Sectio 3, art. 3: Utrum Deus sit ubique per esseHtiam^ praesentiaifi

et poteritiam*

St. qu* Hic articuius est ad explicanda verba classica sancti Gregorii ata ^n arg. sed contra : « Deus communi modo est in omnibus rebus Fiaesentia, potentia et substantia ; tamen familiari modo dicitur esse in ahquibus per gratiam. » Super Cattf. Cantic, V, 17.

• n corpore articuli sanctus Thornas distinguit pmeseniiam generalem ei £er m°dum agentis in omnibus rebus, a praeseniia s-beciali in justis, o proucesrm eis utobjectum quasi experimentaliter cognitumincognoscertte1 et amatum in amante. a fortiori in beatis, prout est in eis ut clare visus. Cf- ^ q. 43, a. 3, 5, 6.

Fraesentia autem generalis, seu per modum agentis^ tripliciter denominatur : 10 per poten0am} in quantum omnia ejus potestati subduntur, sxcut Regi totius universi ; 20 per praeseniiam, in quantum omnia nuda

, r,!' a es^ Per iidem dono sapientiae iilustratam, sic Deus est quasi experimen taJrter cognoscibflis et quandoque actu cognitus.

DE EXISTENTIA DEI IN REBUS

^^W^—IVgfl » I l |l H I ll.ll.tllftM^M^»»llt1^ Wpi J ■ . I ■■■piBII sunt et aperta oculis ejus, prout divina providentia immediate ad omnk etiam infima se extendit (Ia, q. 22, a. 3) ; 30 fier essentiam, in quantn^; essentia divina, quae non realiter distinguitur ab ejus omnipotentia efc ab actione conservativa, adest omnibus ut causa essendi, ut ostensum es/t art. ■ v " ! 1

Manichaei erraverunt negando universalem praesentiam per pote^- 5tiam, prout Deus non haberet potestatem in corporalia. Aiii negavenint "Providentiam divinam se extendere immediate ad omnia particularia. Ita Plato et Aristoteles. Si Aristoteles admiserit quamdam providentiam ^eneralem, ut postea Averroistae, non admisit extensionem eius ad singularia.

Item quia non pervenit ad notionem explicitam creationis, non potuit pervenire ad conceptionem existentiae Dei in omnibus rebus ; et in hoc magnus apparet progressus ab Aristotele ad sanctum Thomam sub luce revelationis, quae vere est quasi stella rectrix pro philosopho diristiano, et insuper est lumen proprium theologiae cujus objectum forrnale quo est revelatio virtualis.

In corpore articuli sanctus Thomas notat quod fuerunt quidaui philosophi qui, licet dicerent omnia ad Dei providentiam pertinere, tamert posuerunt omnia non immediate esse a Deo creata ; sed quod Deus immediate creavit primas creaturas, et illae creaverunt alias. Ita quidam neoplatonici. Si ita esset, Deus non esset praesens fier esseniiam in rebus iinferioribus, quia non immediate eas creasset et non immediate eas eonservaret.

E contrario certum est secundum revelationem quod « Deus liberrimo tonsilio suo, simul ab initio temporis utramque de nihilo condidit creaturam, spiritualem et corporalem, angelicam videlicet et mundanam, ac deinde humanam, quasi communem ex spiritu et corpore compositam » Conc. Lateran. IV (Denz. 428 et 1784).

Certum est quod nonnisi per creationem ex nihilo produci possun: angeli, anima et materia, (quia non possunt educi ex praesupposito sufcjecto), et quod pariter non nisi a Deo conservari possunt et immediate.

In hoc est immensa differentia inter fidem catholicam et doctrinarn Aristotelis, quae nihil dicit de libertaie Dei, nec de liberrima creatione omnium rerum.

Aristoteles optime scripsit elementa metaphysicae, sicut Euclideeiementa geometriae, non vero pertingit ad metaphysicae culmina, Uifi moclo valde imperfecto, dum ioquutus est in XII MeL de Actu Purc , qui cst « intellectio intellectionis inteliectio », seu ipsa Intellectio subsistens .

Notanda est responsio ad 4nm : « Nulla alia perfectio superaddita substanttie facit Deum esse in aliquo snUdbiechim cognitum ct a?nalurc nisi gratia ; ideo sola gratia facit singularem modum essendi in rebns. Est autem alius singularis modus essendi Deum in homine per unionem {hypostaticam). »

Hoc explicatur infra, q. 43, a. 3 ; ubi apparet quod cognitio philor sophica Dci, quae haberi potest sine gratia, non sufficlt ad praesentiam

DEUS EST UBIQUE 21^ mmi ■ — n-|— M-rti— 1 1 mw** - . "i ' J. - ' r . hjmi Xwv i^^jiu^m : -. v./m j n - r _ in ■ 11 1 - . i ni,m.m u ir i r

J

Sj^dalem ; quia sic Deus cognoscitur solum modo abstracto, ut quid disians, non ut quid realiter praesens. E contrario, per gratiam habitualem et Mem vivam dono sapientiae iliustratam, Deus est quasi experiment ali t er cogaoscibil?s et quandoque cognitus, ut principium vitae nostrae interioris, inoveiis ad mtirnos actus amoris filialis, secundum illud ad Rom, viu, it> : « ipse Spkitus testimomum reddit spiritui nostro, qnod sumus filii Dei », rat explicat sanctus Thomas in Commentario in hanc Epistolam : hoc iestimonlum reddit per amorem filialem quem ih hobis suscitat, sicut dsim discipuH euntes ad castellum Emmaus dixer unt : «Nonne cor nostrum ardens erat m nobist dum loquebatur in via. »

Nec potest objicc ex hoc coxitra art. primuni hujusce quaestionis quod Dem potest esse praeseas m omnibns rebus aiiter quam per acttonem toKservativam ; quia p^aesentia specialis praesupponit praesentiam cona- Btttmem» id est Dens dat esse msto, imo cansat et conservat effective iv, eo ■tmtatem, ita. conservat humanitatem Christi, cui Verbum hypostatlce i Art. I¥. — '%Jhmm @sse iihiqut sit proprium Dei.

SL qu. HIc articulus est ad melius determinandum modum ubiquitatis divinae; et ad eum distinguendum a modo quo ubique sunt ens universale, materia primas totum universum, anima humana qoae videt etiam remotas stellas, et ut ait Augustinus : « Anima ubi videt, ibi sentit, et ubi seiitit, ibi vivit et ubi vivit, ibi est 4. Efiist 3 ad Volusianum.

Responsio est : esse %Uqm ^rimo ei per se convenii Deo-et est frofrium

X® Probatnr auctoritate sancti Ambrosii, de Sfiiritu Sancto, L I, c. 7 : « Qnis audeat creaturam dicere Spiritum Sanctuni, qui in omnibus et ubique et semper est? quod uttque Divinitatis est proprium. » 2° Probatur ratiofce sic :

Id est ubique per se primo. quod est ubique non fier aecidem sed secessario, ac immediate secundum se ioium, non secuhdum diversas partes ejus,

Atqui soius Deus, post creationem, necessario et immediate secundum se totnrc. est in 'omnibus rebus et locis, qnia conservat omnia in esse. Ergo soli Deo convenit primo et per se esse ubique. Ad explicationem majoris : per oppositum fier accidens granum arenae esset ubique, supposito quod nullum aliud corpus existeret ; sed Bevs post .creationem est necessario ubique qualibet suppositione facta rerum et iocorum, etiamsi ponerentur infinita ioca. CL ad 5m.

Insuper per oppositum universus orbis est ubique, non primo seu immediate, scilicet secundum se totum, sed secundura diversas ejus partes, ct ad 3m.

Ad zm. Ens universale et materia prima sunt quidem ubique. sed non

214 DE EXISTENTIA DEI IN REBUS secundum idem esse. Hic est realismus moderatus, e contrario realismus immoderatus confundit ens universale cum ente divino, prout tenet quod universale (in praedicando) existit formaliter et non solum fundamentaliter a parte rei seu extra animam. Si ita esset, pantKeismus esset verus, et ens universale esset ubique secundum idem esse ; Deus non solum conservaret immediate esse omnium rerum, sed esset ipsum esse omnium rerum.

Materia prima est ubique, sed non secundum idem esse, quia accipit esse a f orma, et sub diversis dimensionibus quantitatis universi non est eadem forma, consequenter nec eadem materia secundum esse, Attamen materia prima est una negative, prout non sunt duae materiae primae.

Ad 6m. Quomodo intelligendum est verbum sancti Augustini : t Anima ubi videt et sentit, ibi vivit et est ». Respondetur . sic intelligendum est : anima, videns caelum, attingit caeium ut objectum, sed subjective non vivit nisi in seipsa, quia vivere est actus immanens. Unde non sequitur quod anima sit ubique. Visio est immanens, sed objectum visum non est immanens, quidquid dicant idealistae ; imo non potest dari vera visio {ab hallucinatione distincta) sine re visa, seu vera sensatio sine reali sensato , vera sensatio resistentiae sine re resistenti, cf. Ia, q. 51, a. 2 : « Visio corporea (ut distinguitur ab apparitione imaginaria) est ea qua videtur id quod positum est extra videntem, unde ab omnibus videri potest : tali autem visione non videtur nisi corpus. » Proinde anima, quamvis non sit ubique, potest etiam corpora remota videre ; ad ea nempe habet relationem transcendentalem quae est in ipso actu visionis.

Sic terminatur quaestio de existentia Dei in rebus, in qua attente distinguenda est immensitas ab ubiquitate, scilicet aptitudo ad esse in omnibus rebus ab existentia actuali in eis. Ante creationem Deus erat immensus, sed non erat ubique, quia non erant res et loca in quibus erat Deus, sed erat apud se, in seipso, ut dicitur : « In principio erat Verbum et Verbum erat apud Deum et Deus erat Verbum. »

Qu. IX. — De immutabiiitate DeL

Hucusque ex hoc quod Deus est ipsum Esse subsistens deducimus quod est omnino simplex, absolute perfectus et bonus, infinitus et immensus, ubique praesens tanquam conservans omnia in esse. Nunc autem pariter ex hoc quod Deus est ipsum Esse subsistens deducitur quod est omnino immutabilis, immutabilitate non inertiae sed summae perfectionis, quae soli Deo convenit.

Ut videbimus haec immutabilitas, quamvis negative exprimatur

(prout nos cognoscimus prius ea quae sunt mutabilia), tamen est in se quid omnino positivum, quod positive exprimi potest verbo stabilitatis , dum mutabilitas rerum mundi est eorum instabilitas.

Philosophia evolutionistica, quantum possibile est, eliminat verbum stabilitatis, nam pro ea omnis immutabilitas est imperfecta, ut immobilitas rei inertis, sine vita. E contrario suprema vita est omnino immutabilis seu summomodo stabilis. In hac quaestione perficitur refutatio pantheismi, prout Ipsum esse subsistens, ut est omnino identicum et stabile, realiter et essentialiter distinguitur a mundo mutabili et ab anima quae semper perfici potest, cognoscendo et amando. Quaeritur nunc utrum Deus sit omnino immutabilis, et utrum solus Deus sit omnino immutabilis.