptionis fructum, ac per hoc ostenderent virginalem conceptum admirabilem et (lesiderabilem, ut prius tactum est. Unde Bernardus de iis figuris loquens, ait: « Quod Moysi monstratum est in rubo et igne, Aaron in virga et flore, Gedeoni in vellere et rore, hoc aperte praevidit Salomon in forli muliere et eius pretio, apertius praedicavit leremias de femina el viro, apertissime declaravit Isaias de Virgine et Deo; hoc tandem exhibuit Angelus Gabriel ipsam Virginem salutando». — Completa fuit igitur septiformitas haec hodie in auribus nostris; ideo gaudium et laetitia debet esse omni populo Christiano ex apertione mysterii tam rationabilis, tamadmirabiiis, tam utilis et desiderabilis, ut per huius mysterii virtutem perdncatur ad aeternam beatitudinem. Amen.

Sermo II

Domiiius dabit henigniialem, et lerra nostra dahU fructum suum.

Qui est de terra de terra est et de terra loquitur. Qwi de caelo venit super omnes est.

(Prothema). Verbum secundo propositum scribitur in loanne, et esl verbum, quod dixit loannes Baptista, quando discipuli eius loquebantur sibi de Christo. In quo verbo ostendit se indignum ad loquendum de Christo, et ostendit huius rationem, quia Christus de caelo est, et ipse de terra; et quantum distat caelum a terra, tantum distat nostra intelligentia a Christo, et sicut stultus reputaretur qui conaretur attingere caelum, sic etiam stultus esset qui per humanam loqnelam et sapientiam vellet mysterium incarnationis Christi indagare. Et ego non sum dignus loqui de myslerio incarnationis et quilibet, qui potest dicere: Adhaesit in terra venter meus; et ego reputo me cum terrenis. Et quoniam ego sum minus sufficiens, in principio rogemus Dominum, ut det mihi aliquod munusculum gratiae suae, quod possim aliquid balbutire de mysterio incarnationis, quod sit ad honorem sui sancti nominis et ad salutem animarum nostrarum.

Dominus dabit benignitatem, et terra nostra dabit fruclum suum.

Quia incarnationis mysterium simul esl altissimum et profundum, ita quod sua profunditate est iraperscrutabile, allitudine vero est inexplicabile, adeo ut Isaias dicat quinquagesimo tertio: Generationem eius quis enarrabit? et loannis prinio dicat loannes Baptista: Cuius ego non sum dignus, ul solvam eius corrigiam calceamenli: convenientissimum fuit, nobis illud explicari quasi velatum variis et aptis similitudinibus; ut enim dicit Dionysius: « Impossibile est, nobis aliter lucere divinum radium, nisi varietate sacrorum velaminum anagogice circumvelalum ». Propter quod et eximius Prophetarum David, cui beneflcium incarnationis divinitus fuerat repromissum, Spiritu sancto alBatns, in verbo proposito explicat nobis mirificum mysterium incarnationis, quod hodie peractum est per ministerium angelicum Archangeli Gabrielis et per assensum intemeratissimae Virginis, sub metaphora terrae fructiflcantis in praedicto verbo, cum dicitur: Dominus dabit benignitatem etc. In quo vere incarnationis mysterium et beneflcium describitur sub triplici consideratione: primo, ex parte principii superinfluentis, cum praemittit: Dominus dabit benignilatem; secundo, ex parte subiecti suscipientis, cum addit: e terra nostra; tertio, ex parte commodi subsequentis, cum subiungit: dabit fructum suum. Tunc enim perfecte cognoscitur Filii Dei benignissima incarnatio, si cognoscatur a quo et in quo et pro quo; quia tunc cognoscitur quantum ad principium, medium et ultimum, seu quantum ad antecedenlia, concomilantia et subsequentia, in quibus coosislit cognitio rei integra et perfecta.

I. Primo ergo in verbis istis describitur mysterium incar-nationis ex parte principii superinfluentis, cum dtcitar: Dominus dabit benignitatem. Si enini quaeratur ratio et causa principalis, quare Deus voluit incarnari; optime respondetur, quod huius ratio sumraa et praecipua est excellentissima benignitas Dei, a qua et secundum quam et propler quam facta est incarnatio Verbi. Propter quod et Propheta hoc beneficium benignitatem appellavil, quia a benignitate procedit, benignitatem praetendit et ad benignitatem perducit; et sic ad benignitatem comparatur secundum triplex genus causalitatis, efDcientis scilicet, exemplaris et finalis. Et hinc est, quod beneficium incarnationis per se nuda consideratione recogitatum videtur dubium aut incredibile, comparatura

ad suramam henignilatein, fil certuni et indiiliitabile. Si enira certissimum est, Deum esse optiraum, certissiraura est, ipsura esse benignissiraum et beneficentissimum, et propter hoc convenientissiraum est sibi attribuere beneficiura summae benignitatis et beneficentiae, ultra quam nulia possit benignitas excogitari; et hoc quidera est, Deum assuraere formam servi de ulero virginali, quod non tantura est credibile, sed etiara certum et indubitabile, si attendamus, quid velit Propheta dicere: Dominus dabit henigni- talem.

Prirao enim insinuat, benignissimae incarnationis beneftciura a summa benignitale procedere, iuxta. illud quod in persona viri spiritualis, loquentis cum Doraino, dicitur in Psalmo: Benigne fac, Domine, in bona voluntate tua elc; et post: Tunc acceptabis sacrificmm iusliliae etc. Constat, quod hoc benelicium acceplabile non erat nisi per Chrisli adventura; unde ad Hebraeos decinio, et suratura est de Psalmo: Sacrificium et oblationem noluisH, corpus autem aplasti mihi. Quoniam ergo hoc sacrificium non erat dandum propter dignitatem meriti humani, sed propter benignitateni divini beneplaciti, ideo dicit: Benigne fac, Domine, in bona volunlate tva. Bona naraque volunlas est illa quae benignitale se diffundit et raisericordia condescendit; propter quod vir sanclus orat in Psalmo: Exaudi me, Domine, quoniam benigna est misericordia tua. Quia enim Filius Dei non tantura nostram nalurara, verum eham poenalitates suscepit; hinc est, quod incarnationis beneficiura siraul ex niisericordia et benignitale processit. — Secundo, sumraam benignilatem praetendere, iuxta quod dicitur ad Titum tertio - Benignitas et humanilas apparuil Salvatoris no-.'stri Dei. Benignitas naraque Dei ante adventura Verbi incarnati quasi latuit, sed post adventum claruit, apparuit et manifestata fuit; et ideo tunc incepit annus benignilatis, iuxta illud Psalmi: Benedices coronae anni benignitatis tuae. Corona benignitalis fuit beata Virgo Maria, quae designata fuit per mulierem amictam sole, et in capite eius erat corona slellarum duodecim. Et haec benedicla fuit a Deo, Angeloannuntiante: Benedicta, inquit, tu in mulieribus etc.; et ex hoc campi replebuntur uberlate, gratiae. Propterea illi qui modo vacui sunt a gratia et repleti spinis, non spectant ad benignitatem anni, sed ad severitatem divini iudicii, secundum illud Psalmi: Dikxisli malitiam super benignilatem. — Tertio, ad suramam benignitatem perducere, secundum illud ad Ephesios quarto: Estote invicem benigni, misericordes, donantes invicem, sicut et Deus in Christo donavit vobis. Ad hoc enim Deus beneficium hoc ex benignitate dedit et benignitatera in beneficio dato ostendit, ut suo beneficio et exemplo quasi duplici funiculo ad benignitateni trahendo faceret nos conformes Patri et Filio et Spiritui sancto; unde Lucae sexto: Diligite inimicos vestros, benefacite el muluum date, nihil inde sperantes; et erit merces vestra multa, et eritis fuit Altissimi, quia ipse benignus esl super ingralos et malos. Benignus namque est Dorainus super raalos, suscipiendo (eos), cura poenitent; loelis secundo: Convertimini ad Dominum Deum vestrum, quia benignus et misericors est, paliens el mullae misericordiae et praestabilis super malitia; tolerando, cum peccant. Sed haec benignitas convertitur in irara his qui non convertuntur ad poenitentiam; ad Roraanos secundo: Ignoras, quoniam benignilas Dei ad poenilenliam le adducit? Secundum uutem duriliam tuum et impoenitens cor thesaurizas tibi iruni in die irae et revelationis iusti iudicii Dei. — Non est igilur Dei benignitas conlemncnda, quia nullus est bonus, nisi ab ipso bonitatem accipiat et secundum ipsam bonitatem proficiat et propter ipsam ad benignitatem lendat;et hoc per beneficiura incarnationis, quod nomine benignitatis Prophela notificat ex parte principii superinfluentis, cura dicit: Dnminus dabit benignitalem.

II. Secundo vero describitur beneficium incarnationis ex parte subiecti suscipientis, cum dicitur: terra noslra; et lioc quidem satis convenienter; sicut enim, si terra relinqualur suae ariditati, impossibile est, quod germinet, sed aquis irrigata efficitur fructuosa; sic et virginitas suae slerilitati relicta, non concipit, nisi fecundetur gralia superna. Et sicut non est incredibile, terram prius aridam, post irrigatam pluviis, germinare, sic nec virginem concipere, scilicet Spiritus sancti gratia fecundanle. Propter quod ad huiusraodi raetaphorani plenius cognoscendain inlelligendum est, quod terra ista sensibilis est aridissima proprietate, profundissima localitale, irriguissima fontalitate, ferlilissima fecundilate, ita quod una istarum proprietatum causa est et ratio alterius. Ideo enim terra est fertilis el secunda, quia irrigua; ideo irrigua, quia profunda et in irao sita;ideo in infimo loco sita, quia maxime ai-ida et opaca. His autera correspondent quatuor conditiones nobilitatis in tei-ra nostra, scilicet beatissima Virgine Maria, videlicet ineorruptio virginea, sidneclio reverentissima, sanctificatio plenaria et conceptio fructuosissima. In his figuris similiter una proprietas introducit aliam; nam incorruptio ex parte sui disponit ad reverentiam et subiectionem respectu Patris aeterni, haec, ad sanctiflcationem Spiritus sancti, et haec, ad conceptionem Filii Dei.

Fuit ergo beata Virgo Maria terra aridissima proprietate pro incorruptione virginea, in cuius

flgura dicitur Genesis primo: Congregentur aquae, quae sub caelo sunt, in locum unum, et appareat arida. El faclum est ita. Et vocavit Deus aridam: terram. Per terram sequestratam ab aquis intelligitur Virgo Maria elongata ab omnibus carnalibus el fluxibilibus concupiscentiis; quod quidem fuit per votum arctissimae virginitatis, cui se Virgo Maria divino instinctu totaliter mancipavit et ipsam inter alias prima expressit. Ideo idonea erat caelesti Sponso mundissimo et castissimo copulari. Propler quod, Canticorum secundo: Flores apparuerunl in terra nostra, tempus putationis advenit; vox lurturis audita est in lerra nostra. Turtur est avis castissima, ideo in voce turturis designatur votum perfectissimae castitatis. Haec vox audita est in beata Virgine, et ideo iani cessare debet oranis vox turpitudinis, fornicationis scilicet et libidinis, secundum illud ad Ephesios quinto: Fornicalio autem et omnis immunditia aut avaritia nec nominetur in vobis, sicut decet sanctos; aut turpiludo, aul stultiloquium, aut scurriUtas. — Ad hoc, quod vox isla plene audiatur, necesse habemus nos exercere ad poenitenliam, secundum illud Psalmi: In terra deserta et invia et inaquosa, sic in sanclo apparui tibi; quia Sanctus Sanctorum in solis illis inhabitat, qui carnem suam crucifigunt cum vitiis el concupiscentiis secundum imitationem beatae Virginis.

Fuit secundo beatissima Virgo Maria terra profundissima localitate pro subieclione reverentissima; quod bene designatur Proverbiorum vigesimo quinto: Caelum sursum, et terra deorsum. Gloriosa namque Virgo Maria simul comparatur caelo et terrae: caelo, propter excellentissimam dignilatem et sublimitatem; terrae, propter profundissimam humilitatem, quae duo simul iuncta fuerunt mirabiliter in beata Virgine. Cum enim ab Angelo salutaretur ut Mater altissima, ipsa profitetur se ancillam Christi: Ecce, inquit, ancilla Domini; et infra: Respexil humilitatem anciUae suae; Bernardus: « Magna et rara virtus, humilitas honorata»; et ideo erat convenientissimum, quod in eadem debebant simul caelestia et terrestria sociari, promerente hoc virtute humilitatis, secundum illud Psalmi: Prospexil de excelso sancto suo; Dominus de caelo in terram aspexit. Quemadmodura enim terra, coUocata in medio centro mundi, disposita est, ut omnia corpora caelestia ipsam directe aspiciant, ut ceterorura virtutes aggregentur in ipsa ad proles nobilissimas procreandas; sic el Virgo Maria per excellentissimam suam humilitatem disposita fuit ad omnem gratiam. — Et hinc est, quod, si aliquis vult aspici a divina gratia, necesse est, quod humilietur et descendat ad terram. Quis enim sicut Deus noster, qui in aliis habitat et humilia respicit in caelo et in terra? Suscitans a terra inopem et de stercore erigens pauperem.

Fuit tertio Virgo Maria terra irriguissima fontalitate pro sanctificatione plenaria, in cuius flgura dicitur Genesis secundo: Homo nonerat, qui operaretur terram; sed fons ascendebal e terra, irrigans universam superficiem terrae. Terra ista, in qua homo non est operatus, fuit Virgo intacta a viro, in quam descendit et a qua rursus ascendit fons aquae vivae et fluvius divinae gratiae, qui est fons aquae salientis in vitam aeternam. Hic irrigavit universam superficiem terrae, quia non tantum sanctiflcavit animam Virginis, verum etiam carnem ad concipiendum Prolem absque omni macula concupiscenliae. Unde tota repleta fuit gratia sicut terra supernis pluviis irrigata; quod praevidens in Spiritu sancto Psalmista, dicit: Visitasti terram et inebriasti eam; multiplicasti locupletare eam. Non tantum enim habuit Spiritum sanctum sanctificantem, verum etiam inebriantem, ut in alios etiam refunderet. Descendit enim Spiritus sanctus in ipsam sicut pluvia. in vellus, et.sicut stillicidia stillantia super terram. Ipsa enim ratione suae gratiae perfundit terram aridara cordis nostri, raaxime quando per orationem clamamus et suspiramus ad ipsam, secundum illud ludicum primo, quod dixit fllia Caleb: Suspiravit, sedens in asino, el dixit: Terram arentem dedisti mihi, da et irriguam aquis; et sequitur, quod dedit ei Caleb irriguum superius et irriguum inferius. Ipsa enim nobis impetrat gratiam lacryraarum tam pro peccatis nostris quam bonis aeternis.

Fuit sanctissima Virgo Maria postremo terra fertilissima fecunditate pro conceptione frucluosissima, secundum illud Isaiae quadragesimo quinto »: Roraie, caeli, desuper, et nubes pluanl iustum; aperiatur lerra el germinet Salvatorem. Caeli roraverunt in angelica denuntiatione et Spiritus sancti missione; lerra aperta est in Virginis consensu, et germinavil Salvatorem in Filii Dei conceptione, solo divino imperio faciente, sicut solo imper'io fecerat a principio terrara gerrainare; Genesis primo: Germinet terra herbam virentem et facientem semen et lignum pomiferum, faciens fructum iuxta genus suum, cuius semen in semetipso sit super terram. Lignum fructiferum illud Christus est, quera Virgo Maria concepit; prius tamen germinando hcrham sanctarura cogitationum, affectionum, locutionum et operationura. — Et ideo qui spiritualiter vult Christura inlra se habere per benedictionem caelestem, oportet, quod huiusmodi herbas germinet ex se plenaria

voluntale, secundum illud Marciquarto: UUro ierm fruclifical, primam /wrbam, deinde spicam, deinde plenum frumentum in spica, quia prius est bona operalio, deinde gloriae exspectalio, postremo sequitur regni perceptio, ad quod non pervenitur, nisi prius in terra sanctificetur; unde ad Hebraeos sexto: Terra, saepe venienlem super sc bibens imbrem el generans lierbam opportunam illis a quibus colitur, accipit benedictionem a Deo. Non igitur simus similes Evae, ratione cuius dictum est Adae: Malediela terra in opere tuo etc.; sed potius Mariae, de qua in Psalmo: Benedixisli, Domine, terram tuam etc; quae ideo benedicta, quia ad producendum fructum nobilissimum fecundata. Propter quod etiam dicil: el terra nostra dabit fructum suum etc.

Dictum est, quod in verbis propositis describitur mysterium incarnationis sub triplici consideratione, scilicet ex parte principii supereffluentis, ex parte subiecti suscipienlis et ex parle commodi subsequentis. De prirao dictum est, quod mysterium incarnationis a summa benignitate procedil, summaui benignitatem praetendit et ad summam benignitatem ducit. Dictum est etiam, quod ex parte subiecti suscipientis mysterium incarnationis nomine lerrae designatur propler quatuor proprietates terrae, iuxta quas designantur quatuor dignitates in beata Virgine, et de his dictum est; nunc vero restat dicendum de tertio.

lll. Tertio enim locodescribitur mysterium incarquod intelligendum est, quod vii'ginalis conceptus est fructus istius terrae uberrimus. In cuius flgura dicitur Leviticorum vigesimo quinto: Dabo benedictionem meam vobis anno sexto, et faciet fructus Irium annorum. Per annum sextum significatur sexta aetas, in qua conceptus est Christus; qy tres vero annos tres status temporum, scilicet legis naturae, Scripturae et graliae, in quo nullo modo salvatur aliquis nisi per Christum; licet in lempoi-e gratiae fructus iste fructuosius et copiosius cominunicetur et altius honoretur, secundum illud Isaiae quarto: In die illa erit germen Domini in magni- Acen«m et gloria et fructus terrae sublimis et exsultatio liis qui salvari fuerint de Israel. Est igitur fructus uteri virginalis sublimis et delectabilis, quia speciosissimus ad videndum., suavissimus ad odorandum, sapidissimus ad gustandum, efficacissimus ad sustentandum, pretiosissimus ad possidendum. — Primo igitur fructus iste est speciosissimus i ad videndum per oculum fidei; Ecclesiastici trigesimo nono: Obaudite me, divini fructus, et quasi rosa plantata super rivos aquarum fructificate. Fruclus divini sunt omnes sancti et iusti, sed specialiter ipse Lesus Christus, qui est a Deo Patre genitus et a Virgine Maria conceptus per Spiritum sanctum, qui ex humana natura pullulavit sicut rosa de spina, quae inter flores ratione pulcritudinis obtinet principatum; Isaiae undecimo: Egredietur virga de radice Icsse, et flos de radice eius ascendet. Hanc autem pulcritudinem liabuit propter immunitatem omms peccali, secundum illud Proverbiorum tertio: Primi et purissimi fructus eius etc.; ipse enim purus fuit a peccati deformitate, a pronitate et possibilitate. Habel etiam propter lum.inositalem gratiae caelestis, quod insinuatur in benedictione loseph, Deuteronomii trigesimo terlio: De benedictione Domini terra eius, de pomis caeli el rore atque abysso subiacenle, de pomis fructuum solis ac lunae, de vertice antiquorum moniium, de pomis collium aeternorum. Quod dictum est, quia in Christo simul fuit lux sapientiae, quae designatur per solem, et prudentiae, quae per /«nam; lux competens contemplationi et lux competens actioni; lux secundum statum patriae et lux secundum statum viae; lux Divinitatis et lux humanitalis in ipso per naluram fuit: et ideo in eum desiderant Angeli prospicere.

Est etiam secundo fructus suavissimus ad odo- 1 randum per desiderJum spei, quod bene insinuatur Ecclesiastici vigesimo quarto, ubi attribui potest Virgini quod Sapientia dicit de se: Hgo quasi vilis fructificavi suavitatem odoris. Fructus iste suavis odoris Christus est, Sapientia Patris, quae dicit de se ibidem: /n plateis sicut cinnamomum el balsamum. aromaiizans odorem dedi, quantura ad Divinitatem; quusi myrr/ia electa dedi suavitatem odoris, quantum ad hunianitatem, quae passa est. Hic odor debet in nobis excitare desideriura perveniendi ad Christum, secundum illud Canticorum primo: Curremus in odorem unguentorum tuorum. Unde et beatus loannes Evangelista: « Odor tuus, Domine, concupiscentias in me excitavit aeternas ». Huius autem fructus tunc sentiraus odorera, quando operamur bonum pro spe consequendi fructum istum, secundum illud primae ad Corinlhios nono: Debeiin spe qui arat arare; et qui Iriturat, in spe fructus percipiendi. Ista autera spes non permittit, hominem fatigari, secundum illud lacobi ultimo: Ecce, agricola exspectat pretiosum fructum terrae, patienter ferens, donec accipiat lemporaneum et seroiinum.

Vers. 2.3; et dein v. 20.

Vers. 3. — Sequitur Abdias, V. Historine certaminis apo- Vers. 10; sequitur lac. 5, 7.

Est et tertio fracfns sapidissimus ad guslani. dum per solatium carilatis, secundum illud Canticorum secundo: Sub umbra illius quem desideraveram sedi; el fruclus eius, dulcis gulluri meo. Palato namque vivificato per spem caritatis nihil dulcius et suavius est quara Christus, qni est fructus vivificus; et hoc fructu reficitur quicunique per amorem approximat ad Christum, secundum illud Matthaei undecimo: Venite ad me, omnes, qiii laboralis et onerali estis, et ego reficiam vos. Caritas namque facit experiri dulcedinem caritatis et bonitatis Dei; el ideo prima inter fructus Spiritus (est) caritas; ad Galatas quinto: Fruclus autem Spirilus est: caritas etc. Ipsa enim est, quae principaliter facit frui Christo tanquam sapidissimo cibo et fructu dulcissimo, secundum illud Deuteronomii: Constiluit eum super excelsani terram, ut comederet fruclus agrorum, ul sugeret mel de pelra oleumque de saxo durissimo. Per tnel de pelra el okutn de saxo durissimo intelligitur Christus, Deus et homo, natus de utero virginali; qui quidem fructus de campis Patriarcharum collectus fuit ad reficiendum eos qui eontemnunt temporalia propter aeterna, secundum illud leremiae secundo: Induxi vos in terram Carmeli, ut comederelis fructum eius. Carmelus interprelatur scienlia circumcisionis, quia, nisi quis resecet a se desideria raundi, non pervenit ad deguslanda spiritualia charismata Christi.

Est etiara fruclus efficacissimus ad suslentandum per exercitium virtulis, secundum illud Sapientiae decimo sexto: Non nativitatis fructus pascunt homines, sed sermo tuus hos qui in te crediderint conservat. Sermo namque Dei est Filius Patris, Christus, Filius Virginis, qui est pastus salvationis omnium, qui digne accedunt ad ipsum. Illi autem sunt qui credendo, sperando, amando et imilando ei configurantur; et ideo tales fructu summae virtutis pascuntur, quo in perpetuum conservantur; et ideo dicitur Proverbiorum undecimo: Fructus iusti, lignum vitae. Quia enim iustitia perpetua est et imm.orl.aUs, ideo iustus refici debet eo fructu, qui ad immorlalitatem perducit; et talis est fructus ligni vitae. Hic autein est Christus, secundura illud loannis sexto: Ego sum panis vivus, qui de caelo descendi. Hinc est, quod iste fructus expositus est nobis in cibum salutis quantum ad Sacramentum altaris, ad quod nuUus accedit digne, nisi qui verbum Dei audit et facit. Talis enim homo iion in solo pane vivit, sed in omni verbo, quod procedit de ore Dei. Si ergo Verbum Dei est cibus mentis, ergo perfectus cibus mentis consistit in Verbo processo, scilicet incarnalo. Cibus igitur spiritus uniri carni est Verbum incarnatum, ac per hoc cibus hominis arabulantis per fidem, nondum per speciem, debet esse Verbum incarnatum sub velamine specierum, sicut in Sacramenlo altaris datur.

Est etiam postremo fructus pretiosissimus ad possidendum per bravinm aeternae mercedis, secundum illud Psalmi: Cum dederit dilectis suis somnum; ecce, hereditas Domini, filii; merces, fructus ventris. Christus enim, qui est fructus uteri virginalis, erit nostra merces in patria, non qualiscumque, sed pretiosissima; unde Virgo potest dicere illud Proverbiorum octavo: Melior est fructus meus auro et lapide pretioso, el genimina mea argento electo, quia ista sunl corruptibilia et defectibilia, ille autem incorruptibilis et indeficiens, qui non redditur nisi fldeliter laborantibus, secundum illud Sapientiae tertio: Bonorum laborum gloriosus est fructus, et quae non concidat, radix sapienliae. Quia autem idem est fructus et radix, idem principium et finis, idem Alpha el Omega: ideo, sicut radix caret initio, sic et fructus carebit termino. Fruemur igitur hoc fructu in gloria sempiterna, ad quam nos perducaf etc.

Sermo III

Qiii creavit me requievit in tabernaculo mco.

Verbum istud scribitur Ecclesiastici vigesimo quarto, in quo secundum generalem ipsius intellectum describitur divinum habitaculum, et in quantum est a Deo, et in quantum est ad Deum. Describitur enim primo per comparationera ad actionem Opificis creantis, cum dicitur: Qui creavit me; secundo, per coraparationem ad quietem hospitis inhabitantis, cum subiungitur: requievit in tabernaculo meo. Idem enim est Creator el inhabitator, quia idem est Deus et homo, Alpha et Omega. Secundum autem spirituales intellectus diversis potest satis congrue convenire; nam secundura intellectum litteralem convenit Virgini Mariae, in cuius tabernaculo requievit Dorainus corporaliter; secundum allegoricum convenit militanti Ecclesiae, in cuius tabernaculo requiescit Dominus sacramentaliter; secundura moralem convenit fldeli aniraae, in cuius tabernaculo requiescit Dominus spiritualiter; imnAwm anagogicum convenit caelesti curiae, in cuius tabernaculo requiescit sempiternaliter; et sic per omnem modura verum est quod dicitur: Qui creavit me requievit

in tabernaculo meo, scilicet litteraliter, allegorice, moraliter el anagogice.

I. Prirao ergo dicat Virgo Maria: Qui creavit De nw etc, quoniam ei competit ad lilleram; ipse enim Dominus Maiestatis requievit in eius tabernaculo, duni homo factus est in eius utero; propter quod dicit eximius Prophetarum: Sanctificavil tabernaculum suum Altissimus. Sanctificavit utique per gratiara tabernaciolum, quod fabricaveral formando naturam, ut posset nasci ex ea. Unde alibi idem Propheta: Homo natus esi in ea, et ipse fundavit eam Altissimus. Fundavit utique, hoc est, in gratia conQrmavit, ut firmiter posset in ea quiescere. Et ideo addit: Deus in medio eius, non commovebitur, pro eo quod illud tabernaculum nunquam inclinabitur ad peccatum. Unde Bernardus - ad Lugdnnenses: « Puto, quod copiosior sanctiScationis benedictio in eam descenderit, quae ipsius non solum sanctificaret ortum, sed et vilam ab omni deinceps peccato custodiret immunem ». Hoc autem bene figuratum fuit Exodi ultirao in isto tabernaculo figurali, ubi dicitur Moysi: Unges tabernaculum cum vasis suis; et post sequitur: Postquam autem omnia perfecta sunt, operuit nubes tabernaculum testimonii, et gloria Domini implevit illud. Tabernaculum istud est Virgo Maria; vasa sunt receptacula virtutum; haec omnia Dei Filius unxit, quando eam sanctificans, implevit gratia; post etiam sanctiflcationem ipse eam operuit, qui eam obumbravit et implevit gloria, ut nihil remaneret, nec in anima, nec in carne, quod non esset Divinitatis gratia plenum. — Requievit igitur omniuni Creator in tabernaculo uteri virginalis, quoniam in eo statuit sibi cubiculum nuptiale, ut fieret noster frater; praeparavit solium regale, ut fleret noster pnnceps; assumsit ornamentum sacerdotale, ut fieret noster pontifex. Propter nuptiale connubium Virgo Maria est Mater Dei; propter regale solium, regina caeli; propter sacerdotale ornamentum, advocata generis humani. Et ad haec omnia idonea erat Virgo Maria, cura esset de genere horainum, de genere regum et de genere sacerdotum. Dicat ergo amantissiraa Virgo Maria: Qui creavit me requievit in tabernaculo meo.

In quo statuit sibi cubieulum nuptiale; et hoc de quidem fecit, ut humanam naturara sibi in virginali utero desponsaret, quod praevidens in Spiritu, dicebat prophetica certitudine Propheta David: In sole posuit tabernaculum suum. In sole, dicit, id est in beata Virgine, quae recte sol dicitur, quia amicta fuit sole et irapleta lumine claritatis aeternae, secundura illud Apocalypsis duodecimo: Mulier amicta sole et luna sub pedibus eius, propter munditiara; nam ipsa luci comparata purior invenitur, Sapientiae septimo. Anselraus: « Decebat, ut illius horainis conceptio de Matre purissiraa fleret, ea puritate, qua maior sub Deo nequit intelligi », ratione splendoris in orani perfectione virtulis. Unde Hieronyraus: « Si diligentius inspicias, nihil virtulis est, nihil speciositatis, nihil candoris et gloriae, quod ex ea non resplendeat». Recte ergo dicit: In sole, hoc est iji beata Virgine. Et post suJiditur: tanquam sponsus, quia Virginis uterus thalamus fuit, in quo naturae hunianae coniunctus est Deus, et eani deosculans, nuptiali est sibi foedere copulatus. Hoc bene flguratura fuit Genesis vigesirao quarto: Introduxit eam in tabernaculum Sarae, matris suae et accepit eam uxorem. Quid per Isaac autera inlelligitur nisi Christus; quid per Rebeccam autem, quae multum accepit, nisi humana natura, quae multura accepit. dotis in hac desponsatione; quid per Saram nisi Virgo Maria, quae Maler fuitveri (saac, intelligitur? In hoc Sarae tabernaculum, id est sacrosanctura uterum, introduxit Dei Filius humanara naturara, ut eam sibi desponsaret, et omniura Creator noster fieret frater, et beata Virgo efflceretur omnium Sanctorum mater. Benedicta sit dies, in qua omnia haec facta sunt, quia per Virginera Matreni Deus effectus est noster pater; Dei Filius, noster /"mte?-. Ideo Bernardus loquens ad Virginera: « Beatam te dicent omnes generationes, quae omnibus generationibus vitara et gloriam genuisti. In te enim Angeli laetitiam, iusti gratiam, peccatores veniam invenerunt in aeternum. Merito te respiciunt oculi totius creaturae, quia in te et per te et de te benigna manus Omnipotentis quidquid creaverat recreavit ».

In quo etiam praeparavit solium regale, ut fieret noster princeps, secundura quod Isaiae decirao sexto dicitur: Praeparabitur in misericordia solium, et sedebit super illud in veritate in tabernaculo David. Solium illud recte intelligitur humana natura assumta, in qua Deus regnavit. Illud regnum dicitur praeparaium in misericordia, quia, etsi in opere incarnationis ostendatur potentia, sapientia, iustitia, potissima tamen ratio et causa incarnationis fuit Dei misericordia et nostra iuncta miseria. Unde Augustinus de Verbo Domini, sermone centesirao septuagesimo quinto: « Fidelis sermo et omni acceptione dignus, quod Christus Lesus venit in hunc mundum ob nullara aliara causara, nisi peccatores salvos facere ». Et rursus: « Si horao non peccasset, Secundum interpretationem Hieron. de Nomin. Hebraic.

Filius hominis non venisset». Vel: m misericordia, id est in beata Virgine Maria, quae est regina misericordiae; unde Bernardus: « Sileat misericordiam tuam, Virgo beata, si quis te invocatam in necessitatibus suis sibi meminerit defuisse». Recte igitur dicitur: Praeparabitur in misericordia solium, id est in Virgine Maria; et ideo subditur: et sedebit swper illud in tabernaculo David, id est in Virgine, quae tabernaculum fuit David, veri Regis, id esl Christi. In ea enim Dominus sedit et requievit, ut fieret noster princeps; unde Ezechielis trigesimo quarto: 5e?'- vus meus David, princeps in medio eorum. Si David, princeps, Mater Domini non erit ancilla, sed doraina et regina, domina utique omnium, non solum terrestrium, sed et caelestium, ad quae se extendit ipsius imperium. Et ideo Anselmus: «0 femina mirabiliter singularis et singulariter mirabilisl per quam omnia renovantur, inferna remediantur, daemones conculcantur, homines salvantur, Angeli redintegrantur! Cur loquor, Domina, beneficiis tuis plenum esse mundum? Inferna penetrant, caelos superant; per plenitudinem enim gratiae tuae et quae in inferno erant se laetanlur liberata, et quae super mundum sunt se gaudent restaurata ». Et ideo beata Virgo omnium regina facta est. — Omnes ergo eam laudent, in eius honorem omne genu flectatur, caelestium, terrestrium. et infernorum quia beneficia eius in omnes redundant. Et ideo Bernardus loquens de ipsa: « De plenitudine eius acceperunt universi: captivus redemptionem, aeger curationem, tristis consolationem, peccator veniam, iustus gratiara, Angeli laetitiam, denique tota Trinitas gloriam, Filii persona carnis humanae substantiam, ut non sit qui se abscondat a calore eius ». Dicat ergo Virgo Maria: Qui creavit me requievit in tabernaculo meo.

De quo assumsit sibi ornamentum sacerdotale, ut cum illo introirct in Sancla; unde ad Hebraeos nono: Chrislus assistens pontifex noster futurorum bonorum per amplius et perfectius tabernaculum non manufaclum, id est non huius creationis, neque per sanguinem hircorum aut vitulorum, sed per proprium sanguinem introivit semel in Sancta. Christus, pontifex noster, introiens in Sancla, transivit per uterum Virginis, in quo accepit pontiflcalern stolam, et per patibulura crucis, in qua obtulit sanctissimam hostiam, et per hoc Deo nos confoederavit. Haec duo tangit Apostolus in (illa) auctoritate: quantum ad dignitatem uteri virginalis dicit: per amplius tabernaculum; quantum ad excellentiam oblationis crucis dicit: per proprium sanguinem. Ibi enim vestimentum candidum et rubicundum, quod in utero Virginis sumsit. Hoc autem vestimentum voluit Dominus sumere in tabernaculo uteri virginalis, ut non solum ipse esset advocatus, sed etiam ipsa, ut per duas personas, quas impossibile esl repelli, Filium scilicet et Matrem, fortissimum solatium habeamus, qui confugimus ad tenendum propositam spem, ad Hebraeos sexto. Ideo dicitur Levitici vigesimo sexto: Ponam tabernaculum meum in medio vestri, et non abiiciet vos ultra anima mea, quia beala Virgo, nostra advocata, non potest non exaudiri; unde Bernardus: « Filioh, haec est peccatorura scala, haec est mea raaxima fiducia, haec tota ratio spei meae. Quid enim? Potestne Filius repellere eam, aut sustinere repulsam? Neutrum plane. Invenisti enim.mqml ngem, gratiam apud Deum. Feliciterl Seraper haec inveniet gratiam; et sola esl gratia, qua egeraus ». — Ideo cuni magna fiducia accedamus ad Virginem, et secure inveniemus eara in nostris necessitatibus, cum ipsa sit nostra advocata; el propterea Bernardus « adhuc hortatur: « In periculis, inquit, in angustiis, in rebus dubiis Mariam cogita, Mariam invoca, non recedat ab ore, non recedat a corde; et ut impetres orationis eius suffragium, non deseras conversationis exeraplum. Ipsam sequens non devias, ipsam rogans non desperas, ipsam cogilans non erras, ipsa tenente, non corruis, ipsa protegente, non metuis, ipsa duce, non fatigaris, ipsa propitia, pervenis ». Recte igitur hoc tabernaculum venerandum et ad hoc tabernaculum confugiendura, in quo Dominus sic familiariter requievit, ut ipsa Virgo beata dicere posset veraciter ad litteram: Qui creavit me requievit in tabernaculo meo. Et haec sufBciat dixisse de verbo proposito litteraliter intellecto.

II. Secundum intellectura allegoricum convenit praedictum verbum mililanti Ecclesiae, in qua Creator omnium sacramentaliter requiescit, secundum quod tenet et praedicat recta fides. Et illud bene significatum est Exodi vigesimo nono, ubi dicitur: Sacrificium est Domino oblalione perpetua in generationes vestras, ad ostium tabernacuii testimonii coram Domi.no, ubi constituam, ut loquar ad tc. Hoc tabe7-naculum teslimonii, in quo sacriflcatur et vox eius auditur, est Ecclesia militans, quia, ut dicit Augustinus, « non est locus veri sacrificii extra calholicam Ecclesiam ». Ibi etiara Deus loquitur, quia nuUa doctrina voluntatera Dei manifestat nisi ea quae est fidei christianae. In hoc tabernaculo sacrificatur Doraino oblatione perpetua, quia illud sacriflcium, in quo Deus sacramentaliter requiescit, usque ad finem saeculi perseverabit, secundura illud Matthaei vigesimo octavo: Ecce, ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi.

In hoc auteiii tabernaculo i-equiescit Dominus ad populum suum sanciificandum; et ideo necesse est, ministros eius esse 'puros. Requiescit etiam ad populum suum erudiendum; et ideo necesse est, huius tabernaculi rainistros esse erudilos sapientia. Requiescit nihilominus ad populum suum relicimdum.; et ideo conveniens est, eius ministros abundare spirituali laetitia. Et haec tria accipiuntur secundum triplicem actum angelicae el ecclesiasticae hierarchiae; quod quidem est purgare, illuminare et perficere.

Et primo igitur attendendum est, quort Dominus in tabernaculo militantis Ecclesiae requiescit ad populum suum sanctificandim et purgandum ab omni immunditia; et ideo dicilur Exodi vigesimo nono: Sanctificabo el tabernaculum testimonii cum altari et A aron cum finis suis, ut sacerdolio fungantur mihi. Ei habilabo in medio filiorum Israel. Ideo Deus haec sanctificat, ut sint ex sanctificatione sanctificantia. III ud namque tabernaculum est Ecclesia, secundura illud ad Ephesios quinto: Viri, diligite uxores vestras, sicut et Chrislus dilexit Ecclesiam et se ipsum tradidit pro ea, ut illam sanctificarel, mundans eam hwacro aquae in verbo vitae; et in ipsa mundificat et sanctificat; et proplerea necesse est, eos qui in hoc tabernaculo ministranl, mundos esse, ut alios mnudent exemplo et ministerio; uiide scribitur Levitici decimo quinto: Doeebilis ergo filios Israel, ut caveanl immunditiam et non morianlur in sordibus suis, cum poUuerint tabernaculum meum, quod est inter eos. — Isti qui debent populum docere [jjmjjjjfjj,, gypf sacerdotes et levitae, minislri altaris, quorum offlcium est alios expurgare; et primo a se ipsis debenl incipere; unde Levitici decimo: Sanctificabor iu iis qui appropinquant mihi. — Sed nunc [Qg,j- gj( y ministri tabernaculi, qui deberent dare exemplum munditiae et qui deberent populum sanctificare, polluunt et deturpant; quibus comminatur Dominus per Malachiam, secundo: Contaminavit luclas sanctificationem Domini, quam dilexit; et habuit filiam dei alieni. Disperdel Dominus virum, qui fecerit lioc, magistrum et discipulum de tabernaculis lacob el olferentem munus Domino exercituum. ludas, confitens, id est clericus, qui debet Domino in tabernaculo confiteri; polluit sunclificationem, et ideo meruit polius desperalionem quam orationis suae exaudilionem. Talibus enim dicit Deus per Isaiam, Isaiae primo: Cum extenderilis manus vestras, auertam oculos meos a vobis; el cum multiplicaveritis oralionem, non exauiliam; manus enim vestrae sanguine plenae sunt. Timendum est eis, ne illud eveniat, quod evenit filiis Heli, de quibus primi Regum secundo dicilur: Dormiebant cum mulieribus, quae observabant ad ostium tabernaculi; el postea uno die occisi sunt, et totus Israel in fugam conversus est; el merito, quia de domo orationis fecerant domum prostilutionis.

Secundo requiescit Dominus in tabernaculo Ecclesiae militantis ad populum erudiendum; et illud bene significatum est Exodi trigesimo tertio: Omnis populus, qui habebat aliquam quaestionem, egrediebatur ad tabernaculum foederis extra castra. Tabernaculum illud, ad quod recurritur pro quaeslionibus dissolvendis, est ipsa Ecclesia, in qua Dominus, per legem suain docens quod iustum esl, loquitur ad praelatum in mente et raediante illo subditos. — Praelati enim sive minislri Ecclesiae sunt medii inler populum et Deum, ut eis referant divina responsa; et ideo debent esse eruditi sapientia. Quod bene significatum est Numerorum undecimo: Congrega mihi septuaginta viros de senibus Israel, quos tu nosti, quod senes populi sinl ac magistri; el duces eos ad ostium tabernacuU foederis faciesque ibi stare tecum, ut descendam et loquar tibi; et auferam de spiritu tuo tradamque eis, ut sustentent tecum onus populi. Oplme 6cl: quos nosti, quod senes populi sint ac magistri: senes, inquam, maturitate aetalis et vitae; magistri, propter scientiam et doctrinam, doctrinam scilicet iuris divini, quae vere facit magistros sua profunditate, secundum quod dicit Augustinus ad Volusianum: « Tanta esl profunditas Scripturarum christianarum, ut in eis quolidie proficerem, si eas solas ab ineunte pueritia usque ad decrepitam senectutem maximo otio, summo studio, meliori ingenio conarer addiscere, tanlaque non solum in verbis, sed etiam in rebus, quae intclligendae sunt, latet sapientiae altitudo, ut novissimis, acceptissimis flagrantissimisque cupiditale addiscendi hoc contingat, quod dicit Scriptura: Cmn consummaverit homo, tunc incipiely>. Et post: ut sustentent onus populi. — Praelati enim Ecclesiae plus vocantur ad ministrandum quam ad quiescendum; plus ad onus quam ad honorein; et ideo qiii quaerit quietem et honorem a Domino reprobatur, secundum illud Isaiae vigesimo secundo: Ingredere ad eum qui habitat in tabernaculo, ad Sobnam, praeposituni templi, el dices ad eum: Quid tu hic, aut quasi quis liic? quia excidisii libi hic sepulcrum; ecce, quod quaerebat quietem; et iteruin: Excidisti in excelso memoriale diligenter, in pelra luhernaculum tibi; ecce, quod quaerebat honorem; ideo subiungitur: Ecce, Dominus asportari te faciet, sicut asportalur gallus gallinaceus, et quasi amictum sic sublevabit te. Coronans coi'onabit te tribulatione, quasi pilam niittet ie in terram lalam et spaliosam; ibi morieris, el ibi erit currus gloriae tuae, ignomir nia domus Domini iui. Et expellam ie de statione

lua et de ministerio luo deponam te. Non licet igilur alicui quaerere sibi quietem in statu praelationis in tabernaculo Domini; sed certe nec in statu subiectionis; mA& Exodi trigesimo tertio: losue, filius Nun, puer, non recedebat de tabernaculo; in quo significatur, quod clerici in tabernaculo deberent esse assidui, illi maxime, qui de reditibus ecclesiae sustentantur; unde Numerorum decimo octavo: Filiis Levi dedi omnes decimas Israelis in possessionem pro ministerio, quo serviunt mihi in tabernaculo foederis. — Attendant igitur qui non ministrant in tabernaculo, et videant, si sana possint conscientia (vivere), imino luxuriari de his quae sunt ad cultum et obsequium tabernaculi deputata. Sed ne aliquis habeat principaliter oculum ad decimas, ideo dicit decimas datas pro ministerio, non e converso; quod est contra illos, qui pius frequentant ecclesiam pro lucro pecuniae quam pro lucro vitae aeternae; et tales sunt digni eiici de ista, quia domum orationis fecerunt domum neyoliationis.

Tertio requiescit Dominus in tabernaculo Eccle- siae militantis ad populum suum reficiendum; et hoc bene signiflcatum est Exodi decimo sexto: Sume libi vas unum et mitte ibi man, quantum potest capere gomor; et repone coram Domino ad servandum in generationes vestras. Fecilque sicul praecepit Dominus Moysi. Posuilque illud Aaron in tabernaculo reservandum. Vas illud est Sacramentum; man esl corpus dominicum, quod est cibus habens omne delectamentum et omnem saporis suavitalem; tabernaculum est Ecclesia, in qua repositum est Sacraraentum altaris ad refectionem fidelium. — Sed quia refectio illa est spiritualis, ideo necesse est, ministros altaris esse ebrios spirituali laetitia; propter quod dicitur ad Ephesios quinto: Nolite inebriari vino, in quo est luxuria, sed implcmini Spiritu sancto, loquentes vobismetipsis in psalmis et hymnis et canticis spiritualibus. Hoc est quod Deus praecipit ministris tabernaculi Levitici decimo: Vinum el omne, quod inebi-iare potest, non bibetis, tu et filii lui, quando intralis in tabernaculum teslimonii. Ratio huius esl, quia spirituales deliciae et carnales sibi repugnant sicut ignis et aqua; et propterea ad Hebraeos decimo tertio: Habemus altare, de quo edere non habent potestatem qui tabernaculo deserviunt. — Sed nunc dolendum est, quia multi ambulant, quorum deus venter est, qui, cum deberent quaerere refectionem spiritualem in Domini tabernaculo, requirunt solatia carnalia in taberna; et isti merentur de tabernaculo eiici, quia domum orationis fecerunt domum comessationis. 0 utinam, Domine, ventres et tabernam purificares! faclo flagello de In cod. Tuderl funiculis, eiiceres eos qui domum sancliflcationis fecerunt Aomvxm prostitutionis, domum eruditionis fecerunt domum negotiationis, domum spiritualis refectionis fecerunt domum comessationis! Et sic in tabernaculo luo remanerent ministri puri sanctimonia, eruditi sapientia, ebrii sapientiali laetitia, per quos populum tuum posses purgare, illuminare et perficere, sicut decet.

III. Quantum autem ad intellectum moralem verbum istud praedictum com<pelil fideli animae, in cuius tabernaculorequiescitDominusspiritualiter;undeIob: Quis mihi tribuat, ut sim iuxta menses prislinos, secundum dies, quibus Deus custodiebal me? Quando splendebat lucerna eius super caput meum, et ad lumen eius ambulabam in tenebris? Sicut fui in diebus adolescentiae meae, quando secreto Deus erat in tabernaculo meo? Hoc est verbum veri poenitenfis, qui recordatur baptismalis innocentiae, et memorantis illud tempus, in quo Deus indubitanler inhabitabat in eo, et desiderantis per poenitentiam recuperare innocentiam, ut Deum in tabernaculo corporis sui sentiat habitare. — Sed ad hoc, quod Dominus in tabernaculo isto requiescat, necesse est, ipsum esse quietum, quia factus est in pace locus eius, sicut dicit Psalmus. Triplici autem ex causa consuevit tacivitalis tumidium. Contra incursum hostilitatis debet tabernaculum collocari in fortitudine caritatis; contra impetum tempestatis, in valle humilitatis; contra tumullum civitatis debet collocari in solitudine paupertatis. — Primo ergo debet collocari in fortitudine caritatis; lob quinto: In sex tribulalionibus liberabit te, et in septima non tanget te malum; et post: Et scies, quod pacem habeat tabernaculum tiium, et visilans speciem tuam non peccabis. Istae sex tribulationes, ex quibus Deus liberat, et septima, in qua non tangit malum, sunt impugnationes, quibus vexatur anima, ut recedat a bono. Sed ab his omnibus liberat Christi caritas, sicut nies, an nudilas, an periculum, an persecutio, an gladius? quasi dicat: nullum horum; et ratio est, quia caritas iungit nos cum Deo, qui est turris fortissima; et ideo dicebat lob, decimo septimo: Libera me, Domine, et pone me iuxta te, et cuiusvis manus pugnet contra me; et propterea subditur in auctoritate praemissa: Et scies, quod pacem habeat tabernaculum tuum, utique si habueris eminentem caritatem. Et ideo Apostolus subinfert: Certus sum enim, quia

neque mofs neque vila neque Angeli neque principatus neque virlutes neque insi.aniia neque fulura neque fortitudo neque creatura alia poterit nos sepa- rare a carilale Dei. — Et ideo in lali tabernaculo Deus requiescit. Si aulem caritatem quis non habuerit, Deus in tabernaculo non invenit quieleni, quia tot sunt, quae miseram animani conculcant, quod Deus non liabet in ea partem. Unde in persona horainis vexati ab inimicis dicitur lob decimo nono: Simul venerunt latrones eius et fecerunt.sibi viam per me el ohsederunt in gyro tahemaculum meum. Venerunt, inquam, per tentationem, fecerunt viam, per iniquitatis perpetrationem, obsederunt in gyro, per malam consuetudinem.

Secundo vero expedit, collocari tabernaculum >cordis in valle humilitatis, ut Deus ibi requiescat; nam ventus vanitatis non permittit, Deum quiescere in corde superbo; et propterea Psalmus: ExeeLms Dominus, et humilia respicit, scilicet de propinquo, et alta a longe cognoscit. Hoc bene signatum hiit Genesis decimo octavo: Apparuit Abrahae Dominus in convalle Mambre sedenti in oslio tabernaculi sui in ipso fervore diei. Per situm tahernaculi in convalle intelligimus humilitatem; sicut enim per?)fo«- tes superbos, sic per valles humiles accipere possumus. Per sessionem in ostio tabernaculi intelligimus meditationem mortis; tunc enim homo.sedet in tabernaculi ostio, quando considerat egressum de hoc mundo, et haec est consideratio, quae mentem multum humiliat, et tali menti Deus apparet et in ea requiescit et epulatur, sicut ibi subiungitur in eadem historia. Sed valde notandum est quod dicitur, quod Abraham processit obviam ex ostio labernaculi, et Sara risit post ostium tabernaculi; quia qui memores sunt mortis visitaliones divinas suscipiunt, non alii, qui obliviscunlur, cum a Domino vocantur et exspectnnt tempus futurum. — Si quis ergo vult, quod Deus requiescat in tabernaculo, statuat illud in inflmo loco per humilitatem et mortis recogitalionem; nam si in alto loco praeparat, iion Domino habitaculum praeparat, sed Pharaoni; quod figuratum est Exodi primo, ubi dicilur de Pharaone et filiis Israel: Praeposuit eis magislros operum, ut afjligerent eos oneribus; aedificaveruntque urbes tabernaculorum Pharaoni. Isti magislri operum sunt illi qui sua industria exaltati sunt in hoc saeculo. Hos Pharao praeponit filiis Israel, cum eos statuit anle eorum oculos in exemplum, dicens: Vade, et tu fac simililer; el facit, ut per eos aedificet domos alias, in quibus ipse habitet; nam diabolus, qui de caelo corruit, hbenter ruinosa (inhabitat); Proverbiorum decimo septimo: Qui aliam facit domum suam quaerit ruinam; et propterea non est mirandum, si Deus tabernacula sua in montibus recusat.

Vers. 12.

Psalm. 137, fii seqiiuniur Gen. I?

Luc. 10, 37; sequilur Prov. 17, 16.

Tertio nihilominus opportunum est, tabernaculum cordis nostri collocari in solitudine quia sollicitudo et fallacia divitiarum non sinunt, Deum quiescere in corde; unde lob trigesimo nono: Quis dimisit onagrum liberum, et vincula eius quis solvit? cui dedi in soliiudine domum et tabernacida eius in terra salsuginis. Quo verbo ostendit Dominus, quod ipse est qui liberat hominem a servitute avaritiae et a vinculis cupiditatis et pro multitudine civilatis ad locum desertum perducit, pro pinguedine divitiarum sterihlatem paupertatis commulat. Hoc autem Deus facit his qui mundum istum relinquunt, qui significati sunt per Rechabitas, leremiae trigesimo quinlo, quibus praecepit paler eorum: Domum non aedificabiiis el sementem non seretis et vineas non pkmtabiiis nec habcbitis; sed in tabernaculis habitabilis cunclis diebus vestris. Haec sunt tabernacula lacob, de quibus Genesis vigesimo quinto: lacob vir simplex, habitabat in iabernaculis. Haec sunt tabernacula, de quibus, Matthaei decimo septimo, Petrus ait ad Dominum: Domine, bonwm est, nos hic esse; si vis, faciamus hic tria propter triplex ijonum, quod est in Religione; est utique, quod bonum (est), nos hic esse cum Petro et cum lacobo simplices. — Sed multi, consideranles horum tabernaculoruin simplicitatem, derident habitatores eorum; unde lob duodecimo: Deridetur enim iusti simplicitas. Lampas contempla apud cogitationes diuitum, parala ad lempus statutum. dant tahernacula praedonum, et audacter provocant Deum, cum ipse dederit omnia in manus eorum. Quae sunt ista tabernacula praedonum nisi corda avarorum? Isti audacter provocant Deum, qui omnia dedit in manus eorum, cum derident exemplum pauperum et eius imitatores, secundum quod dicitur Lucae decimo sexto: Audiebant omnia haec Pharisaei, qui erant avari, et deridebant illum. Sed timere debent quod comminatur Dens per Oseam, Osee nono: Desiderahile argentum eorum iirtica heredilabit, lappa in iahernaculis eorum; lob decimo quinto: Ignis devoixibii tabernacula eorum qui munera libenter accipiunt. Et propterea debel unusquisque saniori consilio dicere cum Propheta: Elegi abiectus esse in domo Dei mei, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum; nec immerito, quia vox exsullationis et salutis in tabernaculis iustorum. Multi refugiunt tabernaculum ReJigiosorum propter austeritalem et sterilitatem; sed non est timendum, quia vox exsullalionis et.mlutis in tahernaculis eorum. — Si quis autem ad haec tabernacula veiit consurgere, vitare deljet eorum impugnationes. Quidam enim impugnant: malitiose laudando, qui significantur per Ralaam; dicitur enim Numerorum

vigesimo quarlo: vocatus, ut malediceret lacob, e contrario laudavit et benecUxit: Quam pulcra labernacula tua, lacob, et tenloria tua, Israell Ut valles nemorosae, ul horti iuxta ftuvios irrigui, ut labernacula, quae fixit Dominus; sed poslea sequitur, quod pessimum consilium dedit. Sic est de illis qui statum Religionis laudant et magnificant et volentes. ingredi retardant. — OccuUe detrahendo; isti figurantur per Ismaelem, de quo dicitur Genesis decimo sexto: Hic erit ferus homo, manus eius contra omnes, el manus omnium contra eum; el e regione universorum fratrum suorum figet tabernacula. Ferus, propter crudelitatem detractionis, quae facit eum comedere carnes pvoximorum, quibus detrahit; et ideo dicitur: manus eius contra omnes, quia omnibus detrahit; et certo manus omnium contra eum, quia dicitur lob trigesimo sexto: ludicium pauperibus tribuit. — Vel: manus omnium contra eum, quia omnes, quotquot in Religione perseverant, hoc ipso clamant, eum esse mendacem, quoniam dicunt: Quam bonum est, nos hic esse! et illis magis credendum est tanquam expertis. Nemo enim scit, quae sunt in tabernaculis Religiosorum, nisi qui in eis requiescit et dormit. Quod bene signiflcatur Genesis vigesimo oclavo: Cum evigilassel lacob de somno, ait: Vere Dominus est in loco isto, et ego nesciebam. — £t haec dicta suIDciant de tabernaculo, in quo Dominus requiescit spiritualiter, cuiusmodi est anima fldelis.

IV. Quantum autem ad intellectum anagogicum I competit praedictum verbum caelesti curiae, in cuius tabernaculo requiescit Dominus sempiternaliler; de quo in Psalmo: Domine, quis habitahit in tabernaculo luo? Et respondet: Qui ingredilur sine macula et operatur iustitiam. Non enim pervenitur ad gloriam per sojam mali evitationem; nam « ex puris negativis nulla fit arguitio syllogistica ». In hoc autem tabernaculo sempiternaliter requiescit, in quo est omnis mali absentia, omnis boni praesentia et utriusque duratio sempiterna. Et in his tribus consistit laus perfecta, propter quam tabernaculum illud est amabile Domino et desiderabile sanctis hominibus. — Est igitur in illo tabernaculo omnis mali absentia, secundum quod innuitur Apocalypsis vigesimo primo: Ecce, tabernaculum Dei cum hominibus, et liabitabit cum eis, el ipsi populus eius erunt, et ipse Deus cum eis eril eorum Deus, el abstergel Deus omnem lacrymam ab oculis eorum, et mors ultra non erit, neque luctus neque clamor neque dolor erit ullra, quia prima abierunt. Hoc totum erit in aeterna beatitudine, in qua Deus inhabilabil cum hominibus, protegens eos ab omni malo, et a malo doloris et a malo timoris; propter quod dicitur Isaiae quarto: Tabernaculum erit in umbraculum diei ab aestu et in securitaiem et absconsionem a turbine et a pluvia. Hoc erit tabernaculum gloriae, in quo abscondet nos Deus in die malorum.

Secundo vero, in illo tabernaculo erit praesentia omnis boni; unde Isaiae trigesimo secundo: Sedebil populus meus in pulcritudine pacis et in tabernaculis fiduciae et in requie opulenla. Anima namque, quae desiderat omne bonum, non quiescit, quousque habeat omne bonum. Si ergo in tabernaculis gloriae erit perfecta pax, planum est, quod erit omnis boni sufficientia, immo superabundantia. Erit enim ibi plenitudo quietis el quies securitatis et securitas ubertatis. Et in primo quietat desiderium rationahs; in secundo, desiderium irascibilis; in tertio, desiderium concupiscibilis; et propter haec tria dicit: Sedebit populus meus etc. Psalmus: Transibo in locum labernaculi admirabilis usque ad domum Dei.

Tertio, in illo tabernaculo erit utriusque duratio sempiterna; propter quod dicitur Isaiae trigesimo tertio: Respice, Sion, civilalem solemnitatis noslrae; oculi tui videbunt lerusalem, habitationem opulenlam, tabernaculum, quod nequaquam transferri poterit, nec auferentur clavi eius in sempiternum, el omnes funiculi eius non rumpentur. illud igitur tabernaculum aeternum erit, et ideo beati, qui habitant in hoc tabernaculo, quia in saecula saeculorum laudabunt Dominum. — Clamet igitur anima nostra et dicat: Quam dilecla labernacula tua, Domine virtutum! Concupiscit et deficit anima mea in alria Domini; quod fere deflcit. « Quis enim sufflciat enarrare, illius supernae civitatis quanta sint gaudia, Angelorum choris interesse, cum beatissimis spiritibus gloriae Conditoris assistere, praesentem Dei vultum cernere, incircumscriptum lumen videre i>? ecce, omnis boni praesentia; « nullo mortis metu affici »; ecce, mali absentia; « incorruptionis munere laetari »; ecce, duratio sempiterna. Ad haec igitur tabernacula nos perducat ille qui requievit hodie in tabernaculo uteri virginalis, Lesus Christus, Dominus noster, cui est honor et gloria etc.

Sermo IV

Ave, Maria, gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu in mulieribus, Lucae primo.

Verbum istud scribitur Lucae primo et est verbum caelestis nuntii, quo annuntiavit illud excellentissiraum sacramentum, in cuius memoria hodie solemnizat Ecclesia. Possunt autem in verbo proposito Vers. 28.

tria nolari, quae perfectaui redclunt orationem; ipse enim Archangelus Gabriel tanquam bonus orator praemittit primo salutationem Virginis ad modum exor-,dii, cum dicit: Ave, gratia plena; secundo, subdit anniinliationem. conceptus virginalis ad modum narrationis, cum addit: Dominus tecum; tertio, subinfert benedictionem laudis ad modum conclusionis, cum subiungit: benedicta iu in mulieribus.

I. SalnUins igitur Virginem Mariam, dicit Ange- ]ns: Ave, gratia plena, ut in sermonis sni exordio reddat Virginem beneuolam, docilem et alientam, secundum tria vocabula in salutatione contenta. Hoc aulem salutationis exordium, quamvis sit breve, est tamen utile, quia datur nobis in eo forma salntandi Virginem; cum sit compendiosum, est tamen sententiosnm; non enim sine causa Virginem salnlalam vocat Archangclus Gabriel gratia plenam. Fuit enim -Virgo Maria septiformi plenitudine plena.

Pleoa etenim fuit gratia sanctipeanie ad purgameDlum foeditatis culpae, a qua fuit prorsus purper gratiam, ita ut de ea dici possit illud Ecclesiastici vigesimo sexto: Gralia super gratiam, mulier sancta et pudorata. Mulier sancta, per purgationem mentis, et pudorata, per incorruplionem carnis, antonomastice est Virgo Maria, de qna Bernardus ad Lugdunenses scribit: <t Fuit quippe Mater Domini ante sancta quam nata »; nec tanlum sancta fuit, sed etiam pndorata; unde idem Bernardus subiungit: «Puto, quod copiosior gratia sanctiQcationis in eam descenderit, quae non lantum eius sanctifjcaverit ortum, sed et vitam ab omni deinceps peccato cnstodiret immunem)). Rationem autem huius plenae et perfectae sanctificationis assignat Propheta in Psalmo, cum dicil: Domum tuam decet sanctitudo, Domine, in longiiudinem dierum. Et propterea Anselmus dicit: « Decebat, ut illius hominis conceptio fieret de Matre pnrissima ea puritate, qua maior sub Deo nequit intelligi ». — Et ideo non tantum dicitur gratia, sed gratia super gratiam, pro eo, quod plena fuit gratia sanctificante. Dicamus ergo cum Angelo: Ave, gratia plena.

Plena etiam fuit gralia foriipcante ad fulcimentum infirmitatis poenae, ne unquam posset superari in tentatione; unde sibi recte competit illud Proverbiorum undecimo: Mulier gratiosa inveniet gloriam. Mulier, inquam, plena gratia fortitudinis in pugna, inveniet gloriam. laudis et honoris in victoria. Sed hanc mulierem forlem quis inveniet, quae caput conterat inimici et serpentis antiqui? Hanc invenit Angelus salutando; sola enim haec est, quae fortitudine pedis contrivit caput diaboli et interemit universam haereticam pravitatem. Unde Bernardus: « Ipsa est quondam a Deo promissa mulier, quae serpentis antiqui cnput virtutis pede contrivit, cuius plane calcaneo in multis versutiis insidiatur; sed sine causa; sola enim interemit universam haereticam pravilatem ». « Ipsa procul dubio caput conlrivit venenatnm, quae onmimodara maligni suggeslionem tam de carnis illecebra quam de mentis superbia dednxit ad nihilum ». Unde ipsa sola potest gloriari, quod ipsam non reprehendat eor eius in omni vita sua. Et propterea Augustinus: « Cum de peccatis agitur, de sola Matre Domini nullo modo haberi volo mentionem». — Dicamus ergo: Ave.

Plena etiam fuit gratia consummante ad snpplementum defectibilitatis naturae, ut nulla remaneret jn ea vacuitas indigentiae, sed recte posset dicere illud primae ad Corinlhios decimo quinto: Gratia Dei sum id quod sum, et gratia eius in me vacua non fuit, quasi dicat: ipse Dominus dedit esse nalurae, et illud consnmmavit et perfecit per plenitudinem gratiae. Et ideo dicit: non fuit vacua, quia omnino fuit repleta. Unde Bernardus: « Quis vacuam dixerit, quam salutat Angelus gratia plenam? Neque boc solum, sed adhuc quoque in eam superventnrura asserit Spiritum sanctum. Ad quid, nisi, nt advenienle iam Spiritu sancto, plena sibi; eodem snperveniente, nobis quoque fieret snperplena»? Unde ipsa habuit gratiam consummatissimam super omnes, secundum quod dicit Hieronymus: « Sicut in coraparatione Dei nemo bonus, ita et in comparatione Matris Domini nulla invenitur perfecta, quantumcumque virtutibus eximia comprobetur ». — Propter quod recte sibi possnraus dicere cum Salomone, Proverbiorum trigesimo primo: Multae filiae congregaverunt divitias, tu supergressa es universas, et cum Angelo salutare: Ave.

Plena nihilominus gratia decorante ad ornamentum honestatis vitae, ut nihil appareat in ea prehensibile, et reclissime possit de ipsa dici quod sed tantum sepiifoi-mis pleniludo graliae beatissimae Virginis,

dicitur de Eslher, Esther secundo: Erat formosa valde et incredibili pulcritudine, omnium oculis gratiosa et amabilis videbatur. Graliosa erat et formosa non tantum corpnre, sed etiam mente, quia fallax gratia et oana est pulcritudo; mulier timens Dominum ipsa laudabitur. Et quoniain pulcra erat intus et extra, ideo dicitur Canticorum quarto: Tota pulcra es, amica mea, et macula non est in te; quod exponens Bernardus de Virgine dicit: « Tola pulcra, quia facie pulcherrima, corpore integerrima, spiritu sanctissima ». Et idem - « Virgo regia, gemniis ornata virtulum, geminoque mentis pariler et corporis decore piaefulgida, specie sua et pulcritudine sua in caelestibus cognita, caeli civium in se provocavit aspectus, ila ut et Regis animum in sui concupiscentiam inclinaret et caelestem nuntium ad se de supernis attraheret». Et hoc ipsum Illeronymus: « Si diligentius inspicias, nihil virtutis est, nihil speciositatis, nihil candoris et gloriae, quod ex ea non resplendeat ». « Erat enim multis candidata merilorum virtutibus et dealbata nive candidius Spirilus sancti rauneribus, siraplicilatem columbae in omnibus repraesentans ».

Plena etiara fuit gratia desponsante ad contubernium familiaritatis divinae, per quam assumeretur in vmculum mdissolubilis copulae, ut ipsi possit recte aptari illud reginae Esther, sponsae Assueri, de qua Esther secundo: Ducla est Esther ad cubiculum regis Assueri mense decimo, qui vocalur Tebeth, septimo anno regni eius. Et adamavit eam rex plus quam omnes mulieres habuitque gratiani et niisericordiam coram eo super omnes mulieres, et posuit diadema regni in capile eius. Esther ista Virgo Maria est, (]ua.e ducla est ad cubicuhmi Assueri, quando per intimum amorem pervenit ad consortium divinae familiaritatis. Unde Hieronymus: « Totam impleverat Spiritus sancti gratia, quam totam incanduerat divinus amor, ita ut in ea nihil esset mundanum, quod violaret affectum, sed ardor continuus et ebrietas profusi amoris». Unde non tantum dicilur habuisse gratiam, sed etiam super omnes mulieres, quia prae ceteris Deo familiarior est effecta, secundum quod dicit Bernardus: « Quani familiaris Christo facta es, Domina, quam proxima, immo quam intima Qeri meruisli! Quantam invenisli gratiam apud eum! In te manet et tu cum eo; et vestis eum, el vestiris abeo; vestis eum substantia carnis, vestit te ille gloria suae maiestatis». — Et propterea recte dicitur in praemisso verbo: posuit diadema regni in capile eius.

Plena fuit etiam gratia fecundante ad integritatis virgineae, ut conciperet sine omni corruptione; unde sibi dicit Angelus, Lucae primo: Invenisti gratiam apud Deum. Ecce, concipies in utero et partes Filium et vocabis nomen eius lesum. Haec vere fuit gratia plena, quae « non tantum inentem, verum etiam ventrem implevit ». Unde Hieronymus: « Vere plena, quia ceteris per parles praestatur, Mariae vero se totam infudit simul gratiae plenitudo ». Et Bernardus: « Optimam partem elegit sibi Maria. Optimam plane, quia bona fecunditas coniugalis, melior autem castitas virginalis, prorsus autem optima est fecunditas virginea, seu secunda virginitas; Mariae privilegium est, non dabitur alteri, quia non auferelur ab ea ». Et idem: « Inviolata et casta et integra Mariae viscera tanquam pascua aeterni viroris florem protulere, cuius pulcritudo non videat corruptionem, cuius gloria in perpetuum non marcescat ». — Et propter istam plenitudinem fecunditatis virgineae debemus dicere: Ave etc.

Plena postremo fuit gratia redundanie ad profectum salutis humanae, ut nemo sit, qui se abscondat a calore eius, secundum quod de ipsa potest exponi illud Ecclesiastici vigesimo quarto: In me gralia omnis viae et veritatis, in me omnis spes vitae et virtutis. Transile ad me, omnes, qui concupiscitis me, et a ganerationibus meis implemini. In me, inquit, omnis gratia viae et veritatis, quia Verbum genuit incarnatum; Verbum, inquam, unigenitum Dei Patris, plenum gratiae et verilatis; e, ideo sciens, se habere gratiam redundantem, omnes invitat ad suam plenitudinem. Unde Hieronymus: « Universale auxilium et praeparata prolectio ad eam vigilantium, Christianorum quoque refugium ad eam concurrentium et consolatio tribulalorum, erranlium via et redemptio caplivorum est sancta Virgo Maria et mediatrix omnium apud Deum ». Et Bernardus: « De plenitudine eius accipiunt universi ». — Et propterea confugiendum est ad ipsara, secundum quod ipse Bernardus hortatur: « Quid ad Mariam trepidet humana fragilitas? Nihil in ea durum, nihil in ea asperum, nihil austerum, nihil amarum; tota dulcis et suavis, tota misericors, omnibus offerens lac el lanam ». — Recte igitur dici potest: Ave, plena gratia redundante. men per infusionem; el licet in omnes redundet quanlum ad su fftcientiam, non taraen in omnes quantum ad efficaciam, sed solum in eos qui se reddunt idoneos

ad suscipiendum. Sunt autem septem, quae nos praeparant ad suscipiendam gratiam, nt sit septiformis dispositio, secundura quod sepliformis est gratuitae virtutis perfectio.

Prima igitur dispositio ad susceptionem gratiae est rectitudo conscienliae in declinandis, quoniam lux gratiae orilur solis reclis corde; Proverbiorum primo: iVe dimiltas legem malris tuae, ut addatur gralia capiti tuo. Lex matris est rectitudo conscientiae, quae docet bonitatem; Proverbiorum duodecimo: Qui bonus est hauriet gratiam a Domino; vere qui bomis est per conscientiam rectam bonam gratiam sibi hauriet, quoiiiam bonus Israel Deus his qui recto sunt corde. Unde ilii soli possunt de bonitate gloriari et de gratia, quorum intentio est simplex et conscientia recta. In persona enim Beatorum dicit Apostolus secundae ad Corinthios primo: Gloria noslra haec est, testimonium conscientiae nostrae, quod in simplicitate cordis et sincerilate Dei et non in sapienlia carnali, sed in gratia Dei conversati sumus. fn simplicitate, inquam, rectae conscientiae et intentionis, non in duplicitate carnalis sapientiae et sophisticationis, quia cum illa non potest stare gratia; unde Ecclesiastici trigesimo septimo: Qui sophistice loquitur odibilis est; non est enira illi data a Domino gralia. Ille enira sophistice loquitur qui aliud profert extra in sermone et aliud habet intus in corde et facit in opere ut hypocritae, qui privati sunt munere divinae gratiae.

Secunda dispositio est certitudo confidentiae in exspectamUs, quoniam illis solis divina misericordia impertitur et gratia, qui habent in ipsa fiduciara; unde ad hoc hortatur Apostolus ad Hebraeos quarto: Adeamus, inquit, cum fiducia ad thronum gratiae eius, ut misericordiam C07isequamur et gratiam inveniamus in auxilio opportuno. Thronus, in quo requiescit et residet divina gratia, est Virgo Maria, ad quam debemus accedere cura certitudine fiduciae tanquam ad matrem et reginam misericordiae. « Ipsa enim, ut dicit Bernardus, est peccatorum scala et nostra fiducia et tota ratio spei nostrae». Unde talem per ipsam apud Deum habemus fiduciam, ut, quidquid petierimus, impetremus, si cor nostrum fuerit in eius amore et devotionis gratia stabilitum; unde,ad Hebraeos ultimo: Optimum est gratia slabilire cor, non escis, quae non profuerunt ambulantibus in eis. Parum enira prodest amore Virginis ieiunare sine orationis instantia el fervore et ipsius imitatione, secundum quod Bernardus hortatur: « In periculis, in angustiis Mariara cogita et invoca, et ut impetres orationis suffragium, non deseras conversationis exemplum ». Nam si deseris, non potes in ea certitudinaliter confidere ac per hoc nec gratiam obtinere.

Tertia vero dispositio est laliludo benevolentiae in communicandis, pro eo quod in malevolam animam non introibit supientia nec gratia; sed ubi est amplitudo benevolentiae, ibi est abundantia gratiae, secundum illud secundae ad Corinthios nono: Unusquisque, prout deslinavit in corde suo, non ex Iristilia, aut ex necessilate; hilarem enim dalorem diligit Deus. Potens est enim Deus omnem gratiam abundare facere in vobis. Et rationem huius reddit ipse Apostolus, quia qui parce seminat parce et melet etc. Qui vult ergo habere gratiam raagnam, necesse est, ut habeat dispensationera araplam, secundum quod beatus Petrus hortatur in prima Canonica sua, quarto: Unusquisque sicut accepit gratiam, in alterutrum illam adminislrantes.ticut honi clispensatores mulliformis gratiae Dei. Bonus dispensator gratiae Dei est ille qui considerat Dei voluntatem, non suam utilitatem, qui dispensat secundura divinum praeceptura, non secundum suum placitum. Unde Dominus Matthaei decimo: Gratis accepistis, gratis date. Ille autem gratis dat, qui non tantum amicis et farailiaribus et consanguineis, sed extraneis et ignotis el inimicis gratiara sibi datam communicat; unde Lucae sexto: Si diligitis eos qui vos diligunt, quae vohis est gratia? Nam et peccalores diligentes se diligunt etc, quasi dical: nulla. Isti alterius dispensatores, qui semper quaerunt quod suum est, etsi habent gratiam gratis datara, gratiam gratum facientem habere non possunt. Illa enim est liberalissimae bonitatis, et ideo non potest requiescere in corde frigido et habitaculo parvo et operiri pallio brevi. Illud autem, quod maxime cor dilatat, est divina misericordia, quae est super omnem carnem; unde Proverbiorum tertio: Misericordia et veritas te non deserant; circumda eas gutturi tuo et describe in tahulis cordis tui; et invenies gratiam et disciplinam bonam coram Deo et hominibus.

Quarta dispositio est sollicitudo providentiae in eligendis; nemini enim datur donura gratiae nisi iis qui ambulant per viam prudentiae et disciplinae, secundum quod dicitur Proverbiorum quarto: In omni possessione tua acquire prudentiam. Arripe illam, et exaltabit le; glorificaberis ab ea, cum eam fueris amplexatus. Dabit capiti tuo augmenla gratiarum et corona inclyta proteget te. Modus autem acquirendi prudentiam est per doctrinam: et ideo Proverbiorum decimo tertio: Doctrina bona dabit gratiam. Illa est bona doclrina, quae docet hominem, quod debeat praeeligere et quaerere gratiam in corde, opere et sermone sicut doctrina Pauli Apostoli. Nam ipse hortatur et sollicitat, ut gratiam sequamur et quaeramus in affectu, ad Hebraeos duodecimo: Contemplantes, ne quis desit gratiae Dei, scilicet Homil. 2. super Missus est, n. 17.

per affeclionis pigritiam. Sollicitat etiam, xit gratiam quaeramus in verbo; unde ad Ephesios quarto: Omnis sermo malus ex ore vestro non procedat, sed si quis bonus ad aedi licalionem fidei, ul del graliam audienlihus. Soliicital, ut qnaeramus in faclo; secundae ad Corinthios sexto: Adiuvantes exhortamur, ne in vacuum gratiam Dei recipialu; et primae ad Timotheum quarto: Noli negligere gratiam, quae dala est tibi. Optat hanc praecipue omnibus, quos salutat, semper dicens: Gralia vohis ei pax a Deo. Hanc doctrinam prudentes acceptant, et fatui et stulti recusanl; Ecclesiastici vigesinio: Sapiens in verbis se ipsum amahilem facit; graliae aulem fatuorum ejfundentur; et rursus, vigesimo primo: Narratio fatui quasi sarcinain via; nam in luhHs sensati invenietur gratia. — Sapiens enira delectatur in verbis salutiferis, cuiusmodi sunt gratiarum actioneset benedictiones; diffusa enim estgratia in labiis tuis, et propterea benedicelur in aeternum. Fatuus econtra delectatur in mendaciis detractorum et adulatorum; unde Ecclesiastici vigesimo: Faluo non eril amicus, el non erit gralia bonis illius. Qui enim edunt panem illius falsae linguae sunt. Quoties et quanti irridebunl eum? Tales fatui sunt omnes, qui falsas laudes praeponunt veris et transitoria aeternis; tales carent prudentia in eligendis.

Quinta dispositio est arctitudo modestiae in uteudis; nani illis solis datur gratia, qui restringunt concupiscentiam; unde primae Petri primo: Succinli lumbos mentis veslrae, sohrii perfecte sperate in eam quae offertur vohis gratiam., in revelationem Iesu Christi, non configurati prioribus ignorantiae vestrae desideriis; sed secundum eum qui vocavit vos Sanctum, et ipsi in omni conversatione sancti sitis. Lumbos succingere est oranem fluxum concupiscentiae per modestiam refrenare, ut non tantum sit modestia in opere et sermone, sed et in corde et in affectione. Nam cordis modestia et munditia principaliter impetrat divinam gratiara et araicitiam, secundum quod scribitur Proverbiorum vigesirao secundo: Qui diligit cordis munditiam propler gratiam lahiorum suorum hahehit amicum regem, quasi dicat: ubi est munditia cordis, ibi est munditia oris, et ubi haec sunt, est et munditia corporis. Et haec triplex munditia et misericordia ubi sst, subsequitur gratia et araicitia divina, quae liberant hominem a servitute peccati et damnatione aeterna et praessnti infamia, ut exclamat Apostolus ad Romanos septimo in persona horainis subiugati peccato: fnfelix ego homo! quis m,e liberabil de corpore mortis huius? Et respondet: Gratia Dei per lesum Chrislum; et rursus Proverbiorum vige- S. lionav. — Tom. IX. simo quinto: Gralia et amicitia liber-ant; quas tibi serva, ne exprobrabilis fias. Has autem servare non potes nisi per munditiam, nec raundiliam habere nisi per modestiam et lemperantiam; et ideo secundum consilium beati Petri debemus himhos menlis succingere et sobrii e.sse. Haec enim dno necessaria sunt homini volenti continere, scilicet ut restringat mentem et carnem: mentem, a cogitalu irauiundo, et carnem, a cibo et potu superfluo, et hoc ipse Ecclesiastes exemplo suo docet. Cogitavi, inquit, in corde meo abstraherc a vino carnem meam, ut animum meum Iransferrem ad sapientiam; et ratio huius redditur Proverbiorum vigesimo: Luxuriosu res est vinum, et tumulluosa ebrielas; quicumque his delectatur non erit sapiens. Ad impetrationeni ergo gratiae et sapientiae necessaria est arctitudo modestiae.

Sexta dispositio est promptitudo obedientiae in exsequendis; ubi enim regnat inobedientia, non potest esse gratia; Proverbiorum terlio: Custodi legem utque consilium, et erit vita animae luae et gratiu faucibus tuis. Illa enim est perfecta et prompta obedientia, qua non solum proraptus est obedire mandatis, sed etiam consiliis. Hanc autem promptitudinem non habet nisi ille qui paratus est subesse non solum maioribus, sed etiara inferioribus, secundura illud Ecclesiastici tertio: Quanto mugnus es, humiiiu te in omnibus, et corum Deo invenies grutium; et ratio huius est, quia, sicut dicitur lacobi quarto, superbis Deus resistit, humilibus auteni dat gratiam. Et propterea Virgo Maria fuit grutia plena, quia fuit hurailissima; et hoc prophelavit Isaias, quadragesimo: Omnis vallis exaltubilur, el omnis mons et collis humiliabitur; unde secundi Regum primo: Montes Gelboe! nec ros nec pluvia veniant super vos etc. Nihil enim adeo irapedit susceptionem gra tiae sicut tumor superbiae; et econtra disponit timor reverentiae; Ecclesiastici trigesimo secundo: Audi tacens, et pro reverentia uccedet tibi bona gratia.

Septima dispositio est munsuetudo patientiae in sustinendis, sine qua gratia non potest haberi nec conservari; unde Proverbiorum tertio: Ipse deludet illusores ei matisuelis dabit grulium., maxime iis qui servant mansuetudinem per susceptionem contumeliae et iniuriae; primae Pelri secundo: Huec est enim graliu, si propter Dei conscientiam sustinet quis trisiitias, putiens iniusle. Quue est enim gloriu, si peccuntes et colaphizati suffertis? Sed si benefacientes palienter sustinetis, haec est gratia apud Deum. Haec autem non solum est necessaria ad gratiam consummandam, sed etiara ad conservandam et possidendam; unde ad Hebraeos decimo:

Vers. 10; sequunlur 1. Pelr.

1 3; Eccle. 2, 3.

Vers. i; sequuntur II. Reg. 1, 21. et Eccli. 32, 9.

Palienlia vobis necessaria esl, ut, volunlalem Dei facienles, reporletis jiromissionem. Facta est aiUem repromissio mitibiis; mansueli autem /wreclilabunt terram; et Mallhaei quinto: Beati, miles, quoniam ipsi possidebunl termm, scilicet lerram cordis, quia in patientia vestra possidebitis animas vestras; possidebuiil terram, id est Virginem Mariam, quae fuit terra benedicta; possidebunt autem eam, quia, cum ipsa sit mitis, praestabit eis omnia, sicul (dicit) Bernardus in auctorilate praemissa l PossidelMinl eliam terram viventium, de qua Psalmus: Portio mea in terra viventium; ad quam etc..

Sermo V

Benedicla tu inter mulieres et benedictus fructus ventris tui.

Verbum istud scribitur Lucae primo et prolatum fuit a beata Elisabetli, matre beatissimi Praecursoris, ad laudem gloriosissimae Matris Dei, in quo exprimitur excellentia Virginis benedictae ex copia benedictionis supernae. Possunt autem in verbo proposito dno notari: primum est superexcellens benectio Virginis quantum ad se ipsam, cum dicilur; Benedicta tu inlcr mulieres; secunduni vero, quantum ad Proleni eonceplam, cum subditur: et benedictus fruclus venlris tui.

I. Merito autem ipsa Virgo Maria quantum ad se ipsam pniedicatur et dicitur benedicta, quia benedicta fuit benedictione divina et benedictione /mmana; prima benedictio fuit gratuita, secunda debita; in prinia consistit perfectae sanctitatis principium, in secunda perfectae sanctilatis praeconium. — Benedicta igitur fuit Virgo Maria benedictione divina; et haec quidem in ipsa fuit perfecta, tum quia praecipua, propter doni praecellentiam; tum quia 1 Psalm. 36, II; sequunuir MaUli. o, i. cl Liic. 21, 19. plenaria, propler doni abundantiam; tum quia perpetua, propter doni permanenliam. — Benedicta igitur fuit benedictione praecipua, secundum quod insinuatur ludilh decimo tertio, ubi sic dixit Ozias ad eara: Benedicta es tu, filia, a Domino, Deo excelso, prae omnibus mulieribus.super lerram; quod diclum est illi mulieri viduae non in persona sua, cum multis aliis collata.sit benedictio praecipua, sed pro Virgine Maria, quae a Deo prae omnibus 'mulieribus est exaltata et benedicta benedictione praecipua sine exceptione aliqua. Hoc bene desigiiatum fuit in laudibus sapientiae, Ecclesiastici vigesimo quarto: Sapientia laudabit animam suam, el in Deo honorabitur. Et in multitudine electonm habebit laudem et inter benediclos benedicetur, dicens -. Ego e.x ore Allissimi prodivi etc. In quo describitur praecellentia beatae Virginis primo respeclu omnium, cum dicitur: primogenita ante omnem creaturam; secundo, respectu iustorum, cum dicitur: ego feci in caelis, ul oriretur lumen indeficiens; lertio, respectu Beatorum, cum dicitur: ego in altissimis habitavi, el thronus meus in columna nubis; nbi tangitur excellentia glorificationis ipsius Virginis ratione aniniae et corporis. Ex quo satis apparet, quod benedicla fuil benedictione praecipua et in caelo et in terra.

Benedicta etiam fuit benedictione plenaria, secuiiduui quod innuit Prophela in Psalmo: Benedices, inquit, coronae anni benignitatis tuae, et campi lui replebuntur ubertate. Annus benignitatis est annus graliae, qui incepit a Filii Dei incarnatione tanquam a capite. Et quia Virgo Maria circumdedit Verbum incarnatum, quod erat capul et origo fontalis lotius gratiae, ideo dicitur corona anni benignitatis divinae. Haec autem corona circa caput Christi posita fuit omni lapide pretioso ornata propter

plenitudinem benedictionis Christi digne recipiendam, iuxta quod dicitur in Psalrao: Quoniam praevenifti eum in benediclionibus dulcedinis, posuisti in capile eius coronam de lapide prelioso. Benedictio autem istius coronae redundat in latitudinem totius Ecclesiae; propter quod et merito subdit: el campi tui replebunlur uberlate, per amotionem omnis sterilitatis vitiosae, iuxta quod idem Prophetai: Benedixisti, Domine, terram tuam, avertisti caplivitatem lacob, ubi tangitur benedictio effusa in totam Ecclesiam per Virginem Mariam, per quam effusa est benedictio plena, et sublata maledictio quantum ad causam et quantum ad culpam et quantum ad poenam, sicut in consequentibus innuit idem Propheta.

Benedicta etiam fuit benedictione perpetua, iuxta illud secundi Regum septimo ubi rex David dixit ad Dominum: Benedic, Domine, domui servi tui, ul sit in sempiternum coram te;quia tu, Domino Deus, locutus es, et benedictione tua benedieetur domus servi lui in sempiternum. Quae est autem ista domus David nisi Virgo Maria, in qua verus David, Christus, habitavit el (quam) sibi dedicavit et benedixit in sempiternum? Nam ita decebat Christum, secundum quod alibi in Psalmo dicitur: Domum tuam decet sanclitudo, Domine, in longiludinem dierum. Et nota, quod bis iterat, quod sit benedicla in aeternum, propter duplicem certitudinem, scilicet sempiternae eleclionis et sempiternae confirmationis. Et hanc summam certitudinem insinuat ipse in Psalmo per modum iuramenti, dicens: luravi David servo meo: usque in aeternum praeparabo semen tuvm. Et aedificabo in generaJ.ionem et generationem se dem tuam. Sedes tua est beata Virgo, in qua Dominus requiescit et regnat; unde recte inlelligitur per lerusalem supernam, secundum illud Tobiae decimo tertio: Benedictus Dominvs, qui exaltaml eam, et sit regnum eius in saecula saeculorum super eam. Et ideo ipsa dicit: Haec requies mea in saeculum saeculi; hic habilabo, quoniam elegi eam. — Sic igitur dicatur ab Elisabeth: Benedicta tu inter mulieres benedictione divina, a qua fuit summae sanctitatis principium.

Benedicta etiam tit benedictione humana in summae sanctilatis 'praeconium. Triplici autem ex causa legimus in Scriptura sacra mulieres ab hominibus benedictas, scilicet propter decus inlegritatis, propter munus fecunditatis et proplev opus virililatis. Et propter horum trium excellentiam legitur Virgo Maria ter fuisse benedicta, scilicet ab Archangelo Gabriele, a sancta Elisabelh et a beato Simeone; et hoc quidem satis congrue et ordinate. Sic enim deoebat, ut Angelus benediceret virginitati; Elisabeth irsiegmus, fecunditati; Simeon, vir iustus, benediceret virililati. — Et nota, quod decus integrilalis triplicem habet gradum; primus, in continentia coniugali; et quantum ad hunc benedicta fuit Ruth a Booz; Ruth tertio: Benedicta, inquit, es a Domino, Jilia, quia non es secuta iuvenes, pauperes sive divites. In quo commendat eam, quia noluit cum aliquo fornicari, sed exspectavit copulam niatrimonii, in quam postmodura eam assumsit; et hoc quidem tunc temporis satis laudabile fuit. — Secundus vero gradus est in continentia viduali; et quantum ad hoc benedicta fuit ludith, ludith decimo quinto: Benedixerunt eam omnes una voce, dicentes: Tu gloria lerusalem, tu laeHlia Israel, tu honorificentia populi no.stri; quia fecisti viriliter, ei conforiatum est cor tuum, eo quod castitatem amaveris et post virum iuum allerum nescieris; in quo excellentem meruit benedictionem, quia vidualem continentiam servavit usque ad diem mortis suae. — Tertius vero gradus est in continentia virginali, ob quam Virgo meruit ab Angelo benedici; Lucae primo: Jngressus Angelus ad eam, dixit: Ave, gralia plena, benedicta tu in nmlieribus. Et huic praecipue debetur haec benedictio, quia ipsa inter- omnes virgines obtinet principatum. Benedicta igitur Ruth propter continentiam coniugalem; sed magis benedicta ludith propler continentiam vidiialem; Virgo vero Maria benedicta et rebenedicta et superbenedicta propter continentiam virginalem. — Qui ei'go exit extra omnem graduni continentiae non meretur benedictionem; propter quod ad Hebraeos duodecimo: Contemplantes, ne quis desit gratiae Dei, ne quis fornicator aut profanus ut Esau, qui propter unam escam vendidit primitiva sua. Scitole enim, quoniam ei postea; cupiens hereditare benedictionem, reprobatus est; quoniam potius meretur maledictionem, secundum illud Deuteronomii vigesimo septimo: Makdiclus, qui dorniit cuni uxore patris sui; et dicet omnis populus: Anien. Oporlet igitur qui vult benedictionem assequi in aliquo istorum trium graduum inveniri.

Similiter munus fecunditatis tres habet gradus: primus est ipsius nostrae nalurae quanlum per semetipsam; et quantum ad hunc benedicta fuit Sara, uxor Tobiae, secundum illud Tobiae nono: Dixit Gabelus ad Tobiam: Benedicat te, Deus Israel, quia filius es optinii viri et insti et timentis Deum et eleemosynas facientis; et dicatur benedictio super uxorem tuam et super parentes vestros, et videatis filios vestros ei filios filiorum. vestrorum usque in tertiam et quartam generationem; quod quidem constat esse dictum quantum ad fecunditatem

naluralem, quae virum et mulierem romitalur et coiisMevit e.sse in aetate inveniri. — Secundus gradus est naturae adiutae per gratiam; et quantum ad Imnc benedicta fuit Anna, uxor Elcanae, quae quidem prius sterilis fuerat, licet iuvenis, sed per behedictionem divinam meruit fecundari; de quo, primi Regum secundo: Benedixit Heli Elcanae cl uxori eius; et sequitur: Visitavit Dominus Annam, et concepit el peperit tres filios et duas plias. — Tertius vero gradus fecunditatis est ipsius graliae operantis supra natiirani; et quiintum ad hunc benedicta fuit Virgo Maria ab ipsa Elisabeth; Lucae primo: El replela csl Spirilu saiuio Elisabelh et exclumavit voce magna el dixit: Eenedicia lu etc. Renedicta igitur Sara, filia Raguelis; magis benedicta Anna, mater Samuelis; sed maxime benedicla Maria, Maler Domini Salvatoris; ipiia eius IVcunditas fuit a gratia, fuit cum gratia et ruit ad graliam, a qna, oportet, quod feoundelur oninis aniina sancla ad hoc, quod a Deo sit benedicta, secundum illud ad Hebraeos sexto: Terra, saepe venienlem super se bibens imbrem et generans! herbam opporlunam illis a quibus colilur, accipH benedictionem a Deo. Proferens autem spinas ac Iribulos, reproba esl et maledicto proxima, illi scilicet maledicto, quod processit ex Adam et Eva; de quo Genesis tertio: Maledicta terra, in opere tuo; spinas et Iribulos germinabit tibi. Cui maledictioni necesse esl oninem horainem subiacere, qui non vult a gratia fecundari. Huiusmodi autein sunt clerici, quaerentes folia verborum et non proferentes fructum bonorum operum, qui merentur a Domino cum licu sterili maledici, secundum illud Matlhaei vigesimo primo.

Per hunc etiam modam opus virilitalis tres habet gradus: primus est vincere adversarium fugientem; et quantum ad hunc benedicta fuit lahei, ludicum quinlo: Benedicla inter mulieres lahel, uxor Habet Cinaei, el benedicatur in tabernaculo suo. Et ratio huius infra redditur; quia percussit et interfecit Sisaram fugientem, qui erat princeps Madiauitarum. — Secundus gradus est vincere adversarium invadentem, et sic benedicta fuit ludith, ludith decimo lertio: Universi adorantes Dominum dixerunt ad ludith: Benedixit le Dominus in virlute sua, quia per te ad nihilum redegit inimicos noslros; ipsa enim ampulaverat caput Holofernis. — Tertius vero gradus est devincere adversarium dominanlem; et quantum ad hunc benedicta fuit Virgo gloriosa a Simeone, Lucae secundo: Benedixit illis Simeon, scilicet Mariae et loseph, et dixit ad Mariam: Ecce, posilus est hic in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel. El tuam ipsius animam pertransibit gladius. Hoc fuit in pugna, quam Vei's. 20. seq. et dein Luc., 41. seq.

Vers. 7. seq.; sequilur Gen.,S. 17. seq. el respicilur Mallli. habuit Christus et diabolus, in qua Chrislus fuit raortuus secundum carnem, et beata Virgo fuit vulnerata et transfixa secundura mentem. Et in hoc fuit summa victoria et summa virilitas. Maioris enim virtutis est vulnus aequo animo sustinere quam vulnus inferre, et velle Filium proprium videre suspensum in cruce quara hostem manu propria interficere. Sit ergo benedicla lahel, quia vicif Sisaram fugientem; et magis benedicta ludith, quia vicit Holofernem invadentem; sed maxime benedicta Virgo Maria, quia vicit mundura et diabolunr crucifigentem Filium et suara ipsius aniinam transfodientera. — Qui ergo ad exempluin Virginis non vult viriliter agere et pugnare, neces.se habet maledictionem incurrere, secundum illud lereraiae quadragesirao octavo: Maledictus, qui facit opus Domini negligenter; et maledictus, qui prohibet gladium suum a sunguine, hoc est qui negligit carnem suam mortificare, per quam diabolus nititur nos captivare et in servitutem redigere. Propter quod Apostolus, primae ad Corinthios nono: Castigo corpus meum et in servitutem redigo; ne forle, cum aliis praedicaverim, ipse reprobus e/ficiar. Et ad hoc potissime i.mitari debet exemplura Virginis benedictae, quae in se fuit lotahter benedicta.

II. Fuit etiam benedicta quantum ad Prolem conceptam; de qiia subdit Evangelista: benedictus, fru- clMS ventris tui. Fructus eniin uteri virginalis fuit Chrislus Lesus, Filius Dei Patris, qui merito dicitur benedictus, quia in Christo fuit omnium benedictionum collatio; ab ipso etiara est omniuiu benedictionum effusio. — Fuit namque in ipso omniuni benediclionum collatio propter gratiae triplicem praerogativara; habuil enim gratiam singularis personae, ex qua benediclus fuit benedictione singulari; gratiam unionis, ob quam benedictus fuit benedictione generali connaturali; et gratiam capitis, ob quam benedictus fuit benedictione universali. — Primo igitur benedictus fuit benedictione singulari quantum ad gratiara singularis personae, secundura quam nullus ei potuit comparari; unde in Psalrao: Speciosus forma prae filiis hominum, diffusa est gratia in labiis tuis. Ipse enim dicitur speciosus forma, quia nuUa in eo fuit peccati deformitas, quod nulli alii personae potest competere; et ideo benedictionem obtinuit singularem, quia nullam habuit raaledicti perniixtionem; quod bene figuratum fuit in benedictione lacob, cui dicitur Genesis vigesimo septinio: Ecce, odor filii mei sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus. Et paulo post: Qui maiedixerit tibi, sit ille maledictus; et qui benedixerit libi, benedietionibus repleatur. Solus enira Christus est, cui debet per orania benedici et in nuUo penitus maledici;

et ipse solus potuit nos redimere de maledicto legis, sicut dicitur ad Galatas tertio: Chrislus nos redemit de makdiclo Legis, faclus pro nobis maledictum.

Benedictus etiam fuit benedictione connaturali quantum ad gratiam vnionis, quae fecit ipsum vere i Filium Dei, non adoplivum, sed naturalera, secundum quod in Psalmo insinuatur: Benedictus, qui venit in- nomine Dom.ini. Deus Dominus, et illuxit nobis. Ipse enim benedictus fuit non tantum ut Dei amicus, sed etiam ut verus Deus et Dominus, secundum iJlud Apocalypsis decimo nono: Habel in vestimento et in femore suo scriplmn: Rex reguni el Dominus dominantium. Et hoc credit et confitetur universitas salvandorum, secundum quod designatum fuit Matthaei vigesimo primo: Turbae, quae praecedebant et quae sequebantur, clamabant, dicentes: Hosanna Filio David: benedictus, qui venit in nomine Domini; hosanna in altissimis. — Tertio beoedictus fuit benedictione universali quantum ad gratiam capitis respeclu tolius Ecclesiae; et haec promissa fuit in benedictione Abrahae, Genesis duodecimo: Benedicam libi et magnificabo nomen tuum, erisque benedictus, alque in le benedicenlur universae cognaLiones terrae. Hoc autem constat esse completum in illo cuius benedictio redundat in oranes tanquam a summo capite; sicut enim in capite oinnes sensus reperiunlur, sic omnes benedictiones Patrum fuerunt in Christo tanquam in universali capite congregatae. Quod bene significatura fuit in benedictionibus loseph, Genesis quadragesimo nono: Omnipotens benedicet tibi benedictionibus caeli desuper, benedictionibm abyssi iacentis deorsum, benediclionibus uberum et vulvae. Has quidem benedictiones constat esse impietas in eo, de quo dicit Apostolus ad Philippenses secundo: In nomine Iesu omne genu fleclatur, caelestium, terrestrium et infernorum. De hac triplici benedictione potest intelligi illud quod dicitur in Psalrao: Sit nomen eius benedictum in saecula; ante solem permanet nomen eius. Et benedicenlur in ipso omnes tribus terrae, omnes gentes magnificabunt eum. Benedictus Dominus Deus Israel, qui facit mirabilia solus; et benedictum nomen maiestatis eius in aelernum, et replebilur maiestale eius omnis lerra; fiat, flat. — Sic igitur in Christo est oranis benedictionis collatio.

Ab ipso etiam est omnis benedictionis effusio lnQUS-™ capite summo. Effluunt autera a Christo beuedicliones in membra sua per Triplicem viam, scilicet per custodiam divinae legis, per instantiam divinae precis et per frequentiam divinae laudis, ita quod primum respicit perfectionem activae, postremum perfectionem contemplativae, medium vero dispositionem respectu utriusque. — Prima igitur via, per quam adipisciraur benedictionera divinam, est custodia divinae Legis, secundum quod dicit Legislator Deuleronoraii undecimo: En, propono in conspectu vestro hodie benedictionem et maledictionem: benedictionem, si obedierilis mandatis Domini Dei vestri, quae ego hodie praecipio vobis; maledictionem, si non obedieritis mandatis Domini Dei vestri. Hoc ipsum expressius, Deuteronoraii vigesirao octavo: Si praecepta Doraini audieris, benediclus tu in civitate et benedictus in agro. Benedictus fruclus ventris tui et fruclus lerrae tuae fructusque iurnenlorum tuorum, greges armenlorum tuorum et caulae ovium tuarum. Benedicta horrea tua et benediclae reliquiae luae. Benediclus eris tu ingrediens et egrediens; ubi tangitur benedictio quantura ad habitalionem, quantum ad praeparationem, quantura ad possessionem et operationem. E contrario ei qui negligit legem debetur raalediclio; unde subdit ibidem: Si audire nolueris vocem Domini Dei tui, maledictus eris in civitate, maledietus in agro. Malediclnm horreum tuum et maledictae reliquiae tuae. Maledictus fructus venlris tui et fructus teri rae tuae, armenta boum tuorum et greges ovium tuarum. Maledictus eris ingrediens et maledictus egrediens. — Licet autem multa sint praecepta legis, per quae obtinetnr benedictio divina, quia tamen Lex maxime ordinat ad proximum, secundum illud ad Romanos decimo lertio: Qui diligit proximum Legem implevit, secundum triplicem differentiam proximi tria sunt ad illara impetrandam potissima. haec tria per observantiam Legis tripliciter acquiritur benedictio divina.

Prirao scilicet per honorificentiam respectu patris; Lcclesiastici tertio: Hono?-a palrem tuum, ut superveniat tibi benedictio ab eo, et benedictio illius in novissimo maneat. Benedictio palris firmat domos filiorum, malediclio autem matris eradicat fundamenta. Ne glorieris in contumelia patris tui; non enim est tibi gloria eius confusio. Gloria enim hominis ex honore palris sui, et dedecus filii, pater sine honore. Qui enim patrem suum inhonorat, non asseqnitur benedictionem, sed maledictionera, secundum illud Deuteronomii vigesimo septimo: Makdictus omnis, qui non honorat patrem suum. — Secundo acquiritur per misericordiam respectu pauperis; Proverbiorum vigesimo secundo: Quipronus est ad misericordiam benedicetur; de panibus enim suis dedil pauperi. Talis erat lob, lob vigesirao nono:

Benedictio perituri super me veniebal, et cor viduae consolatus sum. Talis debet esse oninis iustus, secunclnra illud Psalrai: Tota die miserelur et commodat, et semen illius in benedictione erit, quia, sicut dicitur secundae ad Corinlhios nono, qui seminat in benedictionibus de benedictionibus et metet. Idcirco dicitur Ecclesiastici septimo: Pauperi porrige manum tuam, ut perficialur propitiatio et benediclio tua, alioquin non acquiret benedictionem, sed maledictionem, secundum iiliid Proverbiorum undecimo: Qui abscondit frumenla maledicelur in populis. Et ideo suadet Sapiens, Ecclesiastici quarto: Ab inope ne averlas oculos tuos propter iram et non relinquas quaerenlibus tibi retro maledico-e. — Tertio vero acquicitur per patientiam respectu hostis maledicentis; priraae Petri lertio: Non reddentes malum pro malo nec maledictum pro maledicto, sed e contrario benedicenles, quia in hoc vocati estis. Ad hoc ipsum invitat nos Apostolus, ad Roraanos duodecimo: Benedicite, inquit, persequentibus vos, benedicile et nolite maledicere. Hoc enira est opus perfectae patientiae; ad quod invitat nos bealus Petrus exemplo Christi, primae Petri secundo: Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum, vt sequamini vesligia eius. Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore eius; qui, cum malediceretur, non maledicebat, cum pateretur, non comminabatur. Et beatus Paulus exemplo suo, primae ad Corinthios quarto: Maledicimur, et benedicimus, persecutionem patimur, et sustinemus; sed hoc est valde paucorum, quia, sicut dicitur lacobi tertio, linguam. nullus hominum domare potesl; in ipsa enim benedicimus Deum et Patrem et in ipsa maledicimus homines, qui ad similitudinem Dei facti sunt. Et recle dicitur lingua indomabilis propter pronitatem ad raaledictionem in detracloribus et ad benedictiones inordinatas in adulantibus, quia frequenter conlingit illud quod dicilur in Psalmo, quod laudatur peccator in desideriis animae suae, et iniquus benedicitur; Proverbiorum vigesimo septirao: Qui benedicti proximo sito voce grandi, de nocte consurgens, maledicenti similis erit. Qni vult ergo recte benedicere, sic debet benedicere bonum, ut tamen redarguat malum, secundura illud Proverbiorum vigesimo quarto: Qui arguunt eum laudabuntur, et super eos quoque veniet benedictio.

Secunda via principalis acquirendae benedictionis via est instantiu precis; et hoc bene significatum fuit (Jenesis trigesimo secundo « in lacob luctante cum Angelo, cui dixit: Dimitte me, aurora e&t; etille: Non dimittam te, nisi benedixeris- mihi; et sequitur, quod benedixit ei in eodem loco. Ista namque collu- Vers. 6; sequunUir Eccli. 7, 36. cl Prov. II, 26. clalio cst per orationem et gemitum, per quam acquirit homo Spiritum sanclum et devotionis irriguura; quod bene signatum fuit in Axa, filia Calcph, Ludicum primo, de qua dicilur, quod sedens in asino, suspiravit et dixit patri: Da mihi benedictionem; et sequitur, quod dedit ei irriguum superius et irriguum inferius, hoc est devotionem circa Christi Divinitatem et circa Christi humanitatem, quam acquirit homo per orationem. — Ad hoc autem, quod oratio! sit etficax ad impetrandum, necesse est, quod habeat comitatum trium virtutum, scilicet reverentiae respectu Maiestatis; vigilantiae respectu veritatis, et confidentiae respectu largilatis. — Primo igitur petenti benedictionem opportuna est reverentia divini timoris, quae ad benedictionem disponit; unde Ecclesiastici primo: Timenti Dominum bene erit in extremis, et in die defunctionis suae benedicetur. Reverentia enim timoris maxime disponit ad gratiam benedictionis, sicut dicitur Ecclesiastici quadragesimo: Timor Domini, sicut paradisus benedictionis, el super omnem gloriam operuerunt illum. Nulli enim datur benedictio divina nisi humili et contrito; quod bene designatuni fuit loelissecundo: Scindite cordavcstra; et paulo post: Quis scit, si conuertatur el ignoscat Deus el relinquat post se benedictionem? — Secnndo s necessaria est vigilantia, secundum illud Ecclesiastici trigesimo secundo: Qui limet Dominum excipiet doctrinam eius, et qui vigilaverint ad illum invenient benedictionem; et hoc optime insinuatur Sapientiae decimo sexto: Oporlet praevenire solem ad benedictionem tuam et ad ortum lucis te adorare. — Tertio opportuna est confidentia, ut orans non confldat de sua iustitia, sed de divina misericordia, secundum illud leremiae decimo septimo: Benediclus vir, qui confidit in Domino, et erit Dominus fiducia eius; qui autem de semetipso confldit, ille raaledictionem incurrit; unde subditur ibi: Makdictus homo, qui confidit in homine et ponit carnem brachium suum. Hoc dicit, sive confldat de se ipso, sive de altero, cum spes ponenda sil in solo Deo, a quo emanat omnis benedictio.

Tertia via acquirendae salutis est frequenlia di- vinae laudis, sicntdicitur Proverbiorum undecirao ">: Anima, quae benedicit, impinguabitur, et hoc divinis benedictionibus, secundum quod dicitur Numerorum vigesimo quarto: Qui benedixerit tibi erit et ipse benedictus; qui maledixerit in maledictione reputahitur. Nullo enim modo meretur homo magis benedici vel maledici quam benedicendo vel maledicendo Deo et Domino Iesu Christo. — Sed ad hoc, quod benedictio nostra sit Deo placita et accepta, oportet, quod ipsa sit perfecta quantum ad causam.