Sectio 13, art. 3: DE FORMA SACRAMENTI P./ENITENTI/E

Sfalus qucsstionis. Hasc forma est « Ego te absolvo, etc... ». Difficultas est quod non legitur Christum hanc formam instituisse. Imo in Ecclesia orientali et etiam in Ecclesia latina, per decem priora sascula, f orma absolutionis fuit deprecativa, nempe : « Deus ei condona, eum absolve», non autem indicativa: « Ego te absolvo ». Nunc etiam apud quasdam ecclesias orientales remanet forma deprecativa. Vestigium ejus remanet etiam in oflicio secundum ritum romanum, dum in Prima et in Completorio, sacerdos dicit : « Absolutionem et remissionem tribuat vobis omnipotens Deus », ut notat S. Thomas ibid. in prima difficultate. Dicit etiam in 3" difficultate: videretur magis conveniens forma deprecativa, quia solus Deus peccatum remittit, non minister ejus. Imo Apostoli sanando infirmos in nomine Domini, non dicebant : « Ego te sano », sed « sanet te Dominus Jesus Christus » sicut Petrus dixit paralytico. (Act. Apost. TX, 34). Attamen, ut dicitur ad 4«'» Petrus dicit claudo: « In nomine Jesu Christi Nazareni surge et ambula» (Act. Apost. m, 6). Denique sacerdos deberet habere revelationem specialem ad cognoscen-. dum quod peccatum est vere psenitenti remissum, ut cum veritate et certitudine dicat « Ego te absolvo». Ha;c est quinta difficultas posita a S. Thomas initio art. 3.

Responsio data est a Concilio Tridentino (Denz. 896): « Sacramenti panitentias formam, in qua pracipue ipsius vis sita est, in illis ministri verbis positam esse: Ego te absolvo etc. quibus quidem de Ecclesia; sanctie more preces quasdam laudabiliter adjunguntur, ad ipsius

Drc P*:nitentia tamen forma; essentiam nequaquam spectant, neque ad ipsius sacramenti administrationem sunt necessaria; ».

Revera ha;c forma indicativa adhibetur in Ecclesia latina a sa;culo XII". Et Sanctus Thomas in argumento « sed contra » ostendit quod fundatur in verbis Domini ad Petrum : « Quodcumque solveris super terram, etc. ». Sacerdos enim, auctoritate illorum verborum Christi f retus, dicit : Ego te absolvo; sicut dicit: Ego te baptizo, secundum alia verba Domini: « Euntes, docete omnes gentes, baptizantes eos, etc. ».

Historice tamen certum est quod in Ecclesia latina et graaca per decem priora sajcula, forma absolutionis fuit deprecativa: « Deus, eum absolve, etc ». Hoc constat ex sacramentariis et Psenitentialibus, v. g. ex Sacramentario Gelasiano (MigHe, P. L. t. 74, p. 1097) et ex Pamitentiali Halitgari (P. L. t. 105, p. 697, 704) ubi nonnisi formula? deprecativa? inveniuntur. Attamen saaculis octavo et nono, inveniuntur etiam f ormula; imperativce deprecativis con juncta; : v. g. « Sis absolutus a Deo, etc. ». A sseculo XI in Ecclesia latina incipit transitus a fqrmulis deprecativis ad indicativas. Et saeculo XII forma indicativa communiter in Ecclesia latina recepta est. Attamen, antequam pronuntietur, recitantur preces « Misereatur, Indulgentiam, Dominus noster Jesus Christus te absolvat » qua; sunt quasi vestigium antiqua; disciplina». In Ecclesia orientali forma deprecativa apud quosdam manet.

Dubium. An forma deprecativa fuerit olim valida, et esset nunc valida in Ecclesia latina. Cf. Billuart.

Respondetur affirmative ad primam partem '; ha;c forma deprecativa fuit valida saltem ubicumque modo generali pra;valuit; non enim putandum est absolutiones datas.per plura sa;cula fuisse invalidas. Insuper ha;c forma deprecativa, cum intentione absolvendi et attentis circumstanstiis, ostendit sacerdotem esse Dei ministrum et absolvere, quamvis minus clare ostendatur sacerdotem esse judicem ministerialiter absolventem.

Ad secundam partem dubii, respondendum est quod hodie si quis in Ecclesia latina uteretur hac formula deprecativa, merito dubitaretur de validitate absolutionis, nam a pluribus sseculis Ecclesia latina usum formula; indicativa; prasscripsit z. Cf. ad lum. Billuart dicit: « Probabilius est formam simpliciter deprecatoriam in sacramento pasnitentia;

1 Ita Hurter, Tanquerey. alii.

2 Attamen, ut videtur, fieri potest distinctio. Etenim si quis uteretur hac formula deprecativa cum bona fide. aliam obliviscens, et prasertim per respectum ad moribundum, tunc ut vtdetur absoluHo esset valida, ut olim, tanquam (equivalens formulaj indicativse. Si vero aliquis scienter contra praceptum Ecclesite hodie uteretur formula deprecativa, nolens indicativa uti, tunc, ut diximus, valor absolutionis esset dubius, nam non clare constat an forma deprocativa satis asquivateat formas indicativie, imo llle qui sic scienter et voluu-

DlO ESSENTIA SACRAMENTI P*:NITENTI>1!

non posse esse validam ». Sed Billuarl non satis agnoscit hanc formam olim fuisse sufficientem ad absolutionem, quamvis minus clare ostendat sacerdotem esse judicem ministerialiter absolventem. Non necesse est quod forma sacramenti, qua; non fuerit data explicite a Christo, semper omnlno invariabilis maneat. Sufficit quod eadem maneat quoad sensum; Ecclesia potest ad majorera claritatem adjungere aliquod verbum, sic in ipsa consecratione calicis adjunxit: « Mysterium fidei ». Cf. S. Thomam o/nisc. 22 de forma absolutionis, et Dictionnaire de Theol. cath. art. Absolution, col. 224 sq.; Galtier « de Pwnitentia », th. 35. Herve, p. 377.

In corpore nostri articuli 3, S. Thomas ostendit convenientiam formulffi indicativa, sic:

Forma sacramenti debet significare id quod per illud efficitur proportionaliter ad materiam.

Atqui ha;c forma: Absolvo te etc. significat id quod efficitur per hoc sacramentum, proportionaliter ad materiam: nam tunc removentur peccata qua; sunt materia remota et destruenda hujus sacramenti, seu vincula solvenda.

Ergo convenit ha;c forma « ad instar actus judicialis, quo pronuntiatur sententia » ut dicitur in Concilio Tridentino 902. 919.

Major constat ex hoc quod sacramenta nova; legis efficiunt id quod significant; et manifestum est quod forma debet habere significationem determinatam proportionaliter ad materiam. Sic forma baptismi est Ego te baptizo et f orma confirmationis est : Consigno te signo crucis et >-onfirmo te chrismate salutis, eo quod hujusmodi sacramenta perficiuntur in usu materia;. In sacramento Eucharistia;, quod consistit in consecratione materia;, exprimitur veritas consecrationis, cum dicitur: Hoc est corpus meum.

Sacramentum autem pasnitentia; non consistit in consecratione alicujus materia;, nec in usu alicujus materia; sanctificata, sed magis in remotione cujusdam materia;, scil. peccati, seu vinculi (cf. S. Thomam ibidem).

Ad 3um. Solus Deus auctoritative absolvit a peccato, sed hoc facit etiam sacerdos ministerialiter, « in quantum verba sacerdotis in hoc sacramento instrumentaliter operantur in virtute divina, sicut etiam m aliis sacramentis ».

tarie ea utitur potius quam alia, videtur aliter judicare quam Ecclesla de vero sensu CormuliB adhlbenda: et videtur non admittere quod absolutio fleri debeat per modum judicii. Herv6 dicit. n. 118 ss.: « Est theologice certum quod absolutio debet esse quoad sensum indicativa, ut sit In forma judicii, sed potest esse materialiter deprecaUva ut in vetustissimis Rltualibus. Hinc, nisi obstet Eculesian praiceptum, forma deprecativa potest aliquando sequipollere sententia indicativffi. At in prwxi omnino sequenda est forma ab Ecclesia prae- «crlpta, quas apud Latinos est sola forma indicativa ».

Cf. Hbrv», p. 374-379, de eorma indlcativa et de forma materialiter deprecatlva.

iw . i;*niiiouu i.Ai.ii«ioii, Vi BusharUHa

DE P/HNITENTIA

S. Thomas dicit in fine hujusce responsionis ad 3llm et in hoc communiter conveniunt theologi, quod verba in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, amen, non sunt necessaria, quia hoc non eruitur nec ex Sacra Scriptura, necex Traditione, nec ex sensu communi Ecclesia;. A fortiori pronomen ego non est essentiale, sufficienter enim exprimitur in voce absolvo.

Dubium i»m. An ha*; sola verba Absolvo te, omissis a peccatis, sint essentidtia.

Respondetur affirmative (cf. Billuart) quia significant effectum principalem sacramenti, scil. absolutionem a peccatis; et hoc ipso quod proferuntur super pamitentem qui peccata sua confessus est, satis constat quod agitur de absolutione a peccatis et non a censuris. Attamen esset graviter illicitum omittere a peccatis tuis.

Valida sed illicita esset forma wquivalens: « Remitto, condono tibi peccata tua, vel absolvatur talis a peccatis ». - Debet forma exprimi verbis, non solum nutu aut alio signo, secundum unanimem sensum Ecclesiffl. Nec absolutio dari potest scripto et a sacerdote absente. Clemens VHI declaravit non licere absolutionem absenti dare (cf. Denz 1088) >.

Ad 5"™: Quisnam est sensu exactus verborum: Ego te absolvo.

Respondetur: Sacerdos per hsc verba non solum declarat seu ostendit peccata esse remissa, sed ea vere re.mittit. Ad quod non requiritur revelatio specialis, sed revelatio communis efficacia; hujus sacramenti pro sufficienter dispositis.

Dubium 2"",. An impositio manus sit materia sacramenti pa>nitentia».

S. Thomas respondet negative ma, q. 84, a. 4. Nunquam reputata est ut materia hujus sacramenti, sed ut mera cajremonia. Et Concilium Tridentinum post acuratum examen partium pamitentia;, de manus impositione silet.

i Ut dicit Herve, p. 379: < Nisi aliud judicaverit Eeclesia, absolutio per telephonmm data videtur illicita simul et invalida ».

caput m

DE CONTRITIONE ET ATTRITIONE

Nunc agitur de actibus psenitentis, scilicet.

1. — De contritione imperfecta et de perfecta, Suppl., q. 1 ad 5am.

S. Thomas in ultima q. 90 quam dictavit, art. 3 ostendit quod sunt partes integrales pasnitentise, quia totum est in omnibus simul et non singulis.

Quinque priores qua;stiones Supplementi, quse sunt de contritione sic dividuntur:

1. q. — Quid sit contritio tum imperfecta seu attritio, tum perfecta.

2" q. — De ejus objecto: an debeat esse de omni peccato et de singulis mortalibus.

3" q. — De quantitate contritionis, utrum sit major dolor qui possit esse in natura; utrum possit^sse nimis magnus, et debeat esse major de uno peccato quam de alio.

4* q. — De tempore seu duratione contritionis, utrum tota ista vita sit tempus contritionis, et expediat continue conteri de peccato, ac utrum anima; separata; contristentur de peccatis.

5» q, — T)e effectu contritionis, utrum remissio peccatorum sit effectus contritionis, utrum possit totaliter auferre reatum pamse; utrum parva contritio sufficiat ad deletionem magnorum peccatorum, et respondetur affirmative, dummodo ad rationem contritionis perfecta; pertingat id est ex caritate procedat; sed attritio sine sacramento non sufficeret.

Quastio I. — QUID SIT CONTRITIO

Preesertim explicanda est prima quasstio, scil. Quid sit contritio. Ha;c prima quastio continet tres articulos: 1° Utrum convenienter definiatur: dolor de peccatis cum proposito confitendi et satisfaciendi; 2" Utrum contritio sit actus virtutis ; 3" Utrum attritio possit fieri contritio, et responsio erit negativa, sed attritus potest fieri contritus.

De P^knitentia

Ordo procedendi : In hac qusestione melius est procedere secunduni ordinem chronologicum ipsius progressus dogmatici: considerando : 1° doctrinam S. Thoma?; 2° distinctionem Concilii Tridentini inter contritionem perfectam et attritionem; 3° controversiam de hac re ortam post Concilium Tridentinum.