Distinctio 42
A. De spirituali cognatione.
DE parentalium graduum famosa quæstione aliquid, licet minus sufficienter, diximus. Jam de spirituali cognatione addamus, quæ etiam personas impedit ut non sint legitimæ ad ineundas nuptias. Tria quidem sunt, consanguinitas, affinitas, et spiritualis germanitas. Consanguinitas est inter eos qui junguntur secundum lineam generis. Affinitas inter eos qui genere quidem non sunt conjuncti, sed mediante genere sunt sociati : verbi gratia, uxor filii fratris mei quæ non est de genere meo, per ipsum qui est de genere meo, mihi affinis facta est, et ego illi. Spiritualis proximitas est inter compatrem et commatrem, et inter eos quorum unus alterum de sacro fonte levavit, vel in catechizatione aut confirmatione tenuit. Est etiam inter filios ejusdem hominis carnales et spirituales.
Hugo, de Sacram. lib. II, p. x, c. 17. quædam
Id. Summa Sent. tract. VII, c. 12.
B. Quid sint filii spirituales.
Spirituales filii sunt quos de sacro fonte levamus, vel in catechizatione seu confirmatione tenemus. Filii etiam et filiæ spirituales eorum sunt, qui trinæ mersionis vocabulo eos sacro Baptismate tingunt. Dicitur etiam spiritualis filia sacerdotis, quæ ei peccata sua confitetur. Unde Symmachus Papa : Omnes quos in pœnitentia suscipimus, ita nostri spirituales sunt filii, ut et ipsi quos vel nobis suscipientibus, vel sub trinæ mersionis vocabulo mergentibus, unda Baptismi regeneravit. Sylvester etiam admonet, ut ad suam filiam pœnitentialem nullus sacerdos accedat, quia scriptum est : Omnes quos in pœnitentia suscipimus, ita nostri filii sunt, ut in Baptismo suscepti; quorum omnium flagitiosa est commixtio. Quod autem compater et commater sibi jungi nequeant, nec pater spiritualis nec mater filiæ vel filio spirituali, ex concilio Moguntinensi docetur : De eo quod interrogasti, si aliquis filiolam suam duxerit uxorem, et de eo qui concubuit cum matre spirituali, et de eo qui filium suum baptizavit, et uxor ejus eum de fonte suscepit hac causa ut dissidium fieret conjugii, si post in tali copula possunt permanere, sic respondendum est : Si filiolam aut commatrem suam aliquis in conjugium duxerit, separandos esse judicamus, et gravi pœnitentia plectendos. Si vero conjuges legitimi, vel unus, vel ambo, ex industria hoc fecerint, ut filium suum de fonte susceperint; si innupti manere voluerint, bonum est; sin autem, gravis pœnitentia insidiatori injungatur, et simul maneant; et si prævaricator conjugii supervixerit, acerrima pœnitentia mulctetur, et sine spe conjugii maneat. — Ex his apparet, quod aliquis filiolam suam vel commatrem non potest sibi copulare nuptialiter; et si præsumptum fuerit, separandi
Ibidem.
Decret. p. II, caus. 30, q. 1, c. 8.
Ibidem.
Ibid. c. 5. sunt. Qui autem legitime conjuncti sunt, non ideo separandi sunt quia alter eorum insidiose filium de fonte levavit. Quod etiam Nicolaus confirmat, dicens : Nosse desideras, utrum mulier quæ viri filium ex alia femina genitum de sacro fonte levaverit, postmodum possit cum eodem viro copulari. Quos ideo conjungi posse decernimus, quia secundum canones sacros, nisi amborum consensu nullius religionis obtentu debet conjux dimittere conjugem, quum Apostolus præcipiat :1 Nolite fraudari invicem, nisi forte ex consensu ad tempus, etc. Item dictum est nobis, quasdam feminas desidiose, quasdam vero fraudulenter, ut a viris suis separentur, proprios filios coram episcopis ad confirmandum tenuisse. Unde nos dignum duximus, ut si qua mulier filium suum desidia aut aliqua fraude coram episcopo tenuerit ad confirmandum, propter fallaciam vel fraudem, quamdiu vivat, pœnitentiam agat; tamen a viro suo non separetur. Item Joannes Papa : Ad limina S. Petri homo nomine Stephanus veniens, nostro præsulatui innotuit, quod filium suum in extremo vitæ positum, necdum Baptismi unda lotum, absentia sacerdotum cogente, baptizavit, eumque propriis manibus suscepit, atque pro hujusmodi negotio reverentia tua præfatum hominem a sua conjuge judicavit esse separandum. Quod fieri nullatenus debet, dicente Scriptura : Quod Deus conjunxit, homo non separet. Et Dominus non dimittere uxorem, nisi causa fornicationis, jubet.2 Et nos tanta auctoritate freti, dicimus dimittendum esse et inculpabile judicandum quod necessitas intulit :3 nam baptizandi opus laicis fidelibus, si tamen necesse fuerit, libere conceditur. Unde si supradictus homo filium morientem adspiciens, ne animam perpetuo perire dimitteret, unda Baptismi lavit, ut eum de potestate mortis eriperet, bene fecisse laudatur. Ideoque suæ uxori sibi jam olim legitime sociatæ, impune, dum vixerit, judicamus manere conjunctum, nec ob hoc separari debere. — His aliisque pluribus auctoritatibus edocetur, conjuges non esse separandos, si post legitimam copulam alter alterius filium de fonte levaverit, vel in Confirmatione tenuerit.
Decret. p. II, caus. 30, q. 1, c. 3.
Decret. loc. cit. c. 4.
Ibid. c. 7.
C. Quid præmissis obviat.
His autem obviare videtur quod Deusdedit Papa ait : Pervenit ad nos diaconus, sanctitatis vestræ epistolam deferens, quod quidam viri et mulieres præterito sabbato paschali, pro magno populi incursu, nescientes filios suos suscepissent de lavacro. Cupis ergo scire, an propter hoc debeant viri ac mulieres ad proprium usum tori redire, vel non. Nos vero hac re mœsti, priorum inquisivimus dicta, et invenimus in archivis (id est in armariis apostolicæ Sedis) jam talia contigisse in pluribus Ecclesiis : quarum episcopis ab hac apostolica Sede volentibus scire, utrum viri ac mulieres redirent ad proprium torum, beatæ memoriæ sancti patres Julius Papa, Innocentius et Cœlestinus, cum episcoporum plurimorum consensu in Apostolorum principis Ecclesia præsidentes, talia rescripserunt et confirmaverunt, ut nullo modo se in conjugio reciperent viri ac mulieres, quicumque hac ratione susceperunt natos,
Decret. loc. cit. c. 1.
Decret. p. II, caus. 30, q. 1, c. 2. sed separarent se, ne suadente diabolo tale vitium invalescat. Item : Si quis filiastrum vel filiastram suam ante episcopum tenuerit ad Confirmationem, separetur ab uxore sua, et aliam nunquam accipiat. — Hæc autem vel ad terrorem dicta sunt, non quod ita esset faciendum, sed ne illud fieret summopere cavendum; vel de illis est intelligendum qui prius filios suos vicissim de fonte susceperunt, quam fierent conjuges. Præmissis autem auctoritatibus omnino consentiendum est, ut sive proprium, sive tantum viri filium mulier de fonte susceperit, non ideo a viro separetur : quod et de viro similiter oportet intelligi.
Gratian. in caus. 30, c. 10.
D. De copula spiritualium vel adoptivorum et naturalium filiorum.
Decret. loc. cit. q. 3, c. 1.
Quod autem spirituales vel adoptivi filii naturalibus copulari nequeant, Nicolaus Papa testatur, ita inquiens : Ita diligere debet homo eum qui se suscepit de sacro fonte, sicut patrem. Inter fratres et filios spirituales gratuita et sancta communio est, quæ dicenda non est consanguinitas, sed habenda spiritualis proximitas. Unde inter eos arbitror non posse fieri legale conjugium, quia nec inter eos qui natura et eos qui adoptione filii sunt, venerandæ leges matrimonia contrahi permittunt. Item : Si inter eos non contrahitur matrimonium quos adoptio jungit : quanto potius a carnali oportet inter se contubernio cessare, quos per cœleste sacramentum regeneratio Sancti Spiritus vincit?
Ibidem.
E. Si filii qui ante compaternitatem vel post nati sunt, valent conjungi.
Ibid. c. 4.
Hoc autem quidam volunt intelligere de illis tantum filiis quibus compatres facti sunt; de aliis vero, qui ante compaternitatem vel post geniti sunt, concedunt quod legitime et licite jungi possunt. Quibus videtur consentire Urbanus II, dicens : Super quibus consulit nos tua dilectio, hoc videtur respondendum, ut et Baptismus sit, si instante necessitate femina puerum in nomine Trinitatis baptizaverit, et quod spiritualium parentum filii vel filiæ ante vel post compaternitatem genitæ, possunt legitime conjungi, præter illam personam qua compatres effecti sunt.
F. Paschalis Papa.
Ibid. c. 5.
Paschalis vero secundus post compaternitatem genitos copulari prohibet, scribens Rhegino episcopo : Post susceptum filium de fonte, vel filiam spiritualem, qui ex compatre vel ex commatre fuerint nati, matrimonio jungi non possunt. — Illud
Ibid. c. 7. etiam notandum est quod in Tiburiensi concilio legitur : Si quis suæ spiritualis commatris filiam fortuito, et ita contingente rerum casu, in conjugium duxerit, maturiori servato consilio habeat, atque legitimo connubio honeste operam det.
G. Si quis ducere possit duas commatres, unam post alteram.
Solet etiam quæri, si commatrem uxoris post ejus obitum quis ducere valeat. De hoc Nicolaus Papa sic scribit: Sciscitatur a nobis sanctitas vestra, si quis duas commatres habere valeat, unam post alteram. In quo meminisse debes scriptum esse: Erunt duo in carne una. Quum ergo constet, quod vir et mulier una caro efficiuntur, restat virum compatrem constitui mulieri cujus assumpta uxor commater erat;4 et ideo virum illi feminæ non posse conjungi, quæ commater ejus erat cum qua idem fuerat una caro effectus. — Huic autem illud contrarium videtur: Qui spiritualem habet compatrem, cujus filium de lavacro susceperit, et uxor ejus commater non est, licet ei defuncto compatre suo, ejus viduam ducere in uxorem, quos nulla generatio spiritualis secernit. Item ex epistola Paschalis Papæ: Post uxoris obitum, cum commatre uxoris conjugio copulari, nulla ratio vel auctoritas videtur prohibere. Non enim per carnis unionem ad unionem spiritus transitur. — Sed sciendum est, quod auctoritas Nicolai de illo ait qui uxori suæ debitum reddidit postquam commater illius exstitit. Aliæ vero auctoritates de illo agunt cujus uxor postquam a viro suo derelinquitur, illius commater efficitur, nec post compaternitatem a viro suo cognoscitur; vel de viro potius agunt cujus uxor ante defungitur, quam ab eo cognoscatur.
Decret. p. II, caus. 30, q. 4, c. 1.
Decret. loc. cit. c. 4.
Ibid. c. 5.
Gratian. in caus. 30, c. 5.
H. Si vir et uxor possunt simul tenere puerum.
Solet etiam quæri, si uxor cum viro simul debeat in Baptismo suscipere puerum. De hoc Urbanus ait: Quod uxor cum marito in Baptismo simul non debeat suscipere puerum, nulla auctoritate videtur vel reperitur prohibitum; sed ut ipsa puritas spiritualis paternitatis ab omni labe et infamia conservetur immunis, decrevimus, ut uterque simul ad hoc adspirare non præsumant. Quia vero piaculare flagitium commisit qui duabus commatribus vel sororibus nupsit, magna pœnitentia debet ei injungi.
Decret. loc. cit. c. 6. velut
I. De secundis et tertiis nuptiis, et deinceps.
Sciendum est etiam, quod non solum primæ vel secundæ nuptiæ sunt licitæ, sed etiam tertiæ et quartæ non sunt damnandæ. Unde Augustinus: Secundas nuptias omnino licitas Apostolus concedit. De tertiis autem et quartis, et de ultra pluribus nuptiis solent homines movere quæstionem. Sed quis audeat definire quod nec Apostolum video definisse? Ait enim: Si dormierit vir ejus, cui vult nubat.5 Non dicit primus, vel secundus, vel tertius, vel quotuslibet; nec a nobis definiendum est quod non definit Apostolus. Unde ut breviter respondeam, nec illas nuptias debeo damnare, nec eis verecundiam numerositatis auferre, nec contra humanæ verecundiæ sensum audeo dicere, ut quoties voluerint nubant, nec ex meo corde præter
Hugo, Summa Sent. tract. VII, c. 21.
Decret. loc. cit. q. 5, c. 13.
Scripturæ auctoritatem quotaslibet nuptias damnare. Idem testatur Hieronymus: Ego nunc libera voce exclamo, nec damnari in Ecclesia bigamiam, imo nec trigamiam;6 et ita licere quinto et sexto, quemadmodum secundo marito nubere. — Apostolus tamen bigamos a sacerdotali honore excludit. Sed hoc non facit pro vitio bigamiæ, imo pro sacramenti virtute, ut sit una unius, sicut unica unici.7 Illud tamen Cæsariensis concilii videtur innuere, bigamiam esse peccatum:8 Presbyterum, inquit, in nuptiis bigami prandere non convenit, quia quum pœnitentia bigamus indigeat, quis erit presbyter qui talibus nuptiis possit præbere consensum? Sed hoc intelligi potest de illo qui primæ uxori insidiatus putatur desiderio secundæ; vel pro signaculo sacramenti illud dicitur, quod in bigamo non servatur. Ambrosius etiam dicit, quod primæ nuptiæ tantum a Domino sunt institutæ, secundæ vero sunt permissæ;9 et primæ nuptiæ sub benedictione Dei celebrantur sublimiter, secundæ vero etiam in præsenti carent gloria.
SUMMA
DISTINCTIONIS QUADRAGESIMÆ SECUNDÆ
IN hac ultima distinctione sacramenti Matrimonii, tractat Magister de impedimento conjugii quod veraciter vocatur spiritualis et item legalis cognatio: de qua ostendit quid sit, et inter quos et qualiter impediat matrimonialem contractum, et quas personas ab eodem impediat. Producit quoque instantiam contra prædicta, et solvit eamdem. Tangit etiam de legali cognatione et impedimento quod causat; sed et de secundis loquitur nuptiis, probando quod licitæ sint.
Footnotes
Chapter 233 of 283