Articulus 64

EXPOSITIO LITTERALIS PSALMI VICESIMI NONI : EXALTABO TE, DOMINE.

1 Hujus denique psalmi titulus est : Psalmus cantici, in dedicatione domus David. Psalmus, bonam operationem vel laudem cum operatione significat; canticum vero, spiritualem lætitiam. Dedicatio vero domus David, est resurrectio corporis Christi. Sapientia namque Dei ædificavit sibi domum, quando corpus assumpsit humanum. In resurrectione vero dedicavit hanc domum, resuscitans corpus suum ad impassibilem, inviolabilem ac solennissimum statum. Est igitur tituli sensus : Psalmus, id est laus operosa, et ad bene operandum nos instruens : laus, inquam, cantici, id est, spiritualem lætitiam continens, in dedicatione domus David, id est pro resuscitatione corporis Domini Salvatoris.

IGITUR Christus pro sua resurrectione Deo Patri gratias agens, ait : (1) Exaltabo te, Domine Pater, id est, laudabo te, et alios illustrabo, ut te exaltent et venerentur, teque immensum agnoscant, et omnibus creaturis incomparabiliter digniorem; quoniam suscepisti me in resurrectione ad impassibilem statum, et in ascensione ad dexteram tuam; nec delectasti inimicos meos super me, id est, non permisisti eos finaliter aut diu gaudere de afflictionibus meis. Nam quamvis Judæi ad tempus gavisi sunt de Christi occisione, non tamen tam diu sicut putabant. Putabant enim omnino exstinguere nomen atque memoriam ejus, et corpus ejus corrumpendum æstimabant in tumulo; sed dum a custodibus monumenti audierunt quæ facta erant, contristari cœperunt, præsertim propter testimonium illud, quod mortui cum Christo resuscitati perhibuerunt de Christi resurrectione. Venerunt enim (sicut testatur Matthæus) in sanctam civitatem, et apparuerunt multis :¹ quod principes sacerdotum non latuit; imo et eis apparuisse leguntur. Maxime autem contristati sunt in die Pentecostes, et postmodum, quando videbant in Christi discipulis tam manifesta miracula Dei, et tot millia converti ad Christum.² Porro diaboli ad tempus gavisi sunt de tribulationibus Christi. Nisi enim dæmon optasset Jesum occidi, nequaquam misisset in cor, ut eum Judas Simonis Iscariotis traderet.³ Verumtamen in ipsa nocte videns admirabilem patientiam Jesu, et alia quædam, ex quibus conjici potuit Jesum esse verum Christum, cœpit timere, et de ejus traditione dolere. Unde uxorem Pilati sollicitavit de nocte per visum, ut marito consuleret ne justum illum occideret.⁴ Quum ergo agnoverant dæmones Jesum, cujus mortem procuraverunt, esse Christum, tunc omnis delectatio, quam de ejus persecutione habebant, cessavit. Hinc ergo ait Salvator ad Patrem, Nec delectasti inimicos meos super me. Et secundum hanc intelligentiam, per inimicos designantur tam infideles Judæi quam dæmones.

(2) Domine Deus meus, clamavi ad te : passione instante, dum dixi, Non mea voluntas fiat, sed tua;⁵ atque in cruce, dum dixi, Pater, in manus tuas commendo spiritum meum;⁶ et sanasti me a læsione mortis, reuniendo animam corpori immortali et glorificato.⁷ (5) Domine, eduxisti ab inferno, id est a limbo patrum, animam meam, in die resurrectionis; salvasti me a descendentibus in lacum, id est, præservasti me, ne essem de eorum consortio, qui in infernum inferiorem descendunt.⁸ Idcirco hortor vos ego Christus: (4) Psallite Domino Deo Patri, qui tanta bona contulit mihi, o omnes sancti ejus, et confitemini memoriæ sanctitatis ejus, id est, confessione laudis enuntiate atque recolite misericordiam divinæ sanctitatis seu sancti Dei, per quam recordatus est vestri, mittendo me Filium suum in mundum, ut redimerem vos. Hortatur itaque Christus, ut psallamus Domino propter bona quæ præstitit sibi, et ut confiteamur ei qui tam benigne recordatus est nostri, qui obliti eramus illius, propter beneficia quæ dedit nobis per Christum.

(5) Quoniam ira, id est humani generis perditio seu originalis criminis ultio, est in indignatione ejus, id est ex justa detestatione divina: quæ illud peccatum in tantum detestata est, ut non remitteretur, nisi ego pro eo mortem subirem; imo et ipse Pater quodammodo ultus est illud peccatum in me, sicut per Isaiam testatur: Propter scelus populi mei percussi eum.⁹ Et vita, id est humanæ naturæ redemptio ac mea resuscitatio, est in voluntate ejus, id est, ex pio beneplacito Dei Patris procedit. Deus enim omnia libere facit, quemadmodum Apostolus ait:¹⁰ Omnia operatur secundum consilium voluntatis suæ. Et ita ex misericordissima voluntate profluxit, quod per Christi passionem liberatus est mundus a morte peccati, et gratiæ vitam sortitus.

(6) Ad vesperum demorabitur fletus: id est, Christo in cruce jam mortuo, magnus planctus ac vehemens dolor fuit in suis discipulis et amicis; imo, ut ait Evangelista, centurio et omnis turba eorum qui simul aderant, percutientes pectora sua, revertebantur.¹¹ Et ad matutinum lætitia, id est, Christo surgente valde diluculo, incepit consolatio prædictorum lugentium. Nam in die resurrectionis Christus quinquies apparebat, et corda suorum lætificabat. Vel sic: Ad vesperum, id est tempore hujus exsilii, quo sedemus in tenebris et umbra mortis, demorabitur fletus, id est, Christo condolere oportet et compati, et propter nostram ingratitudinem lacrimari;¹² et ad matutinum lætitia, id est, in die beatæ remunerationis ac lucis cœlestis, erit exsultatio his qui in prædicto vespere lugent, quemadmodum ait Apostolus: Si compatimur, et conregnabimus.¹³¹⁴

(7) Ego autem dixi in abundantia mea, id est, ego Christus exsistens in plenitudine gratiæ et exuberantia consolationis divinæ, dixi: Non movebor in æternum, id est, non semper agitabor persecutione omnium impiorum. Unde et in novissima Cœna Christus discipulis dixit: Etenim ea quæ sunt de me, finem habent.¹⁵ Vel, Non movebor in æternum, id est, ab obedientia Patris mei nunquam recedam, nec a rectitudine sanctæ conversationis unquam deflectar, sed immobilis ero in Deo. Christus enim propter abundantiam gratiæ suæ comprehensor fuit, et confirmatus in bono: propterea dicere potuit, Non movebor in æternum. (8) Domine Pater, in voluntate tua, id est in beneplacito tui amoris ac pii favoris, præstitisti decori meo, id est sanctæ et immaculatæ ac splendidæ conversationi meæ, virtutem, id est stabilitatem prædictam in te.

Verumtamen (9) Avertisti faciem tuam a me; id est, tempore passionis subtraxisti internam ac solitam consolationem ab inferioribus viribus animæ meæ, et ita me tractari permisisti ac inter latrones suspendi, ac si non fuissem Filius tuus dictus. Unde clamare compulsus sum: Deus meus, Deus meus, ut quid dereliquisti me?¹⁶ Et factus sum conturbatus:¹⁷ non conturbatione culpæ, quia superius dixi, Non movebor in æternum; sed conturbatione pœnæ seu naturalis vehementisque afflictionis. Quemadmodum a Joanne scriptum est: Quum hæc dixisset Jesus, turbatus est spiritu, et protestatus est, et dixit:¹⁸ Unus ex vobis me tradet. Et Lucas ait: Factus in agonia, prolixius orabat; et factus est sudor ejus, sicut guttæ sanguinis decurrentis in terram.¹⁹

Nihilo minus post hanc turbationem, (10) Ad te, Domine, clamabo, orando in cruce pro crucifixoribus meis, totiusque mundi salute.²⁰ Deinde Christus mutans personam, hoc idem quod dixit ad Patrem, dicit Ecclesiæ, ut eam ad similia facienda informet, et ait: et ad Deum meum deprecabor, non cessando ab invocatione ipsis propter angustiam tribulationis acerbitatemque passionis. Et hoc rationabiliter ago: nam, (11) Quæ utilitas in sanguine meo, id est, quis fructus esset incarnationis et vitæ meæ atque effusionis sanguinis mei, dum descendo in corruptionem, id est, si in sepulcro relinquor, et in cinerem redigor? Christus enim incarnatus et passus est, ut mundum converteret. Si autem ipse non resurrexisset, mundus in eum nullatenus credidisset, sicque nulla videretur utilitas passionis suæ ac mortis. Propter quod ait Apostolus: Si Christus non resurrexit, ergo inanis est prædicatio nostra, inanis est et fides vestra.²¹²² Unde Christus consequenter probat quod dixit, subjungens: (12) Numquid confitebitur tibi pulvis? id est, numquid caro mea incinerata atque corrupta, erit occasio atque materia credendi et confitendi nomini tuo? Aut ipsa sic pulvis effecta, annuntiabit veritatem tuam? apparendo Apostolis, et ostendendo eis cicatrices, atque dicendo, Palpate et videte;²³ et verificando

Prophetarum scripturas, qui omnes concorditer vaticinantur carnem meam protinus resurrecturam. Ideo enim post resurrectionem Christus discipulis dixit: Necesse est impleri omnia quæ scripta sunt in lege Moysis, et Prophetis, et Psalmis de me.²⁴²⁵

(13) Audivit Dominus orationes præmissas, et misertus est mei, eripiendo me de universis pœnalitatibus vitæ præsentis; Dominus factus est adjutor meus, dando mihi omnem potestatem in cœlo et in terra.²⁶ (14) Convertisti, o Domine, planctum meum, id est tristitiam qua dixi, Tristis est anima mea usque ad mortem, in gaudium mihi:²⁷ quoniam tribuisti pro illa temporali tristitia, sempiternam lætitiam præmii essentialis cunctis electis, et gaudium accidentalis præmii mihimetipsi, transferendo me ab ignominia passionis ad gloriam resurrectionis. Sicut enim testatur Apostolus, Christus cum clamore valido et lacrimis supplicationes fudit ad Deum. Conscidisti saccum meum:²⁸ id est, corpus meum, animæ atque divinitatis meæ contemptum latibulum, permisisti in passione multis vulneribus lacerari, ita ut a planta pedis usque ad verticem capitis, non esset in eo sanitas;²⁹³⁰ et circumdedisti me lætitia, id est, corpus gloriosum reddidisti animæ meæ in resurrectione; (15) ut cantet tibi gloria mea, id est, ut ego anima et corpore glorificatus, laudem te, et non compungar, id est, non amplius patiar. Nam Christus resurgens ex mortuis, jam non moritur.³¹ Domine Deus meus, in æternum confitebor tibi, laudando te secundum quod homo sum, sine fine in regno cœlorum, ubi tecum sedeo ad dexteram tuam.³²³³³⁴

Footnotes

1. Matth. xxvii, 53. ↩

2. Act. II, 43; IV, 2; etc. ↩

3. Joann. XIII, 2. ↩

4. Matth. xxvii, 19. ↩

5. Luc. XXII, 42. ↩

6. Ps. xxx, 6; ↩

7. Luc. xxiii, 46. ↩

8. Ps. lxxxv, 13. ↩

9. Is. liii, 8. ↩

10. Ephes. i, 11. ↩

11. Luc. xxiii, 47, 48. ↩

12. Luc. i, 79. ↩

13. Rom. viii, 17; ↩

14. II Tim. ii, 12. ↩

15. Luc. xxii, 37. ↩

16. Matth. xxvii, 46; ↩

17. Ps. xxi, 2. ↩

18. Joann. xiii, 21. ↩

19. Luc. xxii, 43, 44. ↩

20. 9 Ibid. xiii, 34. ↩

21. 1 Cor. xv, 14; ↩

22. Joann. xx, 31. ↩

23. Luc. xxiv, 39. ↩

24. Luc. xxiv, 44. ↩

25. Luc. xxiv, 43, 44. ↩

26. Matth. xxviii, 18. ↩

27. Matth. xxvi, 38. ↩

28. Hebr. v, 7. ↩

29. Is. 1, 6. ↩

30. Is. i, 6. ↩

31. Rom. vi, 9. ↩

32. Hebr. i, 3. ↩

33. Is. xxiii, 34. ↩

34. Hebr. 1, 3. ↩