Sectio 12, art. 1: De ipsa eorum custodia

De fide est quod homines ab angelis custodiantur. Ps. XC, 11: « Angelis suis mandayit de te, ut custodiant te in omnibus viis tuis ». Christus ipse monet pueros minimc seandalizandos essc, quia 1 angeli corum semper vident facicm Patriso Matth. XVIII, 10 (1).

Omnia testimonia traditionis confirmantur facto institutionis fcsti Ss. Angelorum Custodum. Ratio thcologica (a. 1 et 4) est quod Deus inicriora pcr superiora gubernare solet. Insuper homo est viator et in via sunt multa pericula, tum ab interiori, tum ab exteriori. Ergo sicut hominibus per viam non tutam ambulantibus dantur custodcs, ita et cuiUbet homini, quandiu cst viator. Quando autem ]am ad terminum viae pervenerit, tunc non habebit angelum custodem, sed angelum conregnantem. ' ' - Certum est singulos fideles justos habere suum proprium angelum custodem

(cfr. S. Basilium contra Eunomium, III, i).

Communiter idem asseritur pro peccatoribus ct pro infidelibus, etiam pro malis, ut minus noceant. Valde probabile est cuilibet saccrdoti celebranti adcsse angeium speaaliter deputatum.

\ Ai<r 11 Quaenam suit officia angelorum custodum erga nos.

St\ p lllu,uin;;nt inteUectum, non intundcndo species, scd aptando veritatcs ad captum nostrum, vel sub sensibilium similitudinibus • ;entando, sicquc

S:, "*\TT' ^^0»05 suggcrunt, voluntatem etiam excitant ad bonum S suadendo, hortando. Boni occasiones subministrant, mali occasioncs amovent;

<j et QUOa<l teStim0nia Patnim< R0UET DE JOURML"- EnCh»' P«»»«c»m. indcx thcoL. a. >o9

R

DF. CUSTODIA ANGELORPM nrecos nostras et vota Deo offerunt; avertunt mala exteriora (Tob.), nos adjuvant in negotiis tcrrestribus (Tob.), arcent daemones, medicinales pocnas infligunt, in articulo mortis specialiter adjuvant, animas nostras ad caelum vel ad purgatorium perducunt. Eis debemus reverentiam, devotionem, fiduciam.

CAPUT X.

Dc impngnationc dacmonum.

A 1 — Homincs impugnantur a daemonibus (Ephes. VI, 12), qui proptcr invidiam profectum hominum impedire nituntur, et propter superbiam cUvinae maiestatis similitudincm usurpant.

Sed ordo ipsius impugnationis cst a Dco, qui ordinate voluit mahs uti, ad bona ca ordinando. . . .

Daemones impugnant homines 1° instigando ad peccatum (sec. Dei pcrmi,sioncnri 2° et puniendo homincs, sic mittuntur a Deo sicut nussus est spintus mendax ad punicndum Achab rcgem Isracl (III Reg.. c. ult£ bed Deus omnes tentatos adjuvat per se et per angelos bonos. Haec omma ordinantur ad glonam elcctorum.

A 2 - Tcntare cst proprium diaboli (I Thes. III. 5), et semper tentat ut voluntatem, potest tamen aliqualiter i^5Sel hominis vires. ex quibus etsi non cogitur voluntas. tamen inclinatur.

A 3 - Non omnia pcccata proccdunt ex tcntaUonc diaboh. scd quacdam ex concupisccntia camis vcl oculorum, aut cx supcrbia nostra.

A. 4. - Daemoncs possunt scduccre homincs, non per vera miracula, **i per praestigia.

De obsessione ct possessione «iabolica cfr. Kilualc Ro.namm.

De Spiritismo (Dcnz. 21&2) ^ .jne MeJio

Decr. S. Officu ^^^O^Z niamfcstationibus spiritisticis adhibito vcl non "^J^ vol piot:ltis pracscicrcntibus.

igPnota cosnosccnda, ^ clcclorum. ChristUS jam , sicut cx peccato c, ex nrortc ,n

Calvario et per rcsurrectionem.

DE CREATURA CORPORALI

Videamus prius quid sit dc fide circa hoc sccundum S. Scripturam et sec declarationes Ecclesiae.

De narratione biblica: i. Quid sit genus titterarium trium priorum capitum Gcneseos in quibus describitur ordo creationis rcrum corporalium ct hominis?

Hacc quaestio examinata est a Commissione de re biblica quae de ea dedit dccrctum 30 junii 1909, dc charactere historico priorum capitum C.cncseos- ("fr. Denz. 2121-2128.

Ex his omnibus declaxationibus habetur haec principalis thesis: In tribus priorihus capitibus Gcncseos non morc scicntifico describitur rerum constitutio et ordo crcationis completus (Denz. 2127), sed traditur narratio historico-popih lans (n. 2121, sq.) sensibus et captui hominum hujusce temporis accommodata (n. 2127).

Explicatur haec thesis, sec. ipsa verba responsionis Commissionis Biblicae: 1. Tria pnora capita Geneseos sunt historica, prout ut dicitur in hoc decreto (2122) « continent rerum vere gestarum narrationcs, quac scil. objectivae realitati et lustoricac veritati respondent ».

Hoc constat, ut ibid. dicitur, 10 ex indole et forma historica libri Geneseos: Si cnnn ca quae narrantur de iiliis Adam, de Noe et filiis ejus, de Abraham, ismacl, Isaac Lsau, dc Jacob ct hliis ejus, sunt ut omncs admittunt historica, quare inter iabulas amandarentur ea quae primam orkincm remm rcspiciunt? 2 ttoe probatur cx ncxu pcculiari trium horum capitum intcr sc ct cum sequentibus capitibus. Ongo enim totius generis humani connectitur in hac narratione um» prima popi.h judaiCi origine de qua est sermo in scquentibus capitibus. L ■ ♦ milIt,l),lrl ^timonio Scripturarum tum Vetcris tum Novi Tcstaniuiti. et unaninu fere sanctorum Patrum sententia, in quibus pariter ut histo- . ommemorantur facta iu prioribus capitibus Geneseos rclata. Ita sacpc lau- r ' , ^ v u,1S a De° Peractum« Gen- XIV. 19; Isaias XLII, 5, XLV, 18; .1. 9. V II. aa; Sap. IX. 9; Ps. XXXII. 9, CXI.V. 5; II Mach. VII. 28, et et am m l Sap. X, 1-2 recensctur Adami formatio ejusdue lapsus est et^nu^or tnH; °n:f r?"8 hiSt0ricUS ab isradilic° ^ transmissus «--t, it sunp.-r tennit cum kcclesia.

cfr ltl''iSt°ri0a ";'rra,ti0 °St si,m" W'™. non scuntifica,

DE NARRATIQNE BIBLICA 385 pnpularcm, prout communis scrmo per ea ferebat temponi, scnsibus ct captui hbtninum accomodatam ». Hoc jam dixerat S.Thomas I, q. 07. a. 4, et q. 70, a. 1, a(l *; « Moyses fudi populo condeseendens sccutus est quae sensibiliter apparent

Id cst auctor saccr non intendebat docere scicntias physicas. astronomiam. geologiam, aut biologiam, sed veritatcs ad salutcm neces&rias-».

V. g. non describitur scientifico more natura firmamcnti, scu cacli. scd afnrmatur quod firmamcntum crcatum csl a Deo. Et igitur in hac narratione ad inveniendum id quod propric rcvclatum cst, oportet attcntc considcrarc id circa quod formaliter cadit vcrbum csl in propositione revelata. V. g.dum lepitur Gcn. I, 6-8: a I-iat /irmamcntum in medio aquarum ct dividat aquas ab aquis. Et jccxt Deus iirmamcntum, dividitque aquas quae crant sub firmamcnto ab his quac crant super firmamentum. \X factum est ita. Vocavitquc Deus nrmamctum caclum ». Ouid revclatum est in his propositionibus? Kcvelaturne quod firmamentum est ouid finuum et solidum? Non; vcrbum cst non cadit supra firmum aut sohdum. Scd rcvclatum cst quod caclum (quod antiqui putabant esse sohdum firmamentuml cst crcalum a Dco. Vcrbum cst cadit fonnaJiter supra creatum a Deo. et non supra firmum. Haec propositio: cachnn cst solidum firmamentum non cst pro-

P°Sit^X in hac narratione oportct bene distinguere id quod proprie docctur sec mentem auctoris, nec confundenda est phrasis cum proposittonc; proposmo solum ca quae populo sunt map s ^not. ■ ^ ^ P od Ulx praocc^rit for- S^S^STS sitU *l ,t iuminaria

secu.us est ea quae «ns.ba.bus apparent * Ifc» .r,widJlissimttS, Item S. Aug.. rf< Gencsi ad M„ 1. W, 1- -l

1». dubinm: <«*«• ^ — ^fe *^ "' non possit. . v {{speciatim circa iacla quac chri-

^ rWoms /u^m^ <'"<'^"'' ^io honunis; iormatio prunae creatio a Deo facta in initlO ^^^^Jlill^ protoparcntum femulieris cx primo hommc; gcncns nm u ..|t pr aeCeptum a Dco ho-

25 _ OAWVOOUrLAOIUNOE, TWn» «

2om dubium: ■ Ukum pracsupposito littcrali ct hislorico sensu, nonnuUo locorum corundcm capitum intcrprctatio allcgorica ct prophctica adhibcri sahictt^ utilitcr possit ». Comm. Bibl. respondit atjirmativc (n. 212.)). In hoc enim sen fr* <-xcmplum plurilim Patrum, pracscrtim Augustini, ct ipsius Ecclesiae Uf

Sic schola alcxandrina ct Augustinus docucrunt mundum integrurri in instanti crcatum fujsse, Moyscn vcro scx dics distingucrc ut ordinem logicu'10 in sua descriptione poncrct (1). Alii dixcnmt: Moyscs proposuit lo^ico ordine sc* visioncs propheticas, quibus crcatio revclata est. Hoc potcst admitti dummodJ in his visionibns invcniatur dcscriptio historica popularis opcium Dei.

Secundum S. Thomam I, q. 65, logicc distinguitur in narrationc mosaica tnplcx opus, crcationis scil., distinctionis et ornatus. Hoc non impedit quominus narratio sit historico-popularis.

Ultimimi dubium: Utrum m iUa scx dicrum dcnominationc ct distinctione sumi possit vox Yom (dics) sivc scnsu proprio, pro dic naturali, sivc scnsu imfiroprw, pro quoiam tcmporis sf)atio.

Comm. Bibl. rcspondit affirmativc (n. 2128). De hujusmodi quaestionc libcre intcr excgetas disccptarc licct.

( oncordistae dixcrunt sex dies signincare scx periodos indctcrminatae durafaoms, ut genuina philologia pcrmittit, ct aliunde exi-it palacontologia Sic emm nt aicbant. cum narrationc mosaica concordant pliascs geologiac saltcm quoad magna lmcamenta. Sed hanc concordiam ita servari, multi dubitant hodie

-\on necossc cst positivam concordiam quaerere inter narrationcm mosaicam et scicntias naturales, rtarn non constat Moyscn voluissc ordinem propric chronologicnm sequi.

Concludcndum cst cum vcrbis S. Thomae I, 68, a. 1, c. initio: « In hujusmodi quacstiombus duo sunt obscrvanda. Primo quidcm ut vcritas Scripturae inccncussc tcncatur. Sccundo, cum Scriptura divina multiplicitcr cxponi possit, quod nulh exposihom aliquis ita praecise inhaercat. ut si certa rationc constitent hoc cssc falsum quod aliquis sensum Scripturae esse credcbat, id nihilcmmus asscrcrc pracsumat, ne Scriptura ex hoc verbo ab infidelibus dcridcatnr, et ne eis via credendi praccludatur »».

a a (> n PrmciP^s veritates quae defenduntur in his quaestionibus Lniu™ ?trZZ-Ctem? °mMa Visibilia et invisibiHa; divina bonitas cst finis h erunt n ? ' , corPf,ralcs *«» ™ prima productione corpora

Khfi ifT^ -a DC° Pr°dUCtae- Materia nuna^m ^ absquculla ^c^^\ °VT P°t0St CSSC' sic e»im ens actu fuissct sine acto, quod imphcat contradictionem (q. 66, a. 1) (2). Tempus incepit cum motu,

«ea^f^n^JS;^ r7hir- latri5UC ' In ,eX th°oK " — 5: Doctrina AuRustini de gcn.,is primta «fpitibt» ^ Gcn s "Ts ' ^™** 'Wu3tini ^ ^lioxXG adhibonda in intelli-

^l^r^^l^ PaWbuS *"« -teriao praccesscrit. dummcio

DE ORIOINE VITAE ET TRANSFQRMISMO

T»7 cujus cst mcnsura. Antiqui putabant quod corpora caelcstia sunt incorniptibilia, ct non habent candcm matcriam ac corpora sublunaria. Sed analvsis spectralis ostcndit easdcm combinationes chimicas esse in astris ac in corporibus terrcstribus. Attamcn moderni admittunt existcntiam aetheris, qui videtur incorruptibilis.

De origine vitae et transformismo.

Status quaestionis: Inter pnncipales quaestiones ad creationem rerum cornoralium pertinentes est, pracsertim hodic, quacstio de origine vitae et divcrsarum spccicrum vivcntium. Haec quacstio modcrna dc transformismo. ferc ab antiquis inaudita est, quamvis S. Thomas quandoquc locutus fuerit dchvpothesi novamm spccierum nunc apparcntium (cfr.I.q 73, a *M 3j et 1x5. a . 2: Ltr in materia corporali sint aliquac rationcs scmmales). Notandum cst : q^d hoc problcma non cst sinc rclatione cum antiqua cpuicstionc de universahbus. an univcrsalia sint (undamcntalitcr in rcbus singulanbus, secundum carum natu- ram immutabilcm. . .

Transformismus cst cluplex, scil. absolutus et mm^tus.

Translormismus absolulus tenet malmam essc mcausatw . scu « ct ic-ternnm et ex ea per suecessivas transformationes provenisse vana Mxentia. ^rXm vegetativam, sensitivam et intellectivam seu var.as spec.es ^cn-

^SSa. tenet e contra ^od matena ^«

Deniquc notandum est cpiod dn e. si ranslorn m i ^ afiis.

tionem saepe id quod vocatur species ab ahcpnbus, x ocatur x. Quii Mm esl^ Dei iutenentum nefat.

Apertc contradicit el iidc i c t uitu.m, pi . crca\ it caelum

E t nnmcdiate «mfro «O^fl «f» ' "f''^ et terran,,., nam docet ^^JSSS^X^ « ^ ^ Est contia omnes probaUones t^t"" ost sinuli contra pim- a minari, «J?£SSi*S£ta rationis essendi. princicipium contracl.ct.cmis ve u I, . . rt. .ti. . « Esset evotaUo asccn- pium causalilatis efficientrs, .t c, . . p. m U , ». ;a!i. sine causa

Sons. m <p.a semper ^^»£12 mtel%ibiliUs re.u.n. ut longe efficienti, sine fine e o.cl u»t. > , . - .c i< i cvalulio„isnu.m cmpu.cum.

naturaiium.

DE CREATUKA COKCOKALI

In qiialibet specie ctiam antiquissima, ut ex fossilibus patet, omaiv, determinatum finem adaptantnr, coordinantur ad invicem et subordinantuf8 ^ servationi individni ct spccici. Hacc autcm omnia casui tribui nequeunt setf causam intelligentem supponunt. Casus cst causa pcr accidens, quae conjungip accidentaliter causae pcr sc, et idco non potest esse prima causa or^inis reruiir ordo veniret a privatione ordinis ct intelligibilitas ab inintelli ibilitate Quid autcm absurdius est, praesertim quam diccrc intelligentiam magnorum Doctonii et caritas sanctorum provcnirc cx materiali et cacca fatalitate! Plus non potcst produci a minori. Unde tfansformismus absolutus proponit loco mysterii creationis manifestissimam absurditatem.

Confirmalur confutatio transformismi absoluti cx expcrientia, quae ostcndit quod omnc vivum cst ex vivo, ncc datur gencratio spontanea. Pasteur et Tynrtall demonstraverunt nulla viventia generari ubi omnia ova et semina dcstnicta sunt: ex quo sequitur animalcula quac in aere dicuntur generata, non ex materia inanimata oriri, sed ex ovis in acre cxistcntibus.

Huxlcy ipse admisit conclusiones Pastcur. — Si olim S. Thomas admisit quaedam animalia cx putrefactione gencrari sub influxu solis, hoc sic explicavit: «corpus caeleste, cum sit movens motum, babet rationem instrumenti, quod agit irt virtute principalis agentis; et ideo ex virtutc sui motoris, qui cst substantia vivens, potest causare vitam n I. q. 70, a. 3, ad 3». Sic nunquam admisit quod pcrfcctius potest produci ab imperfcctioi i.

20 Quid scndcndum cst dc transformismo mitigatol

Haec hypothesis non adversatnt ftdei. Verba Genesis I, n: « Et ait Dcus: gcrmmot terra licrbam virentem ct facientcm semen, ct lignum poinifemm faciens fructum juxta genus suum ... hacc verba ostendunt quidcm aliquam distinctionem esse inter spccies a Deo crcatas, sed non clare asscrunt omncs species fuisse immediate a Deo creatas. Dicit ipse S. Thomas: « Species ctiam novae, sr cmae apparent, praeexstiterunt in quibusdam activis virtutibus; sicut et animaua putrefactione generata producuntur ex virtutibus steUanim et elementorum», scil uex virtute (stelhrum) motoris, qm cst substantia vivens, ut mctum est, clr 1, q. 73, a. 1, ad 3»; q. n5i a. 2. Sic servaretur principium causali atis secunduni quod pcrfectius non potest produci ab imp.rfectiori tanquam a causa plene sufTicienti.

Dcnique difficile est dicere ubi incipit vcra varietas ct ubi ccssat spccies ignum convehn cst stciilis, ic confirmatur seS^ °P°ran Se,qilitur esse ct modus °P°ran(li modum 'essendi, ex quo 3 " T amm:i -f nCrat m Si,llile in sPecie- Undc spccics ontolo&i<* 5 I Tf**? Scd dimdlc « dicere quandoque utrum duo ani- . :, 7t;d ^ciem proprie dictam, an ad duas species pro-

Sum distmcte co^oscimus differentiam spccificam viventium c £ Dr™T- f°rmaC SPCcificae ™sae in materia ct parum intem.ibiks pro nobis; cognoscuntur modo descriptivo, quasi cmpirice (1).

(') Cf. Dictiomaire ApologHiquc. art Transformism . (R. de Sinety).

DK OKK.INF, VITAE ET TRASSFOIOHSMO 389

E contrario si agitur de definitionc hominis, tunc ejus diffcrentia specifica distincte intelligitUT, quia nofl est immersa in matcria; rationabilitas enim est modus intellectualitatis, et inteUigentia fit sibi distincte intelli^ibilis quia essentialiter ordinatur ad ipsum ens intelli^ibile cognoscendum et ad rationes essendi r 'USic manifcstum est quod anima humana non potcst educi e potentia materiac, dum e contra via generationis educitur forma spscifica plantarum et animalium, cfr. I, q. 118, a. i ct 2.

Prologus.

Ad theologiam pertinet considcrare naturam hominis ex parte animao, non ex parte corporis, nisi secundum habitudinem quam habet corpus ad animam. Et ideo S. Thomas considerat animam quantum ad cssentiam et ad unicnem ad corpus, deindc quantum ad facultatem ejus. ( onsiderat etiam in hoc tractatu actus ct habitus partis intellcctivac, et remittit ad partem moralem thenlnuuc tractatum de actibus et habitibus partis appetitivac. Denique tractat dc prima productione hominis et de statu primi hominis.

Multae quaestiones prioris partis hujuscc tractatus exponuntur nunc in psychologia rationali, ideoque eligimus solum principalcs quaestiones magis ad theologiam dogmaticam pertincntes, in duabus sectionibus.

I. De anima huntana, c. I. De cjus spiritualitate et immortalitate (q. 75). — c. II. De unione animae cum corpore (q. 76). — c. III. De facultatibus animae (fl- 77_83)- — c. IV. Quomodo anima seipsam cognoscat (q. 87). — c. V. De anima scparata (q. 89).

II. Dc firima firoductionc hominis, q. 90-102. c. I. De hominis origine. — 1 II. De hominis elevatione ad statum supernaturalem. c. III. De hominis lapsu.

De characlere theologico hujusce tractatus.

S. Thomas nunc non sequitur ordincm ascendcntcm tractatus philosophici Dc amma. Philosophus quidcm debet progressive ascenderc a sensibilibus ad spintuaha et divina, et ideo a vita vegetativa ad sensitivam ct ad intellcctivarn cujus actus manifcstant spiritualitatem et immortalitatem animac. Theologia e contrano, quae habet pro objecto proprio Dcum in sua vita intima, considerat honunem prms ut est Dei crcatura. Idcoque post tractatus de Deo, de crcatione m coinmuni, dc angelis, tractat de natura animae, et quasi ab initio dc ejus spn ituali ate et immortalitate, deinde de ejus unionc cum corpore. de ejus facultaUbus et actibus, dc anima separata et de productione ac statu primi hominis.

I\otandum est msupcr quod S. Thomas in istis quaestionibus scquitur viam ^Z^l^^VP°Uitm Ct PhUos°Phis ™ et thcologis augustinianis

ImintnTmT5,' D'Anima> Yen- <55<>. P. K»5. affirmabat inteUigentiam humanam esse ult.mam intelligentiarum, sed formam immaterialem, actcrnam.

DK SPl RtTU ALITATE ET IMMORTALITATE A.VIMAZ y)t tam ab individuis, et numcricc unam. Pro illo, haec intelligentia erat S" ul intellectus agens et intellectus possibilis; ideoque ratio humana erat, juxta s ■ impersonalis, scd illuminabat animas mdividualcs. Proinde Avcrrocs negahat immortalitatem personalem animarum individualium et earum libertatem. Hanc doctrinam docebant sacc. XIII averroistac latini Sigerius dc Brabantia ct Boetius de. Dacia, contra quos S. Thomas scripsit tractatum Dc unilaU iniel- lcclus conlra avcrroistas. ... c

EX altera parte theologi augustiniani qui antecesserunt S. Thomam, ut Mexander Halensis et S. Bonavcntura, admittebant pluralitatem formarum cnbstantiaUum in homine et materiam spiritualem in anima humana; insistebant idtur in hoc quod anima inteUectiva est intrinsece indepcndens a corpore, sed nesciebant expUcare unitatem naturalem compositi humam.

Contra has directiones ad mvicem oppositas, S. Thomas intendit probare aninvun rationalem esse mcrc sfiiritualcm absque ulla materia. et proinde m- ' Jl om attamen esse simul unicam jormam corpons humani, mtrmsece scholasticae praethomist lcae.

I. SECTCO HTJJUSCE TRACTATUS: DE ANIMA HTJMANA

GAPUT 1.

Dc spiritualitate et immortalitate animae.

formasse corpus Acbmi ex l.mo terrne e q sccundum rationcm ad i„,ag,nc,n cnimtm, et quidem spmtuaknt. «"" ™m ,0 Fa . de shcol dicuntux suPPo Dci. qui est spiritus (Genes. 11, 7) W; " tesurxectione quorundam. - nuut We immortahta em; 0 »«■ U Wnis Machab„ [4

30 Apud P^.^^SSSS- animao. *>U ». Tcstameuto amm, pKcite asseritur spintualitas et

DE homint:

humana dieitut omnino distincta a corporc, immortalis et capax vitae aeterna • cfr. .Matth. X. 28: a Nolitc timcrc cos qui occidunt corpus, animam autem n° possunt occidcrc; sed potius timctc eum qui potest et animam et corpus pe dere in gehennam». 1 Cor. II, n: <« Quis hominum scit quae sunt hominis nisi spiritus hominis qui in ipso cst? ».

Patres sacpc affirmant spiritualitatem et immortalitatcm animae. R de Journel Knchir. patrist. coUegit corum tcstimonia dc hac rc, cfr. in finc, index thcol., n. 216, 217, ctc. Anima cst incorporca, immortalis, a Deo creatur.

Dcfniitioncs: IV ( onc. Latcran. (Dcnz. 428) definit creaturam humanam cssc aex spiritu ct corporc constitutam », cfr. ctiam 255, 1783.

Ut notat Denzinger in fine, in suo indicc systematico, declaratum cst quod anima humana non generatur a parentibus, nec a sensitiva evolvitur ad intellectivam, est substantia, non una in omnibus, sed in singulis una; creatur a Deo cx nihilo, non pracexistit, nec est pars divinae substantiae, est immortalis* cfr. dc hoc ultimo puncto Dcn/. 2 ss., 16, 40, 86, 738.

S. Thomas probat cx rationc spiritualitatcm animae, praesertim I, q. 75 in art. 5, sic: « Manifcstum cst quod omnc, qtiod recipitur in aliquo, recipitur in eo pcr modum rccipicntis; sic autcm cognoscitur unumquodquc, sicut forma cjus cst in cognoscente. Anima autem intcllcctiva cognoscit rem aliquam in sua natura absoluta, puta lapidcm, in quantum cst lapis absolute. Est igitur forma fcpidis absolute secundum propriam rationcm formalem in anima intellectiva. Amma igitur mtellectiva cst forma absoluta, non autcm aliquid compositum ex raatena et lorma. Si enim anima intellectiva esset composita ex materia et forma, iormae rerum rcciperentur in ca ut individualcs. Et sic non cognosceret nisi singularc, sicut accidit in potentiis sensitivis, quac rccipiunt formas rcrum in organo corporali ... Cfr. II-II, q. 8, a. 1.

Haec demonstratio est eo magis manifesta quo cognitio nostra magis abstrai»t a matena. S. I homas autem post Aristotelem distinguit tres gradus abstractionis. In io gradu mtelligentia nostra abstrahit solum a matcria individuali, COgnoscendo scil non hoc mincrale, hoc vcgetale, hoc animal, sed naturam mmeralis vegetahs. ammalis et rationcm cssondi functionum eorum. In 2« gradii m tej ljgentia nostra abstrahit a malcria scnsibili seu ab omnibus qualitatibus ■ Cnsibihbus, ad consulerandum in mathematiea naturam trianguli, circuli, sphac- , aut numerorum. et ad deducendas modo nccessario et universali corum I <»pnetat,-s. quae sic fiunt intclligibilcs et non solum imaginabiles. Tunc clare j ■ idea cireuli non est solum imago composita vel mcdia circulorum

' ^ 1 mn, sed expnmit naturam circuli quae verifkatur aut in magno circZ-nii Z^' m,mCdl°* Ct haec natura sic intellecta continet rationcm

T ' SiC ,U,nt VCre - dum imago nrculi

. im w?,7 lae"0,m-na S(;?S,blH;i abs*uc inteUigibiHtate actuali. Dc- nu^ int,lH,,ntu nostra abstrahit ab omni matcria et n equl : ut Ls?b \K .qU0d non eSt ^essibilc sensibus aut imaginatione, in> nt sensibile propnum (ut coloratum, sonus, etc), ncque ut sensibile

DE SPIRITUAHTATE ET IMMORTAMTATE AN'IM\R 393 conunune (ut magnitudo. figura), scd est accessibile soli int<-Ue.ctui. Paritcr radoncs csscndi rcrum et proprietates cntis, scil. unum, verum, bonum, quae sicut cns attribui possunt ctiam puris spintibus.

Sola inteUigentia, non Vvtro sensus nec imaginatio, potest co«noscere ens inteUi"ibile rerum et prima cntis principia absoUflf ncccssaria et univcrsalia;

suf et imaginatio non cognoscunt nisi qualitates sensihiles reroro, continqeniia spnsibilia et singularia, non vero principia absolrtte nccessaria et universalissima contradictionis, seu identitatis, rationis essendi, causalitatis eracientis, finahtatis etc cx quibus omnia paulatim fiunt intelli^ibilia, et quibns demonstramus Avistentiam primae Causae et supremae InteUigentiae quae omma ordmavit. ' ln hoc tertio gradu abstractionis intelligentia nostra sesc cognoscit ut essenti diter relativam ad immatcrialc, et igitul ipsa debet csse unmatcrialis.

Obiectum eius non est color, sonus. varia phaenomena sensibiUa. sed cms inieUmbile rerum, propterea omnes ejus conceptus praesupponunt universahsm m conceptum cntis; item in omnibus suis judKns verbum reduc^tur • ad ve. ZTcst quod est velut anima judicii. et omne ratiocmmm assignat ratiomm

""^.^rtstra cst igitUT cssenthliter relativa ad ens inteUi^bUe et opemri sequitur csse et modus opetandi modum ^*. . a v. g. ad principium ^^^S^S^endum et malum

ConHnnatio tx aliis arpmcfs lUfe ar5ume„tis subordinatis.

Hoc autem argumentum tonfirmatur plunl • ■> «- , .„„„,-

M • <-<"/"»"'"•■ " T * ' iHuod SSet ei naturaliter, impeduet mhil eorum habeat i„ ^^^^^0 humote, omnia v iao„.„r cognitionem ahorum, SlCUt si UUgua ei amara » (I, q. 75, 2)- , iWm huilHCC ar^umcnti; est valde ditncilo

Multum scriptum est circa va lor em b uiu si proponitur independenter a praecc -d- - ti . ^ a sumuntur cx mtelie- gitur ut conlirmatio pracccdentis (2). Haec Ctione dirccta.

t r , S Thoma contra AvcrroLstas sui tczupori, qui W

( 1 ) Attamcn sic consctvatur a 5. I »»oina

:) ( )n;iM ,n •«•,» ,cp.s„ 1'ascal rtlcit m ccu g ^t lcs ctoue*. Ia terrc «I scs ro> nes: Lrp^m, spirituum ct cnritat.s: JjJM ^ ^ M|, c/ ^ «^.

2° Ex intdlcciione rcflcxa probatur etiatn spiritualitas animae. Cfr. S Tho C. Gcnlcs, 1. II, c. 49, n. 7: « Nullius corporis actio reflectitur super agertt ostensum est enim Phys., 1. VII, c. i, quod nullum corpus ;i seipso movetii/v sccundum partem; ita scil. quod una pars ejus sit movens et alia mota I ♦ lectus autem supra seipsum agendo rcjlcctitur (reflexione completa): intell cnim scipsum non solum sccundum partem, scd secundum totum. Kon (.st [ JF* corpus». Aliis vcrbis, anima intellectiva partibus integrantibus seu extens" ^ omnino caret. ne Insuper, ut dicit S.Thomas, De Vcritatc, q. t, a. 9: « intellectus noster reflectitur supra actum suum, non solum secundum quod cognoscit actum suum sed secundum quod cognoscit proportioncm ejus ad rem (cxtramentalrm cocni' tam), quod qtiidem cognosei non potest nisi cognita natura ipsius actus et natura ipsius inteUectus». Sic intelligcntia nostra cognoscit sc ut ordinatam ad cotmi tionem veritatis, sicut pedes ordinati sunt ad ambulandum, pennae ad volaii dum; sed eognitio veritatis non est quid corporale ut ambulatio, sed quid sr)iritualc, manifestans spiritualitatem animae.

3° Anima per inteUectum concipit immaicrialia seu spiriiualia, praesertim Dcum aetcrnum, mnnitum, sanctum, primam causam omnium entium imo mystena revelata, quae superant omnino capacitatem facultatis sensitivac ut valorem mfimtum Redemptionis seu amoris Filii Dei morientis in cruce '

4° Aha confirmatio spiritualitatis animae habetur ex objecto voluntalis prout ipsa ^tntur mteUectum. Voluntas enim nostra. specificata a bono universali cogmto ab inteUectu, ordmatur non solum ad bonum sensibile sive delectabile siye ; utile. sed ad bonum honestnm seu rationabile et spirituale secundum diversas « s temperantiae, fortitudinis.justitiae.aequitatis. Imo experimur quod. dum - b« jnatenaha. eadem domus. idem ager non possunt simul et integraoos , ^ ' ' T 0ad,Cm b0na spiritualia ut eadem veritas, eadem virtus

5 "7 Ct Plene P°SSideri' ut Pluries ^tavil S. Augustinus ,»

rUuaT^^fL^T n0Slm natUrali desidcri0 MSis 1crtw ad obiecta sPiru rZ L i C°rp0ralta> .lmo ^turaliter inclinatur ad Deum auctorem na- omi ; l, 1 °mniS yrVli' b°nit;Uis et P^hritudinis diligendum supcr am5 tt 1 tll, X7>, T3 m' COnViViUm in finC' Ct S- Thomam l> * 6°- speJcafc a fiS^ ^ °* htmana> in ^ntum voluntas nostra non t ex onm n TT^ ^Cr resP^"m « ad omne objectum

1 1 , rnUm ' U% q" 10' a' 2- Ex hoc manifestatur amplitudo ^TeS^n^ noStrae' ^ Profunditas sine mensura. quae non poitsi repi< n nisi a Dco clare viso. Cfr ibid comm^erK1^"^' ***** W ipsum terret dum vult crimen tuS L se 1 t °1US C7?a dUm C°mmisit- Sohl natura immate-

^•"""t^LS ,)USm0di COnSCiCntiac ^ enim -rales non a sen^mus qU°?anima <™> quamvis objective dependcat mm SbE? ^ SttT ^ ^ ens inteUigfbUe ^ proindc in suo csse (n 1 ! ! • ^ams,"° "l s/te«M

DK sriRITUALlTAIE ET IMMOKTAtlTATE ANIMAE

Proptcre-.i, ut darius patebit in capitc scquenti, anima humana et corpus • eonveniunt in uno csse hominis, ut tamen anima non dependeat in esse a corpore. scd illi suum esse communicet.

iKornMibilUas animac scquitur cx ejus spiritualitate, seu intrinseca indene„dc„tia a materia. Cfr. I, q. 75. a. 6. Etcnim omnis forma simplcx et subs.- S (sen immatcrialis, scil. intrinscce independcns a matena). es 'ncorrupU- o -r se ct pcr accidens. Atqui anima humana est non solum s.mplex ut an.ma Womm scd insupcr subsistens scu intrinscce independens a matcr.a. Ergo n "e^t corrumpi ncquc per se (ratione suae simplidtat* ncque per accdensPcorrupto ncmpe composito (ratione suae .ntnnsecae .ndcpendenUae a vum ad hoc facicndum; hoc cmm non «t««*««««« ^aju5 bcK najus honum, e contrario Dcus potcst ^^g^J^L quod anima num , scil. manifcstationem m.ser.cord.ae aut just.tuu WBo hUTx .mmortaHtatcm animae non soium nde cognosci. scd ethm ratione natnral. ^n^-^fnoscentibus scquitur cognitio- Contirmalur Md.: . Dcs.dcr.um m * sed appre- ncm. Sensus autcm non cognosc.t essen iSfiTSm nabens intcUcctum hondit eSS« «W«l» et ^^^.^^Mm non potest esse naturalitor desidorat csse semper. Natura c ua . . uu , inane. Omnis igitur inteUcctual.s sul>s m e ^ J™? sed solum «M «c Animal hrutum e contrano non ^lJc"' ^^""esse absolute, sccundum

• ■ v.g. ^r^CSTStt^U immortalitatem omne tcmpus». Ipso homo non ^»r^ iim ejus anima quae cognosc. corporis sui. quod naturahtcr mortalc est d . ) ^ „ esse absolute, sccun.lum omne «" P^X^. Nec agitur solun. de dehoc est signum quod P^»^, STbeatifica ,«ae cst essenUahto siderio CondltionaU et memca . s^ utp- o _ perennitor conscrN-.mdo.

supernaturaUs et g^^^fl^^SuaUs est s.quitur quod

Denique cx hoc qnod anun.. hum. na .1 produo. potest

Por viam generatioms. sed solum ^a D ~ ^ ^ independe^ pracsuppositosub^ lem

Rcmanet quod intelligentia humana sit oranium infima, cui correspoiiclet ut objectum proportionatum, infimum intelligibile rerum scnsibilium, in quaruni speculo cognoscit superiora.

CAPUT II. Dc unionc animac cum corpore.

De fide est animam intelleetivam esse per se et essentialiter humani corporis forma. Hoc dcfinitum cst in Conc. Vicnnensi (1311-12), clr. Denz. 481: « Definientes quod quisquis deinceps asserere, defendere scu tenere pertinaciter pracsumpserit, quod anima rationalis seu intcllcctiva non sit forma corporis humani pcr sc ct csscntialitcr, tanquam haercticus sit ccnscndus ». Item V. Conc Lateran., Dcn/. 738, cfr. 1655, 1911, 1914.

In Conc. Vicnnensi sic damnatus est error P. J. Olivi qui doccbat animam rationalem informare corpus, non per se, scd per facultates sensitivas et vegetativas.

In hac dcfinitionc tria directc includuntur: i° animam humanam esse jormam corporis humani seu substantialitcr ei uniri sicut forma materiae, non solum sicut motOr mobili, scd unam naturam cum eo constitucns. — 20 et hoc quidcm per se, id <-st non per aliud, non mediante aliquo principio sensitivo aut vegctativo! aut mcdiatorc plastico, sed directe et immediate per ipsam. — 3° csscntialitcr, sciL pcr suam essentiam (non vero per aliquam facultatem aut operationum cnnscientia, vel accidcntalcm influxum) ita ut essentia animae vcrc sit radicale pnncipium operationum sensitivarum ct vcgctativarum simul cum corporc cui unitur.

Inter propositioncs damnatas A. Rosmini, legitur ista (24), Dcnz. 1914: « l mo ammac ct corporis propric consistit in immancnti pcrccptione, qua subjcctum mtuens idcam, affirmat scnsibilc, postquam in hac ejus cssentiam intiutum fuent '•.

Ptus IX (Denz. 1655) dicit contra falsam doctrinam A. Guenther: «Anima rationahs est vcra pcr sc atquc immcdiata corporis forma»

C fr Card. Zigliara O. P., I)c menU ConciHi Viennensis (1878), n. 136, qui con- Ciucut: « Patrcs ( oncilii Viennensis vocabulum forma usurparunt in sensu strictc SCftOlasticO» communiter rcccpto intcr cos ad quos loquebatur Concilium. Ita -H.natorc S. J. De comfwsito humano (1865). Attamcn, ut notat Zigliara, Concfe nw« Muit danmarc thcsim Scoti, quae admittit in nobis praeter animam rationaiem formam corporeitatis. Unde ConciUum non definivit animam rationalem esse umcam formam corporis humani. benc tamen formam substantialem et prmcipium vitae vegetativae et sensitivae corporis nostri

Corollarium Vixte, ut notat Vacant, Etudcs sur lc Conc. du Vat t I p 246,

<lu,;a sin, ^oraine plurcs * *~ r ^ftf1-' ntU,M 1,"",KhUn CSt animam intcllectivam ctsc unicam ammam in hommc. et pnncipium vitae tum vegetativac. tum sensitivae.

DH. UNIQNE ANIMAE CUM CORPORE 397 turtJ intellectivae, quamvis non definiatur eam csse unicam formam. lmo Palmieri dcfendcre potuit atomismum sccundum quem tamen anima rationalis remanet principium vitae etiam vegetativae.

* *

S. Thomas autem ralionc probat animam rationalem non solum essc formam corporis humani et unicam animam cjus, sed etiam unicam formam ejus, quia. pro Ulo, si praecxistcrct quaecumque alia forma substantialis, scqueretur quod anima unirctur corpori accidentalilcr tantum.

Dicit cnim q. 76, a. %'. « lllud quo primo aliquid operatur. est forma ejus cui operatio attiibuitur... Manifcstum cst autcm, quod primum quo corpus vivit, cst anima... Ipsa cnim cst primum quo nulrimur, scnlimus et movcmur secundum locum ct similitcr quo primo intcUinimus. ... Ipse idcm homo est. qui percipit sc intelligere ct scntire; sentirc autcm non potcst sine corporc... Si mteUcctus non unitur corpori Socratis, nisi sicut motor, scquitur quod Sorratcs non sU unum simplicitcr, ct per conscquens, ncc cns simplicitcr; sic cmm ahqmd est cns, qnomodo ct unum ». . , . A -

Ncc tamcn anima rationalis immergitur m matena, nam ut ibid. , a. i oicitur ■ Quanto forma esl nobilior, tanio magis dominalur materiac corporah et minus ci immcrvtur, ct ma, is sua operatione vcl virtutc cxcecht

« Anima iUud cssc, in quo subsistit. commumcat matenae corporah ^ Prop ^r hoc anima humana remanet in suo essc. destructo corpore, non autem auae fTlntellectivum principium multiplicatur sccundum multiplicationcm cor- P,>run hm,anorumfalioqPuin Socratcs ct Plato esset ^l^^LTS Lcllcctus csset omnium hominum, P^^^^^X hoc ct in illo,non po^cnt ncS= ^onem naturalem ad hoc corpus hu- manum potiusquam ad aliud.

«quia fonna sul.stantiali. ,l.,t -sso . n. « « » tcrf sul,j,,tu.n annnar css,-t cns m . ct UmJ^Univtis, «.7«.- ^ tUcitcr <-t por ons, ,p,c.s. <1>>" ™ ^ 1 is(as , Ex „,„, „ M ,u rum

DE homim:

Denique convenientcr anima intellectiva unitur cum corpore apto ad sensationcm, ut cst corpus humanum; quia « anima intellectiva infimum gradum tenct in subs/antiis inteUednalibus », undc objectum ejus proportionatura cst infimum intclligibilc rcrum sensibilium, cognoscibile pcr viam scnsus, s unde oportuit quod anima intellectiva non solum haberet virtutcm inteiligendi, sed ctiam virtulcm scnticndi; actio autcm sensus non fit sine corporeo instrumento. Oportuit igitur, animam intellectivam corpori uniri, quod possit essc conveniens organum sensus » (a. 5). Sic homo est microcosmos in quo est esse ut in lapidibus, vivere ut in plantis ct in animalibus, intelligere ut in angelis. Et in eo supremum infimi (scil. supremus gradus vitae sensitivae, in imaginatione) secundum quid attingit infimum supremi (scil. infimum gradum vitae intellectivae). Sic manife- Statur quod species humana cst specics atoma, ct quod non possunt csse plurcs speeies ontologice distinctae animalium rationabilium. In una enim specic«supremum innmi attingit infimum supremi» quamvis remaneat distantia sine mensura inter vitam sensitivam et vitam intellectivam.

Solvuntur objectiones.

Principalis objeclio proposita contra hanc doctrinam, scil. anima intcllectiva est unica forma corporis, est ista: Potentia intellcctiva non potcst esse corporis forma. Atqui substantia iritellectiva nobilior est sua potentia. Ergo nec substantia intellectiva potcst cssc corporis forma.

Rcspondct S. Thomas, [, q. 76, a. r, ad 4'". « Humana anima non est forma in materia corporali immcrsa, vcl ab ea totalitcr comprehensa, proptcr suam perfectionem, et ideo nihil prohibet, aliquam cjus virtutern non csse corporis actum, quamvis anima secundum suam essentiam sit corporis forma »«

Aliis verbis, anima intellcctiva est corporis forma prout est eminenter formalilcr vcgclativa ct scnsitiva, seu quatcnus se sola in corpore humano pracstat quidquid pracstant anima sensitiva in brutis ct anima vegctativa in plantis; sic cst virtualitcr mulliplcx.

Sed haec doctrina quandoque male intelligitur, prout quidam eam sic exponunt: anima intellectiva est virtualitcr vcgctativa ct scnsitiva.

E contrario pro S. Thoma, juxta bonam interprctationcm Cajctani, Ferraricnsis, Joannis a S. Thoma, anima intellectiva est eminenter formaliter vegetativa et sensitiva. Est ipseDcus qui continet solum virtualitcr vitam vegetativam et scnsitivam, sicut alias perfcctiones mixtas, quas potest producere, ct Dcus non potcst csse forma corporis nostri.

Anima intellcctiva continet formaliter cmincntcr vitam vegctativam ct sensitivam (sieut Dcus in cminentia Deitatis continet formaliter perfectioncs simplicitcr simplices: essc, inteUigere, amarc, etc); idco anima potcst essc forma corporis nostri (quod dici nequit de Dco) et hoc esset impossibile si anima esset solum virtualitcr non formalitcr vcgetativa t:t sensitiva.

Attamen sicut in Dco perfcctioncs simpliciter simpliccs solum virtualitcr disiinguuntur, paritcr in esscntia animac intellcctivac, scnsitivum, vcgctativum, forma corporcitatis non nisi virtualitcr dislinguuntur, ut clarc amrmat S. Thomas.

Quidam rcfcrendo cjus sentcntiam confusioncra feccrunt. Ex hoc quod in es-

DE UXIOXE ANIMAE CUM CORPORE ,99 scntia animac nostrae intellectiyum, sensitivum, vcgetativum solum virtualitcr di- Stinguuntur, dixerunt quod scnsitivum et vcgctativum in ea sunt solum virtualiter.

Revcra virlualitcr cadit supra distinguunlur ct non supra sunt, sicut quandc* cst scrmo dc perfcclionibus simplicitcr simplicibus in Deo.

Sic absquc contradictionc, anima potcst cssc forma corporis.

Insuper repugnaret quod anima cssct principium immcdialum operationum tam divcrsarum triplicis vitac vegetativac, scnsitivao, intcllcctivae, scd non repugnat quod eas producat mcdiantibus diversis facultatibus subordinatis. Nulla substantia creata cst immcdiatc operativa, ne angelus quidem, non enim potcst intelligere- nisi pcr facultatcm intellcctivam, et vellc nisi per voluntatem, ct dum essentia crcata ordinatur ad cssc, facultates ejus opcrativae ordinantur ad operationes et spccificantur ab objccto formali harum operationum. Cfr. I, q. 54, a. 1, 2, 3.

lioc cst duplex principium solutionis objcctionum contra hanc traditionalem doctrinam: anima intellectiva cst corporis forma ct tamen nullo modo immersa est in materia. Hacc doctrina optimc sic cxprimitur in 16« ex thesibus thomisticis approbatis a S. Gongr. Studiorum 1914: « Eadem anima rationahsita unitur corpori, ut sit cjusdem forma substantialis unica, et per lpsam habet homo ut sit homo et animal ct vivcns ct corpus ct substantia ct ens. Tnbuit igitur anima homini omncm gradum perfectionis csscntialem; insuper communicat corpori actum esscndi, quo ipsa est ». Hacc propositio est certa pro thomistis secundum principia relativa ad distinctioncm intcr potentiam ct actum, inter essentiam et esse. Suarcz c contrario. qui aliter concipit haec pnncipiar tenet solum quod probabilius est animam rationalem cssc unicam corporis formam (Disb. mct., XIII, sect. 13 ct 14); et negando distinctionem rcalcm intcr essentiam creatam et esse, dicit: cssc substantiale hominis non sed est duplex csse, sicut sunt duae partcs in cssentia hommis. scil. matena et forma. Notabiliter igitur Suarez reccdit a S. Thoma hic sicut m quacstionc de iPS:i ^pl^piis S. Thomac circa distinctionem inter actum otpot^tiam scquitur quod anima humana et corpus sic convcnmnt m uno mt ho m uus u Sa non dependeat in cssc a corporc scd iUi suum ^ -—at P scpaiationem !, corporc. potcst rursus ilh suum esse oonnmmiuir hbcmma, c.x mhilo cl 101 doctrinam dc actu et de potentia demonmlcnr u nuomodo nei ansuuniL. .;,„. „n„.,mt o^n, o principia.

( APUT III.

Dc facultatibus animac

Omncs istac quacstioncs a q. 77 ad 83, quoad distinctioncm ct subordinationcm facultatum illustrantur ab hoc principio: " facultates, habitus et actus specificantur ab objccto formali, ad quod esscnti aliter ordinantur, id cst ab objecto fonnali quod immcdiate attingunt ct a motivo formali sub quo illud attingunt*. Brevius: relativum spccificatur ab absoluto ad quod csscntiditer orclinatur. A. Reginaldus in suo opcre Dc tribus principiis doctrinac S. Thomae, cnuntiat hoc principium ut tcrtium post duo priora, scil. : Ens cst transccndens ct analogum — Deus est Actus purus. Rcvera hoc tcrtio principio illustratur tota psychologia, ethiGa, ncc non tractus thcologicus dc angelis, de homine ct tota thcologia moralis.

Ex hoc principio scquitur primo quod facullatcs rcalitcr clislinguuntur ab anima, quia sicut anima ordinatur ad suum cssc, facultatcs op.Tativae ordinantur ad ipsum oparari, quod pracsupponit csse ct ab eo distinguitur. Proindc nulh crcatura cst immcdiatc opcrativa, indi^et facultate operativa ad opcrandum; propterea anima humana sicut angelus non potcst intelli *ere nisi por facultatcm intellectivam, ncc velle, nisi pcr voluntatom, etc. Si ita loqui nur, non est proptcr qu.isdam consuctudines loqucndi, sed quia ipsa natura rerum hoc exi it. Suut essentia aniraae est capacitas rcalis cxistcnti ic, ita cjus intolli jentia est capaciias reaUs cognosccndi vcrum, voluntas cst capacitas volcndi id quod proponitur ut bonum. etc. Undc vi praedicti principii facultatcs animae sunt realitcr disti.ictae intcr sc sccundum carum objectum form.il ■.

In solo Deo idcntificantur, absque ull 1 distinctionc reali, csscnti 1, cxistcntia, intrlli-cntia, intcllcctio, voluntas et amor. Jam in angelo cst distinctio rcalis mtcr csscntiam ct cssc, intcr csscntiam ct facultates, i iter facultates ad inviccm, intcr intelUgentiam et successivas intcllcctiones, inter voluntatem et succcssivas volitioncs; pariter in anima liumana.

Scotus autcm loco distinctionis rcalis admittit distinctionem formalcmactualem ex natura rci, ut mediam inter distinctioncm realcm et distinctioncm rationis. Ad quod rcspondent thomistac: aut haec nova distinctio anteccdit considcrationem mcntis nostrac et tunc jam ronlis cst; aut cam non antecedit et tunc cst distinctio rationis fundata in rc, scu virtu « 1 i

Suarez eclecticus in his quacstionibus ut ali .i qn icrit vhm mcdiim intcr S. Ihomam ct Scotum, dicondo: distinctio realis i it -r ani nam ct facultatSS c)us non est ccrta, sed solum probabilis. In hoc rursus m mifestatur Suircziuffi non mtclh-ere, sicut S. Thomas, distinctionem intcr pjtcntiim ct actum. Cfr. Suarc/.nim, Disp. mct., XIV, sect 5.

DR FACULTATIBUS ANIMAE

Ex codcm principio « facultatcs spccificantur ab obiccto ,ormali » statuilur disUnciio ct distantia sinc mcnsura intcr intcllcctum cl facultates scnsitivas. Hae cnim ultimac, quantumvis pcrfcctac sint, non attingunt nisi ipsum sensibile, scil. phaenomena sensibilia ct imac.inabilc; non pertingunt ad ens intelli^ibilc, ad rationes cssendi rerum, nec ad principia neccssaria ct univcrsalia contradictionis, caus;.litatis, finalitatis, nec ad primum prinripium ethicae: « bomim est facicndum ct malum vitandum ». Hacc di^tinctio sinc mcnsura inter intellectum et facultatcs sensitivas cst fundamcntum, ut supra dictum cst, probationis spiritualitatis animae. ( fr. I, q. 77. a. 4 et y. q 79- ■

Prohtcr candcm rationcm voluntas seu appditus ratxonahs distinguxlur ab appctitu sensiUvo (irascibili ct concupiscibU». < fr. q. 80. a. 2. Voluntas quae ab inteUectU diriuitur, specificatur a bono umvcrsah V^»^ cognosci potcst, dum e contrario appetitUs sensitivus (scu scnsibihs), qm immediatc dirkitur a facultatibus cognoscitivis sensibilibus, spccificatur a bono endele^ctabiH aut utili, non a bono univcrsali. Idccquc l*^"» ut talis. non potcst vcllc bonum rationabilc vd honcstum. quod fQ££™ virtutis Sub dircctionc autcm prudcntiac, virtutcs tempcrantiae et ^ Uudm^ quae sunt in appctitu scnsitivo disciplinato seu a ratione rcgulato. spec.ficantur a bono honcsto in delectabffibus ct in timoribus servando. voluntatcm et Haec profunda distinctio scu distantia sine ^^.^^ ^Lu sensibilitatem non agnoscitur a multis psychologis modcrnn, po.t J. j. Kou>s aT^^d hacultatcs sensitivac smat tanquam m^ecto immcdiato in composito humano. ctiam in specuh ^^"tb^ism^ trario intclligentia ct vohVUas, qu.u; sunt ^f^^^^ J anima. sunt tanquam in subjecto immediato. non in composito.

De definilione libcrtatis voluntatcm dcrivatur id quod

A pracdicta doctrina circa int, Uigcn iam et M longe expo- de libertate docetur I. q. 83, ct U]> * "' Volumus solum notare di.Tcrcntiam suimus ct dcfendimus, cfr. Dtcu. p. tfoA** \^'m a Molina propositam. intcr thomisticam dcfmitionem ^^«^1™^ l£,ens libenim dicitur. Pro Molina (Concordra, q. 14, a, I3.disp. ^ ^ % non agcrc Quid quod positis omnibus reqiusitlS ad agenc \n m* » * ^ ^.fsignmcant significant autem Pro Ulo haec ^^^^ eaquae simpUci pw non solum ea quae tcmporc PJ^^J^^S recopta in eodem instanti tatc naturac ct causalitatis rcquirunt ur, utgn tw actu p lnsupcr pro in quo clicitur actus salutaris c t ul««J ^ ^ cthcaci Ubcrtas Mohna hacc definitio non sign ifi M * ^ ^rfstat de facto, sed si.m- conservat potcnti.un rcsistcnch ^^n,%^^him propter nostrum conscnsum ficat quod gratia non est efficax ex^se - ^

^ S amutm i!1:: c Sfc ^ non cst mcthocUce

OarriooU.Laoranor. De D<« Ttino el Crealore.

stabilita, quia abstrahit ab objedo a quo spccificalur actus libcr, et sic ncgligit principium actus spccificantur ab objccto.

Si e contrario consideratur hoc objcctum specificativum, dicendum cst cum S. Thoma I-II, q. 10, a. 2: *$i proponatur voluntati aliquod objcctum, qUod non sccundum quamlibct considcrationem sit bonum, non cx necessitate voluntas fertur in illud ». Aliis vcrbis thomistac dicunt: « Libcrtas cst indiffcrcntia dotninatrix voluntatis crga objcctum a rationc propositum ut non cx omni partc bonum «.

Essentia libertatis est in indifferentia dominatricc voluntatis circa omno objectum a ratione propositum ut hic ct nunc bonum sub uno aspectu, ct non bonum sub altcro. Agitur prius de indifferentia exercitii ad hoc objectum volcndum vel non volendum; naec indiffcrcntia cst polcntialis in facultate libcra, ct actualis in actu libcro. Etenim etiam dum voluntas actualiter vult hoc objectum, dum jam dctcrminata cst ad illud volendum, adhuc libere illud vult, cum indiffcrentia dominatricc non potcntiali, scd actuali. Imo in Deo qui cst summe liber, non existit indiffcrcntia potentialis scu passiva, scd unicc indifferentia actualis seu activa. Libertas igitur provenit cx disproportionc quac cxistit intcr voluntatem spccificatam a bono universali et tale bonum particulare, bonum sub uno aspectu, non bonum aut non sufficicns sub altcro.

Addunt thomistae: etiam de potentia absoluta Dcus per suam motionem nequit ncccssi/arc voluntatem ad volendum talo objcctum sub indiffercnlia judicii propositum. Ouare? Ouia implicat contradictioncm voluntatem dc neccssitatc velle objectum ab intefligentia propositum ut indiffcrcns, id cst ut bonum sub uno aspcctu, et non bonum sub altcro, scil. objcctum absolutc disproportionatum amplitudini illimitatae nostrac voluntatis specificatae a bono universali. Cfr. S. Thomam, Dc Vcritatc, q. 22, a. 5.

Dc rclationc clcctionis curn uliimo judicio practico.

Ex praedictis dcrivatur 2ia ex 24 thcsibus thomisticis approbatis a S. Congr. Studiorum anno 1914: « Intellectum scquitur, non pracccdit, voluntas, quae ncccssario appetit id quod sibi praescntatur tanquam bonum cx omni parte explons appctitum; scd intcr plura bona, quae judicio mutabili appctcnda proponuutur, libcre ellgit. Scquitur proindc clcctio judicium practicum ultimum, at, quod sit ultimum voluntas efficit ». Electio libcre scquitur ultimum judic ium practicum a quo dirr.itur; ct ipsa facit, quod illud sit ultimum, cjus diroctioncm acccptando, dum voluntas possct applicare intellectum ad aliam considcrationem quac pcrduccret ad oppositum judicium practicum. Ibi est inlluxus mutuus mtcllcctus ot voluntatis, ac vclut matrimonium corum, sic conscnsus voluntatis facit quod judicium practicum acccptatum rcmancat ultimum.

Hacc dircctio intollcctualis rcquiritur quia voluntas de se est caeca, nihil volitum nisi praecoe;nitum ut conveniens. Sic applicatur principium: « causac aq invicem sunt causac, scd diverso genere », intcllectus dirij.it quoad spccifica- (aonem actus, et volufttas applicat intcllcctum quoad exercitium, ot applicat ad hanc considcrationem prout est ad eam inclinata.

Scotus e contrario et Suarez tcncnt quod non neoosse est elcctioncm dirigi immediate ab ultimo judirio practico. Juxta Suarez, Disp. mct., XIX, sect. 6, mtcr duo bona acqualia aut inaequalia voluntas potost eligcre unum ctiam si intelleetus non proponat illud ut nobis melius hic ct nunc. Ad quod thomistae respondent: ■ Nihil praevolitum hio et nunc, nisi praecognitum ut convcnicntius

CJUOMODO ANIMA SEIPSAM COGNOSCAT nobis hic et nunc»; unusquisque practice judicat secundum suam actualem inclinationem, quac tamen non ncccssitat, ct rcmoveri potcst. Cfr. I, q. 83, a. I ad 5"

Intellectus ct voluntas non coordinantur, scd voluntas sttbordinatur intcllcctui diri,renti, ita tamcn quod ultimum judicium practicum, circa objcctum non ex omni partc bonum, sit liberum et non ncccssitans. Haec cst indifferentia judicii ad quam soquitur indiffcrcntia dominatrix voluntatis. De hoc longius tractavimus alibi: cf. Dicu, 8e ed., p. 59°-°72-

Haec sufhciunt quoad facultatcs animae.

( APUT IV.

Dc actibus intcllcctivae partis animac, spcciatim: quomodo anLma scipsam cognoscat.

S Thomas hic I, a q. 84 ad 88 incl. tractat de actibus et habitibus intcllectivae partis animae tantum, quia dc actibus et habitibus appetitivae partis est scrmo in theoiogia morali, et quia operationes partis scnsitivac non dircctc P^™^ ad considcrationem thcologi. Sic quaerit 1« ^^/f^.f^?^^ inUUigat corporalia (q. 84). per quid ca cognoscat (q. 85) , q««d m «s cognoscat /q 8()) • _ 2° quomodo cognoscal scipsam ct ca quac sunt m ipsa (q. &7J , j H modo cognoscat ca quac supra sunt, SCiL immatcrialcs substan ias (q.

Not^dum cst pLsertim quod pro S. Thoma objccttun inteUigentiae, ut est inteUigentia, est cns Mftpl* m tota ^™^™ possumus naturaUter cognoscere Deum ut causam pnmam et clcvari ad visioncm imme.li.itam esscntiae chvmae, quae non est cxtra cundum totam latitudincm ejus (cfr. I, q. 12, a 1). . . numanus

Sed obicctum proprium sou f"»^^ est. est essentia rerum sensibihum, nam inhmae ^gentote conesp infimum intcltigibilc rcrum scnsibdmm, ^^^^^LscinnK ptcrea intdlectus nostcr umtur scnsibus (q. 76, a. 5). ^ ° 1 g ulo sen?i. naturalitcr Deum ct substantias spmtualcs msi por m, o p.m in^P ^ a bihum. Anima nostra in statu umoms et hoc est dircctc ut aHgelus. ct idco concipit ipsum spmtua e t- Signum quod prius cognoscit naturam rorum matcnalium. scil. p tarum, animalium.

hoc «Itimo loco sanctus Ooctor

potentia, scd solum coloratum in actu. Et similitcr intcllectus... Et indc est quod non cognoscimus matcriam primam nisi scc. proportionem ad formam. Unde et in substanliis immatcrialibus, secundum quod unaquaeque carum se habct ad hoc quod sil in actu pcr csscnliam suam, ita sc habct ad hoc quod sit ficr suam csscntiam intclligibilis... Undc Dcus (actus purus a quo omnia proccdunt) per cssentiam suam non solum seipsum scd omnia intelligit... Angeli cssentia est quidem in gencrc intelligibilium ut actus, non tamcn ut actus purus; ... Unde pcr essentiam suam se intelligit angelus; tamen non omnia potest per essentiam suam cognoscere, sed cognoscit alia a sc per corum similitudincs. Intcllcctus autcm humanus se habct in genere rerum inlclligibilium, ut ens in potcnlia tantum, sicut matcria prima in gcnere rerum sensibilium; undc possibilis nominatur. Sic igitur in sua essentia consideratus se habct ut fiolcnlia intettigens. Unde ex seipso habct virtutcm iU intclligat, non autcm ut iniclligatur nisi sccundum quod csl in aclu... Sed quia connaturale est intellectui nostro sccundum statum praesentis vitae, quod ad matcrialia et scnsibilia rcspiciat, sicut dictum est q. 84, a. 7; q. 86, a. 4, ad 2m, conscqucns cst, ut sic scipsum intclligat inlcllcclus nostcr sccundum quod sit actu pcr spccics a scnsibilibus abstraclas pcr lumen intellcctus agentis, quod est actus ipsorum intclligibilium; et eis mediantibus intelligit intellectus possibilis. Non crgo pcr csscntiam suam, scd ficr actum suum sc cognoscit intcllcctus nostct. Et hoc dupliciter:

« Uno modo particulariicr, sccundum quod Socratcs vel Plato percipit se babere animam intellectivam ex hoc quod percipit sc intelligere. Alio modo in univcrsali, secundum quod naturam humanae mcntis cx actu intellcctus consideramus. Sed verum cst, quod judicium <-t cfiicacia hujus cognitionis, per quam naturam animae cognoscimus, competit nobis sccundum dcrivationcm luminis intcllcctus nostri a veritate divina, in qua rationes omnium rcrum contincntur ».

Conclusio igitur S. Thomac pro statu unionis cum corpore est cadem ac in Dc Vcritatc, q. 10, a. 8: « Undc mcns noslra non fiotest scifisam intclligcre, ila quod scipsam immcdiate intclligat ».

Si anima scsc immcdiate cognosceret per suam esscntiam, spiritualitas ejus cssct sibi omnino cvidcns ct inter homines non essent materialistae, sicut non sunt intcr angclos. Sed cum anima fuerit a corpore scparata ct in ipso instanti separationis, in primo non esse in corporc, « scipsam per seipsam intelliget ».

CAPUT VI. Dc anima separata.

S. Thomas, q. 89, quacrit quomodo anima scparata cognoscat; in tr. d6 Novissimis agitur dc purgatorio, de caelo, dc inferno. Considcrcmus: i° subsistentiam animae separatae, 2° ejus cognitionem, 30 ejus voluntatem immutabih in sivc in bono, sivc in malo.

DE EJUS SUBSISTENTIA

Akt. i. De subaistentia animae separatae.

Subsistcntia animae scparatac a suo corpore dcmonstratur hoc principio: omnis forma simplex et intrinsecc indcpcndens a matcria (in sua operatione sDccifica in suo esse, in sua productionc) subsistit independenter a matena ct oerdurat post separationcm a corporc. Anima autcm humana est forma simplcx ,t intrinscce indcpendcns a materia. Ergo subsistit post dissolutioncm corpons sm.

Avcrroistac objiciebant : anima humana individuatur a matcna seu a corpore in auo rccipitur, ct igitur dum scparatur a corpore non amphus est indmduata. undc non videtur subsistere nisi anima unica pro omnibus homnubus, ct quidam add 1 ar>t: si igitur anima S. Petri salvatur. crgo sa vabnur eUam amma mea accidentalis, ut putornitas. ponret qmdcm ^ hujusce dc relatione non accidcntali. quae jmmcdratc m ^ ^ fundatur; ita rclatio cssentnd.s /»™^fn ^Xtio an^ae ratiomdis dcpenctiamsi omnia colorata dcstruerentur S.C ,nd x,duat,o aj , Q c. 8o.

dct a corpore in fieri. non m essc, ^Vq^ test informarc eorpus ot sic exciuditur metempsychosis Amma liumana no ' P conscrvat animalis bruti. ncc anima Socrat.s corpus «^Sm. I q. "8. a. 3. suam relationcm ad ^.'^^^^A — ™™ Si anima humana V P*** P™nte non habcrct ad hoc corpus n,s, n bt.oncm ac v a<n VH i [mmana ejus tennino. scU. corpore ^»'"'^;^ ^ ^nf o co^stituit ahquid unum sccundum suam naturam umtur cum corporc

^ Vf Thom*"r fidelis cst principio oeconomiae. sc,l, quod potcst compleriel explicari ^f^^Zl^SStSm deducuntur e* W "'1,0dt Sm V o ^ .nagims proeressus quoad un,„cat,oncm paucis pnncipns aluoriDus, scientiae.

DE AJUMA SEPARATA quia cst forma ejus non pcr actioncm depcndentem a sua voluntatc, sed per suam naturam, operari autcm sequitur esso; sic anima non habet potcstatem supra suum esse; esse animae et corporis cst sub potestate sohus Dei, qui solus potcst resuscitare corpus, solus auctor vitae potcst cadavcri vitam restituere. Cfr. de Potcntia, q. 6, a. 7, ad 4".

ART 11 _ De cognitione animae separatae.

«ft

Principium quo illustratur tota hacc quacstio cst scmper idcm, sciL intclligentia humana est omnium intclligentiarum infima, attamen est mcre spiritualis.

Certum cst quod operationes sensitivae sensuum cxtcrnorum ct intcrnorum non remanent in anima scparata, imo facultates scnsilivae non sunt in ca nisi radicdUter, non vero in actu, nam in actu sunt in composito humano; pariter hahitus facultatum sensitivarum (v. g. habituales rccordationes mcmoriae sensitivao) remanent solum radicaliter.

E contrario anima separata conservat aclualitcr jacultates suas supcriorcs, merc spirituales, scil. intellcctum et voluntatem, item habitus harum facultatum, tum acquisitos, ut scicntias ac virtutes, tum infusos, ut fidcm, spem, caritatem, prudentiam, relidonem, justitiam, pocnitentiam, etc. Itcm anima separata conscrvat actus harum facultatum superiorum eanimque habituum. Attamen hoc cxcrcitium est partim impeditum, prout dccst actualis concursus ima^inationis ct mcmoriae scnsitivac, qui concursus valde utilis cst ad cognoscendum per species a rcbus scnsibilibus abstractas (cfr. a. 0).

Undc communitcr tcncnt thcologi, quod in remcdium hujuscc impedimcnti animac separatac ab instanti separationis accipiunt a Deo specics injusas, aliquo modo similes spv-ei -bus angelorum, quamvis paulo inferiores, et quibus utuntur absquc concursu im iginationis. Hoc analoLiia: explicatur exemplo senis theologij qui oculorum debilitate laborat ct non potest amplius periodii ;i thcologica et novos libros lcgerc, scd lit homo orationis ct abundantius accipit suporiores Spiritus Sancti inspirationes ad mcdullam theologiae melius et altius intelligen- (! im. [deo anima separata intelligit per modum consuetum substantiis spiritualihus separatis a materia, cfr. q. 89, a. 1; dc Verit., q. 24, a. n.

Scd, et in hoc rursus manifestatur praeternaturalitas hujuscc status, istae ideae iniusac, quamvis sint paulo inferiores quam ideae angelorum, sunt qu:isi nimis clcvatae pro capacitate intelligentiae humanac, quac cst debilissima omniuiD mteUigentiaruiti, Est aliquo modo sicut studens nondum assuctus ad scholam metaphysicae, quam nimis elevatam pro captu suo cxistimat; praceligcret bo nam argumcntationcm secundum scnsum communcm.

Sic cst pro cognitione animae separatae duplcx ditTicultas: dum utitur idcis acquisitis deest illi utilis concursus imaginationis, et dum utitur ideis infusis cas existimat quasi nimis clevatas pro captu suo.

Attamcn haec duplcx difficullas compensatur cx hoc quod anima separata scipsam intuitivc vidcl, ut angelus se cognoscit, cfr. q. 89, a. 2. Ideo clarc videt suam spiritualitatem, immortalitatcm, libertatem, ct in spcculo suac: propriae

DEEJUS COGNITIONE esscntiae cognoscit cum perfecta certitudine Deum auctorem naturae. Ideoque magna problemata philosophica in altiori luce sol-untur. Unde dicit S. Thomas, a. 2: « cmoclammodo sic liberior est ad intclligcndum ».

Item animae separatae naturaliter sc;se mutuo cognoscunt etiam perfecte, et minus pcrfecte angelos, q. 80, a. 2; ibid., ad 2m: « anima separata intelligit angelos per similitudines divinitus impressas, quae tamen dcficiunt a perfecta rcpraesentatione eorum, propter hoc quod animae natura est inferior quam angeli ».

S. Thomas, a. 4, ostendit quod animae scparatae per spccies infusas cognoscunt singularia, non tamen omnia ut angeli, « sed illa ad quae quodammodo detcrminantur, vcl per praecedentcm cognitioncm, vel per aliquam aftectionem, vcl pcr naturalcm habitudinem, vel per divinam orchnationem, quia omne quod recipitur ad modum recipicntis recipitur ». Distantia localis non impedit hanc cognitionem singularium, quia haec cognitio proveniens ab ideis inlusis, non dependet a sensibus, ncc proinde a distantia locali.

A11 animae scparatae cognoscant ca quae hic in terris agunlurl — S. Thomas in art. 8 respondet: « Secundum naturalem cognitionem animae mortuorum ncsciunt ea quae hic aguntur. Quia, ut dictum est a. 4, anima separata cognoscit singularia per hoc quod quodammodo dcterminata est ad illa p>r vc?ti.ium alicujus pracccdentis cognitionis vel affectionis, vcl per ordmationcm divmam. Animae autem mortuorum sccundum ordinationem dix inam et secundum modum essendi, sunt segregatac a convcrsatione vivcntium ct conjunctae conversatione spiritualium substantiarum, quae sunt a corpore separatae; unde ea quae apud nos aguntur ignorant ... Ita S. Aug. et S. Gregor.. hic citati a S. Thoma.

Si vero agitur de animabus bcatis probabilius cognoscunt omnia P«csentia quac hic aguntur. Sunt cnim angelis acquales. et angcli, ut diicit b. Au , ^n ignorant ea, quae apud nos aguntur. Ibid., a. 8, dicitur: « sed qun s uUorum animae sunt perfectissime justitiae divinae conjunctae nec ^^^^ viventium se ingerunt, nisi secundum quod justitiae diyinae

Ihicl. ad i"» sanctus Doctor notat: possunt haberc curam de rebus viventium, etiams, ignorent corum sUtun icut nos habemus de mortuis, eis suffragia impendcndo ^^^Jf™ (particularem) ignorcmus. Possunt ctiam (mortui) ^^^"^JS seipsos cognoscere, scd vel pcr animas eorum qui hmc ad eos acccdunt. p angelos, vel etiam spiritu Dei revelante ».

DuraHo a»ma, scparatae ct imdum bca,ifica,ac c,t UupKx. ut explicatur

Amm est mensura carum .mmobU.s subs t. mti ac t rcsulgnitionis suiipsius et D. i. nee non immolul.s umons x nuc , tantis Sic acvum non importat varietatcm succcssioms, cst totum

DE ANIMA SBPARATA tamcn est aeternitas, quia (saltcm dc Tacto) mccpit, ct qma acvum compatitur simul prius ct postcrius, scil. tempus discrctum sibl annexum.

Tcmpus discrctum in animabus scparatis et m angelis est mensura successivanim cogitationum et affectionum; sic quaelibet earum cogitatio perdurat unum instans spirituale, ct scqucns cogitatib mcnsuratur per aliud instans spirituale. Sic tompus discrctum cst monsura successionis cogitationum ct affcctionum harum animarum ct angelorum, sicut tcmpus continuum cst mcnsura motus continui, v. g. apparcntis motus solaris. Notandum cst quod unum instans spiritualc, quod est mensura unius cogitationis, potcst pcrdurare pcr plures horas ct dies nostri tcmporis solaris, sicut jam in tcrris si persona extatica rcmancat per plures horas absorpta in una ct eadcm contcmplatione, hoc cst pro ea unum instans spiiituale.

Pro animabus autcm bcatis est ctiam tcrtia duratio, scil. actcrnitatis parttcipatac, scil. unicum nunc stans immobilis actcrnitatis, quo mcnsuratur visio boatifica ct amor beatificus, quia hi duo actus permancbunt in actcrnum absque intcrruptione. Sic sunt quatuor durationes, quae symbolice rcpracscntantur per pyramidem scu potius por conum, cujus culmcn figurat actcrnitatom, basis autem figurat tempus continuum scu solare; media altitudine, sectio conica parallcla basi figurat acvum, ct in hac sectionc conica inscribitur polygonum figurans tcmpus discrctum successivarum cogitationum aevitcrnorum.

Art. III. De immutabili voluntate animarum separatarum.

Sccundum fidcm, aniina a corporc scparata statim post mortcm subit judicium particularc, in quo Deus immutabilitcr « reddit unicuiquc sccundum op; ra cjus ». Rom.j II, 6.

II Conc. Lugdun., Denz. 464, dicitur quod animae <» mox post mortcm » aut intrant in caelum, aut in infcrnum dcsccndunt, aut deducuntur ad purgatorium; hoc autem supponit judicium particularc. Item Benedictus XII, Dcnz. 530 sq., bis utitur eadom formula : « mox post mortem, pro mcritorum divcrsitate » quod supponit judicium particulare. Hacc autem veritas fidei divcrsimodo cxprimitur in S. Scriptura, v. g. in 1. Eccli. XI, 28 sq.: « Facile cst coram Dco in dic obitus ri-tribuerc unicuiquc sccundum vias suas... et in finc hominis donudatio operum illiusu. Hcbr. IX, 27: « Statutum est hominibus semcl mori, post hoc autom judiciumn. Joan. IX, 4: « Jr.sus ait: Me oportet opsrari opera ejus qui misit me, donec dies cst; vonit nox, quando nemo potest operari «, scil. ad mcrcndum. Ergo statim post mortem habctur retributio.

Item secundum traditionem patristicam, anima subit judicium parliculare cum dc corporc cxit. Ita Lactantius, Hilarius, Basilius. S. J. Chrysostomus, IlHTonymus, Augustinus; cfr. R. dc Journel, Enchiridion patrislicum, 646, 886, 956, 1200, 1880.

Ex judicio autem particulari soquitur pro electis ccrtitudo salutis et coniirmatio in gratia, etiamsi dubeant per purgatorium transire; pro aliis autem sequitur c<>rtitudo perditionis.

DE IMMUTABILI VOLUNTATfc E

Quonwdo autcm cxplicanda est immobilitas animae separatat absque visione beatifica, pro omnibus animabus etiam non electis ab ipso instanti separationis

^ C°&-otuS ct Suaroz tenent hanc immutabilitat<rm prevenire unice ab extrinnrout scil Deus non amplius concdit Rratiam conversionis animabus qua* n.codunt a corporc in statu peccati, et prout dat animabus purgatorii sp.cialem nrotcctioncm impediontem poccatum, sive mortale, sive vemale, ut istae ammae r,-i'>.'is retardentur a bcatitudine caclcsti.

s Thomas autom ot thomistae addunt rationem xntnnsecam, quae indicatur est u.t.-ll «tus, ! homo 1« via,/ occdondi nd utrumque oppos.tum. Lnde rendo de uno in ah, d MWS™?F mobUitcr, quasi potens ctiam ab eo et voluntas bomtms (vr., ons) « unmolilitcr.

disccdere ct contrano »«"^ ^. ^^ Ubetc adhacrere ct huic et oppo- Et idco, si cons.den.-tur jam adhacsit. immob»- ft ZSSSSl trum S&i. anscU e,t UcibUe ad utrumque oppositum ante **^££JK °PP<"um ad m°dUm Hoc scquitur ex modo mtrt ^'""f™^ vid,.t solum ««««ssft» abstrac.um ct succcssivum. Qu, - g^gSgfc unde potcst mutare divorsos aspectus decistoms «■"«"«^ toluntarian, E contrario Ule qu. suum judicinm liberum et SU an f™™^, scd simll, omncs aspectus n,„do Lrc MriftO COgnoSCt. «^««JSrSSrt an,phus suum uhimum pro ct contra dccisioms sumen ae c t po t . ™ Et sil ei diccrctur postea:

judicium practicum, nec suam eta t e m « »n t consiuCn.vera,n . et

! tu hoc non oonsid-as,. , «j, "gfcgj „fai ipsa « huu.il.tat.s obesic pro daemonc non cst m- a . * nractice acccptarc.

dicntiac quam non acceptav.t ^ Utorum est sim.htudo part - Haec^ immutabUitas .-1,-ct.o, mm n;imm.t Bberrima, quann.s ». cipata .■»»»»'« SLTiS Simul consi.U-r.n i, on.n.a cons,- omnino immutabilis, proiu

^nma autem scparata assm.Uatur anSeUs in suo u.odo c.noscend,.

quae erant causa obstinaiio obatinatio erit ».

4io

DE ANIMA SEPARATA

Dubinm: In ipso instanti scparationis a corporc, an fossihilc sit nltitnum mcrilum pro animabus quae remanserunt in peccato mortali in ultimo tempore unionis cum corporc?

Cajctanus respondit affirmativc in I, q. 64, a. 2, n. 18; dixit enim: « Dico quod anima obstinata redditur per primum actum quem elicit in stntu separationis; et quod anima tunc demeretur, non ut in via, sed ut in termino ». Hoc instans enim est primum non esse viac, et primum esse separationis a corporr statim antea est tempus divisibilc in infinitum.

AHi vcro thomistac communiter rcjiciunt hanc solutionem ut contrarkim Scripturae, traditioni et doctrinae S. Thomae expositac in IV C. Gcntcs, c. 91-95 Dicit sanctus Doctor ibid., c. 91: «Statim cum anima separatur a corporc praemium yel poenam rccipit pro his quac in corporc gcssit »; eodcm modo loquitur in cap. scquentihus; non rcstat igitur ultimum mcritum possibile in anima separata quo reparari possct peccatum quod perdurasset in ultimo tempore conjunctionis cum corporc.

Salmanticcnscs dc Gratia, dc Merito, disp. I, dub. IV, n. 36 dicunt: « Hic diccndi modus (a Cajctano propositus) communiter non admittitur, propter testimonia Scriptume jam addicta, in quibus expresse dicitur, homines solum posse mereri vel demereri antc mortcm, non vere in mortc. Et praecipue id sonant llla verba Joannis IX, 4: « Oportct operari ... doncc dies cst; vcnit nox, quando nemo potest operari». Insuper si in hoc primo instanti scparationis a coi-pore posset csse ultimum meritum, pariter posset essc ultimum dcmcritum ctiam pro animabus quac fuissent in statu gratiae in ultimo temporc unionis cum corpore, quod a neminc admittitur, ut animadvertit Suarez.

Fcrraricnsis autem rejiciendo opinionem Cajctani, notat tamen partem vcntatis m ea contcntam, dum dicit in IV C. Gcntcs, c. 95: « Licet anima in instanti snparatioms habeat immobilem apprehensioncm, ct tunc primo incipiat cssc obstmata, tamen in illo non habet demeritum, ut quidam dicunt, qnia mentum ct dmeritum non cst animac solius, scd composili, scil. hominis) in illo autem instanti homo non cst, scd cst pfimum instans sui non-cssc, ct primum mstans m quo anima primo ponitur separata ct obstinata (vel per oppositum connrmata m bono). Homo non remanct, ut mcreri possit... Unde, concludit i-crran.Misis, pro homine obstinntio caus;.tur inchoativc ab apprehensionc mobili KWS nnis in via, ct compiclivc ab immobili apprehcnsione existente in anima dum cst separata ».

Haec est pars vcritatis in non admittenda opinionc Cajetani contenta, scil.: pnmo instanti separationis a corpore merUum aut dcmcrilum ultimi tcmporis Unioms cum corporo futnt dcfinitiva cx modo considcrandi . v.t non solum extrinconvcr^ ionU * SurC7- prout Dcus non amPliu concedit gratiam

Caj.ianus videtur accederc ad hanc sohitionem in III, q 50 a 6 n III.

cem oonoJr%SOh:ti0 SrTh0m;lc Videhir « i..t r et supra opin'ioneS'nd'invicem oppositas Scoti et Cajetani, s il. ut dicit Ferrari-msis: « Pro homine obsti-

DE IMMUTABILl VOLUNTATR EJUS natio causatur inchoativc ab appn-hcnsione ab immobili appnhensione existeute in ai liantur ea quae dicit S. Thomas C. Gentes, tate, q. 24, a. 11.

• • ♦ mobili talis finis in via, et comPUiive lima dum est s p:\rata ». Sic conci- IV, c. 91-95, cum dictis in De Veri-

Objcctio: Immobilitas ipsius liberae voluntatis animae separatae non satis cxplicatur per separationem a corpore, quae est quid nimis extrinsecum per respectum ad voluntatem libcram; ncc per immobilem apprchensionem intcllectus, nisi ndmittatur cum (ajetano, quod, sicut in angclo, ultima electio libera cst elicita in primo instanti separationis ct dependet ab ista iminobili apprehensione, quae omnia considcranda simul attmgit.

Rcsp.: Obstinatio, ut dicit Ferrariensis, causatur inchoative a mobili apprehensione finis in via, et complctivc ab immobili apprehensione subsequente, et hoc sufficit si diliuenter consideratur ratio data a S. Thoma IV C. Gcntes, c 05 nd explicandam immobilitatem dispositionis ipsius voluntatis ammae separntae. Dicit enim S. Thomas, 1. cit.: . Qualis unusquisque est, talis finis videtur ei (seu unusquisque practice judicat de fine secundum suam propriam inclinntioncm) ... (Et idco) disposiiione mancntc qua aliquid dcsidcratur ut utunus finis, non potcst illius fuiis dcsidcrium movcri, quia ultimus ftms maxime desirteratur: unde non potest aliquis a desiderio ultimi finis revocan ^r^mdd^ derabile mauis (haec est major argumenti, nunc yemt minor,. Amw auUm * in stalu mutabili quandiu corPori unitur (sic ^^W^^^ tolUtur et etiam di^positio « habitus . in hac Vita auf em potest, viUum eiaca ootestO quum enim corpus deserviat animae ad propnas opcrationcs, ad hoc cT ££riff datum est It in ipso existens perficiatur qu;si mota. (Tunc venit conclusio). Quando tgitur amma, ^fl^3St non erit in statu ut moveatur ad fmem. sed ut m ^^^^f^ Immobilis igitur erit voluntas cjus quantum ad ^s^ mm « ; ^^rltur immobiliter manebit illa spccialis dispositio per quam hoc vcl ulud

Ut 1dn::^nma,;ente dispositione interna qua aliquid desidcraUu — finis hof deSierium o/immutabUc Atqui ^.^^^s^ haec dispositio interna in ipsa manet immut ab Ur q u u n^n . p hendit mutabiliter sicut dum erat m coipore. sed ^~c^ * j fiunt Proinde ultimum mcritum v,- demcntum ^^Z^c, prout Deus definitiva ex modo considerand* ^^Siff^^ non amplius concedit gratiam ^^^A^^^n vult hanc viam rcredi posset ni,i Per viam ^f^^^ * anima quae veUet ad sumere. Unde non considcranda est ^a^^ sed yiJ conversionis: Deum converti si ei conccdcretur J^g^SSrflS dicitur de damnatis: s,il. humiHtatis ^XX^^S^ -tioae poenae; danuu.tinonpoenitrntfk- inali.qu damnari, quia r;; & Thomae. # *******

DE PRIMA PRODUCTIONE HOMINIS

DE PROTOPARENTUM CREATIONE

Per oppositum animae quac sunt iii purgatorio, post judicium particulare quod fit in instanti separationis a corpore, habcnt certitudinem salutis et confirmantur in gratia (cfr. Donz. 779). Sic vocantur «rsanctae animae purgatorii». Haec confirmatio in gratia, antc visiortem beatificam, explicatur a S. Thotna et a thomistis non solum, ut vult Suarez, per specialcm protcctionem extrinsecam Dci impedientis pcccatum, scd, ut dictum cst, quia anima separata accipit conditioncs normalcs vitae intellcctualis crcaturac purac spii itualis, quae apprchcndit imtnobiliter pcr inteUcctum et immobilitcr adhacret fiiti ullimo quamvis nondum dare viso. Dcinde quando advcnicnte lumine gloriae, finis ultimus scil. Dcns in sua infinita bonitate cst clare visus, tunc amor Dei non est amplius liber, sed supra libcrtatcm; cst simul spontancus et ncccssarius, sicut amor quo Dcus scipsum diligit, ct tunc anima non potcst amplius ullo modo scse avertore a Deo clare viso, nec interrumpere actum amoris Dei sicut ncc actum visionis beatificae. Cfr. I-II, q. 5, a. 4: « Est impossibile, quod aliquis videns divinam essentiam volit eam non vidcrc... Visio enim divinac essentiae replet aniinam omnibus bonis, cum conjungat fonti totius bonitatis». Item I-II, q. io, a. 2.

Sic cxplicatur immutabilitas animae separatae sive in bono, sive in malo, non solum ab cxtrinseco, scd etiam ab intrinseco ex ejus modo considerandi immutabiliter ultimum finem.

II» SECTIO: TRACTATUS DE HOMINE

Dc prima productionc hominis ct dc cjus lapsu.

In hac sechone agendum est 1° dc hominis origine, 11° de hominis elevatione ad ordmem superaaturalem, 111° de hominis lapsu. — Hac quacstioncs tractantur a S. Thoma l, a q. qo ad 102, et I-II, a q. 81 ad 8 )

CAPUT l Dc hominis origine.

Art. I Dc protoparcntum creatione. — Art. II. Dc unitato generis hu- SSm ~ D° propasationc 6encris humani quoad productionem

Airr. I. De protoparentum creatione.

Status quaestionis: Matorialistae et positivistae volunt oriKinem hominis quoad corpus et animam explicare per naturalcs cvolutionis leges sine ullo intcrventu Dei, primae causae. Hacc doctrina proposita ab Huxley, Darwin vocata est transformismus absolutus, ut ostendimus supra, a£cndo de productione creaturae corporalis, quod aperte contradicit fidci ct rationi. Plus produceretur a minori, perfoctius ab impcrfectiori contra piincipium causalitatis efikicntis; insupcr, ordo mundi et finalitas entium postulat primam causam intelligentem, et intcrventum cjus ad productionem ct matcriae, et vitae vegctativae, et vitae sen^itivac, ct vitae mteUectivae.

Transformismus mitigatus hoc concedit, sed plurcs fautores ejus non agnoscunt spccialem mterventum Dci ad formationcm corporis hominis ut aptum sit ad vitam suprasensitivam, ac si evolutio naturalis sufficeret ad hanc formationcm cxplicandam; ita Mivart ct quidam alii (1).

Doctrina catholica: Immcdiata animac crcatio cx nihilo cst dogma fidei, secundum pracdicationem univcrsalis Ecclosiae et Conciha (Denz. 428, 1783. 1801) • et seeundum communem doctrinam Patrum et theo ogorum. cOffUs pri,ni hominis actione sPcciali ct immediata a Dco fvrmatum cst cx hmo terrae absXe specierum transformatione. Commissio Biblica. d,e 30 jumi 1909 dedaraTsensum litteralem historicum trium priornm capitum Gencseos non posse [rQubium vocari. ubi agitur «dc peculiari creatione hominis et de formatione pnmae Dcus hominem ad imaginem in faciem ejus spiraculum , Ue O m »• tulorut ejus ct repfevit carncn ^^«J ^,. sensus autem obvius est de Adam, m mulierem ». l extu hcbn u su secondum corpus Adami immediato c, corpus Evac cx succcssionem tcmponun, , c, ^™™^™^ ,jlls spiracuh>m vitac , d« costa Adami. J* » ■ «JW^ £S prUsLa cvo.utione plan- actioncmnn1;d,, ta >ci UU ^ opposltam

T"\1> il":: dc dc , n t, intentiam ■*» rcvocare dchuenmt. ut probabilem deienoe io est few unanimis, cxcc, art. «Adam ct Justicc origindle».

DE PRIMA PRODUCTIONE HOMINIS in his quaestionibus non refcrimus tcxtus Patrum qui faciliter inveniuntur i textu driginali et cum contextu in hoc Enchir. pairistico,

Kationc confirmatur: Inter hominem enim et animalia ei viciniora, ut simium sunt differentiae essentiales non solum quoad animam, sed etiam quoad corpus Entia autcm essentialiter diversa non possunt a communi parente provenire ( fr. Dc Quatrcfagcs, Lcspice humainc, 1878; Dict, Apol., art. « Transformisme» (R. deSinSty). Ouoad corpus cnim, simii sunt quatuor manibus praediti (quadrumanes), homines e contra duabus tantum, et propterea non codcm modo amhulant. Insuper angulus facialis valde diflert in hominc ct in simio, ac pariter lineamenta cerebri non eodem modo cvolvuntur. Homo facultatc loquendi gaudct ad cxprcssioncm claram et distinctam non solum sensationum, cmotionum sed ctiam idearum ct judiciorum, dum simius hac facultatc carct. Praescrtim solus homo inter animalia rationc gaudet, cognoscit principia nccessaria ct universalia, notiones cntis, vcritatis, bonitatis, justitiae, pulchritudinis moralis, religionis, sar.ctit;itis quae scnsum manifcste transcendunt. Animalia cognoscunt solum singularia et sunt incapacia vitae intcllcctualis, moralis, rcliyosae.

Unde multi transformistae hodie agnoscunt hominem non a simio, sed a remoto communi parente desccnderc; scd hic parens communis in stratis geologicis minime invenitur.

Non videtur quidem absolutc repugnare Dcum organismo animali infudisse vim, qua paulatim in corpus humanum immutarctur. Scd hacc cst mcra ct gratuita hypothesis, quae factis non innititur, et quae scnsui littcrali saltem proprio narrationis biblicae contraria cst. Cfr. Dict, dc la Bible, Supptemcnt, art. «Adam et laBible», t. I, c. 93 ss. (L. Pirot).

S. lhomas I, q. 91, a. i, 2, 3 ostcndit quod corpus hominis fuit a Deo immediate productum et optime dispositum secundum quod congruit animae rationall et operationibus ejus, scil. ad vitam sensitivam quae subscrvit intellcctuuh. Si autcm homo non habct, ut quaedam animalia, cornua, ungulas, fortiora tegumenta, loco eorum habet rationem et manus. Itcm statura hominis cst rccta cum facie alta ad omnia considcranda, non ad tcrram inclinata ac si unice de cibo quacrendo curaret.

Sprciatim S. Thomas I, q. 93 ostendit qua ratione homo dicitur « faclus aa tmagincm Dci d, Gen. I, 26. Homo enim est vera Dei imago rationc naturae f ,. ,!S- K'lctus cst ab ipso Deo secundum similitudinem Ulius naturac imncctualis, et sic aptus est ad cognoscendum et amandum Dcum, sicut Deus se cognoscit ct amat.

acterni^ ^ "^*0 CSt imPorfocta. solus Dci Filius est perfecta imago Patris

(rcaturae irrationales propric loqucndo non sunt factac ad imaginem Dci, 1 1. assimil mtur secundum cssc, et plures secundum viverc, non vcro secundum lgZ*' nng qUidcm Pcrfectius q™m homo est ad imaginem Dci. tnrKn™.?60 7ei ?°tCSt tnPlicitcr considcrari in hominc: i<> scc. quod habct aptiiQinun naturalem ad cognoscendum Deum (imago naturac scu creationis); rili| C; <lU,0d h°n;° Per fldcm ct earitatem cognoscit et amat Deum supernatu- ou odnnf^ 'i"00 °te (lmag° recrcati(>"is P«r gratiam. nam per eam anima novo I ■■« modo creatur) ; 30 Scc. quod homo per lum.-n uloriae et caritat,m patriae P rhcU Dcum cognoscit et amat (imago similitudinis gloriae,

DE UNITATE GENERIS UMANI

Ouando quidam Patres dicunt imaginem Dci per peccatum dclcri in hominibus, intclligendi sunt de imagine recrcationis pcr gratiam.

Denique homo est ad imaeinem Dci quantum ad Trinitatem pcrsonarum, quatcnus sc intelligcndo producit vcrbum, ct se diligendo amorcm; hacc imago SS. Trinitatis adhuc melius est in nobis prout mcns nostra cognoscendo Deum producit verbum, et ipsum diligcndo producit amorem. ( (r. I, q. 93, a. 6, 7, 8.