Sectio 14, art. 1: UTRUM CONTRITIO SIT DOLOR PRO PECCATIS

CUM PROPOSITO CONFITENDI ET SATISFACIENDI

Status quajsiionis: Hsec definitio proposita erat a pluribus theologis ante S. Thomam et ab eo admissa est et explicata. In hac explicatione secundum suam consuetam methodum S. Thomas transit a definitione nominali ex etymologia manifestata ad definitionem realem, et, ut statim videbimus, omnino eadem requirit ad definitionem contritionis quse requisita sunt postea a Concilio Tridentino (Denz. 897), a quo contritio definitur: « Animi dolor ac detestatio de peccato commisso cum proposito non peccandi de cetero ». Agitur de contritione ut ubstrahit a perfecta et ab imperfecta contritione, quse est attritio. Cf. Suppl, q. 1, a. 1.

In corpore articuli, 1" explicatur origo nominis contritio. « Initium omnis peccati est superbia » Eccli. X, 15 per quam homo sensui suo inhajrens a mandatis divinis recedit... Ille autem qui in suo sensu perseverat, rigidus et durus per similitudinem vocatur... ; unde, et frangi dicitur aliquis quando a suo sensu divellitur;.... et aliquid non solum frangitur sed conteritur quando non solum dividitur in raagnas partes, sed reducitur ad minimas ». Sic in Sacra Scriptura dicitur quod cor peccatoris, quod prius erat durum, postea contritum est: v. g. Ps. L, 19. « Cor contritum et humiliatum, Deus non despicies ». Isai., LXI, 1: « Misit me, ut mederer contritis corde ». Ps. CXLVT, 3: « Qui sanat contritos corde et alligat contritiones eorum ». (Seu vulnera eorum). Luc. IV, 18: « Spiritus Domini... misit me, sanare contritos corde ».

2° Post originem nominis S. Thomas considerat substantiam actus, modum agendi, principium et effectum, nam secundum hsec quatuor inveniuntur diversa? definitiones traditas.

Quoad substantiam actus dicitur: « Dolor pro peccatis assumptuSj cum proposito confitendi et satisfaciendi ». Sic enim contritio apparet ut actus virtutis psenitentke, et simul ut pars sacramenti, prout ordinatur ad alias partes.

AISeb datffi sunt definitiones, prout contritio procedit ex humilitate, ex timore et ex spe, et prout destruit peccatum. Sic Augustinus, super psalmos 46 dicit : « Contritio est dolor remittens peccatum » et Gregorius Magnus, Hom. 22 in Ezech. « Contritio est humilitas spiritus, annihilans peccatum, inter spem et timorem ».

Ad 2um notatur quod contritio est a Deo inspirante, sed etiam a libero arbitrio cooperante.

DE EXISTENTIA SACUAMENTI P^.NITENTl*.

Melius apparet quod S. Thomas eadem omnino requirit ad contritionem quaj requiruntur a Concilio Tridentino, breviter recoligendo ea quffi dixit de dolore et detestatione peccati in ms, q. 85 et 90 ; - q. 85, a. 3 dicit: « Pamitentia est virtus specialis ex eo quod pamitens dolet de peccato commisso, in quantum est offensa Dei, cum emendationis proposito». Ibid. art. 4: « proprius pamitentia? virtutis actus est propositum emendandi illud quod contra Deum commissum est ». q. 90, a. 4 : « Pertinet ad psenitentiam ut detestentur peccata prmterita, cum proposito mutandi vitam in melius ». Item in opusc. 5.

Ex his manifestum est S. Thomam omnino eadem requirere ac Concilium Tridentinum a quo definita est contritio « Animi dolor ac detestatio c?e peccato commisso cum proposito non peccandi de cetero ». Sic definitur contritio ut abstrahit a statu veteris et novee legis, nec non a perfecta et imperfecta contritione.

1° Dicitur animi dolor, prout peccator, sincere ad Deum revertens, non potest non tristari de delictis quibus aversus fuit a Deo. Agitur de dolore voluntatis non partis sensitiva».

2° Dicitur detestatio, seu odium peccati, procedens ex cognitione ejus malitia?, malorumque effectuum, et hoc odium conjungitur eum retractatione pravaj voluntatis, ita ut peccator sincere dicat: Si res non esset peracta, non facerem, vellem non peccasse. Detestatio peccati non est omnimo idem ac dolor, prius enuntiatus, sic in Deo est detestatio peccati quod ei displicet, sed in Deo non est dolor. Dolor nascitur ex odio in subjecto doloris capaci.

3° Dicitur de peccato non de pa?na peccati et de peccato ut offensa

Dei.

4" Dicitur: Cum proposito non peccandi de cetero, subintelligitur cum Dei auxilio; nemo enim vere peccata commissa detestatur quin eo ipso velit hsec peccata saltem mortalia vitare in futurum. Haac omnia requiruntur ad contritionem prout importat conversionem voluntatis.

Notandum est quod Concilium Tridentinum sic voluit definire contritionem prout fuit omni tempore necessaria etiam ante institutionem hujusce sacramenti, dum S. Thomas in nostro art. 1 explicat definitionem contritionis in ordine ad confessionem sacramentalem, propterea dicit: « cum proposito confitendi ».

Et hoc aquivalenter dicitur in Concilio Tridentino (Denz. 897) subito post prsedictam definitionem dum dicit : « Fuit autem quovis tempore ad impetrandam veniam peccatorum hic contritionis motus necessarius, et in homine (nunc) post baptismum lapso ita demum prajparat ad remissionem peccatorum, si cum fiducia divina? misericordias et voto prasstandi reliqua conjunctus sit, qua? ad rite suscipiendum hoc sacramentum requiruntur ».

De P*:nitbntia

Dubium: Utrum contritio consistat essentialiter in tribus pradictis. scil. dolore, detestatione et proposito, an in aliquo tantum.

Respondet Billuart cum pluribus aliis: Essentia contritionis est formaliter in solo dolore (voluntatis) de peccato, sed prajsuppositive in odio seu detestatione peccati, et consecutive in proposito. Hoc videtur verum, prout actus primarius virtutis specialis debet esse unus et non aggregatum ex pluribus actibus. Contritio sic est formaliter dolor de peccatis commissis, ut dicit S. Thomas art. 1. Si e contra formaliter esset in odio peccati, inveniretur etiam in beatis. Et ad dolorem de peccato sequitur, ut proprietas, propositum non peccandi in futurum saltem mortaliter.

Addendum est quod contritio debet esse supernaturalis. Cf. Concilium Tridentinum N. 813 et antea Concilium Arausicanum (Denz. 177) Concilium Tridentinum definit: « Si quis dixerit, sine prceveniente Spiritus Sancti inspiratione atque adjutorio, hominem credere, sperare, et diligere aut pamitere posse, sicut oportet, ut ei justificationis gratia conferatur, an. sit. ». Item n. 797.

Unde Innocentius XI (Denz. 1207) damnavit hanc: « Probabile est suf}icere attritionem naturalem modo honestam » scil. ethice bonam. Item Denz. 699, 751, seq. 897, 1536. Ratio est quia nulla est relatio seu connexio ordinis naturalis cum supernaturali, ad quem spectat justificatio.

Corollaiium. Insufficienter attritus est qui dolet de peccato quia repugnat rationi, vel convictui humano, vel quia ex eo sequitur dispendium fama? aut bonorum temporalium.

E contra jam vere attritus est qui dolet de peccato ut est contra legem divinam, vel ut est inductivum pEenarum purgatorii, inferni, amissionis gratis, glori», etc. hsec enim pertinent ad ordinem supernaturalem nec nisi fide supernaturali cognosci possunt. Attamen plures ut Billuart tenent quod talis attritio quse disponit ad justificationem, non sufficit ad justificationem etiam cum sacramento nisi interveniat aliquis amor Dei benevolus (cf. de hoc infra).

Necessitas contritionis sic enuntiata a Concilio Tridentino pluries expressa est in Sacra Scriptura v. g. A.ct. Apost. m, 19: « Pasnitemini igitur et convertimini, ut deleantui peccata vestra » ait S. Petrus ad Judseos. Cf. III", q. 84, a. 7 ad lum. Ratio est: quia homo etiam jure naturali tenetur compensare injuriam Deo illatam, et koc nequit esse sine contritione.

Subito post prtedictam definitionem contritionis explicari posset divisio contritionis in perfectam et imperfectam, ut datur in Concilio Tridentino cf. Denz. n. 897. Sed melius est hoc dicere in explicatione art. 2 et 3 ubi S. Thomas ex professr listinguit attritionem a contritione. Melius est, ut diximus, sequi ordinem chronologicum scil. pro-

DE CONTIUTIONE ET ATTIUTIONE 858 gressus dogmatici. Unde primo videamus textum S. Thoma?, postea distinctionem Concilii Tridentini inter contritionem et attntionem, et denique controversias de hac re ortas post Concilium Tridentinum.