Sermo 1
SS. UNDECIM MILLIUM VIRGINUM
Enarrationem epistolæ, Qui gloriatur, in Domino glorietur, etc., item et evangelii, Simile est regnum cœlorum decem virginibus, etc., require in Communi Sanctorum de Virginibus.
DE HISTORIA ET MULTIPLICI COMMENDATIONE EXERCITUS UNDECIM MILLIUM VIRGINUM.
PRÆVENERUNT principes conjuncti psallentibus in medio juvencularum tympanistriarum. Ps. LXVII, 26.
In his verbis gloriosissimus undecim millium virginum exercitus multipliciter commendatur : primo, ab unione angelorum sanctorum cum ipsis; secundo, a consortio sanctorum virorum cum eis; tertio, a spirituali laude quam Sponso cœlesti obtulerunt virgines illæ. In hoc etenim glorioso collegio undecim millium virginum erant psallentes, videlicet multi sancti episcopi atque presbyteri, qui ex devotione eis se sociaverunt, ac divinum eis celebraverunt Officium, ac Sacramentum corporis Christi tradiderunt eisdem, diebus dominicis, quibus venerunt ad eas. Et tunc « principes », id est angeli sancti, « prævenerunt » illum accessum, conjungentes se sanctis illis episcopis ac presbyteris Deo psallentibus « in medio juvencularum », scilicet virginum harum, spiritualiter « tympanistriarum ».
Itaque exercitus iste virginum harum ineffabiliter gloriosus, valde præclarus est, et multis excellentiis decoratus. Primo, ratione principalis personæ femineæ in eodem, videlicet sanctissimæ Ursulæ, quæ fuit unica filia Mauri, christianissimi regis in Britannia. Quæ admirabili morum venustate, incredibili pulchritudine, ingenti prudentia, et quod amplius est, ferventissimo Dei amore ac intima devotione fulgebat : ideo undique erat famosa. Quapropter rex Angliæ, vir tunc præpotens gentilis, misit nuntios inclytos ad Maurum regem, ut unico filio suo conjugem daret filiam suam. Quo audito, contristatus est Maurus rex, quoniam indignum putavit filiam suam christianam dare pagano, et quia regis illius pagani formidavit ferociam. Tunc devotissima virgo Ursula cum jejuniis, vigiliis, lacrimis, prostrationibus die ac nocte Dominum exoravit ut sibi revelaret quid in isto agendum esset negotio. Quumque ex laboribus pene defecisset, apparuit ei angelus, prænuntians ei totum processum et ordinem agendorum. Tunc beatissima virgo Ursula lætissima facta, dixit patri suo ut petitioni regis præberet assensum, tamen sub conditione quam ab angelo didicit, utpote, quod rex ille gentilis transmitteret sibi ad solatium decem nobilissimas ac electissimas virgines, cuilibetque illarum associaret virgines mille, et pater suus rex Maurus sibi associaret virgines mille. Comparatis quoque trieribus, inducias petiit trium annorum sibi donari ad dedicationem suæ virginitatis, et ut interim filius regis baptizaretur, atque in fide Christi instrueretur. Hoc autem petivit Ursula gloriosa, quatenus virgines gentiles a rege gentili sibi mittendas, ad Christum converteret. Imo totum quod in hac re petivit ac fecit, sibi commissum ac revelatum fuit ab angelo, a quo didicit quod tam ipsa quam virgines illæ ac alii multi secum pro Christo martyrium essent passuræ. Placuit autem regi Anglorum et filio ejus quidquid sacratissima Ursula postulavit, misitque ei decem millia virginum desiderata.
Secundo commendabilis ac præclarus est victoriosissimus et præelectus virginum harum exercitus, a principali persona virili ei associata, videlicet summo Pontifice S. Cyriaco. Quum enim virgines universæ essent reginæ suæ Ursulæ consociatæ, ipsa felicissima Ursula Spiritu Sancto repleta, locuta est eis verbum Dei, et infideles convertit ad fidem. Et omnibus jam conversis, revelavit eis suum secretum, quid scilicet audivit ab angelo, et quid omnibus eis esset futurum. Tunc omnium virginum illarum desuper electarum mentes Spiritu Sancto repletæ sunt et assenserunt, atque in novam conjuraverunt militiam. Et comparatis eis trieribus ac sumptibus præparatis, belli præludia inchoaverunt, nunc currentes, nunc discurrentes, modo conflictum, modo metum, jam fugam simulantes; interdum meridie, interdum vix vespere redierunt. Confluxeruntque proceres et primates innumerabiles ad tam grande, jucundum ac invisum spectaculum. Tandem, Deo volente, trieribus a terra longe subductis, recesserunt a propriis, et venerunt Coloniam. Ubi angelus rursus gloriosissimæ virgini Ursulæ reginæ apparuit, dicens quod integro numero Romam essent ituræ, et inde Coloniam reversuræ, atque ibidem martyrio coronandæ. Quod quum beatissima Ursula sacris retulisset virginibus, omnes gavisæ sunt vehementer et Spiritu Sancto mirabiliter inflammatæ, arripueruntque iter ad Romam, navigio usque Basileam tendentes, et inde Romam venerunt pedestres. Quas sanctus Papa Cyriacus ac clerus cum magno gaudio suscepit. Tunc Deus revelavit summo Pontifici quod cum virginibus istis esset iturus martyriumque passurus. Fuit autem hic S. Cyriacus ex Britannia oriundus, et multas habens consanguineas inter has virgines, fuit etiam virgo, et vir eximiæ sanctitatis; ac juxta revelationem divinam, papatu resignato, se virginibus sociavit, atque cum eis Coloniam venit.
Tertio commendandus est præclarissimus et præamabilis virginum harum exercitus, quia tot sancti episcopi ac presbyteri ipsis fuerunt associati, et simul cum eis martyrio coronati, videlicet: Vincentius presbyter cardinalis, et S. Jacobus Antiochenus archiepiscopus ex Britannia natus; Mauritius quoque episcopus ex regia stirpe ortus, avunculus S. Ursulæ, utpote frater suæ matris nomine Dariæ, vir valde sanctus, et Follianus præsul Lucens, ac Clemens antistes, et Marculus Græciæ pontifex, sed et Pantulus Basileensis episcopus. Nonne de unoquoque horum tam sanctorum sublimiumque pastorum martyrio coronatorum, festum agi posset præclarum? Quam gloriosus ergo ac celeberrimus est sanctarum virginum millenarum exercitus, cui associati et cum quo martyrizati sunt tam multi sancti episcopi atque presbyteri!
Quarto commendandus et præclarus est victorialis iste exercitus, quia tot aliæ utriusque sexus personæ sanctissimæ ac illustrissimæ fuerunt ei conjunctæ, videlicet: S. Gerasina regina Siciliæ, ac quatuor filiæ ejus, puta Babila, Juliana, Aurea et Victoria, et Hadrianus rex, filius ejus juvenculus; Ethereus quoque rex, filius regis Anglorum, sponsus sanctissimæ Ursulæ, et mater ipsius ac soror nomine12
Florentina; item Constantia regina, filia Dorothei regis Constantinopolitani. Fuerunt etiam in isto exercitu Cæsarius miles, et neptis ejus, gloriosa et sancta virgo Verena, sed et Pinnosa virgo clarissima, magni comitis filia, sanctaque Cordula. Quum ergo tam illustrissimæ utriusque sexus personæ ibi fuerint adunatæ, non videtur ambiguum quin et magnas secum habuerint familias, ita quod omnes simul fuerunt quasi innumerabiles, et multa millia nimis.
Quinto commendandus et præclarus est beatissimus iste exercitus, a suo felici et victorioso martyrio, quo apud Coloniam a barbaris, et ut fertur, ab Hunnis atrociter est occisus. Denique virgines istæ duplici decorantur aureola, utpote virginitatis ac martyrii. Sed electissima Ursula, triplici pollet aureola. Nam ultra duas præfatas, habet doctorum aureolam, quia tot virgines convertit atque in fide edocuit. — Glorificavit etiam Deus istum præclarum exercitum virginum ac martyrum multis ac magnis miraculis. O quanta est dignitas hujus tam incomparandi collegii! O quam ardentissime ac suavissime se invicem diligunt in regno cœlesti! O quanta fuit jucunditas angelorum, quanta festivitas omnium civium supernorum in die martyrii tot millium electorum, quum gaudium sit angelis Dei super uno peccatore pœnitente!3 O quam amabilis et præamabilis, quam felix et gloriosa, quam dulcis ac præhonoranda, quam admiranda ac præelecta est præstantissima ac sanctissima virgo hæc Ursula, per quam Deus tantum bonum dignatus est operari, tantam gratiam et misericordiam tot millibus exhibere, tot animas tam excellenter servare, tam incomparabile inauditumque opus in hoc mundo efficere! O quanta est ista solennitas tot millium electorum, tot sublimium ac illustrissimorum Sanctorum, quum uniuscujusque eorum magna revera esset celebritas!
Diligamus ergo valde, præcipue et devotissime invocemus ac honoremus hanc sacratissimam societatem, et specialissime Ursulam benedictam, Christi carissimam sponsam. Nam et beatissimæ virgines istæ suis devotis frequenter ac valde specialiter consueverunt succurrere, prout de hoc multa habentur miracula. Earum quoque amore vitia detestemur, præcipue carnis inquinamenta, et virtutibus jugiter insistamus.
Footnotes
Chapter 207 of 278