Caput I

Quomodo anima per mentale exercitium debeat radium contemplationis reflectere ad interiora sua, ut yideat, qualiter sit formata per naturam , deformata per culpam et reformata per gratiam.

§1. Praeambulum

1. Interrogatio animae. Dic, quaeso, ohomo, si post devotam invocationem divinae raagnificentiae et post humilem implorationem aelernae sapientiae et demum post flebilem supphcationem supernae pietatis et clementiae gratiam exercitandi mentahter circa hanc quadruplicem materiam, videlicet longitudinis, latitudinis, subhmitatis et profunditatis, obtinerem; quo ordine inchoem, ne meritum huius exercilationis amittam, si indebito ordine ignoranter procedam? « Ordinis enim ignorantia, secundum beatum Ambrosium \ perturbat formam meritorum » : « nec reputatur, secundum eundem, perfecta rei cognitio in nobis existere, cum scimus, quid faciendum , et ignoramus, quo ordine sit procedendum ».

2. HoMO. 0 anima, secundum beatum Bernardum ad Eugenium Papam ', « a te tua consideratio inchoet, ne frustra extendaris ad alia, te neglecta ». Idem in Meditationibus': « Multi multa sciunt et se ipsos nesciunt, alios inspiciunt et se ipsos deserunt, Deum quaerenles per exteriora, deserenles sua interiora, quibus interior est Deus. Idcirco ab exterioribus ad interiora redeam et ab inferioribus ad superiora conscendam; ut possim cognoscere, unde venio aut quo vado, unde sim et quid sim; et ita per cognitionem mei ascendam ad cognitionem Dei ». Item, Chrysostomus super Matlhaeumdicit: « Non minima pars philosophiae est cognilio sui ». Item, Ambrosius in Hexaemeron * : « Cognosce, quantus sis ; attende libi , ut consideres , quid in te inlret in cogitatione, quid exeat in sermone ». — « Vitam igitur tuam, 0 anima, quotidiana discussione examina. Attende diligenter, quantum proficias et quantum deficias; qualis sis in moribus, qualis in affectionibus; quam similis sis Deo et quam dissimilis, quam. prope

et quam longe. illud semper agnosce, quod multo laudabilior et melior es, si te cognoscis, quam si, te neglecto, cursum siderum, vires herbarum, complexiones hominum, naturas animahum cognosceres et scientiam omnium caelestium et terrestrium haberes. Redde ergo te tibi, et si non semper, saltem interdum. Rege tuos affectus, dirige actus , corrige gressus». Igitur, anima, tene consilia Sanctorum et primo radium conlemplalionis converte ad regionem orientalem, hoc est ad considerationem tuae conditionis. Dihgenter igitur considera, quam generose a summo Artifice sis factaper naturam, quam vitiose a tua voluntate deformata sis per culpam, quam gratiose a divina bonitate saepius reformaia sis per gratiam,

§2. Quam generose a summo Artifice formata sit anima per naturam

3. Primo ergo considera, quam generose formata sis per naturam. Generositas tua naturahs consistit in hoc, ut existimo, quia tibi naturaliter ad

lui decorem iaipressa est imago bealissimae Trinitatis. Unde Anselmus in Proslogio: « Fateor, Domine, et gratias ago, quia me creasti ad tuam imaginem, ut tui memor sim, te cogitem, te diligam ». Bernardus in Meditalionibus ': « Secundum interiorem hominem Iria in me invenio, per quae Deum recolo, conspicio et concupisco. Haec iria sunt memoria, intelligentia et voluntas. Cum enim Dei reminiscor, in ipso delector; memo7ia enim eius swper vinum. Intelligentia ipsum intueor, quantum in se sit incomprehensibilis, quia principium est et finis; quantum in Angelis desiderabilis, quia desiderant in eum prospicere; quantum in Sanctis omnibus delectabilis, quia in eo assidue laetantur; quantum in creaturis omnibus admirabilis, quia omnia potenter creat, sapienter gubernat, benigne dispensat». Cum haec intueor, ipsum concupisco. « Cum Deum per voluntatem diligo, me ipsum in eum transformo » . Haec Bernardus l Recognosce ergo, o anima mea, quam

' Cap. I, ubi pro quia me creasti ad tuam maginemieX' tus originalis quia creasti in me hanc imaginen tuam.

mira el inaestimabilis dignitas est, esse non solum vestigium Creatoris, quod est commune omnibus creaturis, sed etiam esse imaginem eius, quod est proprium creaturae rationalis. Lauda igitur, anima mea, Dominum, lauda Deum tuum, Sion \ « Kxpergiscere et lauda, exsulta et gaude, quia insignita es Dei imagine, decorata similitudine, particeps rationis, capax aeternae beatitudinis ».

4. Sed quia haec modica non immerito forle iudicarentur, si morte finirentur; exsulta el lauda, quia cum praedictis dedit tibi naturam immortalem, substantiam incorruptibilem, durationem inlerminabilem, vitam perpetuam. a Imago enim aeternae Trinitatis non esses, si termino mortis claudi posses », Augustinus de Trinilate '\ o 0 anima, adverte, quod Creator tuus post illud esse dedil tibi pulcrum esse, dedit tibi perpetuum esse, deditque tibi vivere, sentire, discernere, sensibus te decoravit, sapientia illustravit ». « Tuam igitur pulcritudinem attende, ut intelligas, qualem debeas pulcritudinem diligere. Quodsi temetipsam, ut expedit, conlemplari non sufficis, cur saltem, quid de te aestimare debeas, ex iudicio alieno non perpendis ? Sponsum habes, de cu-

ius pulcritudine, si dubilares, scire posses, quod lam pulcher, tam formosus, tam unicus Dei Filius tuo aspectu captus non esset, si enm singularis decor tuus et ultra ceteros admirandus non traxisset». Haec Augustinus

0. Sed haec forlasse, o anima nimis ingrata, tibi videntur modica; proplerea audi tertio dignitatem admirabilem, quod tantae es simplicitatis , quod nihil potest domum mentis tuae inhabitare, nihil potest ibi mansionem facere nisi simphcitas et puritas Trinitatis aeternae. Ecce, quid dicitSponsus-: Ego et Pater meus ad eum veniemus et mansionem apud eum faciemus; et alibi: Festinans descende , quia hodie in domo tua oportet me manere. Illabi enim menti nulH possibile est nisi soli Deo, qui eam creavit. Ipse enim est qui intimior intimo tuo esse perhibetur, sicut Augustinus testaturl Gaude igitur, o felix anima, quod potes esse tanti hospitis hospita. Bernardus:

' De Diligendo Deo (inter opera Augiist.) , c. 6. et 4 , quae , ut editores operum August. praenoiant, inveniuntur apud Hug. a S. Vict., de Arrha animae (ed. Migne, Patrolog. Lat. tom. 176. coL 960 seq. et 954).

«0 felix anima, quae quotidie cor suum mundal, ut inhabitanlem Deum suscipiat, cuius hospes nullo bono indiget, quia auctorem omnium bonorum in se habet ». « 0 quam beata anima, apud quam Deus requiem invenit, quia dicere potest: Qiii creavit me requievit in tabernaculo meo! Negare siquidem ei caeli requiem non poterit » , qui sibi in hac vita requiem praeparavit. Haec Bernardus '. 0 anima, nimis es avara, si non sufficit tibi tanti hospitis praesentia, quia scito, quod tam hberahs est, quod communicabit tibi de bonis suis; quod tam pius est, quod dilabit te donis suis. Nullo enim modo deceret tantum principem, si dimitteret hospitam suam indigenlem. « Adorna igitur thalamum tuum et suscipe regem Christum» , de cuius praesentia exsultabit et laetabitur tota familia tua. 0 vere mira et multum admirabihs sententia! « Rex, cuius pulcritudinem sol et luna mirantur» , cuius magnitudinem caelum et terra reverentur , de cuius sapientia caelestium spirituum agmina iliuminantur, de cuius clementia omnium Beatorum collegia satiantur, talis

gnatio, quanta dignitas, quanla gloria anfhiarunf), quod Dominus universorum, et qui nullam habet indigentiam, templum sibi fieri iubet in iiiis etc.

luum, 0 anima, desiderat hospitium, tuum coenaculum plus quam caeleste palatium appetit et exoptat. Deliciae enim suae sunt esse cum filiis hominum.

6. Sed si haec adhuc te non movent ad laudandnm Creatorem tuum, converte contemplationis radium ad quartum beneficium et recognosce, quod tantae capacitatis es, quod nulla creatura infra Deum sufficit satiare tuum desiderium. Hugo de S. Victore: « Omnis iucunditas, omnis suavitas, omnis pulcritudo creaturarum afficere cor humanum potest, satiare non potest ». Anselmus: « Omnis copia, quae Deus non est, mihi inopia est». « Et quia revera, secundum Gregorium in Morahbus *, anima humana ad Deum appetendum facta est, quidquid infra Deum appetit, minus est, ideoque iure ei non sufficit quod Deus non est».

7. lam , ut aestimo, anima, sufficienter vidisti tuam nobihtatem, quae est valde laudabihs; converte nunc radium contemplalionis ad tuam super ceteraa creaturas potestatem, quae revera esl admirabihs. Hugo de Arrha animae: «0 anima mea, quid de-

dit tibi Sponsus tuus? Respice mundura istum: omnis natura ad liunc finem cursum suum dirigit, ut luls utilitatibus deserviat tuisque oblectamentis secundum distributionem temporum indesinenter occurrat ». Vide iam , anima mea, et diligenter considera? quod Greator tuus, rex tuus, sponsus el amicus, totam machinam mundialem ad tuum ordinavit ministerium. — Ecce, Angeli purgant et inflammant tuum affectum , illuminant et informant tuum intellectum , perficiunt et cuslodiunt tuum subiectum. Magna enim est dignitas habere tales doctores, tales consolatores , tales conservatores. Et Bernardus: « 0 anima, si videre posses, quanto gaudio quantoque tripudio assistunt orantibus, intersunt meditantibus, quanto studio nos in bono conservant, quanto desiderio nos et sahitem nostram aeternam exspeclant » ! — Caelum tibi deservit per suum motum, luminaria caeh per suum influxum , soi causat tibi diem , luna illuminat tibi noctem, ignis temperat aeris frigiditalem , aer tibi mitigat ignis internam cahditatem, aqua tibi mundat foetorem, mitigat tibi sitis ardorem et fecundat terrae vigorem. TeiTa vero te sustentat sua sohditate, recreat sua fertih-

letur et utilitati deserviat tuisque oblectamentis pariter et necessitatibus secundum affluentiam indeficientem occurrat. Hoc caelum, hoc terra... explere non cessant; in hoc circuitus temporum annuis innovationibus etc.

tate, delectat sua amoenilate. — Ecce, anima, breviter discurristi per singula ab inferioribus ad superiora el invenisti , quod « omnis creatura ad hunc finem ex divina ordinatione cursum suum dirigit, quatenus tuis utilitatibus deserviat tuisque oblectamentis indesinenter occurrat». « Sed cave, anima mea, ne non sponsa, sed aduitera dicaris, si munera dantis pius quam affectum amantis diligis ». Augustinus in libro Confessionum: « Vae tibi ! si oberras in vestigiis suis, si nutus suos pro eo amas, ut temporalia lucra recipias, el non adverlis, quid innuat illa lux beatissima, quae est purgatae mentis inleiligenlia, cuius vestigia et nutus sunt omnium creaturarum decus ». Adhuc, si forte ignoras te, o pulcherrima mulierum, egredere et abi post vesligia gregum % id est irrationabiliiim creaturarum, quae sunt vestigium Creatoris tui, tu vero speculum beatissimae Trinitatis. Ergo omnibus his dignior et excellentior comprobaris. Et pasce hoedos tuos iuxta tabernacula pasto7'um , id est, converte cogitationes tuas ad choros Angelorum , quibus quodam modo similis es in natura et concivis eris in gloria.

8. Anima. lam satis silni diuque tacui ; iam nunc cum verecundia et rubore compellor dicere et confiteri, quod ad hanc dignilatem modicum converti amorem meum; heu ego infehx et misera! nimis indigne et irreverenter me prostilui, vane et negligenter vixi. Et ut verum fatear, secundum Bernardum \ « quanto perfectius dignitatem meani aspicio, tanto magis vilam degenerem me duxisse confundor et erubesco ». Timeo etenim , quod tanto gravior sit culpa, quanto dignior et nobihor est natural Formido, quod tanto gravior sit offensa, quanto maior est ihius qui offenditur exceUentia. Pertimesco, quod tanto peior est iniuria, quanto maiora fuerunt ihius cui iniuria irrogatur beneficia. Heu, heu Domine Deus meus! ex dignitate substantiae iam perpendo vihtatem mahtiae, ex speciositate naturae cognosco deformitatem culpae, ex recordatione beneficiorum acceptorum intehigo ingratitudinem factorum meorum. Vae mihi miserae! iam video, iam cognosco, quod « quidquid a summo datore accepi ad usum vitae transitoriae , miserabiliter inflexi ad abusum pravitatis et culpae. Tranquilhtalem humanae pacis ad usum converti vanae securitatis; peregrinationem

lerrae pro inhabitatione dilexi patriae; salutem et sanitatem corporis redegi in servitutem perversae voluptatis; uberlatis abnndantiam non ad necessitatem corporis, sed ad superfluilatem expendi miserae cupiditatis; ipsa serena blandimenta aeris ad amorem mihi servire coegi terrenae delectationis. Timeo, heu! et valde perlimesco, ut simul me omnia ferire puniendo debeant, quae vitiis meis male subiecta serviebant». Haec Gregorius in Homiha

9. HoMO. 0 anima, aliqualiter iam perpendo, quod bona est tua cognitio. Ex verbis enim tuis sentio, quod non fuit frustra mea admonitio. Videtur mihi , quod lumine divino aliquaUter sis illustrata, taclu veri luminis mota; quia, secundum beatum Gregorium in Moralibus % « unusquisque, dum tactu veri luminis illustratur, sibi ipsi ostenditur, ut, unde cognoscit, quid sit iustitia, inde erudiatur, quid sit culpa, qua excaecatur. Unde sancti viri, quo altius apud Deum virlutum dignitate proficiunt, eo subtilius indignos se esse deprehendunt, quia, dum proximi luci fiunt, quidquid eos in se ipsis latebat, inveniunt». Haec Gregorius.

§3. Quam vitiose a voluntate deformata sit anima per culpam

10. Igitur, 0 anima, si luce veritalis tacta dignitatem tuam, quam hactenus non attendisti, cognoscis, si culpam, qua Creatorem tuum offendisti, intelligis et vidisti, quam generose formata sis per naturam ; vide nunc, quam vitiose deformata sis per culpam. — « Reduc igitur, anima aerumnosa et misera, ad memoriam enorme delictum tuum , perduc usque in caelum rugitum et lamentum. Cogita, anima perfida Dei, adultera Christi , quid feceris. Dereliquisti in caelo castum amatorem tuum, comtempsisti factorem tuum , repudiasti sponsum tuum , turbasti Deum tuum, irreverenter tractasti sanctum Angelum custodem tuum. Eras templum Dei, sponsa Ghristi, sacrarium Spiritus sancti. Quae est ista subita conversio et repentina mutatio? De Dei virgine facta es corruptio satanae, de sponsa Christi scortum exsecrabile, de habitaculo Spiritus sancti facta es tugurium diaboU ». Haec Anselmus de Planctu virginitatis amissae \ Recordare, o anima, propter quid vendideris decorem tuum, propter quid abieceris honorem tuum, pro quo tam turpiter foedaveris vultum tuum, quae tanta bona pro tam vili pretio vendidisli.

Anima. Recognosco, o homo, quod verum loqueris, et non immerito me de tanta transgressione reprehendis.

11. HoMO. 0 anima, quare te tot bonis spoliasti ? Quare frustra tanlis te honoribus privasli? Quare tot bona opera neglexisti? Quare tot annos, tot dies, tot horas sine fructu vixisti? Nam dicit Bernardus: « 0 Domine Deus meus, quot tempora effluxerunt, in quibus sine fructu, ut aspicio, vixi ! Quomodo coram te subsistam ? Quomodo ad te levare polero faciem meam in illo magno et terribili examine, quando numerari iusseris omnes dies meos, quaerens fructum in eis? 0 Domine Deus, cur inlermisi te ullo tempore versare in corde meo, te tota mente amplecti, in tua dulcedine delectari ? Omnia interiora mea ubi tunc erant, quando tecum non erant, cum a te habeat omnis creatura quidquid habet desiderabile, laudabile et delectabile » ? Haec Bernardus.

12. Anima. Heu Domine! nunc intelligo, sed confiteri erubesco: species et decor creaturarum decepit oculum meum, et non adverti, quia speciosior omnibus creaturis tu es, quibus tantummodo unam guttam tuae inaestimabihs pulcritudinis communicasti. Quis enim ornavit caelum sideribus, aerem volucribus,

aquam piscibus, terram plantis et floribus? Nonne tu, clementissime Pater? Per te illa caelestium spirituum agmina variis donis sunt ornala. Nonne per te Seraphim ardent dileclione, Cherubim lucent cognitione, tuis donis iudicant Throni \ de tuis muneribus dominantur Dominationes inclytae, ex tua virtute praesunt Principatus, ex tua poteslate Potestates daemonum malitias arcent, et ex tua profunda potentia miracula faciunt Virtutes, ex tuo praecepto Archangeli magnis nuntiant maiora, Angeli vero minoribus significant minora ? Sed quid sunt haec omnia nisi luae pulcritudinis modica scintilla ? 0 bone Iesu, fons universae pulcritudinis ! ignosce mihi miserae, quod tuam pulcritudinem tam sero cognovi, tam tarde amavi; propterea miserabiliter oberravi.

13. Dulcedo etiam creaturarum decet'\i gustwn meum, et non adverti, quod melle dulcior es. Tu enim melli et omni crealurae dulcedinera suam, immo tuam commodasti, et non est aliud in creatura dulcedo vel delectatio qualiscumque nisi tuae dulcedinis,

quani ahscondisti timentibus temodica demonslralio. Unde dulcedo omnium creaturarum, si quis iuste advertal, nihil aliud facit, nisi quod ad tuam dulcedinem aeternam invitat. 0 Iesu, fons universae dulcedinis et pielatis! ignosce mihi, quod tuam inaestimabilem dulcedinem et meHifluam pietatem in creatura tua non cognovi nec inlerno mentis amore degustavi; propterea miserabihter oberravi et animam meam usque modo siiiquis porcorum saturaviSed heu, nunquam, ut timeo, de pane fihorum tuorum manducavi ; ideo semper in dehciis mundi ieiuna et famehca permansi. Gregorius: « Quia intus gustare nolumus paratam dulcedinem, propterea ieiuni et famelici amamus miseri famem nostram ». 0 dulcissime Iesu ! modo agnosco, quod omnis dulcedo tibi contraria fuit mihi afflictio et magna miseria. Augustinus in libro Confessionum: « Tu enim, misericordissime Deus, etiam in peccatis meis semper mihi aderas piissime saeviens, omnes iniquas delectationes meas et malas amarissimis respergens amaritudinibus docensque per flagella, si vellem sine amaritudine delectari, non posse nisi in te, Domine ». Haec Augustinus. Sed heu! hanc doctrinam non intellexi, proplerea oberravi , semper tamen in omnibus deliciis iniquis timui proditorem , timui accusatorem ,

' Psalm. 30, 20. — Anselm., loc cit.: Melli dulcedinem suam praeslilisli, el dulcior melle tu es.

limui reprehensorem , formidavi aliquoties conscientiam, expavi miiltoties infamiam, nonnunquam abhorrui gehennam , et tamen, heu ego misera! inter lot tormenta non mutavi volunlatem propriam.

14. Decepit etiam odor creaturae olfacium meum , et ignoravi , quod odor luus , o bone Iesu swper omnia aromata\ 0 bone Iesu! fons odoris' cuius suavitas faciat me indesinenter post te in odorem unguentorum tuorum currere.

15. Decepit etiam sonus fallax creaturarum auditum meum , et nescivi, quam dulcia faucibus electorum tuorum eloquia tua % quam suavia auribus amicorum tuorum consilia tuaquam levia manibus Sanctorum tuorum mandata tua. 0 Iesu! fons sapientiae, auctor scientiae, seminator casti consilii, fac me saltem modo audire vocem tuam , sonet vox tua in auribus meisCum quanta amaritudine recogitandum mihi est, quod fefelht me miseram illa vox cantantium et dicentium*: Venite , fruamur bonis , quae sunt; coronemus nos rosis , antequam marcescant , et non praetereat nos flos teynporis. Vino pretioso et ungueatis optimis nos impleamus, ubique relinquamus signa laetitiae. Hanc

vocem audivi et non intellexi nec adverti, quoniam omnia vana sunt et risu cligna. Omnia enim haec et his similia cito pertranseunt et velut umbra evanescunt. Quid enim vana haec omnia amatoribus suis profuerunt? Quid haec stulta dilectoribus suis contulerunt? Quem enim fructum habue?unt inillis, in quibus nunc erubescunt et confunduntur?

16. Sed inter haec omnia tu, amantissime Deus, mihi semper aderas, vocem tuam frequenter audivi, sed non exaudivi , inspirationem tuam salutiferam sensi , sed non consensi. 0 quoties mihi illud salutiferum consilium inspirasti: Peccasti, quiesce, desine et erubesce! Ad quae ego misera, morem secuta beati Auguslini in libris Confessionumverba somnolenla aliquando respondi : « Domine, ecce modo, sine paululum, modo a vanitate quiescam, cito de malignitate erubescam, omnia vana et mundana derelinquam. Sed heu , illud modicum et modo non habebat modicum et modum, eipaululum in longum ibat». Augustinus "* : « Multi aeternaliter damnantur et finaliter in peccatis detinentur, qui se ad vocem Domini non corrigunt. Vocem quidem occultae inspirationis audiunt, sed vitara non corrigunt, dicen-

les: Gras, cras, el subito ostium clauditur, remanetque peccator foras extra arcam caelestis patriae cum voce corvina, quia pro peccatis gemere noluit cum columba». Gregorius ' : «Heu, quam multos in peccatis eorum peius sua felicitas prostravit, multos diuturna pax inertes reddidit, eoque illos mox malignus hostis gravius perculit, quo longius quietis usu negligentes invenit»! Item, Gregorius: « Quos enim Deus, ut convertantur, diutius tolerat, non conversos durius damnat».

17. Sed, 0 hoQio, ut tibi meae infehcitalis historiara perfectius manifestem, profiteor, quod haec omnia meae infelicitati non sufficiebant, sed ad cumulum damnationis, heu, carnis mollities tactum meummm\s miserabililer decipiebat; etignoravi, quod tam suavis, o bone Iesu, esset amplexus tuus, tam honestus attactus tuus, tam deliciosus convictus tuus. « Cum enim le amavero, munda sum; cum letigero, casta sum; cum accepero, virgo sum ' ». Tuus, 0 dulcissime Iesu! amplexus non maculat, sed mundat; tuus atlactus non inquinat, sed sanctificat. 0 Iesu, fons universae dulcedinis et suavitatis! quantum habes deiiciositatis et honestatis et iucunditatis, quando laeva tuae aeternae sapientiae et cognitionis est sub capite, id est sub rationes edextera tuae

divinae clemenliae et dilectionis amplexahitur mein volunlate. Heu ine miseram ! quis unquam lam dulce, lam suave tamque deliciosum experiri polerit quam inter brachia tanti sponsi requiescere, inter oscula tanti regis el amici feliciter obdormire? Hanc dulcedinem senseral anima devota, quando optabat dicens: Oscidetu?me osculo oris sui etc. Quis mihi det te fratrem meum , sugentem ubera matris meae, ut inveniam te solum foris et deosculer te, et iam me nemo despiciat? Apprehendam te et ducam te in domum patris mei et in cubiculum genitricis meae. Ibi me docebis praecepta Domini. 18. Sed, 0 Domine Deus, si haec tam dulcia sunt cogitanti, quam dulcia esse possunt degustanti? Si tam suavia sunt legenti, quam dulcia erunt per affectum sentienti ? Augustinus ' : « Fac me , dulcissime [esu, intus guslare per amorem quod extra gusto per cognitionem ; fac me sentire per affectum quod sentio per intellectum ». Eia, dulcissime Iesu ! transfige saluberrimo vulnere amoris tui medullas animae meae, ut vere ardeat, langueat et liquefiat et solo tuo desiderio deficiat, cupiat dissolvi et esse tecum \ Te solum semper esuriat, panem vitae cae-

lestis,ui de caelo descendisli. Te sitiat, fontem vitae, fontem aeterni luminis, torrenlem verae voluptatis; te semper ambiat, te quaerat teque inveniat, in te dulciter requiescat \ Sed quae vesania, quae infernalis furia tanto tempore a me prohibuit talia el tanta menlis meae solatia, tam divina gaudia et melliflua convivia? — Dic, quaeso, o homo, quae est tanti mali causa, quae tanti pericuh ralio, quae tanti damni occasio?

19. HoMO. Video, o anima, quod iam fatigata laboribus, iam vexata doloribus, invenire non valeas, cui tantum damnum illarum ascribas. Peto igitur, ut cum diHgentia audias, si tibi tanti mah causam demonstravero, si tibi tanti damni occasionem oslendero. Habes, o anima mea, inimicum domesticum , hoslem amicum, adversarium propinquum, qui tibi mala pro bonis reddiditet sub specie amicitiae crudehor existens inimicus, his omnibus et ahis infinitis bonis le privavit. Hic hostis, salva tua reverentia, est caro tua infehx et misera, multum tamen tibi dulcis et dilecta. Hanc cum pavisti , inimicum pessimum contra te erexisti. Hanc cum honorasti, hostem contra te crudehssimum armasli. Hanc cum foris va-

caelo descendi. Ps. 35, 9. seq.: Torrenle voluptatis tuae potabis eos. Quoniam apud te est fons vitae etc.

' Quae praecedunt dant primitivam formam illius orationis, quae habetur inler orationes post Missam recitandas, quam verbis ampliavit auctor opusculi Stimulus amoris (prologus secundus), quod falso Bonaventurae attributum est.

riis et pretiosis indumentis decorasti , omnibus interioribus ornamentis te spoliasti, nesciens quod dicil beatus Gregorius in Homiliis: a Unde caro ad tempus suaviter vivit, inde spiritus in aeternum torquebitur et ingemiscet » ; econtra, «quo plus caro premitur, eo plus de spe caelesti animus laelatur ». Unde pro tanta iniuria nobis per te illala continere amplius me non valeo, quin tantum malum hucusque sub silentio pericuiose pertransitum durius reprehendam. « Scio, inquil Bernardus \ o anima, quendam, qui per plures annos tecum vixit, ad mensam tuam sedit, cibum de manu tua sumsit et in sinu tuo dormivit; cum voluit, tecum colloquium habuit. Hic iure heredilario servus tuus est; sed quia delicate nirais enutristi eum et virgae pepercisti, levavit calcaneum suum super caput tuum et te in servitutem redegit». Et subdit: «0 anima miserabilis et misera ! quis te

liberabit de vinculo iniproperii huius? Kxsurgat Deus, et cadat armatus et conteratur inimicus, contemptor Dei, amicus mundi, cultor diaboli. — Quid tibi videtur de illo? Si recte sentis, puto,. quod mecum dices: Reus est mortis, crucifigaturl Noli ergo dissimulare, noli differre, noli parcere, crucifige, crucifige euml Sed in qua cruce? In cruce Domini nostri Iesu Christi, in qua est salus, vita et resurrectio nostray>. Haec Bernardus. Recole igilur secundum Bernardum in Meditationibus \ o anima, primordia tua ; attende, quod es « insignita Dei imagine, decorata similitudine, desponsata fide, dotata spe, praeelecta caritate, redempta sanguine, particeps rationis, capax aeternae beatitudinis. Quid tibi cum carne, unde ista pateris? Si diligenter omnes conditiones eius adverlis, quid per nares, quid per alios corporis meatus egreditur; nunquam vilius sterquilinium vidisti. Si eius miserias enumerare velis, quam onusta sit peccatis, pruriens concupiscentiis, occupata passionibus, pollula illusionibus, confusione plena, ignominia repleta; quid de ea habes aliud quam cogitationes foedas et immundas » ? Haec Bernardus. Idem: « 0 anima, imago divinae similitudinis, erubesce in si-

Crucifige, crucifige eum ; Luc. 23, 23. In flne allega(ur ex Breviar. Roman. Responsor. lect. 4. Noct. 2. festi invenlionis S. Crucis (3. iMaii); In cruce Domini etc.

militudinem porci commutari, erubesce volutari in coeno, quae es de caelo ». Idem super Cantica Canticorum *: « 0 anima, donec in carne es, inter spinas versaris, et necesse est, ut tentationum tribulos et impugnationum aculeos graviter patiaris. Unde dicitur tibi in Canticis: Sicut lilium inter spinas, sic amica mea inter filias. 0 candens lilium, o tenet et delicate flos ! increduli et suhversores sunt tecum et cum scorpionibus hahitas; vide ergo, quomodo caute ambules inter spinas. Caro et mundus pleni suntspinis; conversari in his et non laedi divinae potentiae est et non virtutis humanae ». Haec Bernardus.

20. Est et alias inimicus , fortis et crudelis, qui mira calliditate « omnium discutit consuetudines, ventilat curas, scrutatur affectus et ibi semper quaerit causam nocendi, ubi quemquam viderit studiosius occupari. Novit enim hic hostis antiquus, ab initio humani generis inimicus, cui illecebras gulae ingerat, cui virus invidiae infundat, cui blandimenta luxuriae obiiciat, cui vana superbiae incitamenta promittat; novit, quem metu opprimat, quem gaudio fallat, quem admiratione seducat. Habet etiam aliquos sibi obligatos, quorum ad alios decipiendos ingeniis utitur et linguis ». Haec Leo 'Papa. 0 anima fragilis ad resistendum, facilis ad cadendum, difficilis

» Serm. 48. n. I. el 2. Allegalur Cant. 2, 2. et Ezech. 2, 6.

ad surgenduml qualiter istius crudelis adversarii laqueos evadere poteris, quem tantis subtilitatibus praeditum agnoscis ?

21. Anima. Nunc video, quod « non facile peccatum ab illo cognoscitur, qui ab eo premitur; sed mox cum inceperit se quis ab illo alienare, tunc demum cognoscit, in quanta foeditate iacuerat N). Igitur, quia iam aliqualiter me ipsam a peccato alienare incipio, et per hoc me et peccatum meum agnosco, me amplius a planctu conlinere non valeo. Anselmus: «0 Pater, Deus meus ! tu impressisti mihi amabilem imaginem luam, et ego superinduxi odibilem imaginem diabolicam. Heu, heu miser homuncio, quod daemonis imaginem superimpressi super imaginem Dei ! Cur non odi eius imitationem, cuius abhorreo nomen ? II le sponte cecidit, ego volens corrui. ille, nulla praecedente vindicta, peccavit superbiens, ego, visa eius poena, peccavi contemnens. Ille semel in innocentia est constitutus, ego multoties restitutus. Ille se erexit contra eum qui se fecit, ego me erexi contra eum qui me refecit. Ille Deum derehquit promittentem, ego fugi Deum prosequentem. Ille persistit in malitia, Deo reprobante; ego curro ad eum, Deo misericorditer revocante. Etsi ambo contra Deum, ille tamen contra non requirentem se, ego vero contra morientem pro me.

Ecce, cuius imaginem abhorreo, cum in multis me inveniam horrihiliorem ».

HoMO. <c Fuge, fuge a me, o horribilis substantia, fuge te ipsam, exlerrila a te ipsa; non igitur sine rugitu cordis tui loleres horrorem luum. Si toleras, non teagnoscis; non enim est haec fortitudo, sed mentis hebeludo; non est sanitas, sed obdurala iniquitas».

22. Anima. « Si me videro, est horror intolerabiiis; si non videro, est mors inevilabilis. 0 quam infehx, qui sibi est horribihs; sed tamen multo infehcior, cui mors aeterna est sensibilis » ! Haec AnselmusIdem in Orationibus: « 0 Paler patientissime, 0 Rex clementissime! tegere non valeo, excusare nequeo, et lamen confiteri non modicum erubesco. lam causam tantorum malorum invenio, iam quod prius maie latuit agnosco». Bernardus in Meditationibus: « Cor enim meum miserum, dum futurum non curavit gaudium nec divinum quaesivit consihum, a se ipso fuit elongatum et in amore terrestrium occupatum, dumque elapsum fuit ab ilhs et involulutn in istis, vanitas ipsum decepit, luxuria polluit, curiosilas abduxit, cruciabatur invidia, lorquebatur iracundia, dividebalur avarilia, anxiabatur accidia, sicque immergebatur omnibus vitiis,

' Anselm., loc. cit.

' Loc. cit. — Orationem, quae sequitur, non invenimus in operibus S. Anselmi.

' Cap. 9. n. 23, ubi pro a se ipso textus originalis ab amore caelestium, et pro ipsum decepit idem substituit illud recipit.

quia iiniim bonum, quod sibi sufficere potuil, dereliquit». Haec Bernardus. .\beant ergo, mitissime Deus, in oblivionem coram le omnia male consumia mea tempora, et concede, ut hoc temporis mei residuum, forte nimis breve et momentaneum, sit tibi honorificum, mihi fructuosum et proximo aedificatorium \ lam, piissime Deus, propter magnitudinem damni, quod ego infelix et misera miserabiliter incurri, video et recognosco, quod me ipsam et peccatum meum sufficienter, ut merui, deplangere non valeo, si lanta debet esse non immerito peccati detestatio, quanta fuerit in misera voluntate delectatio. 23. HoMO. 0 anima, si per te, ut asseris, dehctum tuum non sufficis deplangere ; necesse habes le ad aliquem Sanctorum convertere. An ignoras, quod secundum Bernardum« securum habes ac-

cessum ad Deum, ubi Matrem habes ante Filium, Filium ante Patrem ? Mater pro te ostendit Filio pectus et ubera, Filius Patri latus et vulnera. Puto, quod nulla potest ibi esse repulsa, ubi tot sunt caritatis indicia ». « In periculis ergo et in angustiis ac in rebus dubiis Mariam cogita, Mariam invoca. Non recedat a corde tuo, non discedat ab ore tuo. Ipsam sequens, non devias; ipsam rogans, non desperas; ipsa tenente, non corruis; ipsa protegenle, non metuis; ipsa duce, non faligaris; ipsa propitia, ad veniam pervenis ». Haec Bernardus K Dic igitur, o anima, magnam in ipsam habens Gduciam : « 0 Domina, si tuus Filius per te factus est frater meus, nonne tu per ipsum facta es mater mea ? Exsuliaho igitur et laetabor in te, quia quidquid iudicabitur de me, pendet ex sententia Matris et Fratris mei ». Haec Anselmus l

24. Anima. Cum peccavi in Filium, irritavi Matrem ; ipsam offendere non potui sine iniuria Filii. Quid ergo, o homo, faciam? Quis reconciliabit me Filio, inimica Matre ? Quis mihi placabit Matrem, irato Filio ?

25. HoMO. «0 anima, non dubites, etsi ambo sint offensi, ambo tamen sunt clementes, ambo piissimi. Fugiat ergo reus iusti Dei ad piam Matrem, refugiat reus, offensa Matre, ad benignum Filium et dicat: Deus, qui factus es filius feminae propter no-

slram miseriam; femina, quae facta es mater Dei propter misericordiam, aiit miseremini mihi impiae peccatrici, aut ostendite mihi magis misericordem, ad quem ego misera fugere valeam ». Haec Anselmus '.

26. Anima. 0 homo, quam sanum est consihum tuum, quam consolatorium est mihi miserae verbum tuum ! quia, quando peccatum meum recte aspicio, tunc invenio, tunc agnosco, quod elementa peccatis meis pollui, caelos inquinavi, astra caeli obfuscavi, damnatos in inferno cruciavi, Sanctos in caelo perturbavi, Angelos mihi ad custodiam depulatos irreverenter tractavi; unde abomnibus hisauxilium petere pertimesco. Et quia iusti jusle mihi indignati sunt, ad ipsos confugere non praesumo.

27. HoMO. 0 anima, nimia est trepidatio tua, quamvis placita sit humihatio tua. An ignoras, quod multi de Sanctis peccaverunt, qui, quahter nobis peccantibus misereri debeant, in suis magnis peccatis didicerunt ? Cogita Moysen, Prophetam eximium, de divina potentia desperantemCogita David, regem sanctissimum, contra divinam legem adulterio et homicidio peccantem. Agnosce Salomonem sapientissimum, idola vana et pessima adorantem. Agnosce Manassen, regem iniquissimum, qui plus quam omnes

2 Vat. iillegai Exod. 4, I. seqq., ubi Moyses se excusat sb Aegypliaca missione. Vide Num. 20, 10-13. et Ps. 105, 32. seq. (cfr. August., in hunc loc. n. 28.), ubi de dubitatione Moysis in percussione petrae. — De David cfr. II. Reg. 11,2. seqq. et IM. Reg. 11, 4. seqq. de Salomone.

reges Israel peccaverat, qiii dicebat: Peccavi supetnumerum arenae majHs , et non sum dignus videre allitudinem caeli prae multitudine iniquitatum mearum. Hos semper cogita veniam impetrasse. Sed quid plura de Sanctis veteris testamenti ? Vide Matthaeum sedentem ad telonium. , peccatorem et publicanum et assumtum in discipulum \ Vide Paulum lapidantem Stephanum et electum in Apostolum. Vide Pelrum Christum abnegantem et mox veniam impetrantem. Vide mihtem Christum crucifigentem, et tamen de divina misericordia praesumentem l Vide latronem in cruce pendentem et veniam impetrantem. Postremo cogita, o anima, quod illa famosa et immunda peccatrix, Maria Magdalena facta est tam specialis Christi amatrix. Omnes enim, quotquot modo cum Deo regnant, vel olim sicut nos peccaverunt, vel saltem peccare potuissent, si eos divina clementia a peccato non praeservasset ; quia, cuicumque donatum est, ut peccare penitus non potuerit, non est hoc nalurae, sed caelestis gratiae.

28. Anima. lam nunc secure Prophetas et reges implorabo; iam nunc audacter Apostolos et Martyres invocabo, Confessores, Virgines et Viduas et omnes

Sanctos constanler interpello; sed taraen prae omnibus his sacratissimam Dei genitricem Virginem Mariam ardentius adorans invocabo. Scio enim , quod « lam pia, tam dulcis et tam suavis est Maria, quod nec nominari potest, quin accendal, nec cogitari, quin recreet affectum diligentium se». « Haec est enim illa quae salulem omnibus impetravit et totius mundi reparationem obtinuit ». Haec BernardusAnselmus: «0 femina mirabiliter singularis et singulariter admirabilis! per quam elementa renovantur infirma remediantur, homines salvantur et Angel redintegranlur ! 0 femma gratia plena, de cuius ple nitudinis abundantia respersa reviviscit omnis crea tura»! Bernardus: «0 benedicta inventrix gratiae genitrix vitae, maler salutis! per te accessum habemus ad Filium tuum, ut per te nos suscipiat qui per le datus est nobis. Excuset apud ipsum integritas tua culpam corruplionis nostrae, humilitas tua Deo grata, o beatissima, veniam impetret vanitati nostrae. 0 benedicta! per gratiam, quam invenisti, per praerogativam , quara meruisti , per misericordiara, quara genuisti, fac, ut qui raediante te dignatus est fieri particeps infirraitatis et raiseriae nostrae, te

intercedente nos parlicipes faciat gloriae et beatitudinis suae ». Haec Bernardus.

§4-

Quam gratiose a divina bonitate leformata sit anima per gratiam.

29. HoMO. lam nunc, ul aestimo, o anima, aliqualiter converlisti radium contemplalionis ad videndum, qualiter formata sis per naturam et quomodo deformala sis per culpam; converte nunc radium contemplationis ad intuendum, qualiler sis reformata per gratiam. Scire tamen debes, quod quanlo perfectius per contritionis lavacrum caligo mentis delergitur, tanto lucidius divinae reparationis beneficium speculatur. Peccatum enim, secundum Augustinum \ est « tenebra, qua intellectus obtunditur, el interior homo totus oblenebratur ». Unde necesse est, ut tanto sollicitius mentales oculi a peccati tenebra per compunctionis lacrymas continue expurgentur, quanto amplius per hanc contemplationis radius obtenebralur. lam igitur, o anima, in affectionibus serenata, dirige radium contemplationis ad intuendum, quam profunda Dei clementia , quam alta Dei sapientia, quam mira Dei potentia sis per gratiam reformata.

30. Considera primo, qualiter per beneficium redemptionis te a peccato originali liberavit. An ignoras, quod per peccatum originale eras bonis naturalibus et spiritualibus exspoliata, potestati principis tenebrarum subiugata, a palria tua repulsa et alienata? Sed secundum Bernardum \ « singularis illa Maiestas mori voluit, ut viveremus, servire, ut regnaremus, exsulare, ut repatriaremus, et ad servilissima opera inclinatus est, ut nos constitueret super omnia opera sua ». Venit enim Filius hominis quaerere et salvum facere quod 'perierat. Venit, inquam, ut te superbum humiliaret. Gregorius* « Ad hoc unigenitus Dei Filius formam infirmitatis nostrae suscepit, ad hoc invisibilis non solum visibilis, sed etiam despectus apparuil, ad hoc contumeliarum ludibria, illusionum opprobria, passionum tormenta toleravit, ut superbum non debere esse hominem doceret humilis Deus». AugustinusV- « Omnia bona terrena contempsit Christus, ut contemnenda monstraret; et omnia terrena mala sustinuit, ut sustinenda doceret, ut nec in illis quaereretur fehcitas, neque in istis timeretur infeiicitas ».

31. Venit secundo, ut le Patri aeterno reconciliaret. Augustinus* « Cum inimicus esses Patri,

ego reconciliavi te; ciim longe esses, ego veni, ut rediicerem le; cum inter monles et silvas errares, quaesivi te, inter lapides et ligna inveni te; in humeris meis portavi te, Patri meo reddidi te, laboravi, sudavi, caput menni spinis exposui , manus meas clavis obieci, lancea latus meum aperire permisi, sanguinem meum pro te iudi, totque non dicam iniuriis, sed asperitatibus laceralus sum propter te; et tu heu per peccatum tuum te dlvidis a me » !

32. Venit tertio, ul te vendilum reararei. Augustinus*: «Admiremur, gratulemur, amemus, laudemus, adoremus, quoniam per Redemptoris nostri morlem de morte ad vitam, de tenebris ad lucem, de exilio ad patriam, de corruptione ad incorruptionem, de miseria ad gloriam, de luctu ad gaudium vocati sumus ». Gregorius Nazianzenus: «0 mira et inaudita permixtio! Qui Creator est fit creatura, qui immensus est capitur, qul dives est in omnes pauper efficitur. Suscepit imaginem carnis nostrae, ut imaginem*, quam fecerat, repararet, ut carnem mortalem immortalitate dotaret».

33. Expergiscere nunc, o anima mea, respice in faciem Christi tui '. Vide, inquam, faciem illam quondam splendore nimio luminosam propter te velatam contra claritatem; decore speclosam, inflatam contra

speciositateni ; dulcore gratiosam, consputam contra gratiositatem ; amore desiderabilem, abominabilem contra desiderabilitatem. Vide et considera, quae fecit Dominus super terramDeus illuditur, ut honoreris; flagellatur, ul consoleris; cruciflgitur, ut libereris; Agnus immaculatus occiditur, ut epuleris; sanguis et aqua de latere eius lancea emitlitur, ut poteris. Respice igitur ad pretium redemptionis, inspice exemplum informationis. Inspice, o animaet considera, quod Christus Dominus et amicus tuus aflQigilur omni genere poenarum, in omni parte sensuum, ab omni statu hominum. Rex illusit, praeses iudicavit, discipulus tradidit, Apostoh rehquerunt, pontiflces, scribae et Pharisaei tradiderunt, gentiles flagellaverunt, turbae condemnaverunt ac mihtes cruciflxerunt. Bernardus: « Caput ihud angelicis tremendum spiritibus, densitate spinarum pungitur, facies pulcra prae filiis hominum sputo ludaeorum deturpatur; oculi lucidiores 5o/e cahgant in morte; aures, quae audierunt angehcos cantus, audiunt peccatorum insultus; os, quod docet Angelos, fehe et aceto potatur; pedes, quorum scabellum adoratur, quoniam sanctum est, cruci clavo afifiguntur; manus, quae formaverunt caelos, sunt in cruce exten-

» Psalm. 45, 9.

2 Thomas de Hibernia, in suo Manipulo florum hunc locum sub voce Passio attribuit Bernardo in quodam sermone, quem tamen in ed. operum S. Bernardi a Maurinis procurala non invenimus. Gfr. Serm. in feria 4. hebdomadae sanctae, n. 3. et 8. Allegantur Ps. 44, 3; Eccli. 23, 28. et Ps. 98, 5.

sae et clavis affixae; corpus verberatur, latus lancea perforatur. Et quid plura ? Non remansit in eo nisi sola lingua, ut pro peccatoribus exoraret et Malrem discipulo commendaret ». Haec Bernardus. 0 fidelis anima, Salvator noster nullis adversantium hostium lentamentis potuit a nostrae salutis cura revocari. Sed quo magis eius nobis ostenditur dilectionis aemuiatio, eo gravior nos sequitur, si hanc spernimus, damnatio.

34. Anima. 0 homo, iam diu tacui, quia quae proposuisti cum gaudio pariter et luctu devota mente audivi. Gaudens gaudebo in Domino \ quia me tantum dilexit, quod unigenito Filio suo propter me non pepercit. Gregorius: «0 inaestimabilis dilectio caritatis ! ut ancillam, immo nec nomine ancillae dignam, redimeres, Filium tradidisti ». ODomine Iesu Christe ! qui propter me tibi non pepercisti, cor meum tuis vulneribus saucia et mentem meam tuo sanguine inebria; ut, quocumque me vertam, semper te videam pro me crucifixum, et quidquid inspexero, mihi appareat tuo sanguine rubricatum; ut sic totus in te tendens, nil valeam praeter te invenire, nil nisi tua vulnera intueri. Haec mihi consolatio sit, tecum, mi Domine, crucifigi; haec mihi

sit inlima afflictio aliquid praeter te meditari. Sed heu! quoties hanc « miram circa nos divinae pietatis dignationem » adverto, de nimia ingratiludine mea non modicum confundor et erubesco. Unde quanto beneficia magnare demptionis agnosco digniora, tanto peccata ingratitudinis sunl deleriora.

35. HoMO. Vide ergo, o anima, ne sis ingrala, cui tanta et lam mira beneficia sunt collata. Magnum enim est peccatum ingratitudinis, quia, secundum Bernardum ', a ingratitudo est quasi ventus urens, siccans rivulos divinae misericordiae, fontem clementiae et fluenta gratiae ». Attende ergo, o anima, frequenter volve et revolve in mente diligenter illud horribile verbum, quod contra ingratos profertur in persona Salvatoris ": «0 anima, vide, quanta pro te patior; ad te clamo qui pro te morior. Vide poenas, quibus afficior; vide clavos, quibus confodior; audi improperia, quibus confundor. Sed cum sit lantus dolor exterior, cruciatus tamen interior est gravior, cum tam ingratum te expehor ». Ahbicontra ingratos: Popule meus , quid feci tibi, aut in quo contristavi te? Responde mihi: quid causae est, quod inimico meo magis libet servire quam mihi ? Attende ergo, o anima, et semper gratiasage, nun-

quam cessa unigenitum Dei Filium pro tantis donis benedicere et magnificare.

36. « Totam vitam tuam debes huic, qui vitam suam pro te posuit et cruciatus duros sustinuit, ne lu aeternos cruciatus suslineres »>. « Cum ergo donaveris ei quidquid es et quidquid potes, nonne erit sicut stella ad solem, sicut stilla ad fluvium et sicut pulvis ad montem » ? Haec Bernardus '.

37. Et quia iam, o anima, depurato contemplationis oculo gratiam divinae redemptionis, qua le a peccato originali sponsus tuus liberavit, agnoscis, nunc tibi, qualiter per divinam miserationem a peccato actuali liberata sis, ostendam. — Converte igitr radium contemplationis ad beneficium iustificationis et considera Domini Dei tui gratiam, quam paterne per occultam inspiralionem te a peccato actuali revocavit, quam dulciter et quam amicabiliter aliquando per interiorem allocutionem te revocavit, dicens- Revertere, revertere , Sunamitis , id est, anima per peccatum misera effecta.

38. Revertere ad me, quia ego sum creator tuus ; revertere, quia ego sura redemptor tuus ; revertere, quia ego sum consolator tuus; et si haec modica videntur, revertere ultimo, quia ego sum tam liberalis remunerator tuus. — Revertere igitur ad me, ego sum, qui te tam nobiliter creavi. Revertere, ego sum, qui te tam misericorditer per mortem meam amarissimam de morte aeterna tiberavi. Revertere ad me, ego sum,

qui te bonis spiritualibus et corporalibus tam multipliciter ditavi. Revertere ultimo ad me, o anima, ego sum , qui te iam per praeparatam felicitatem tam liberaliter 7'emuneravi. — Revertere, inquam, a peccato cogitationis, revertere a peccato locutionis, revertere a peccato actionis, revertere a peccato assuefactionis. Revertere ad me, o anima, te cum magno desiderio exspectant Sancti ; revertere, ad tuum adventum exsultant Angeli; revertere, te exspeclat tota curia caeleslis paradisi. 0 anima, revertere, vocat le expansis in cruce manibus Lesus Christus; revertere, tuum reditum praestolatur totius Trinitatis abyssus. 0 anima, haec vox dilecti te invitantis. 39. Adverte nunc, quae fuerit longanimitas exspectantis. 0 quanto tempore tuum adventum exspectavit ! heu , quanto tempore te in peccatis tuis toleravit ! 0 quot et quantos ante tuam conversionem in peccatis damnavit, et te semper peccantem misericorditer exspectavit ! Revertere adhuc, o anima, Christus in cruce te expectans habet caput inchnatum ad te deosculandam, habet brachia extensa ad te amplexandam, manus apertas ad remunerandum, corpus extensum ad se totum impendendum, pedes affixos ad commanendum, latus apertum ad te in illud intromittendam \ « Esto ergo, o anima, iam co-

lumba nidificans in foraminihus petrae, in caveina maceriae, pervola ad manus, pervola ad pedes, invola lalerj, ibi tura requies, ibi secura quies ». Haec Bernardus«0 anima, si digne cogitare posses, quot et quales in tui comparalione abiecti sunt, qui tibi datam gratiam consequi non meraerunt. Elegit enim et praeelegit te Sponsus tuus, elegit te in omnibus, assumsit ex omnibus, amavit prae omnibus». Haec Hugo *.

40. Anima. lam confiteor, iam etiam recognosco, experior et intelligo, me multo plura a Deo accepisse, sed pro his omnibus nihil dignum tantis beneficiis Deo retribuisse.

41. HoMO. 0 anima, vidisti longanimitatem exspectantis, iam nunc converte radium contemplationis ad benignitatem iustificantis. Cogita ergo diligenter et considera tam inaestimabilem gratiam a tuo Sponso tibi factam. « Tribuit enim tibi per gratiam, ut sis so-

gendum, brachia extensa ad amplexandum , totum corpus expositum ad redimendum (haec desiderantur in ed. operurei August. a Maurinis curata, inveniunlur autem Serm. 32. ad Fratres in eremo, inter opera August.).

cia mensae, socia regni, socia thaiami». Bernardus: « Misericordias Domini in aeternum cantaho, quia septem misericordias in me factas invenio, per quas suam inaestimabilem pietatem evidentissime recognosco. Primo, quod a multis peccatis me conservavit. Secundo, quod me peccantem non statim damnavit, sed me prolongante iniquitatem, ipse prolongavit pietatem. Tertio, quod cor meum immutavit, ut fierent ei duicia quae prius erant amara. Quarto, quod me poenitentem misericorditer recepit. Quinto, qu6d continendi et emendandi mihi virtutem praestilit. Sexto, quod dedit mihi gratiam promerendi. Septimo, quod mihi tribuit spem obtinendi ».

42. x\nima. Eia, mi Domine Deus, « quanlum ego infelix et misera diligere debeo Deum meum, qui me creavit, cum non eram; redemit, cum perieram, et de multis pericuhs liberavit me; quando errabam, reduxit me; quando ignorabam, docuit me;quando peccabam, corripuit me;quando contristabar, consolatus est me; quando iam pene desperabam, confortavit me; quando steti, tenuit me; quando cecidi, erexit me; quando ivi, duxit me ; quando veni, suscepit me». « Cum enim cunctis praesidens, singulos implens, ubique praesens, cunctorum curam agens et tam singulis quam omnibus providens, ita tamen totum ad custodiam meam occupatum video,

quasi omnium oblitus sit et mihi soli intendere velit».

43. Nunc ergo, o homo, quia pro his omnibus Deum, ut dixisti, dihgere debeo, dic, quaeso, quanlum, aiit quomodo ipsum diligam, quatenus sibi vicissitudinem tantae dileclionis rependam ?

HoMO. 0 anima, quamvis, secundum Bernardum % « causa dihgendi Deum Deus sit, modus vero sine modo dihgere » ; possumus tamen modum ahquem ex ipsis sacrae Scripturae locis investigare. Ipse etenim, qui tibi dilectionem tribuit, modum dihgendi ostendil, quando dixit: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, ex tota anima iua et ex tota fortitudine tua. Dihge igitur, anima, amore singulari Deum Patrem, qui te tam nobihter ex nihilo creavit, Deum Fihum, qui te tam inaestimabihter pro le moriendo reformavit, Deum Spiritum sanctum, qui te tam misericorditer saepius consolando a peccato redemit et in bono confortavit. Dihge igitur Deum Patrem fortiter, ut nuho aheno amore periculose vincaris; dilige Deum Pihum sapienter , vX wwWo aheno amore dolose seducaris; dihge Deum Spiritum sanctum dulciter, ut nullo alieno amore venenose infi-

1 Ila auctor libri de Spjritu el anima (inter opera August.), c. 17; cfr. de Diligendo Deo (inter opera Augusl.), c. 9. seq. el Soliloq. animae ad Deum (inter opera August.), c. 13. seq. Vide etiam Anseim., Meditat. 7. c. 2, ubi prima pars usque suscepit me occurrit.

ciaris. Vel aliter, secunduni Bernardum: « Disce a Christo, 0 anima christiana, quemadmodum debeas dihgere Christum. Dilige dulciler, prudenter et fortiter: dulciter, ut amore ilhus omnis amor alius tibi vilescat, et ipse solus sit tibi mel in ore, melos in aure, iubilus in corde. Dihge prudenter, ut amor tuus in eo solo et in nullo aho continue inardescat. Dilige fortiter, ut tua fragilitas omnia dura et aspera gaudenter pro ipso suslineat, ut dicas: Labor meus vix est unius horae, et si amplius est, non sentio prae amore. Et ita Christianus per amorem in Christum iugiter intendat, ut omnia libenter propter ipsum sustineat, donec ad ipsum perveniat». Haec Bernardus.

44. Anima. Dic quaeso, o homo, salva reverentia tua, non ex curiositate, sed ex humilitate, non ex praesumtione , sed potius ex devotione interrogo: et quid est quod amo, cum Deum meum amo ?

HoMO. 0 anima, si tua quaestio esset praesumtuosa, tunc nimis esset vitiosa; sed quia ex devotioneoriginatur, devotam responsionem meretur. Audi, quid dicit ille magnus amator Dei Augustinus in libro Confessionum: «Cum Deum, inquit, amo, non amo speciem corporis nec decus temporis nec candorem

lucis islius amicum oculis, non dulces melodias, non unguenta suaviter olentia, non manna aut raella, non membra carnis amplexibus acceptabilia; non haec amo, cum Deum meum amo. Sed quid amo? Amo lucem quandam, quandam vocem, quendam odorem, quendam cibum, quendam amplexum interioris hominis mei; ubi fulget animae meae, quod non capit locus; ubi sonat , quod non rapit tempus; ubi olei, quod non spargit flatus; ubi sapit, quod non minuit edacitas; ubi haeret, quod non divelht satietas » .

4o. Anima. Dic quaeso, o homo, vel paululum de caritatis virtute, qua cognita ad diligendum Deum fortius inardescam.

HoMO. Revera, o anima, carilatis fructus magnus est, sed occultus. « Ipsa enim caritas, secundum Augustinura, in adversitatibus tolerat, in prosperitatibus temperat, in duris passionibus est fortis, in bonis operibus hilaris, in tentatione tutissima, in hospitahtate hberahssima, inter veros fratres iaetissima, inler falsos patientissima, inter opprobria secura, inter odia benefica, inter iras placida, inter insidias innocens, in iniquitate gemens, in veritate respirans ». «0 felix amor, ex quo oritur strenuilas morura, puritas aflfectuum, subtilitas intellectuum, sanctitas desideriorum, claritas operum, fecunditas virtutum, dignitas meritorum, sublimitas praemio-

rum et honorum ». «0 dulcedo amoris et amor dulcedinis, comedat le cor meum, et nectare tuo repleantur viscera animae meae ». Haec Augustinus '. Hieronymus: «Sineamore caritatis, quamvis quisque recte credat, ad beatitudinem tamen pervenire non polest; quia tanta est caritas, ut etiam prophelia et martyrium sine illa nihil esse credantur, nulhim praemium caritati compensatur. Caritas enim omnium virtutum obtinet principatum ». — 0 quam miser est, cuius animus res lemporales per amorem complectitur, quae « cum labore acquirunlur, cum timore possidentur, cum dolore amittuntur» !

46. Sed « bealus est qui amat te, Domine, et inimicum propter te et amicum in te; solus enim nullum carum amitlit cui omnes in te cari sunt. Te vero nemo amittit, nisi qui te dimittit, qui autem te dimittit quo ibit, nisi a te placido ad te iratum» ? Augustinus: « Minus te amat qui ahquid tecum amat, quod propter te non amat. 0 caritas, quae semper ardes et nunquam exstingueris; caritas, Deus meus,

I

accende me, ut contineam a concupiscentia carnis, a concupiscentia oculorum et ambitione saeculi ». Unde Gregorius in Moralibus ' : « Quam felix et quam beatus est, qui in solo aeternitatis desiderio per amorem figitur, qui nec prosperitate extoilitur nec adversitate quassatur, et dum nihil habet in mundo quod diligat, nihil est in mundo, quod pertimecat ». — Paulus in Epistola ': Caritas patiens est, benigna est, non aemulatur, non inflatur, non agit perperam, non est ambitiosa , non quaerit quae sua sunt, non irritatur, non cogitat malum, non gaudet super iniquitate, congaudet autem veritati. Quod Gregorius in Moralibusexponit dicens: « Patiens quippe est caritas, quia illata mala aequanimiler tolerat. Benigna est, quia pro malis bona largiter ministrat. Non aemulatur, quia per hoc, quod in praesenti mundo nihil appetit, invidere terrenis successibus nescit. Non inflatur, quia, cum praemium aeternae retributionis anxia desiderat, de bonis se exterioribus non exaltat. Non agit perperam, quia, quo se in solum Dei ac proximi amorem dilatat, quidquid a rectitudine discrepat ignorat. Non est ambitiosa, quia, quo ardenter intus ad sua satagit, foris nullatenus ahena concupiscit. Non quaerit quae sua sunt, quia cuncta, quae hic transitorie possidet,

velut aliena negligit, cum nihil esse suum proprium, nisi quod secum permaneat, agnoscit. Non irritatur, quia et iniuriis lacessita, ad nullos se ultionis motus excitat, dum pro magnis laboribus maiora post praemia exspectat. Non cogitat malum, quia, in amore munditiae menlem solidans, dum omne odium. radicitus eruit, versari in animo quod inquinat nescit. Non gaudet swper iniquitate, quia, quo sola dilectione erga omnes inhiat, nec de perditione adversantium exsultat. Congaudet autem veritati, quia ceteros diligens, per hoc quod rectum in aliis conspicit, quasi de augmento proprii profectus hilarescit ». Haec Gregorius in Moralibus.