Articulus 30

ELUCIDATIO SPIRITUALIS AC MYSTICA EJUSDEM CAPITULI.

ADAM cognovit uxorem suam. Per Adam intelligitur Christus; per Evam, primitiva illa Ecclesia ex Judaismo nata, quæ Christo adhuc corporaliter in mundo inter homines conversanti adhæsit. Hanc Christus cognovit, quando post suam ascensionem eidem Spiritum Sanctum misit, ejusque donis Ecclesiam illam exuberantissime fecundavit, ita quod tunc concepit et peperit Cain, hoc est, Judaicum populum spiritualiter regeneravit in Christo, quando in die sancto Pentecostes, beatissimus princeps Apostolorum Petrus tria millia, et paulo post quinque millia Judæorum convertit, atque quotidie plurimi Judæorum in omni Judæa, Galilæa, atque Samaria convertebantur ad Christum, et baptizabantur.¹ Unde Ecclesia ista primitiva, tunc gratulans, dixit: Possedi hominem per Deum, hoc est, divina virtute subjeci Christo et mihi per fidem ac evangelicam legem populum istum Judaicum, qui comparatione gentilium, dignus erat homo vocari, hoc est rationalis, unum Deum colendo. Rursus peperit fratrem ejus Abel.

Per Abel intelligitur plebs gentilis, ad Christum per primitivam Ecclesiam illam conversa, cujus conversio cœpit in glorioso Cornelio centurione et congregatis cum testatur:² Vos, inquiens, scitis quomodo Deus primum elegit per os meum ex gentibus assumere populum nomini suo. Fuit autem Abel pastor ovium: id est, multi ex gentilitate conversi, facti sunt evangelicæ legis prædicatores, et aliorum prælati, fideliumque pastores, qui fideles sunt oves Christi, de quibus prædixit:³ Alias oves habeo quæ non sunt ex hoc ovili. Et

Cain agricola: id est, conversi ex Judaismo, laboraverunt ut aliquos ex Synagoga, quæ erat ager ac vinea Dei, ad Christum converterent. Fuit quoque Abel pastor ovium, id est cultor simplicitatis ovinæ et innocentiæ. Cain autem agricola, id est cultor agri interioris, videlicet proprii cordis. Vel agricola fuit, quoniam multi ex Synagoga conversi, adhuc circa legalia observanda erant intenti, quemadmodum in Actibus Apostolorum sanctus Jacobus loquitur Paulo: Vides, frater, quot millia crediderunt in Judæis, et omnes æmulatores legis sunt.⁴

Factum est autem post multos dies, ut offerret Cain de fructibus terræ munera Domino: hoc est, multi ex Judæis conversis adhuc obtulerunt Deo carnalia sacrificia legis. Abel quoque obtulit de primogenitis gregis sui et de adipibus eorum: id est, plebs ex gentilitate conversa, et aliis præsidens, multos excellentiores ex gregibus sibi commissis, induxit ad hoc, quod per palmam martyrii se ipsos Domino devotissime obtulerunt. Rursus, Abel seu populus iste christifidelis, obtulit Deo primogenita gregis sui, id est, quidquid in virtutibus et actibus suis virtuosis præcipuum fuit, divinæ pietati et gratiæ Dei, non viribus suis, adscripsit. Et de adipibus, id est, spirituali fervore et opulentia divinorum charismatum obtulit Deo sacrificium laudis et observantiam mandatorum:⁵ siquidem sacrificium salutare, respicere in mandatis. Et Dominus ait:⁶

Sacrificium laudis honorificabit me. Et respexit Dominus ad Abel et ad munera ejus: quoniam plebs ista christifidelis ex gentilitate electa, fuit acceptissima Deo in se et in actibus ac sacrificiis suis sanctis.⁷

Ad Cain vero et ad munera illius non respexit. Hoc intelligendum est de Judæis illis conversis, qui tandem pertinaciter asseruerunt legalia simul cum Evangelio esse servanda : qui hæretici facti, Deo displicuerunt cum sacrificiis suis. Ideo populus iste iratus est vehementer, et concidit vultus ejus. Ut enim in Actibus legitur, quidam de hæresi Pharisæorum eorum qui crediderant, surrexerunt, dicentes : Quia oportet circumcidi, et servare legem Moysis, quod etiam alii multi ex Judæis conversis dixerunt, sicut ibidem habetur : Descendentes quidam a Judæa Antiochiam, docebant fratres, quia nisi circumcidamini, non potestis salvi fieri. Quum autem Apostoli cum consilio suo determinassent oppositum, irati sunt illi. Hinc Dominus ait de populis istis Malachiæ : Non est mihi voluntas in vobis, et munus non suscipiam de manu vestra. Ab ortu enim solis usque ad occasum, magnum est nomen meum in gentibus, et in omni loco sacrificatur et offertur nomini meo oblatio munda. Quod ad litteram dictum est de Sacramento, sacrificioque altaris.⁸⁹

Dixitque Dominus ad eum : Quare iratus es? Sic Dominus per sanctos Apostolos increpavit et docuit Judæos illos, in suis erroribus pertinaces, quorum facies concidit, quando videbant omnem gratiam Dei a Synagoga ad Christifideles transferri, et gentiles sibi præferri ac præfulgere in donis Spiritus Sancti atque miraculis. Nonne si bene egeris, credendo et obtemperando apostolicis documentis. Vel, juxta Septuaginta, Nonne si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti? Recte obtulerunt Judæi isti, quando tempore opportuno obtulerunt legalia ; sed recte non diviserunt, dum sub tempore evangelicæ legis ac gratiæ asseruerunt cærimonialia legis præcepta oportere servari, etiam Evangelio divulgato, atque ab his qui ex gentibus erant conversi. Denique qui agit bonum ex genere, recte offert; sed non recte dividit, nisi cum discretione et debitis circumstantiis agat hoc, utpote loco et tempore congruo ac recta intentione, imo et excludione vitiorum, ne prava bonis admisceantur. Propter quod dixit Apostolus : Rationabile obsequium vestrum.¹⁰ Et Deus per Jeremiam : Si separaveris pretiosum a vili, quasi os meum eris.¹¹ Nisi istud impleverimus, culpabiles sumus, etiam si bona agere videamur. Sub te erit appetitus ejus, et tu dominaberis illius. Hoc loco edocemur a Domino, superare nosmetipsos ac proprio animo dominari, passionesque refrenare, et sensitivam partem rationi tenere subjectam, sicque omnia ponere sub ordine divini amoris. Regnum enim cœlorum vim patitur, et violenti rapiunt illud.¹²

Dixitque Cain ad Abel fratrem suum : Egrediamur foras; id est, populus iste Judaicus credens et legalia servans, provocavit conversos ex gentibus ad disputationis conflictum. Quumque essent in agro sæculi hujus, consurrexit Cain adversus fratrem suum Abel, et interfecit eum. Quum enim Judæi non potuissent ratione et Scripturarum allegatione Catholicis prævalere, cœperunt eos corporaliter persequi ac necare. Et in hoc hæretici atque increduli fuerunt concordes, quamvis in aliis discordarent. Et ait Dominus ad Cain : Ubi est Abel frater tuus? Sic Dominus reprehendit persecutores fidelium, quorum sanguinem requirit et vindicat de persecutoribus eorumdem. Qui respondit : Nescio. Numquid custos fratris mei sum ego? Judæi namque persecutores Catholicorum in primitiva Ecclesia, non fatebantur se reos ab interfectione fidelium, nec arbitrabantur illorum curam pertinere ad se, sed potius reputabant se obsequium Deo præstare in persecutione et interfectione credentium, sicut Salvator prædicit : Venit hora, ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se præstare Deo.¹³

Dixitque Dominus ad eum : Quid fecisti?¹⁴ Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra. Hoc Dominus per prædicatores evangelicæ legis dixit illis perversis Judæis. Hinc enim in Apocalypsi habetur : Animæ interfectorum clamabant voce magna :¹⁵¹⁶ Usquequo Domine, sanctus et verus, non judicas et non vindicas sanguinem nostrum de his qui habitant in terra ? Denique istud generaliter accipi potest de omnibus injuste et inordinate occisis. Unde loquitur Isaias : Revelabit terra sanguinem suum, et non operiet ultra interfectos suos. Et sanctus Job ait : Terra, ne operias sanguinem meum.

Is. xxvi, 21.

Job xvi, 19.

Nunc igitur maledictus eris super terram. Hoc clare impletum est in Judæis illis perversis, qui ob persecutionem suam in Christum et ejus discipulos, temporaliter et æternaliter, corporaliter et spiritualiter a Deo et hominibus maledicti sunt; quia ut ait Apostolus, Ira Dei pervenit super eos usque in finem. De quibus locutus est Psalmista Deo : Effunde super eos iram tuam, et furor iræ tuæ comprehendat eos. Denique etiam in Alcorano Mahometi habetur, quod Judæi a Deo relicti sunt, eo quod Jesum non receperunt pro Christo eis promisso. Sarraceni quippe fatentur, quod Jesus Nazarenus sit Christus in lege et Prophetis promissus, ac summus Propheta, sed negant deitatem ipsius. Mahometus namque fuit instructus a Sergio monacho Nestoriano hæretico. Nestorius autem hæresiarcha et inimicus Dei, dixit Christum esse hominem purum. Quum operatus fueris eam, non dabit tibi fructus suos. Hoc fuit impletum in Judæis, quando propter impietatem suam in Christum, a Romanis vastati sunt, et terra eorum undique demolita. Spiritualius autem loquendo, quando terram suam, id est corpora sua, exercuerunt in observantiis legis, non recte credendo in Christum, corpora eorum nullum protulerunt fructum virtutum, sed putredinem vitiorum.¹⁷

1 Thess. u, 16.

Ps. lxviii, 25.

Vagus et profugus eris sùper terram, seu gemens et tremens, secundum aliorum translationem. Nil certius isto. Judæi enim undique sunt dispersi, et dura captivitate premuntur, atque sub Christianorum adversariorum suorum tenentur imperio, sub quo gemunt et tremunt. Unde Danieli Gabriel angelus ait de ipsis : Non erit popu-

Dan. ix, 26. lus Christi qui eum negaturus est, et finis ejus vastitas, et usque ad finem perseverabit desolatio.

Dixitque Cain ad Dominum : Major est iniquitas mea, quam ut veniam merear. Hoc competit infideli populo Judæorum, qui licet se neget profugum a terra promissionis, et vagum per mundum propter Christi occisionem, et primitivæ Ecclesiæ persecutionem, fatetur tamen se perpetrasse crimen tam grande, ut veniam nequeant impetrare, ita quod liberentur ab ista captivitate. Verumtamen captivitatem suam populus iste deplorat, dicendo : Ecce ejicis me a facie terræ patrum meorum, et a facie tua abscondar. Sed inter hæc metuit mortem temporalem magis quam Dei offensam, et propriarum animarum interitum; ideo ait : Omnis qui invenerit me, occidet me. — Dixitque ei Dominus : Nequaquam ita fiet, sed omnis qui occiderit Cain, septuplum punietur.

Non enim vult Deus ut incredulus Judæorum populus penitus occidatur, nec quisquam eorum est occidendus, eo quod patres eorum Christum occiderunt, et persecuti sunt ejus primitivam Ecclesiam. Si tamen aliunde meruerint mortem, possunt occidi. Qui vero sine causa rationabili occiderit quemquam eorum, septuplum, id est, valde dure et perfecte punietur, tanquam homicida crudelis. Non enim est miseris et afflictis illis addenda afflictio sine causa idonea, sed pro eorum conversione orare debemus. Posuitque Dominus in Cain signum, id est in populo illo incredulo, ut non interficeret eum omnis qui invenisset eum. Hoc signum est prophetia per multos sanctos veteris Testamenti prænuntiata de reservatione Judæorum in vita usque in sæculi finem, ut ex eorum adspectu inducantur Christiani ad considerationem divinæ justitiæ, ad recordationem quoque passionis dominicæ, atque ad confirmationem fidei christianæ, quæ ex illorum tam diuturna derelictione clare probatur, ex quorum etiam libris probamus quæ credimus. Ideo scriptum

Jacob. v, 16 et seq. est:¹⁸ Ne occidas eos, nequando obliviscantur populi mei.

Egressusque Cain a facie Domini, id est, a Deo ejectus ac derelictus populus ille, habitavit profugus ad orientalem plagam Eden. Per Eden, intelligitur Ecclesia Christi; per orientalem plagam ejus, doctrina legis et Prophetarum, ex qua tanquam ex oriente, orta est lux sapientiæ salutaris universæ militanti Ecclesiæ. In hac itaque plaga habitavit ac habitat usque nunc perfidus populus Hebræorum, in quantum aliqualem habent cognitionem Scripturarum illarum, atque in ea quotidie student, Scripturasque illas habent et veras credunt. Porro ejectionem ipsius Cain repræsentat Ecclesia, sanguinarios excommunicando, præcipue cum candelis accensis, quoniam vitam hominum exstinxerunt. Præterea omnis qui per mortale peccatum a facie Dei egreditur, mentem suam avertendo a Creatore, habitat profugus a mystica unitate Ecclesiæ, vagus quoque instabilisque in terra, quantum ad corpus diaboli pertinet: et corde instabiles sunt, passionibusque subduntur, et undique evagantur a Deo iniqui. In circuitu etenim impii ambulant, qui sunt tanquam mare fervens, quod non potest quiescere, et tanquam pulvis quem projicit ventus a facie terræ.¹⁹ Cognovit autem Cain uxorem suam, quæ concepit et peperit Enoch. Per quod designatur, quod ex pravæ cogitationis radice et interiori animæ passione procedit opus perversum.²⁰²¹ Rursus quasi spiritualis uxor incredulæ plebis Judææ est Scriptura veteris Testamenti, secundum occidentem litteram intellecta, quam plebs ista sic cognoscit, seque in ea exercet, et gignit ex ea Enoch, id est posteritatem sibi in infidelitate et carnali intellectu Scripturæ consimilem. Et œdificavit Cain civitatem. In exordio mundi urbem construxit: per quod significatum est, quod amatores mundi et omnes iniqui in hoc sæculo remanere, prosperari, ac locupletari desiderant, et via utuntur pro patria. Quocontra de sanctis Patriarchis ait Apostolus, quod in casulis habitabant tanquam hospites et peregrini. Et rursus: Non habemus hic, inquit, manentem civitatem, sed futuram inquirimus. Et vocavit nomen ejus ex nomine filii sui Enoch, quod interpretatur dedicatio, secundum Hieronymum. Tales namque se ipsos et pertinentes ad se, ac sua, dedicant et mancipant prosperitati terrenæ ac vitæ præsenti.

Lamech accepit uxores duas. Per Lamech intelliguntur lascivi, præsertim adulteri et concubinarii; similiter illi qui cum sapientia evangelicæ legis, quam sibi desponsarunt, amplectuntur sæcularem prudentiam, atque in sæculo hoc cupiunt videri ac reputari prudentes. Genuit quoque Lamech tres filios, quorum primus, scilicet Jabel, pater habitantium in tentoriis ac pastorum, designat cupidos et avaros, qui hinc inde moventur, ut colligant sibi terrena et pascant pecora, id est desideria sua brutalia. Secundus, videlicet Jubal, pater canentium cithara et organo, eos designat, qui exteriorum sensuum quærunt et amplectuntur oblectamenta. Tertius, puta Tubalcain, malleator et faber, significat bellicosos, contentiosos, iracundos, et aliorum tribulatores, qui proximos suos cædunt verbis duris aut ictibus seu scandalosis operibus, aut etiam omissionibus et negligentiis vitiosis. Soror demum fratrum istorum Noema, sensualitatem designat. Dixitque Lamech uxoribus suis, Adæ et Sellæ: Quoniam occidi virum in vulnus meum, et adolescentulum in livorem meum. Libidinosi namque, omnium ætatum homines scandalizant ad sui ipsius perniciem, imo sæpe violenter aut fraudulenter interimunt viros et filios mulierum quas appetunt, ut eis fruantur securius. Verumtamen non vult Deus ut quis scandalizet tales libidinosos, aut inordinate perimat eos, sed potius ad pœnientiam reserventur et retrahantur a vitiis.

C

Cognovit quoque adhuc Adam uxorem suam; et peperit filium, vocavitque nomen ejus Seth: id est, Christus ex Ecclesia post sanctos martyres genuit confessores, ita quod Ecclesia dixit:²²²³ Posuit mihi Deus semen. aliud pro Abel, quem interfecit Cain. Confessores etenim sancti post martyres in eorum locum surrexerunt ac positi sunt. Sed et Seth natus est filius, quem vocavit Enos. Iste cæpit invocare nomen Domini. Per hunc Enos intelliguntur devotissimi religiosi, præsertim primi illi anachoretæ ac eremitæ sanctissimi, Paulus, Antonius, Macarius, Hilarion, Pacomius, atque innumerabiles, qui cœperunt Deum cum inaudita devotione, instantia, puritate die ac nocte exorare, laudare et colere, abstinentissima et rigorosissima conversatione.

Præterea, per Adam potest intelligi Deus omnium pater, qui ex Eva, id est Synagoga, sibi olim per fidem desponsata, genuit Cain, id est populum Judæorum, qui fuit tempore Christi, et Abel, id est Dominum Jesum, quem Judæi illi crucifixerunt, quemadmodum Cain occidit innoxium Abel, qui in multis Christum præfiguravit, videlicet innocentia, justitia, immolatione, martyrio. Inflammavit quoque Deus super Dominum Jesum, qui obtulit semetipsum oblationem et hostiam Patri in odorem suavitatis, ex ardentissima caritate desuper animæ suæ infusa : quæ immolatio Patri superacceptissima fuit. Similiter per Seth, qui interpretatur positio et resurrectio, designatus est Christus primitiæ resurgentium, et primus resurgens ex mortuis, propria potestate, primusque dignitate.²⁴ Et sicut ex Seth nati sunt electi et virtuosi, ita ex Christo omnes re et nomine Christiani.

Footnotes

1. Ibid. IV, 4. ↩

2. Ibid. XV, 7. ↩

3. Joann. x, 16. ↩

4. Act xxi, 20. ↩

5. Eccli. XXXV, 2. ↩

6. Ps. XLIX, 23. ↩

7. Act. II, 41. ↩

8. Ibid. 1. ↩

9. Act. xv, 5. ↩

10. Rom. xii, 1. ↩

11. Jer. xv, 19. ↩

12. Matth. xi, ↩

13. Joann. xvi, ↩

14. Ibid. xxiii, 34, 35. ↩

15. Malach. i, 10. ↩

16. Apoc. vi, 10. ↩

17. 1 Thess. ii, 16. ↩

18. Ps. LVIII, 12. ↩

19. Ps. XI, 9. ↩

20. Ps. I, 4. ↩

21. Is. LVII, 20. ↩

22. Ibid. XIII, 14. ↩

23. Hebr. XI, 13. ↩

24. 1 Cor. xv, 20. ↩