Articulus 52

EXPOSITIO MORALIS EJUSDEM PSALMI VICESIMI PRIMI.

DENIQUE sancta Ecclesia, seu unusquisque fidelium, Capiti suo se conformans, ac Christi vestigia cruciformiter sequens, atque variis tribulationibus graviter molestatus, cum Christo clamare potest ad Dominum: Deus, Deus meus, id est, o Creator meus, quem unice diligo, cui me totum committo, in quo plenissime spero, respice in me miserum et afflictum, non oculis ulciscentis justitiæ, sed oculis tuæ paternæ dilectionis, tuæ infinitæ pietatis, tuæ liberalissimæ bonitatis. Quare me dereliquisti taliter cadere, tam dure tentari, tam dire affligi, in tanta mentis ariditate ac desolatione vexari, ita ut videar esse longe a salute mea, id est ab interiori unione cum te Deo ac Domino meo? Verumtamen id dico non quasi existimans aliquid sine rationabili causa fieri vel permitti a te. Unde perpendo causam hujus derelictionis meæ esse peccata mea: quemadmodum in Isaia legitur: Ecce non est abbreviata manus Domini ut salvare nequeat, neque aggravata est auris ejus ut non exaudiat; sed iniquitates vestræ diviserunt inter Deum vestrum et vos.¹ Unde Jeremias ait: Nos inique egimus, et te ad iracundiam provocavimus; idcirco tu inexorabilis es.² Idcirco derelictionis suæ causam designans ait fidelis: Verba delictorum meorum, id est insolentia seu clamor vitiorum meorum, id exigit: sicut et alibi scriptum est: Numquid grande est ut consoletur te Deus? Sed peccata tua hoc prohibent.³

Deus meus, clamabo corde et ore per diem, id est quotidie, imo indesinenter, sicut ait Apostolus:⁴ Sine intermissione orate; et non exaudies ad votum vel secundum desiderium meum: secundum quod Jacobus ait, Petitis, et non accipitis, eo quod male petatis.⁵ Male enim petitur, quod non in nomine Salvatoris rogatur, id est, quod ad veram beatitudinem non suffragatur. Ego itaque clamabo ad te more ægri, qui propter doloris molestiam sæpe petit, quod sanitati, quam optat, repugnat; sed tu, Domine, more piissimi ac expertissimi medici non exaudies, quoniam diligis me. Ideo enim non exaudies, quia animæ meæ, quod peto, non expedit;⁶ exaudies tamen ad salutem, si perseveranter pulsavero: dabis enim mihi quod nosti prodesse ad beatitudinem animæ. Sic indulgentissimus pater filio insipienti negat quod postulat, et præstat ei quod non postulat, vel etiam quod non vult. Et nocte, et non ad insipientiam mihi, id est, per noctes clamabo ad te, qui non exaudies; sed clamor meus non imputabitur mihi ad insipientiam, dummodo intentio bona sit. Non enim possumus semper in speciali agnoscere quid nobis expediat.

Instruimur ergo hoc loco, ut non deficiamus, nec pusillanimitate frangamur orando, dum non exaudimur secundum desiderium nostrum; sed dilationem et inauditionem iniquitati nostræ adscribamus, vel etiam interdum nostræ utilitati, seu dispositioni divinæ; credamusque firmissime verbis Christi, Prophetarum, ac Apostolorum, quoniam quidquid a Deo petimus, si petimus sicut petendum est, scilicet perseveranter, salubriter, et pro nobismetipsis, tunc absque omni ambiguitate sortiemur a Deo quod petimus. Non enim mentiri potest Christus qui ait : Omnis qui petit, accipit;⁷ et qui quærit, invenit; et pulsanti aperietur.⁸

Itaque, Domine, non exaudies, sed non ad insipientiam mihi, propter id quod subjungitur : Tu autem in sancto habitas, id est in his qui tuis præceptis obediunt, qui cum Propheta dicere possunt :⁹ Custodi animam meam, quoniam sanctus sum. Propter quod scriptum est :¹⁰ Hæc dicit Dominus excelsus et sublimis, habitans æternitatem, et sanctum nomen ejus, in excelso et in sancto habitans, et cum contrito et humili spiritu, ut vivificet spiritum humilium, et vivificet cor contritorum. Tu ergo in sancto, id est in mundo corde, habitas per caritatem, fidem et gratiam, laus Israel, id est, quem laudat omnis Israelita seu homo contemplativus, qui vitia supplantavit; cujus cum Apostolo conversatio est in cœlis, et revelata facie gloriam Domini speculatur.¹¹¹²

In te speraverunt patres nostri, sancti Apostoli, martyres, anachoretæ, eremitæ, omnesque viri christiani adulti; speraverunt, et liberasti eos a præsenti miseria, et ab æterna damnatione, atque ab universis animarum saluti contrariis. Ad te clamaverunt cum certa, perseveranti ac inconcussa fiducia, quasi dicentes cum Job : Etiam si occiderit me, in ipso sperabo.¹³ Et ideo salvi facti sunt, tanquam æternam felicitatem adepti. In te speraverunt, et non sunt confusi : quemadmodum in Ecclesiastico legitur : Respicite, filii, nationes hominum, et scitote quoniam nullus speravit in Domino et confusus est.¹⁴ Aut quis invocavit eum, et despexit illum?¹⁵

Ego autem sum vermis, et non homo. Hoc quilibet dicere potest vel propter mala pœnæ, vel propter mala culpæ. Unde qui variis pœnis mente et corpore cruciatur, ad provocandum misericordiam Domini, clamare potest ad eum : Ego autem sum vermis, quia pœnis atque doloribus conculcatus, et non homo, id est non similis hominibus aliis, sed miserabilior ipsis. Idcirco sum opprobrium hominum et abjectio plebis. Nam omnes aspernantur, vilipendunt et deserunt me. Ideo subjungitur : Omnes videntes me, deriserunt me; locuti sunt labiis contra me, et moverunt caput, subsannando illudendoque mihi. Sicque deridendo dixerunt : Speravit in Domino, eripiat eum. Hoc homines carnales dicunt dum vident justos affligi, non intelligentes quod Deus electos suos in præsenti vita expurgat, quatenus emendatos post mortem statim recipiat. Hinc nempe legitur : Stabunt justi in magna constantia adversus eos qui se angustiaverunt.¹⁶ Et de impiis subdit : Videntes turbabuntur timore horribili, dicentes : Hi sunt quos aliquando habuimus in derisum, et in similitudinem improperii. Nos insensati, vitam illorum æstimabamus insaniam, et finem illorum sine honore.¹⁷ Unde et Christus discipulis dixit : Eritis odio omnibus hominibus propter nomen meum.¹⁸

Denique quod dictum est, Ego autem sum vermis, exponi potest de homine propter mala culpæ, ut sit sensus : Ego autem sum vermis et non homo, id est, tam irrationabiliter vixi, tantis peccatis subjectus sum, ac tantis culpis oppressus sum, ut dignus non sim homo vocari, sed vermis. Omnes videntes me, id est diaboli, deriserunt me. Tunc enim nos irrident diaboli, dum seducti ab eis, a via Dei recedimus, atque eorum suggestionibus consentimus. Ideo autem mundanæ mentes derident me : sicut et Job ait, Deridetur justi simplicitas.¹⁹

Quoniam tu, Domine, es qui extraxisti me de ventre, id est, de sacro Baptismo renatum in Christo eduxisti me per tuos ministros. Mater enim nostra est Ecclesia, cujus venter dici potest sacrum Baptisma, in quo spiritualiter regeneramur. De hoc Deus extrahit baptizatos, quoniam gratia atque virtutibus adornatos educit. Et tu, Domine, es spes mea, id est objectum, causa, et finis spei meæ, ab uberibus matris meæ, id est ab uberibus sanctæ matris^20212223

Ecclesiæ. Ubera autem Ecclesiæ sunt sapientia et caritas. Ait ergo homo fidelis ad Deum: Spes mea ab uberibus matris meæ, id est, in te confisus sum ex eo tempore, quo ab Ecclesia informatus sum instructione sapientiæ salutaris, atque expertus viscera caritatis tuæ circa me. Hoc competit eis, qui vestem innocentiæ in Baptismo receptam, custodierunt immaculatam. De his uberibus in Canticis scriptum est: Meliora sunt ubera tua vino, fragantia unguentis optimis.²⁴²⁵ Et alibi: Gaudete gaudio magno omnes qui lugebatis, ut potemini a lacte, et satiemini ab uberibus consolationis ejus. Demum hæc ubera hortatur nos sugere excellentissimus Archiapostolus in prima sua Canonica, dicens: Quasi modo geniti infantes, rationabiles, sine dolo, lac concupiscite, ut in eo crescatis in salutem.

Hic igitur justus, cujus Deus sic spes est ab uberibus matris suæ, dicere potest quod sequitur: In te projectus sum ex utero, id est, ex fonte Baptismatis conjunctus sum tibi per fidem, spem et caritatem. Nam in Baptismo non solum peccata donantur, sed etiam gratia, virtutes et dona divinitus infunduntur. De ventre matris meæ jam dicto, scilicet ab ipso Baptismo Ecclesiæ, Deus meus es tu, per cultum, quoniam interim fide et opere colui te solum ut Deum.

Dum ista, o peccator, dicis vel audis, ingemisce ex compunctione cordis tui, quod vestem innocentiæ perdidisti, quod rursus ad vomitum reversus, ista de te ipso dicere nequis;²⁶ et satage gratiam recuperare amissam, et cura ne recuperatam perdas, sed in ea incessanter proficias.

Ne discesseris a me, gratiam subtrahendo, aut non exaudiendo; quoniam tribulatio, id est tentatio multiplex, mundi, carnis ac dæmonum, proxima est mihi, qui in medio periculorum versor ac fluctuo. Ideoque ne discesseris a me, quoniam non est qui adjuvet, id est, adjuvare me possit, præter te. Nam si alius me juvat, hoc facit tua virtute, sicut testatus es:²⁷ Ego Dominus, et non est alius; Deus justus et salvans non est præter me. Circumderunt me vituli multi, id est homines luxuriosi, petulantes, instabiles, qui nituntur me ad vitia inclinare, quibus ipsi sordescunt; tauri pingues, id est superbi vitiis pleni, obsederunt me, quatenus vel minis vel blanditiis avertant me a tuo obsequio. Aperuerunt super me os suum, calumniando et persequendo me, sicut leo rapiens et rugiens, quoniam animam meam conantur spirituali vita privare.

Sicut aqua effusus sum, id est, ex molestia tentationum lassatus sum animo, exhaustusque viribus et victus, virtutes et gratiam perdidi, atque per hoc effusus sum, id est mente evacuatus; et dispersa sunt omnia ossa mea, id est, virtutes animæ meæ infirmatæ sunt propter adversitates insurgentes continuo. Istud vero de sanctis martyribus plane intelligi potest, qui pro Christo sanguinem effuderunt, et corpore lacerati sunt. Factum est cor meum tanquam cera liquescens, id est, præ desiderio futurorum bonorum resolutum est cor meum in te, et præ timore atque dolore variorum malorum mollificatum est tanquam cera, in medio ventris mei, id est corporis mei. Aruit tanquam testa virtus mea, id est, fortitudo animæ meæ confracta est, et quasi præ tædio atque acedia defecit: quando videlicet gratiam tuam atque consolationem internam subtrahis vel suspendis a me; et lingua mea adhæsit faucibus meis, quoniam propter animæ sterilitatem atque inopiam gratiæ, non habui in ore verbum consolationis aut informationis, ut aliis possem prodesse. Dum enim Spiritus Sanctus intus non agit, lingua oris mox deficit. Propter quod ad Ezechielem Dominus ait: Linguam tuam adhærere faciam palato tuo, et non eris quasi vir objurgans.²⁸ Quocontra per Isaiam dictum est:²⁹ Dominus dedit mihi linguam eruditam, ut sciam sustentare eum, qui lassus est, verbo. O quam magnum donum est hoc, atque prælatis maxime necessarium! Et in pulverem mor- tis deduxisti me, id est, caritatem, quæ est vita animæ, permisisti exstingui aut minorari in me, exigentibus culpis meis. Hæc etiam de martyribus corporaliter intelligi possunt, in quibus tempore passionis eorumdem, propter sanguinis exhalationem virtus corporalis exaruit, sicut de Christo ostensum est.

Quoniam circumdederunt me canes multi, id est detractores, iracundi, furiosi: qui vel blandiendo vel deterrendo conantur animam meam mordere, id est a mansuetudine, humilitate, ac tranquillitate avertere, et suis caninis operibus conformare. De quibus ad Philippenses ait Apostolus: Videte canes, videte malos operarios, videte concisionem.³⁰ Consilium malignantium obsedit me, id est, homines in cathedra pestilentiæ sedentes, videlicet verbo aut opere alios inficientes, vallaverunt me, quatenus decipiant me.³¹ Foderunt manus meas et pedes meos, id est, læserunt, corruperunt, seu imperfectos fecerunt, vel penitus impedierunt operationes meas ac animæ meæ gressus. Frequenter enim perversi impediunt bonos ab aliquibus operibus bonis: et tunc manus eorum ac pedes quasi confodiunt, ligant, et immobiles reddunt. Dinumeraverunt omnia ossa mea, id est, opera mea virtuosiora seu firmiora consideraverunt, non ut imitentur, sed ut male interpretentur, aut occasionem calumniandi scrutentur.

Ipsi vero, prædicti homines mali, consideraverunt mente, et inspexerunt oculis corporis me ex invidia, quatenus noceant mihi. Diviserunt sibi vestimenta mea, id est, exteriora bona mihi abstulerunt, vel animæ virtutes, quibus ipsa spiritualiter adornatur, quantum potuerunt, corruperunt in me; et super vestem meam, id est super caritatem quæ est vestis nuptialis electorum ad cœnam æterni convivii, miserunt sortem, consulendo inter se, quis eorum tam cautus esset, quod caritatem in me occidere posset, ac per hoc me penitus perdere.³² Sæpenumero enim homines sæculares, dum vident aliquem Deo fortiter adhærentem, seu omnia relinquentem, atque monasterium introeuntem, diligenter inquirunt seductorem subtilem ac lupum veste ovina obtectum, ut vestem conversi diripiat, id est, caritatis fervorem in eo occidat, sicque infrigidatum ad pristinam conversationem reducat.³³

Tu autem, Domine, ne elongaveris auxilium tuum a me, in tantis tribulationibus constituto; ad defensionem meam conspice, id est, vide quibus auxiliis egeo, et sicut indigeo, sic semper succurre. Erue a framea, id est a peccato mortali, quod est ensis et mors rationalium creaturarum, animam meam, indulgendo mihi pœnam et culpam; et de manu canis, id est de potestate et nocumento eorum, de quibus prædixi, erue unicam meam, id est animam meam, quæ non est nisi una in me: quod est contra eos, qui ponunt plures formas substantiales in uno individuo. Vel, Unicam meam, id est animam meam, quam solam præ omnibus rebus creatis custodire, salvare ac diligere teneor, sicut tu, Domine, in Evangelio contestaris: Quid proficit homo³⁴ si lucretur universum mundum, se autem ipsum perdat, et detrimentum sui faciat?³⁵³⁶ Salva me ex ore leonis, id est a devoratione diaboli, qui circuit tanquam leo rugiens, quærens quem devoret.³⁷ De quo scriptum est: Ecce absorbebit fluvium, id est animas sæculares, et non mirabitur, et habet fiduciam quod influat Jordanis, id est animæ religiosæ, in os ejus.³⁸ Et salva a cornibus unicornium, id est a perditione et pompa animosorum, humilitatem meam, id est paupertatem et vilitatem meam, videlicet me vilem et pauperem. Humilis quippe, non humilis, sed vilis appellari desiderat. Unde, dum homo pius se humilem nominat, non intendit sibi humilitatis virtutem adscribere, sed vilitatem et abjectionem suam cupit ab aliis sciri, quemadmodum David ait: Ego sum vir pauper et tenuis.³⁹ Et alibi: Ludam, inquit, et vilior fiam plus quam factus sum, et ero humilis (id est vilis) in oculis meis.⁴⁰

Narrabo, o Domine, nomen tuum fratribus meis, id est, laudem tuam aliis nuntiabo; in medio Ecclesiæ, id est inter fideles, laudabo te, nec erubescam nomen tuum coram hominibus, sed in conspectu eorum confitebor tibi mente, ore et opere.⁴¹ Quidam narrant, laudant, seu prædicant Deum ore, non opere, quia non agunt quod docent: et eo ipso quo sic docent, mortaliter peccant, quoniam veritatem Scripturæ ac Spiritus Sancti (qui est principalis auctor Scripturæ) intentionem, quantum in se est, evacuant. Alii docent vita et fama dumtaxat, quemadmodum monachi: et hi bene sufficienterque agunt, dummodo non teneantur ad informationem vocalem; alias intelligeretur de eis illud Isaiæ, Canes muti, non valentes latrare.⁴² Alii docent ore et opere: de quibus dicitur, Qui multos erudiunt ad justitiam, fulgebunt quasi stellæ in perpetuas æternitates.⁴³

Apud te, Domine Deus, laus mea in Ecclesia magna, id est, laus quam ego tibi attribuo in Ecclesia christiana, est apud te, id est in conspectu tuo, qui omnia vides, et complacet tibi. Vota mea, id est desideria atque orationes ac hostias, reddam, id est, divinæ majestati offeram, in conspectu timentium eum, publice bene agendo, et Domino immolando: quemadmodum in Evangelio monet Salvator: Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in cœlis est.⁴⁴ Quod intelligendum est de his bonis, ad quæ ex debito obligamur, et quæ notam singularitatis aut simulationis non continent. Edent pauperes, id est, spiritualiter a Domino cibabuntur, quemadmodum scriptum est: Cibabit illum pane vitæ et intellectus;⁴⁵ et saturabuntur, pietate divina atque consolatione æterna in præsenti inchoative, et in futuro complete. Cetera ex præcedentibus satis elucescunt.

PRECATIO.

Deus Pater omnipotens, qui Filium tuum Dominum nostrum Jesum Christum ad passionem in mundum mittere, et hominem ligni vetiti gustu seductum, et a paradisi felicitate ejectum, ad cœlestia regna revocare voluisti: respice nos ad te clamantes, libera nos a verbis delictorum, et salvos facias in te sperantes in æternum.

Footnotes

1. Is. lix, 1, 2. ↩

2. Thren. III, 42. ↩

3. Job xv, 11. ↩

4. 1 Thess. v, 17. ↩

5. Jacob. IV, 3. ↩

6. Luc. XI, 5-13. ↩

7. Luc. xi, 10. ↩

8. Matth. vii, 8; ↩

9. Ps. lxxxv, 2. ↩

10. Is. lvi, 15. ↩

11. Philipp. vii, 20. ↩

12. II Cor. vii, 18. ↩

13. Job xii, 15. ↩

14. Eccl. u, 11, 12. ↩

15. Eccli. ii, 11, 12. ↩

16. Sap. v, 1. ↩

17. Ibid. 2-4. ↩

18. Matth. x, 22. ↩

19. Job xii, 4. ↩

20. Job xiii, 15. ↩

21. II Cor. iii, 18. ↩

22. Philipp. iii, 20. ↩

23. Is. lvii, 15. ↩

24. Is. LXVI, 10, 11. ↩

25. Cant. I, 1, 2. ↩

26. II Petr. II, 22. ↩

27. Is. XLV, 18, 21. ↩

28. Ezech. III, 26. ↩

29. Is. I, 4. ↩

30. Philipp. III, 2. ↩

31. *alias concilium ↩

32. Matth. XXII, 11. ↩

33. Matth. VII, 15. ↩

34. Ps. 1, 1. ↩

35. Matth. XVI, 26. ↩

36. Luc. IX, 25; ↩

37. I Petr. V, 8. ↩

38. Job XL, 18. ↩

39. I Reg. XVIII, 23. ↩

40. II Reg. VI, 22. ↩

41. Luc. xii, 8, 9. ↩

42. Is. lvi, 10. ↩

43. Dan. xii, 3. ↩

44. Matth. v, 16. ↩

45. Eccli. xv, 3. ↩