Skip to the text
Ember
PT

Articulus 15

ELUCIDATIO CAPITULI QUINTI : VENIAT DILECTUS MEUS IN HORTUM SUUM ; DE CHRISTO ET ECCLESIA.

PRÆCEDENTI capitulo Christus vocavit Ecclesiam hortum. Huic ergo appellationi se conformans Ecclesia, Christum invitat, ut intret hunc hortum, id est in corda fidelium. Veniat dilectus meus in hortum suum, id est, gratiose me visitet, dona sua infundendo, conservando, augendo, et perficiendo in me. Tanquam dicat Ecclesia : Unusquisque in horto suo amæno et concluso solet libenter deambulare, et cum dilecta sibi persona quiescere. A

Sponsus ergo cœlestis, qui me hortum appellavit conclusum, dignetur mihi adesse, consolationem, protectionem, amplexum impendere: quia continua præsentia ejus clementi indigeo, et sine gratioso ejus auxilio prorsus nil valeo. Veniat ergo, obsecro, ut comedat fructum pomorum suorum, id est, actus fidelium pie acceptet, et delectetur in eis, ac cœnet et vescatur cum ipsis, quoniam ipse in Apocalypsi fatetur: Si quis aperuerit mihi, intrabo ad illum, et cœnabo cum eo.1 De quo in Esdra asseritur, Gaudium Domini est fortitudo vestra;2 et in Psalmo, Lætabitur Dominus in operibus suis.3 Qui per Jeremiam testatur: Lætabor super eis, quum benefecero ipsis.4 Itaque poma Dei sunt ipsi fideles, quos profert arbor sapientiæ Christus Dominus, quia regenerat eos in Baptismo: quorum pomorum fructus, sunt boni eorum actus. Poma quoque possunt intelligi dona gratiæ, beneficia ac virtutes, ex quibus procedunt hujusmodi actus.

Ad prætactam petitionem sponsus respondet: Veni in hortum meum, soror mea, sponsa. Tanquam dicat: Tu invitas me ingredi in hortum meum, id est in te: et ego te invito ingredi hortum meum, id est paradisum cœlestem seu triumphantem Ecclesiam, jam per fidem, spem, contemplationem, et appetitionem ferventem, ut conversatio tua in cœlis sit, et dicas assidue:5 Quando veniam et apparebo ante faciem Dei?6 itemque: Domine, dilexi decorem domus tuæ, et locum habitationis gloriæ tuæ.7 Vel, In hortum meum, id est in cor meum, ita ut per contemplationem et ferventem affectum conjungas te intime mihi. Ideo namque mucrone diræ lanceæ permisi latus meum aperiri, ut ingrediaris per illud in cor meum.8 Vel, In hortum meum, id est, tu ipsa, o Ecclesia, intra temetipsam, considerando statum, deformationem, indigentiam filiorum tuorum, sicque procedendo ad providam reformationem, instructionem, custodiam filiorum tuorum.

Messui myrrham meam cum aromatibus meis: id est, spiritualia tibi fercula præparavi, quoniam fructum seu meritum amarissimæ passionis meæ collegi, et posui in thesauro sapientiæ meæ, in incessabili memoria mea, ut tibi ex isto thesauro communicem et succurram, id est, meritis passionis meæ subveniam, gratiam conferendo atque salutem. Messui, inquam, myrrham meam cum aromatibus meis, id est, etiam fructum et merita actuum meorum virtuosorum ex caritatis dulcedine provenientium, prætacto modo collegi, ac pro tua refectione et opere reposui. Et enim tota Christi vita in sæculo isto, fuit meritoria nobis: de cujus plenitudine accipimus universi; et ipse ex plenissima ac suavissima caritate laboravit, egit, oravit pro nobis. Comedi favum meum cum melle meo. Posset hoc accipi, quod Dominus ac Salvator in Cœna proprium corpus divinæ naturæ conjunctum, sub specie Sacramenti suscepit ac manducavit: quod fecit cum melle suo, id est dilectionis et summæ devotionis pinguedine ac dulcore, in quibus incessabiliter fuit, quantum ad superiorem portionem animæ suæ.9 Denique post resurrectionem, sicut Evangelista fatetur, comedit partem piscis assi et favum mellis.10 Bibi vinum meum cum lacte meo, id est sanguinem sub specie vini, non in medelam ut ceteri, sed cum omnimoda puritate et innocentia mea: quæ nomine lactis signantur. Hinc dixit in Cœna: Non bibam amplius de hoc genimine vitis, donec bibam illud vobiscum novum in regno Patris mei.1112 Porro spiritualius loquendo, sponsus Ecclesiæ comedit favum cum melle, id est, contemplatione dulcissima propriæ deitatis, atque assumptæ humanitatis mysteriorumque ejus, refecit se ipsum. Bibi vinum meum cum lacte meo, id est, operatione justitiæ meæ, quæ signatur per vinum, ac pietatis atque munditiæ, quæ exprimuntur per lac, animam meam refeci, sicut in Evangelio sum testatus:13 Meus cibus est, ut faciam voluntatem Patris mei; et rursum, Sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio;14 itemque, Quæ placita sunt ei, facio semper.15

Quidam vero exponunt sic : Messui myrrham meam, id est, sanctos martyres de acerbitate martyrii remuneravi, ac transtuli ad regnum cœleste, cum aromatibus meis, id est cum caritativis et insignibus confessoribus, qui in devotionis sanctæ dulcedine mihi sunt obsecuti. Comedi favum meum, id est, per gratiam et gloriam mihi incorporavi prælatos et prædicatores idoneos, qui cœlestium documentorum refectionem et suavitatem distillaverunt et infuderunt ovibus meis, cum melle meo, id est cum devotis et obedientibus auditoribus eorumdem. Unde dictum est per Joelem : In illa die stillabunt montes dulcedinem, et colles fluent lac et mel.16 Bibi vinum meum, id est, eos qui in austeritate pœnitentiæ et operibus vitæ activæ exercitantur, mihi per incorporationis unionem conjunxi, cum lacte meo, id est cum innocentibus, simplicibus purisque cordibus. Præterea de prælatis et prædicatoribus congrue ait, Comedi; de aliis vero, Bibi. Quod enim comeditur, non ita faciliter deglutitur, sed masticatur ac teritur; quod autem potatur, celerrime absorbetur. Sic eorum qui præsunt et prædicant, conversationem Judex cœlestis districtius discutit, et quidquid mali invenerit, rigorosius punit; alios vero misericordius tractat. Quemadmodum ait Scriptura : Judicium durissimum in his qui præsunt, fiet; exiguo autem concedetur misericordia.

Comedite, amici, et bibite;17 et inebriamini, carissimi. Tanquam dicat : Quia tot spiritualia alimenta vobis paravi, reposui, præbeo, et quoniam eos qui vos præcesserunt Sanctos tam copiose remuneravi; idcirco et vos, qui adhuc estis in isto exsilio, et in via peregrinationis præsentis, reficite animas vestras spiritualibus cibis ac potibus, gratiis et charismatibus, doctrinis atque exemplis meis, ac præcedentium patrum et totius Scripturæ, ecclesiasticis sacramentis, potissime Eucharistiæ sacris mysteriis. At vero ad istam manducationem et potationem non sunt apti, nisi amici mei, qui divina implent præcepta : quibus locutus sum, Vos amici mei estis, si feceritis quæ ego præcipio vobis.18 Et inebriamini, carissimi : id est, vos, contemplativi et perfecti prælati ac viri heroici, præfatis refectionibus non mediocriter, ut ceteri, sed abundantissime vescamini : ita ut præ caritatis ardore, præ divinarum illuminationum inundatione, ex internæ consolationis plenitudine spiritualiter ebrii sitis, et de vestra exuberantia aliis eructetis, communicetis, et superinfundatis, juxta illud, Memoriam abundantiæ suavitatis tuæ eructabunt :19 quod ad aliorum pastores ac prædicatores præcipue spectat.

Præterea carissimis suis Deus gloriosus ac adorandus opulentiam suam immensam pandit, communicatque præclarius, eo quod caritas sit virtus communicativa, faciens omnia esse communia. Imo quanto ardentior fuerit, tanto liberaliorem parit communicationem, et ecstasim facit : non sinens diligentem esse sui ipsius dumtaxat, sed transferens ac transformans diligentem in dilectum cum munificentissima utique suarum communione divitiarum. Sicque sponsus, cujus natura est caritas, et qui essentialiter amor est, carissimis suis per limpidissimam illustrationem ostendit se, et suas demonstrat eis divitias, prout in hac vita fieri potest : qui mox tam superserenissimi ac superdeliciosissimi amabilitate objecti, totaliter accenduntur, validissime attrahuntur, et in spiritu fervoris vehementissimi uniuntur eidem, et introducuntur ab ipso in suæ infinitatis oceanum; sicque rapiuntur in divitias gloriæ sponsi, et igne immensi liquefiunt amoris, ac defluunt a se ipsis, et in superdilectissimo obdormiunt sponso : quem quo clarius contemplantur, eo profundius ac intentius parvipendunt et aspernantur se ipsos. Hi mysticæ unionem atque intuitum theologiæ experientes, medio modo se habere censentur inter comprehensores ac viatores communes : quibus misericordissime datur gustare, quam dulcis sit Dominus, et experiri quam magna et infinita sit multitudo dulcedinis ejus;2021 quos sponsus abscondit in abscondito vultus sui a conturbatione et inquietudine hominum, et protegit eos in tabernaculo suo a contradictione linguarum.22 In quorum persona dixit Apostolus : Nos autem revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur a claritate in claritatem, tanquam a Domini Spiritu.23 Isti igitur sunt non solum amici interni, sed et secretissimi filii Dei et velut consiliarii ac secretarii Dei. De qualibus loquitur Amos, talium unus :24 Non faciet Dominus verbum, nisi revelaverit secretum suum ad servos suos Prophetas.

Ego dormio, et cor meum vigilat. Hoc quidam exponunt in persona Christi, ut sit sensus : Ego dormio, id est, in cœlesti throno ad dexteram Patris glorificatus quiesco; quandoque preces servorum meorum exaudire differo, ita quod videor eis dormire. Consimiliter impiorum scelera ad tempus punire dissimulo : quæ dum districte ulciscor, evigilare perhibeor. Propter quod ait Psalmista : Excitatus est tanquam dormiens Dominus; et percussit inimicos suos in posteriora;2526 et rursus, Exsurge, quare obdormis, Domine? Dormivit etiam Dominus Jesus in triduo sepulturæ in monumento.27 Dispensative quoque ac voluntarie dormivit interdum in sæculo isto, sicut dum erat super cervical dormiens in navi, et suscitaverunt eum.28 Verumtamen cor ejus jugiter ac incessabiliter vigilavit, neque ex corporis somno intellectus ejus humanus seu ratio a suo impediebatur actu, usu, judicio : imo in beatifica sine interpolatione fuit fruitione. Insuper vigilat semper, quia non deserit universorum vitam inspicere, nec curam gregis sui unquam relinquit, juxta quod legitur in Psalmo :29 Ecce non dormitabit neque dormiet, qui custodit Israel. Imo dum preces suorum differt implere, aut peccantium vitia vindicare, cor ejus vigilare asseritur : quia servorum suorum fidelitatem, patientiam, perseverantiam probat, ut tempore opportuno plenius exaudiantur; et pravorum mores ac vitia tolerat, ut convertantur : quod si noluerint, justior appareat eorum damnatio, pietasque divina gloriosius innotescat. Ideo namque dicit Apostolus : Ignoras quia benignitas Dei ad pœnitentiam te adducit?30 Secundum duritiam autem tuam, et impœnitens cor tuum, thesaurizas tibi iram in die justi judicii Dei. Noli ergo, o sponsa mea Ecclesia, a spe tua deficere, aut frangi adversis, aut pusillanimis effici, dum te ad tempus affligi permitto, exaudireque differo, quia cor meum jugiter vigilat super te.

Amplius, potest hoc verbum in persona Ecclesiæ explanari. Ego dormio : id est, a sponso desuper refecta, atque, ut dictum est, quantum ad perfectiores filios meos inebriata, in ipso Domino, creatore et salvatore meo, per fidem, spem et caritatem quiesco, per contemplationem obdormio, per raptum amplector, per ecstasim quoque in ipsum transformor. Et cor meum vigilat : id est, ex quo nondum plene beata sum, nec diu in tali somno persisto; ideo et in hujusmodi elevatione ecstatica, pro communi salute mea et filiorum meorum sollicite oro, pro generali reformatione fervidissime precor, ac maternæ sollicitudinis vigilias cordiales exercere non negligo. Vel dormit Ecclesia, quantum ad imperfectos, qui frequenter per negligentiam torpent; sed vigilat cor ipsius, id est, perfecti et præsidentes condigni super commissum vigilant gregem, juxta illud in Apocalypsi : Vigila, et confirma cetera quæ moritura erant.31

Deinde subdit Ecclesia, ostendens vigilare se corde : Vox dilecti mei pulsantis, id est, jussio seu admonitio sponsi mei, est ista : Aperi mihi, soror mea, mecum communicans in natura, quam assumpsi, humana, amica mea per mutuum amorem præcipuum, columba mea, ad me simplici et sincera intentione conversa, immaculata mea, quia non habes maculam neque rugam culpæ mortalis, quantum ad perfectiores exsistentes in te, et quoad membra mea per fidem et caritatem; quia caput meum plenum est rore, et cincinni mei guttis noctium.32 Apostolus ait, Caput Christi, Deus: sicque Verbum æternum est caput assumptæ humanitatis. Hoc Caput causaliter plenum est rore totius gratiæ, consolationis, ac refrigerii, quia ab illo bonum omne procedit. Rursus caput Christi hominis, est mens sua humana, quæ formaliter plena est omnium supernorum rore charismatum: de quo in Isaia asseritur, Ros tuus, ros lucis.33 Porro cincinni dicuntur collectiones pilorum in seriem unam: per quos intelliguntur ordinatissimæ cogitationes et affectiones mentis Christi præfatæ: qui dicuntur pleni noctium guttis, id est stillicidiis gratiarum communicabilium seu influxivarum in viatores: qui comparatione comprehensorum, noctes dicuntur, utpote in tenebris et in umbra mortis sedentes.34

Itaque sponsus loquens per modum fervidi amatoris (qui nocturno tempore intemperataque aura ex amoris magnitudine currit ad dilectam, ita quod caput ejus rore perfunditur, et crines ejus imbre rorem sequente, sic quod nec intemperie auræ, nec noctis horrore a tali revocatur itinere), hortatur Ecclesiam, ut sibi aperiat, id est, in cor suum recipiat ipsum sponsum, et omne obstaculum gratiæ a se, omnem obicem inhabitationis divinæ a suis filiis studeat removere: quoniam ipse sponsus toto affectu ad eam accelerat, et gratiam capitis exsistentem in se, per quam in sua influit membra, paratus omnino est ei communicare, stillasque suorum charismatum membris ejus infundere. Vel ideo ait, Quia caput meum plenum est rore, et cincinni mei guttis noctium: quoniam ipse in hac vita tempestatibus tribulationum, et pluviis persecutionum amore sponsæ suæ repletus est, quemadmodum protestatur: Intraverunt aquæ usque ad animam meam;35 veni in altitudinem maris, et tempestas demersit me. Ideo sponsa debet sibi merito protinus aperire et grata existere.

Verumtamen grave est ei, interrupta et suspensa contemplatione sponsi ac amoroso ejus amplexu, exercitiis vitæ occupari activæ, ac emigrare atque discurrere ad præsidendum prædicandumque aliis. Idcirco respondet: Exspoliavi me tunica mea, id est, occupationem circa terrena et exteriora agenda rejeci, ut contemplationi insistam liberius; quomodo induar illa? quasi dicat: Grave mihi videtur occupationem illam laboriosam et anxiam rursus assumere, et implicari terrenis. Lavi pedes meos, id est, affectus meos purgavi a culpis, quæ occasione occupationis hujusmodi contrahi solent; quomodo inquinabo illos? id est, indecens aliqualiter mihi videtur, affectus meos soli summo bono intentos, atque in ipso simplificatos ac fixos, rursus dispergere circa multa, et per hoc contrahere maculam aliquam.

Quid autem ad piam et sapientialem istam querelam fecerit sponsus, subjungit Ecclesia: Dilectus meus misit manum suam per foramen, id est, operationem ac opem potestatis suæ secreta inspiratione, seu per vim intellectivam, mihi infudit, me illustravit, accendit et animavit; et venter meus intremuit ad tactum ejus: id est, mens mea ex hujusmodi infusione et tactu interno, vehementer est admirata, expavit, accensa est. Frequenter autem in Scripturis per ventrem mens designatur: sicut in Psalmo, Ex utero ante luciferum genui te;36 et iterum, Flumina de ventre ejus fluent aquæ vivæ.37 Loquitur autem sponsa instar fervidæ amatricis, quæ ex tactu sponsi tam intente accenditur corde, ut passio sensualis amoris redundet in corpus, et ventrem faciat tremere.

Surrexi, id est, ad obedientiam me accinxi, et a quiete contemplationis ad actum mihi injunctum processi, ut aperirem dilecto meo, id est, ingressui ejus gratioso mentem meam obediendo pararem, corda quoque subditorum hortarer ad removendum a se impedimenta visitationis divinæ :38 sicut beatissimus quoque Joannes legitur peregisse.39 Manus meæ distillaverunt myrrham : id est, potentiæ meæ operativæ seu actiones virtutum mihi desuper præstitarum, mortificationem carnis salubrem, amaram compunctionem, et dura pœnitentiæ opera assumpserunt, exercuerunt, et docuerunt. Hæc enim (ut patuit) per myrrham, quæ amara ac putrefactionis expulsiva est, designantur. Et digiti mei pleni sunt myrrha probatissima. Sicut per manus significatur operatio seu potestas, ita per digitos discretio ac sapientialis directio. Digiti igitur sponsæ pleni sunt probatissima myrrha, id est, discretio et recta ejus intentio, præfatam mortificationem et mortificationis doctrinam, compunctionis amaricationem ac dominicæ passionis imitationem, Deo præcipue placitam exhibent, ut sit prorsus rationabile nostrum obsequium.40 Itaque myrrha probata, est castigatio carnis assumpta, et crucifixio ejus per pœnitentiæ opera; myrrha probatior, est sensitivi appetitus a suis concupiscentiis et peccatis coercitio; myrrha probatissima, est compunctio seu contritio cordis, abnegatio propriæ voluntatis, consideratio et sequela dominicæ passionis. Hæ myrrhæ corruptionem dissolutionis, vanæ gloriæ, concupiscentiæ, invidiæ, gulæ, obscenitatis excludunt, sanant, abjiciunt : ita quod habens eas, dicere potest cum Ezechia, Ecce in pace amaritudo mea amarissima;41 et cum Jeremia, facie manus tuæ, Domine, solus sedebam, quoniam comminatione replesti me.42

Pessulum ostii mei aperui dilecto meo.

Pessulum dicitur lignea sera quæ pellitur, ostium dum seratur : per quod intelligitur divinæ ingressionis obstaculum, ex carne proveniens. Ostium vero est capacitas seu dispositio cordis. Pessulum ergo ostii aperit, qui in servitutem spiritus redigit corpus, et inordinatam ejus appetitionem repellit, quatenus Deus dignetur invisere animam.43 At ille declinaverat atque transierat : id est, inchoatam visitationem, consolationem, inflammationem, et gratiæ affluentiam subtraxit ad tempus; et quando se obtulit et prævenit, protinus se abscondit, ut quæreretur ardentius, et copiosius inveniretur : sicque aliqualiter habitus, insensibiliter est elapsus.

Anima mea liquefacta est, ut dilectus locutus est : id est, mox ut sponsi exhortationem audivi, resoluta est in amorem anima mea, et omnis duritia est ab ea sublata. Nam sicut ignis resolvit plumbum, sic animam amorosam spiritualiter liquefacit flamma dilectionis, atque in fletum compunctionis, compassionis, complacentiæ et abundantis lætitiæ, eam resolvit. Denique, quo habitus caritatis est in aliquo intensior circa personam quamcumque, tanto ex personæ illius adspectu, affatu, auditu, aut recordatione, citius valentiusque accenditur, liquefit, atque resolvitur. Ideo sponsa mox ut memor fit Christi, aut vocem ejus audierit, inflammatur, juxta quod legitur in Psalmo : In meditatione mea exardescet ignis.44 Ex qua utique liquefactione, quæ fluidum facit, sponsa incitatur ad obtinendum, intuendum, degustandumque ipsum sponsum plenius clariusque quam ante, juxta illud : Qui edunt me, adhuc esurient; et qui bibunt me, adhuc sitient.45 Nam et spirituales deliciæ quo amplius degustantur, eo avidius cupiuntur. Unde et Beati in patria asseruntur cum desiderio frui Deo, intuerique eum, prout sacratissimus ait princeps Apostolorum : In quem desiderant angeli prospire.4647 Hinc subditur : Quæsivi, id est, sponsum clarius intueri, suavius degustare, stabilius amplexari desideravi ac studui, et non inveni illum taliter tamque celeriter ut concupivi; vocavi, id est, ferventer rogavi, ut ita se demonstraret mihi, et non respondit mihi, id est, non exaudivit, neque reale responsum donavit mihi juxta desiderium meum.

Invenerunt me custodes, qui circumeunt civitatem. Ista consonant his, quæ dicta sunt supra tertio capitulo : Quæsivi illum, et non inveni; invenerunt me vigiles qui custodiunt civitatem.48 Nempe qui ibi vigiles, hic custodes vocantur. Ideo ex dictis ibidem, patet intelligentia horum; sed hic subduntur, quæ ibi non continentur.

Percusserunt me, et vulneraverunt me. Custodes, id est prælati ac prædicatores, percutiunt Ecclesiam, id est fideles subditos et dociles auditores, dum eorum corda ad compunctionem, ad erubescentiam de peccatis præteritis, ad castigandum se ipsos per opera satisfactionis inducunt; et item, dum eos juste et caritative corripiunt. Sic percusserat sanctissimus Christi Præcursor venientes ad suum baptismum Judæos, dicendo: Genimina viperarum, quis ostendit vobis fugere a ventura ira?49 Unde percussi dixerunt: Quid ergo faciemus? Vulnerant quoque eos, quos divini amoris jaculis perforant, quos ad caritatis vehementiam trahunt, ac præcordiali contritionis dolore adimplent. Tulerunt mihi pallium meum custodes murorum: id est, rectores et principes Ecclesiarum abstulerunt a me pristinæ conversationis imperfectionem, ignorantiæ meæ velamen, ac mœroris mei operimentum. — Amplius, vitiosi et scandalosi pastores ac prædicatores, verbis et exemplis pestiferis male percutiunt, et læsione peccati ac mortis vulnerant simplices Deum quærentes. Et pallium, id est vestem gratiæ ac virtutis, tollunt ab eis, dum ipsos enormiter scandalizant. De qua percussione ait Apostolus: Peccantes in fratres, et percutientes conscientiam eorum infirmam, in Christum peccatis.50

Præterea, de duplici custodia loquitur Scriptura sacra: videlicet de custodia caritatis et sollicitudinis pastoralis ac justæ diligentiæ, juxta illud, Custodi temetipsum et animam tuam sollicite;5152 et iterum, Custodiens parvulos Dominus;53 et supra, Posuerunt me custodem in vineis. Et rursus de custodia malignæ observationis, sicut in Psalmo: Qui custodiebant animam meam, consilium fecerunt in unum, dicentes: Deus dereliquit eum; persequimini et comprehendite eum, quia non est qui eripiat.54 Hoc modo custodes et observatores Ecclesiæ circumeuntes Ecclesiam, sunt dæmones: quorum unus dixit ad Dominum, Circuivi terram et perambulavi eam.55 Propter quod et beatissimus Petrus: Adversarius, inquit, vester diabolus tanquam leo rugiens circuit, quærens quem devoret.56 Hi custodes maligni frequenter tentationibus suis percutiunt ac sauciant corda quærentium sponsum. Propter quod oravit Propheta:57 Custodi me a laqueo quem absconderunt mihi. Et Christus in Evangelio: Deinde (ait) venit diabolus, et tollit verbum de corde eorum, ne credentes salvi fiant.58

Adjuro vos, filiæ Jerusalem, o particulares Ecclesiæ seu animæ virtuosæ, si inveneritis dilectum meum, id est, si specialem aliquam devotionem, contemplationem, visitationem, a sponso susceperitis, et ei gratiose conjunctæ fueritis; ut annuntietis ei, quia amore langueo, id est, ut ferventer oretis pro me, profitendo in orationibus vestris desiderium meum ad sponsum, quod adeo magnum est, ut præ vehementia suæ desideratæ præsentiæ valde affligar: quæ afflictio, languor amoris, juxta præhabita nuncupatur. Dicitur autem aliquid Deo annuntiari, non quasi ignoranti, sed ut Domino omnia cognoscenti, ut humili recognitione ab eo aliqua impetrentur. Vult ergo universalis Ecclesia a particularibus Ecclesiis et filiabus suis et a devotis personis orari pro se, pro reformatione communi in omni statu et politia, et pro finali universorum salute.

Videns autem Synagoga conversa, seu sanctus quicumque, et præsertim filiæ Jerusalem, Ecclesiam ex gentilitate conversam, tam spiritualem, ferventem et speciosam, quærit, non ex ignorantia, sed præ admiratione, et ut audiat responsum notabile pro communi instructione: Qualis est dilectus tuus ex dilecto, o pulcherrima mulierum? id est, o sponsa Ecclesia gentium, præ cunctis gentibus formosa, sancta, electa, dic qualis est sponsus tuus tibi tam carus, et ex dilecto procedens, id est, ex Patre æterno super omnia creata incomparabiliter diligendo æternaliter genitus. Qualis est dilectus tuus ex dilecto (sicut expositum est), id est, quam pulcher, amabilis, elegans, et excellens? quia sic adjurasti nos, id est, quia tam ardentissime diligis eum, quod langues ejus amore, atque ob hoc nos adjurasti, ut si inveniremus eum, annuntiemus ei quod taliter langues.

Ad hoc respondet Ecclesia : Dilectus meus candidus : quia secundum suam divinam naturam est lux, puritas, pulchritudo immensa, ex Patre æterno se ipsum æternaliter intelligente, et conceptum suum invariabiliter intra se proferente, emanans ac genitus, splendor gloriæ, character paternæ substantiæ, candor lucis æternæ; et rubicundus, secundum naturam assumptam : utpote speciosus forma præ filiis hominum, qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus; et in passione sua rubore proprii cruoris perfusus, factus est rubicundus, sicut Jacob patriarcha prædixit : Lavabit in vino stolam suam, et in sanguine uvæ pallium suum.

Unde fertur in Isaia : Quare ergo rubrum est indumentum tuum? Electus ex millibus, id est præ universis et singulis : qui secundum naturam assumptam prædestinatus est Filius Dei in virtute, secundum Apostolum ad Romanos. De quo sanctus evangelista Matthæus ex Isaia allegat : Ecce puer meus quem elegi; electus meus, complacuit sibi in illo anima mea. Unde in passione dixerunt iniqui : Si rex Israel est, et, Si hic est Christus Dei electus, descendat de cruce.

Caput ejus aurum optimum : id est, mens ejus sapientissima, est omni sapientia ac caritate plenissima : quorum utrumque significatur per aurum, juxta illud Apocalypsis, Suadeo tibi emere aurum ignitum probatum. Vel, Caput ejus aurum optimum, id est, pretiosissima aurea corona in capite ejus. Item, Caput ejus, id est deitas sua, seu Deus Pater, qui caput est Christi; est optimum aurum, id est præstantissimum entium, cujus respectu, omne creatum est vile ac modicum, sicut aurum cetera excedit metalla.

Comæ ejus, sicut elatæ palmarum : id est, cæsaries capillorum ipsius assimilatur foliis palmarum, non deorsum pendentibus, sed sursum elevatis : propter quod dicuntur elatæ, quasi elevatæ; nigræ quasi corvus, id est, protestantes grandem vigorem et immarcescibilitatem esse in sponso : secundum quod pilorum nigredo ostendit fortitudinem ac juventutem esse in taliter capillato. Porro per comam sponsi, intelligi possunt congeries cogitationum affectionumque ejus, quæ semper erant præclarissimæ, ad Deum erectæ, ordinatæ, perfectæ, ostendentes in ipso esse universarum robur virtutum ac virilem ætatem, de cetero nullatenus marcescentes. Rursus, per comam sponsi, intelliguntur vel prælati atque vicarii ejus, ei prælatica potestate propinquiores, sicut coma immediate ex capite generatur et ei inhæret. Gregorius tamen per comas Christi, intelligit generaliter ipsos fideles, per fidem et caritatem Christo ut capiti inhærentes, et quæ sursum sunt quærentes ac sapientes : sicque de suæ salutis hostibus triumphantes, sicut palmæ ascendunt in altum, et sua significatione ostendunt triumphum.

Oculi ejus sicut columbæ super rivos aquarum, quæ lacte sunt lotæ, et resident juxta fluenta plenissima. In Christo sunt oculi deitatis, juxta illud, Oculi Domini super justos; et alibi, Oculi Domini multo lucidiores super solem, circumspicientes omnes vias filiorum hominum. Hi oculi, sunt intellectus et sapientia Dei, seu pietatis suæ respectus : et oculis columbarum possunt assimilari, quoniam simplicissimi sunt atque purissimi, ab omni malitia alienissimi. Unde et Spiritus Sanctus in forma columbæ voluit apparere. Oculi quoque interiores humanitatis Christi, videlicet ratio et intellectus, sapientia et scientia ejus infusæ, omni utique columbina simplicitate fuerunt persplendidi, et omni sinceritate plenissimi. Sed et exteriores oculi ejus vino fuerunt puriores ac pulchriores:

Ps. XLIV, 3. 1 Petr. II, 22.

Gen. XLIX, 11.

Is. LXIII, 2.

Rom. I, 4.

Matth. XII, 18; Is. XLII, 1.

Matth. XXVII, 42; Luc. XXIII, 35.

Apoc. III, 18.

1 Cor. XI, 3.

Coloss. III, 1, 2.

Ps. XXXIII, 16. Eccli. XXIII, 28. in quibus interna simplicitas resplenduit columbina, et omni pudicitia erant ornati, non vagi, sed venustissima compositione faceti.

Itaque omnes hi oculi sponsi, sunt sicut columbæ exsistentes super rivos aquarum, id est juxta aquas fluentes: per quas abundantia sapientiæ, exuberantia gratiæ, puritas, opulentia, communicabilitas, designantur. Quæ perfectissime fuerunt in Christo et in oculis ejus, vel per identitatem aut causalitatem, aut per inhærentiam, aut per resplendentiam: quia in increatis oculis ejus fuerunt per essentialem identitatem seu causalitatem, in intellectualibus autem oculis suæ humanitatis fuerunt per inhæsionem formalem; sed in corporalibus ejus oculis erant per resplendentiam ac resultantiam quamdam, prout interior dispositio cordis relucet in vultu et oculis, juxta illud: In facie prudentis lucet sapientia.59 Quæ columbæ lacte sunt lotæ, id est albæ et candidæ instar lactis, quoniam tales sunt gratiosiores. Et sicut universi oculi Christi sunt congruo sibi candore perlucidi, et resident juxta fluenta plenissima, juxta quæ libenter sedent columbæ, quatenus in eis cernant imagines rapacium avium, sicque super aquas se projiciendo, evadant ungues illarum: sic interiores oculi animæ Christi, semper juncti fuerunt plenissimæ exuberantiæ sapientiæ et opulentiæ increatæ: in qua conspiciebant cuncta futura, dæmonumque insidias, a quibus præcavebat suis electis; imo et Judæorum insidiantium sibi evasit manus usque ad tempus suæ passioni præordinatum.

Amplius possunt per oculos sponsi, doctores, prædicatores et prælati intelligi: qui aliis vident ac monstrant necessaria ad salutem; et sedent super rivos aquarum, id est ecclesiastica sacramenta, ex quibus gratiarum munera profluunt, et juxta libros divinæ Scripturæ, in quibus jugiter occupantur; et columbina simplicitate ornantur. Sicque rivulos sapientiæ hauriunt ex Scripturis; et gratia baptismali virtutibusque infusis seu per contritionem, tanquam lacte, sunt loti, atque a vitiis emundati; et resident juxta fluenta plenissima, id est Testamentum utrumque, et juxta universos catholicorum libros doctorum, ac redundantiam ecclesiasticorum sacramentorum, donisque gratiæ, non propriis viribus, innituntur. In Scripturis quoque considerant versutias dæmonum, impugnationesque vitiorum, a quibus secundum Scripturarum doctrinam præcavent sibi ac aliis.

Genæ illius sicut areolæ aromatum, consitæ a pigmentariis. Areolæ dicuntur areæ parvæ, ut hortus aut aliquod spatium modicum: quæ consitæ a pigmentariis, id est seminatæ ac complantatæ a cultoribus aptis, valde sunt pulchræ et delectabiles ad videndum, dum aromaticæ herbæ inibi seminatæ aut plantatæ, egrediuntur ac virent. Sic genæ sponsi, formosæ sunt atque ad intuendum jucundæ. Quod et de corporalibus ejus genis verificatur; potius tamen de genis mentis, id est de memoria ac providentia animæ Christi, inter quas intellectus seu consideratio præsentium mediat, sicut os inter genas corporeas. Porro anima Christi, universa præterita, præsentia et futura cognovit: ideo genæ ejus multiplici fulgore radiabant notitiæ. Quidam per genas Christi, intelligunt martyres sanctos, qui instar genarum, rubore fulserunt martyrii. Alii per genas ejus, suam humilitatem et pudicissimum apparatum in exteriori conversatione intelligunt.

Labia ejus lilia (vel, ut alii legunt, Labia autem) distillantia myrrham primam: id est, interiora exterioraque labia sponsi, saluberrima documenta proposuerunt ad refrenandum se a putrefactione culparum, et ad amplectendum mortificationem iniquitatum, amaritudinem contritionis, dolorem compunctionis. Propterea comparantur myrrhæ primæ seu optimæ, quæ sponte, non ex incisione, emanat, sicut præhabitum est.

Manus illius tornatiles, id est celeriter mobiles, aureæ, plenæ hyacinthis. Per manus Christi, intelliguntur ejus opera virtuosa ac miraculosa, ad quæ peragenda expeditissimus ac efficacissimus fuit ad libitum suum: quæ aurea exstiterunt, id est excellentissima, atque ex ardentissima caritate manantia, et instar auri delectabilia ad videndum ac speciosa, quia nil culpæ fuit eis admixtum; erantque plena hyacinthis, id est gemmis sic dictis, seu floribus, id est sapientialibus documentis, venustissimis moribus, et rationabilissimis ac utilissimis causis, propter quas fiebant a sponso, videlicet, ad Dei Patris honorem, ad supernaturalis doctrinæ ac fidei confirmationem, ac totius mundi conversionem atque salutem. ejus

Venter illius eburneus, distinctus sapphiris. Ebur, secundum Anselmum, est os elephantis, qui est castissimum animal frigidi sanguinis: super cujus os ignis (ut fertur) accendi non valet; atque (ut dicitur) si alicujus viscera ardore libidinis aut alterius infirmitatis ferverent, potato sanguine elephantis, relevamen acciperent. Itaque per ventrem Christi, ejus mortalitas, et naturalis, quam assumpsit, infirmitas designatur: sed hæc fuit eburnea, id est omni castitate et virtutum constantia decorata; distincta quoque sapphiris, id est cœlestibus ac supernis operibus. Sapphirus quippe lapis est pretiosus, ætherei seu cœlestis coloris. Potest quoque per ventrem Christi eburneum, sapphiris fulcitum, solidissima atque purissima mens ejus intelligi, quia per ventrem solet mens significari. Rursus, venter sponsi, est amplissima ejus capacitas et occultatio incomprehensibilium judiciorum ipsius, quæ in eo quasi in ventre latent.

Crura illius columnæ marmoreæ, quæ fundatæ sunt super bases aureas. Crura sponsi sunt firma et inviolabilia mysteria ejus, quibus processit ad redimendum genus humanum: ideo columnis marmoreis, quæ valde sunt fortes, assimilantur. Et fundata sunt super bases aureas, id est super beatissimæ Trinitatis sapientissimum piissimumque consilium et decretum, voluntatem ac omnipotentiam, de humani generis redemptione per Christum: quibus innituntur, et quorum judicio ac virtute facta et impleta sunt illa mysteria, scilicet incarnatio, generatio ex Virgine, conversatio in hoc mundo, passio, resurrectio, ascensio. Possunt quoque per crura Christi, intelligi gloriosi Apostoli: qui prædicando tulerunt Dominum Jesum ad omnes terminos mundi; quibus præcepit, Euntes in mundum universum, prædicate Evangelium omni creaturæ;60 qui per Spiritum Sanctum instar marmorearum columnarum constantissimi insuperabilesque fuerunt. Et super aureas bases erant fundati, id est super dona charismatum Christi, et super miracula ac doctrinas ipsius; vel super Scripturas legis ac Prophetarum. Unde dixit Salvator: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi:61 de me enim ille scripsit. Princeps quoque Apostolorum: Habemus, inquit, firmiorem propheticum sermonem, cui benefacitis intendentes tanquam lucernæ ardenti.62 Rursus, crura sponsi, sunt sapientia et omnipotentia ejus, qui totum universum sustentat, portans (juxta Apostolum) omnia verbo, id est præcepto, virtutis suæ:63 sicut ait Psalmista, Præceptum posuit, et non præteribit.64

Species ejus ut Libani: id est, pulchritudo ejus monti Libano pulcherrimo assimilatur: qui mons arboribus valde sublimibus ac odoriferis consitus est. Sic sponsus altissimus odorisque optimi exstat, in quo omnes Sancti fundantur ac sustentantur. Electus ut cedri, id est, inter Sanctos præfulgens ac eminens, quemadmodum cedrus inter ligna plura et arbores. Cedrus autem est arbor valde excelsa, imputribilis, odorifera et præclara, ut dictum est sæpe.

Guttur illius suavissimum. Per guttur verba promuntur, et voces emittuntur. Idcirco per guttur Christi, doctrina ejus accipitur: quæ vere dulcissima est. Per guttur quoque cibaria trajiciuntur in alvum, et incorporantur. Sicque per guttur sponsi, potest intelligi benignitas ejus, qua electos in via per gratiam, atque in patria sua humanitas sit ad hypostaticum esse Verbi æterni assumpta, et in illo suppositata. per gloriam, sibi incorporat: quod guttur prorsus infinitæ consistit dulcedinis.65 Sed et guttur ejus, quo post resurrectionem in Apostolos insufflavit Spiritum Sanctum, dulce est valde. Et totus desiderabilis: quia secundum deitatis suæ naturam, est naturaliter et penitus infinite appetibilis atque amabilis, delectabilis et jucundus, utpote bonitas pura ac incircumscripta, substantialiter felix, et interminabiliter gloriosa, imo ipsa beatitudo immensa.66 Secundum naturam quoque assumptam, universis et singulis puris creaturis desiderabilior præstantiorque consistit, eo quod

Talis est dilectus meus, et ipse est amicus meus, o filiæ Jerusalem. Quamvis enim sit Dominus, rex, creator et judex meus, caritatis tamen vehementia impellente, fiduciamque præstante, confidenter voco eum amicum, tanquam carissimum sponsum, qui prior dilexit me, et tam gratiose ac familiariter conjunxit se mihi, et dixit: Jam non dicam vos servos, sed amicos.67 Merito igitur laudo eum, et ejus langueo caritate, nec alibi quam in eo possum quiescere.

Footnotes

  1. Apoc. III, 20. ↩

  2. II Esdr. VIII, 10. ↩

  3. Ps. CII, 31. ↩

  4. Jer. XXXII, 41. ↩

  5. Philipp. III, 20. ↩

  6. Ps. XLI, 3. ↩

  7. Ps. XXV, 8. ↩

  8. Joann. XIX, 34. ↩

  9. Joann. I, 16. ↩

  10. Luc. XXIV, 42, 43. ↩

  11. Matth. XXVI, 26-29. ↩

  12. Matth. XXVI, 29. ↩

  13. Joann. IV, 34. ↩

  14. Joann. XIV, 31. ↩

  15. Joann. VIII, 29. ↩

  16. Joel III, 18. ↩

  17. Sap. VI, 6, 7. ↩

  18. Joann. XV, 14. ↩

  19. Ps. CXLIV, 7. ↩

  20. Ps. XXX, 20. ↩

  21. I Petr. II, 3. ↩

  22. Ps. xxx, 21. ↩

  23. II Cor. III, 18. ↩

  24. Amos III, 7. ↩

  25. Ps. LXXVII, 65, 66. ↩

  26. Ps. XLIII, 23. ↩

  27. Matth. XXVII, 60, 63, 64. ↩

  28. Marc. IV, 38. ↩

  29. Ps. CXX, 4. ↩

  30. Rom. II, 4, 5. ↩

  31. Apoc. III, 2. ↩

  32. 1 Cor. xi, 3. ↩

  33. Is. xxvi, 19. ↩

  34. Luc. 1, 79. ↩

  35. Ps. LXVIII, 2, 3. ↩

  36. Ps. cix, 3. ↩

  37. Joann. vii, 38. ↩

  38. Matth. III, 1-3. ↩

  39. Luc. i, 79. ↩

  40. Rom. XII, 1. ↩

  41. Is. XXXVIII, 17. ↩

  42. Jer. XV, 17. ↩

  43. I Cor. IX, 27. ↩

  44. Ps. XXXVIII, 4. ↩

  45. Eccli. XXIV, 29. ↩

  46. I Petr. I, 12. ↩

  47. Ibid. 12. ↩

  48. Cant. III, 2, 3. ↩

  49. Luc. III, 7. ↩

  50. 1 Cor. VIII, 12. ↩

  51. Ps. CXIV, 6. ↩

  52. Deut. IV, 9. ↩

  53. Cant. I, 5. ↩

  54. Ps. LXX, 10, 11. ↩

  55. Job I, 7. ↩

  56. 1 Petr. V, 8. ↩

  57. Ps. CXL, 9. ↩

  58. Luc. VIII, 12. ↩

  59. Prov. xvii, 24. ↩

  60. Marc. XVI, 15. ↩

  61. Joann. v, 46. ↩

  62. II Petr. I, 19. ↩

  63. Hebr. I, 3. ↩

  64. Ps. CXLVIII, 6. ↩

  65. Joann. xx, 22. ↩

  66. 1 Joann. iv, 10, 19. ↩

  67. Joann. xv, 15. ↩

Chapter 16 of 27