Caput IV

Quomodo anima per mentale exeixitium debeat radium contemplationis reflectere ad superiora, ut videat duodecim gaudia caeli orta ex cofitemplatione vel inferiorum, vel exteriorum, vel interiorum, vel superiorum.

% 1-

De gaudio caelesti in genere.

1. HoMO. Sed iam, o animane diutius te protraham nec amplius te per exspectationem affligam; purga intellectum a vanis et inutihbus phantasmatibus, a naturalibus et curiosis rationibus, ab extraneis et scientificis occupationibus. Purga etiam affectum a culpa, a culpae sequela, a culpae occasione vel causa. Erige ralionem, dilata et expande affectionem et mra in gaudium Domini * , quod nec oculus

in hac vita perfecle vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendil. « Exardesce igitur,oanima mea, amore et desiderio supernae vitae Sanctorum , ubi est actio non operosa , requies non desidiosa, ubi vita sine defectione, laus divina sine cessatione ». Haec AugustinusGaude igitur et exsulla ac mercedem laboris tui considera, quae re vera est tam multa, quod non potest numerari, tam magna, quod non potest mensurari , tam pretiosa , quod non potest aestimari , lam copiosa , quod non potest terminari.

2. Anima. 0 homo, iam multa dixisti in genere; dic modo, quaeso, singula in specie, quia magis inteUigimus quae in specie dicuntur , quam quae generaliler exprimuntur.

HoMO. 0 anima, quid dicere valeo? Cum futurum gaudium aspicio, iam pene prae admiratione deficio, quia« gaudium erit intus et extra, suhius et supra, circumcirca y>. Gaudebis enim in omnibus, gaudebis de omnibus. Gaudium tuum, ut puto, praefiguratum fuit in Apocalypsiper illam mune- ,rem beatam , quae amicta fuit sole, et luna suh pedibus eius, et in capite eius corona stellarum duode-

cim. Mulier ista, ut aestimo, est anima beata, aeterni Regis filia, sponsa et regina: filia per naturae creationem , sponsa per gratiae adoptionem , regina per gloriae collationem K Haec bene dicitur amicia sole , quia decorata splendore claritatis deificae, coronata dignitate felicitatis aeternae; in qua felicitate ob specialem decorem sunt duodecim gaudia, per duodecim stellas praefigurata , per quae decoratur et ornatur felicitas superna.

3. Haec gaudia debes tu, o anima, quotidie devota mente transcurrere et nullam praesentis miseriae et incolatus consolationem quaerere et spe illius gaudii omnem tribulationem vitae praesentis aequanimiter et gaudenler sustinere. « 0 anima, non turberis, si mali in.hoc mundo florent, et tu pateris, ipsi gaudent, et tu perturbaris. Mali heu, nullum locum habent in caelesti gaudio; nec cures tu, si nihil habueris in praesenti saeculo, sed spe illius gaudii, quo tendis, quidquid in via adversitatis occurrit, affectus tuus gaudenter et patienter sustineal ». Haec Beda anima, « si te ahquando delectant mundana

gaudia, falsa huius saeculi gloria, brevis et caduca potentia; illic mentem evoca, et omnia refutabis ut stercora». Haec Hieronymus in epistola '. « Curre igitur, 0 anima, non passibus corporis, sed affectibus et desideriis; quoniam non solum Angeli et Beati, sed et Angelorum et Beatorum Dominus et magister te exspectat. Exspectat te Deus Pater tanquam filiam dilectissimam, Deus Filius tanquam sponsam dulcissimam, Deus Spiritus sanclus tanquam amicam sibi gralissimam. Exspectat te Deus Pater, ut heredem universorum bonorum te constituat; Deus Fihus, ut te fructum suae nativitatis et pretium sui pretiosissimi sanguinis Deo Patri offerat; Deus Spiritus sanctus, ut suae aeternae bonitatis et dulcedinis participem te faciat. Exspectat te illa beatissima omnium caelestium spirituum aeterni Regis famiha, ul le in suum coHegium suscipiat».

4. Tu igitur ipsorum socielatem super omnia desidera. Cum magna enim verecundia iHuc venires, si eam in hac lacrymarinn vallenon amasses. « Quoties ergo le vana huius saecuh delectat ambitio, quoties vides in hoc mundo aliquid gloriosum , statim ad caelum mente transgredere, et esse incipe quod futura es* ». Revera aestimo, o anima, si haec

caelestia gaudia iugiter in mente leneres, de hoc exsilio quoddam suburbium caelestis regni construeres, in quo illam aeternam dulcedinem quotidie spiritualiter praelibando degustares. Quia, «cumaliquid aeternum mente capimus, iam non in hoc mundo», sed in caelis habitamus. Haec AugustinusTanta est, 0 anima, vis tuae dileclionis, quod « ibi verius habitas, ubi amas,quam ubi animas ». Bernardus. Hoc est, carissima anima, regnum Dei, quod intra nos esf, quod heu, miserabiiiter neghgimus, cum foris ad inania et vana fusi sumus. « Fusi sumus foras et de regno Dei, quod intra nos est, nihil curantes, foris quaerimus consolationem de rebus vanis et msaniis falsis, ita quod iam religionis antiquae devotionem amisimus, adeo quod nec speciem ipsius retinemus».

Tu ergo, o anima, aeterni Regis filia, audi mente devota et inclina aurem tuamad sancta et salutifera consilia. Vide per contemplationem caelestis regni consolationem , obliviscere per contemptum et detestationem populum tuum et do-

mimi patris tui, hoc est mundum , diabolum et te ipsam.

§2. De gaudio caelesti in specie, et primo de triplici gaadio orto ez conversione contemplationis ad ea quae infra sunt

5. Vide igitur et devota mente pertracta, qualiter illi divini et caelesles spiritus, qui praesentis vitae et miseriae periculum evaserunt, quamvis ab illius aeterni solis splendore se nunquam possint avertere, aliquando tamen radium suae contemplationis convertunt ad inferiora, aliquando ad superiora, aliquando ad interiora, aliquando ad exteriora.

6. Convertunt, inquam, ad inferiora , et gaudent ex triplici causa: primo, quod tam impios, horribiles et crudeles hostes per divinam potentiam superaverunt; secundo, quod omnes defectus et peccata vel per divinam sapientiam vitaverunt , vel iam dudum commissa correxerunt; tertio, quod tam laraentabiles et interminabiles cruciatus aeternos joe?* divinam clementiam evaserunt. 0 anima, quanto, putas, gaudent quotidie gaudio, quando tot vident a carne et mundo et diabolo superari, tot tam diversis peccatis, de quibus nunquam merentur veniam, inquinari, tot aeternaliter sine fine damnari? Re vera tunc puto, quod de morte transisse ad vitam' vitae duplicat gaudium.

7. 0 Domine Deus, si nunc tam grave periculum est in bello, quantum, putas, tunc erit gaudium de triumpho, « cum post devictum triumphatumque mundum, submerso impio Pharaone cum exercitu suo in mari rubro, tenent omnes electi tympanum, cum Maria psallentes et cantantes, laudantes et benedicentes Dominum, una voce dicentes': Cantemus Domino, gloriose enim » etc.

Tunc constituentur duo Seraphim , hoc est duo chori electorujn, scihcet innocentes et poenitentes, clamantes alter ad alterum: Sanctus , sanctus , sanctus Dominus Deus Sabaoth \ Sanctus Deus Pater, qui nos a mundo, a carne et diabolo tam potenler hberavit. Sanctus Deus Fihus, qui nos a poena el a culpa tam sapienter iustificavit. Sanctus Deus Spiritus sanctus, qui nos lam clementer ab aeternis tormentis praeservavit. Plena est omnis terra gloria eius, qui nos de mundi miseria ad caelestis regni gaudia evocavit.

0 anima, qualis tibi erit dies ilia, cum ad hanc fehcem choream fueris assumta, et cum tibi omne, quod in terra et in mundo pie sustinuisti, convertetur in aeternum iubilum. Tunc de omnibus his laudabis Dominum Deum tuum labiis exsultationis, dicens: Misericordias Domini in aeternum cantabo, « Quo cantico, secundum Augustinum de Civitate Dei,

quod cantatur in laudem gloriae Christi , cuius sanguine liberati sumus, nihil erit iucundius illi civitati » , nihil dulcius.

8. Tu igitur, cum tentationibus probaris,cum persecutionibus impugnaris cumque in hoc saeculo variis tribulationibus infestaris; tunc mente in caelum evola et cogita, quod haec non suntaliud nisi aeterni gaudii materia. Et tunc, secundum Gregoriuai, consideratio praemii minuit vim flagelli: « Si enim consideramus , quae et quanta sunt , quae nobis promittuntur in caehs, vilescunt animo omnia, quae habentur in terris ». Haec GregoriusRe vera non tantum bona, quae delectabihter possidemus, verum etiam mala, quae aliquando lamentabiliter sustinemus, vilescunt; «non enira siml condignae passiones huius temporis ad praeteritam culpam, quae dimittitur, ad praesentem gratiam, quae immittitur, et ad futuram gloriam, quae promittilur ». Haec Bernardus. Quam lu tunc, o anima, cum gaudio possidebis, quando perfecte intelliges, quod in mundo cum tanto periculo. quo plerique opprimuntur, vixisti; quod daemonis fallaces astutias, quibus multi decipiuntur, devicisti; quod cruciatus aeternos, quibus innumerabiles affliguntur, evasisti.

Anima. 0 homo , quam sana et salubris est haec tua consolatio, quia, cum haec quae proposuisti,

adverto, consolationem ex spe non modicam recipio. Sed, 0 Domine Deus, quid, putas, tunc erit, cum hoc quod modo spero, veraciter possidebo?

§3. Secundo , Beati convertunt radium contemplationis ad ea quae iuxta se sunt , et triplici obiecto gaudent

9. HoMO. 0 anima, modica sunt haec quae audisti , immo in comparatione quasi nulia sunt quae mente percepisli; sed parumper oculos mentales erige, et quantasintgaudia, quae de his percipies, quae iuxta te sunt, (levota mente frequentius volve et revolve. Attende igitur et considera locum speciosum, quem tibi divina sapientia aedificavit; attende victum deliciosum, ovndXwm curiosum S thesaurum pretiosum, quem tibi aeterna potentia congregavit; attende etiam collegium famosum , cum quo de divina clementia mens tua aeternaliter exsultabit.

10. 0 anima, attende, quam gloriosa est « civitas caelestis , mansio secura, patria continens totum, quod delectat». Bernardusl Attende, quam luminosa, quam splendida est civitas illa caelestis, quae non indigetsole neque luna, ut luceant in ea,

sed ipse Dominus, sol histitiae, candor lucis aeternae lux eius est, et lucerna eius Agnus. 0 quam gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei\ 0 Israel, quam magna est domus Dei et ingens locus possessionis eius! 0 aoima, licet hic sis corpore, illic esto menle; quia ibi « est requies sine labore, vita sine morte, iuventus sine senectute, lux sine tenebris», pax imperturbabilis. Sedebit enim populus meus , dicit Dominus , in pulcritudine pacis , in tabernaculis fiduciae et in requie opulenta.

11. Rt quis erit ibi noster cibus nisi ille Agnus beatissimus, ille mundus et immaculalus Lesus, Dei Patris et Mariae Virginis Filius, de quo sanctis spiritibus ministrabuntur ad omnem sufficientiam fercula nobilissima de ipsius candidissima humanitate et excellentissima Divinitate? 0 quam beati sunt, qui ad coenam nuptiarum Agni vocati sunt! « Ibi semper erit sitis et satietas, sed miro quodam modo loDge erit a siti necessitas, longe a salietate fastidium*». Inebriabuntur enim ab ubertate domus Domini et torrente voluptatis eius potabuntur.

12. Anima. Dic quaeso, quando hoc ?

' Apoc. 19, 9.

HoMO. Aestimo, quod non prius, nisi quando ille deliciosus pincerna summi Regis, splendor pate?'nae gloinae, candor lucis aeternae , figura divinae substantiae , speculum sine macu/a claritalis deificae, in quem desiderant Angeli prospicere , quando talis ac tantus praecinget se et faciet illos discumhere et personaliter transiens ministrahit il~ lis. 0 anima, haec devota mente pertracta. Quantum gaudium tunc illi beati spiritus concipienl ex tam stupenda dignitate ministrantis, ex tam miranda caritate cuiuslibet sodalis convivantis, ex ferculorum deliciosa opulentia, ex ministrorum numerosa frequentia, ex musicorum instrumentorum el aliorum psallentium, cantantium et iaudaniium Regem gloriae, Deum Dei Filium dulcisona resonanlia! In hoc caelesti , magno stupendoque convivio audies Angelos iubilantes, Apostolos psallentes, Martyres triumphantes, Confessores et Virgines laudantes, Patriarchas et Prophetas iucundantes, omnes Sanctos el electos Dei unanimiter Patrem et Fihum et Spiritum sanctum collaudantes et una voce dicentes: Sanctus, Sanctus , Sanctus Dominus Deus exercituum , plena est omnis terra gloria eius, « 0 quam gloriosum est regnum, in quo cum Christo regnant omnes Sancti,

amicti stolis albis , sequuntur Agnum, quocumque ierit » ? 0 anima , quomodo polerit ibi esse alicuius boni carentia, cum ibi tam varia sit exsultandi materia ?

13. Vide iuxta te omnium Sanctorum collegium, quod ad beatitudinis tuae cumulum divina clementia congregavit; quia « nullius boni sine socio iucunda est possessio», sicut dicit Seneca'. UndeGregorius: «Quae lingua dicere, aut quis intellectus capere sufTicit, illius supernae civitatis quanla sint gaudia, Angelorum choris interesse, cum beatissimis spiritibus gloriae Conditoris assistere » et ab illorum beatissima socielale nunquam discedere, sed continue cum ipsis el de ipsorum gaudio in perpetuum exsultare! Anselmus: « Ibi enim a singulis omnes, ibi ab omnibus singuli cognoscentur. Nec quemquam latebit, qua patria, qua gente, qua slirpe quis conditus sit ». Ibi enim tam beata et tam perfecta erit caritas iustorum, quod «unusquisque in tantum diliget proximum suum quantum se ipsum». Ex quo illud inaesti-

mabile sequelur bonum, quod « ita unusquisque lantum gaudebit de alterius gaudio quantum de proprio». Proinde, cum inenarrabilis sit numerus electorum,quis, putas, narrare sufficiat gaudium Beatorum? 14. « Qualis tibi erit dies illa, cum Maria, mater Domini, tibi occurret choris comitata virgineis, cum et ipse Sponsus tibi cum omnibus Sanctis occurret, dicens: Surge, propera , amica mea, veni, formosa mea , columba mea; iam enim hiems (ransiit, imber abiit et recessit! Tunc Angeli admirabunlur de tua gloria dicentes; Quae est ista quae ascendit de deserto , deliciis afflaens , innixa super dilectum suum? Videbunt te filiae Sion et laudabunt te. Tunc illa centum quadraginta quatuor millia in conspectu Ihroni et seniorum tenebunt citharas et cantabunt canticum novum. Tunc secura in amplexus Sponsi evolabis, cum luhWo dkens: fnveni queni diligit anima mea , tenui eum nec dimittamr). Haec Hieronymus \ Tunc septem filii illius magni lob, qui est magnus inter omnes , qui morantur in illa beata orientalium regione, facient convivia, singuli in die suo , et invitabunt sororem suam'\ te consortem suam. Et dicent tibi singuli : Bibe nunc et accumbe cum iucunditate , quia invenisti gratiam corani.

summo principe. Et lii respondebis cum gaudio dicens: Bibam et hilarior fiam, quia magnificata est hodie anima mea prae omnibus diebus vitae meae. 0 vere inandita magnificentia ! o laeta et iucunda excellentia, qualis nunquam in hoc saeculo est audila! Puto, quod omnis huius mundi pompa in comparatione illius esset vix modica gutta.

lo. Anima. 0 homo, iamdiu tacui, iam satis sihii, quia quae proposuisti cum delectatione et admiratione nimia audivi. Ne, quaeso, pertranseas, quin perfectius mihi aliqua de hoc caelestium spirituura convivio exponas, quia iam priusahquid de hoc tetigisti, sed nimis breviter pertransiisli.

HoMO. 0 anima, mallem iterum quod petis sub silentio pertransire, quam vel modicum de hoc caelesti mysterio ore polluto proferre, vel etiam mente concipere, quia qui adhuc mundiahbus et supervacuis rebus, heu, saepius implicor, qui adhucheu, heu, siliquis porcorum cum celeris mundanis pascor \ de tam familiaribus divinorum spirituum operationibus loqui erubesco nimium et confundor. Quia tamen piis votis tuis contraire non valeo, proponam breviter, quod aliquando, Spiritu instigante, licet indignus, mente pertracto. Quamvis enim in illa caelesli aula, ubi plenitudo omnis boni in omnibus illis perfecla est, quamvis ibi pro differentia meritorum quaedam data sint excellenter ; nihil tamen ibi ex in-

aeslimabilis divinae pielatis immensitate, secundum Gregoriumpossidetur singulariter. Omniaenim sunt omnibus communia propter eum qui m omnibus est omnia. Ibi enim Virgo gaudebit de sanctae viduitatis merito, ibi Vidua exsultabit de castae virginitatis privilegio, ibi Confessor de Marlyrum iucundabitur triumpho, ibi Martyr tripudiabit de Confessorum bravio, ibi Propheta laudabit de Patriarcharum pia conversalione, ibi Patriarcha exsultabit de Prophetarum fide et speculatione, ibi Apostoh et Angeh gaudebunt de merito omnium inferiorum , ibi omnes inferiores laetabuntur de gloria et corona superiorum. Ex ilhus enim sanctae et perfectae caritatis vinculo fiet, ut unusquisque habiturus sit in aho quod non habet in merito proprio.

16. Anima. 0 homo, adhuc nec ista sufficiunt mentem meam quielare; unde quaeso, ne perlranseas, mihi aliqua de dicto convivio singiUatim et distincte explicare.

1 Libr. IV. Moral. c. 36. n. 70; V. c. 46. n. 86; IL Homih in Ezech. homil. 4. n. 6. et IV. Dialog. c. 35. Augusl. , in loan. Evang. tr. 67. n. 2: Tanquam stellae [cfr. L Cor. 15, 28.] Sancli diversas mansiones [cfr. loan. 14, 2.] diversae claritatis, tanquam in caelo, sortiuntur in regno; sed propter unum denarium [cfr. Matlh. 20, 9.] nullus separatur a regno; alque ita Deus erit omnia in omnibus [1. Cor. 15, 28.], ut, quoniam Deus caritas est [1. loan. 4, 8.], per caritatem fiat, ut quod habent singuli commune sit omnibus. Sic enim quisque etiam ipse habet, cum amat in altero quod ipse non habet. Non erit itaque aliqua invidia imparis claritatis, quoniam regnabit in omnibus unitas caritatis.

i

HoMO. 0 anima, bene nosti , quod « balbuliendo, ut possumus, excelsa Dei resonamus». Nec mirum, quia , cum simus rainus idonei ad intelligendum , quoraodo possumus esse sufficientes ad loquendura, cura illa supercaelestia , quae lippientibus oculis contempiamur, verius sint, quara intelligantur, et verius intelligantur, quara expriraantur vocibus? Ne te tamen diutius protraham, audi, quid iraaginatur intellectus, licet adhuc raodicura degustet affectus. Puto, quod illi septem filii, de quibus supraraeraoravimus, sunt omnes sancti et electi spiritus, altissirai Patris heredes et filii. Hi convivia unusquisque in die suo faciunt, quando se invicera suis caelestibus gaudiis pasGunt; in quo de raeritis suis singuli iuxta datara sibi gloriara fercula deliciosissiraa propinant. Prirao igitur die primogenitus, hoc est ille caelestium Angeloruni nuraerus, qui non irauierito noraine primogeniti censentur, quia priores sunt creatione et conversione ad Deura, a quo nunquara recesserunt per peccatura, sed seraper iramobili caritale Deo Palri adhaeserunt et illam hereditatera beatam caeleslis regni omnibus priores possederunt. Isli tibi, o aniraa, in suo convivio diversa fercula dehciosa et pretiosa propinant,

cum unusquisque ordo de eo quod excellentius recepit in niunere', gaudia specialia administrat.

17. lam cogita, o anima, quale tibi ferculum propinant illi summi spiritus seraphici ordinis, qui « adeo vicini illi aeterno Patri sunt, quod inter ipsos et hunc nulli abi spiritus intersint'"» , qui ipsum immediatius conlemplentur et suis bonis aeternis perfectius perfruanlur. Quale, putas, hi propinant gaudium de naturae suae nobilitate, quale de contemplationis claritate, quale de dilectionis sinceritate ? Hi ergo, hoc est, ilb qui Semphim nominantur, islud convivium ornant ardore divinae caritatis, Cherubim splendore aeternae claritatis, r/iro?2z aequitate divinae maiestatis, Dominationes de dom\nmd\ super alios excellentia, Prindpatus de principandi inferioribus magnificentia, Poe/aede auctoritate malignos spiritus coercendi, FViiede potestate miracula faciendi, Archangeli de dignitate superiora nunliandi, Angeli de agihtate minora divinae scientiae

Soliloquium. gap. iv. lol

lionem subaudi , «figilur, quani abiecta sint mox cernitur quae prius alia videbantur ».

18. 0 anima mea dilecla, de convivio Patriarcharum, Prophetarum, Apostolorum, Martyrum, Confessorufii et Virginum, qui per alios sex filios non immerito praefigurantur, quid dicam? Unusquisque enim horum tot in convivio suo proponet fercula, quot habuit in hac vila virlutum opera. Et quis enarrare sutficiat, quanlum gaudium quaehbet anima suscipiat de sanctorum Palriarcharum humilitate et simplicitate perfectissima, de Prophetarum creduUtate et fidehlate certissima, de Apostolorum caritate et magna diligentia, de Martyrum stabilitate et patientia , de Confessorum pietate et clementia, de Virginum caslitate et continentia ? « Revera lingua et vox deficit, quia intelleclus capere non sufficit, quanlum sit gaudium Angelorum choris interesse, cum beatissimis spiritibus gloriae Conditoris assistere , praesentem Dei vultum cernere, incircumscriplum lumen videre, nullo metu mortis affici, incorruptionis perpetuae munere laetari ». Haec Gregorius

bus, sola quae permanent requirat. Vide etiam . Homil. in Ezech. homil 10. n. 43; . Homil. in Evang. homil. II. n. 2: Qui caelestis vitae dulcedinem, in quantum possibihtas admittit, perfecte cognoverit, ea qune in terris amaverat, libenter cuncta derehnquit; in comparalione eius viiescunt omnia, deserit habila, congregata dispergit, inardescit in caelestibus animus, nil in terrenis hbet, deforme conspicilur quidquid de terrenae rei placebat specie. Simile dicitur ibid. IL homil. 25. n. 2. in fine.

' Libr. H. Homil. in Evang. homil. 37. n. 1.

19. 0 quam felix libi erit haec dies, cura fueris ad hereditatem palrum tuorum reversa et cum oranibus his inaestiraabih gaudio fueris assurata et ad thalamum sumrai Regis fehciter introducta! lam nunc expergiscere, o anima raea, et cura illa faraosa regina, cura aromatibus virUitura, cura Ihesauris bonorura operura, cura magno apparatu caelestium desideriorum ascende in illara lerusalera supernara et conteraplare dihgenter singula et vide, quod veritas vincit famam , gloria exsuperat omnera loquelara ; et lunc incipies dicere cum beato Petro in raagno cordis iubilo: Domine , bonum est nos hic esse'; hic pater, hic mater, hic soror, hic frater, hic patria! 0 Doraine, perraitte nos hic esse et abhinc nunquara discedere! Ambrosius: « Fugiamus, o aniraa, in patriara verissiraara, quia ilhc est pHtria, ad quara conditi suraus, Pater, a quo creati suraus, inansio secura, lerusalem superna, quae est mater nostra». Anselraus*: «0 aniraa, tantus debet esse in hac vita mortali araor et desideriura perveniendi ad illud, ad quod facta es, et dolor, quia nondura ibi es, et tiraor, ne forte non pervenias, ut nullara laetitiara sentire valeas, nisi

de his quae tibi auxilium et spem conferunt perveniendi ».

§4. Tertio, Beati convertunt radium contemplationis ad ea quae infra se sunt , et tripliciter gaudent

20. Corpus eliam nostrum, quod ex quatuor elementis est compositum , quatuor dotibus erit remunerandum. Terra enim tunc habebit aeternam immortalitatem, aqua omnimodam impassibihtatem, aer velocem agihtatem, ignis splendidissimam claritatem— « In sempiterna patria corda Beatorum sibi invicem et clarilate lucent et puritate translucent; ibi uniuscuiusque vullus aspicitur, et conscientia penetratur ; ibi cuiuslibet mentem ab alterius oculis

corpulentia non abscondit»; « ibi etiam mox, ubicumque voluerit animus, slatim aderit corpus». Augustinus. Sicut enim tunc animus perfectissime obedit Creatori, ita corpus promptissime obtemperabit suo motori -. — Ibi erunt omnes sensus in actibus suis. Ibi enim oculus videbit decorem speciosissimum, gustus sapiet saporem dulcissimum, olfaclus odorabit odorem suavissimum , tactus amplexabitur obiectum deliciosissimum, auditus innovabitur per sonum iucundissimum. « Recedat ergo, o anima, amor vitae praesentis, et accedat amor vitae advenientis, ubi nulla adversitas turbat, nulla necessitas angustat, nulla molestia inquielat, sed perennis laetitia regnat». Ibi « esse nostrum non habebit mutationem , nosse nostrum non habebit errorem, amare noslrum non

habebit offensionem». « Ibi aberit omnis deforrailas, omnis infirmitas, omnis tarditas, omnis corruptio. Ibi caelum novum , ibi terra nova. Ibi similes erimus Angelis Dei, etsi non aetale, certe tamen felicitate». « Ibi vita sine morte, iiiventns sine senectute, gaudium sine tristitia, pax sine discordia, voluntas sine iniuria, lux sine tenebris, regnum aeternum expers commutationis '». Ibi « quidquid volueris erit, quidquid nolueris non erit».

21. Considera etiam, quantum gaudeat animus, cum resumserit tale corpus, quare iam audisti,non lale, quale cum ingenti dolore sustinuisti et cum magno certamine devicisti , de quo saepius timens el impatiens patienter et irascens clemenler dixisti: Quis me liberabit de corpore mortis huius? Non certe tale, sed iam perfecte obediens et spirituale; tale, inquam, tale, quod erit tibi in contemplationis solatiunVet in aeternae felicitatis augmentum. Certum est enim, quod ipsa anima nunquam resumtionem corporis appeteret, si resumtum , etiam quantumcumque gloriosum , divinam contemplationem impediret. Nunc autem, se-

cundum Augustinisententiam et doctrinam , ipsae animae sanctae desiderant eius resumtionem et exspectant iteratam unionem ipsius, quia ipsarum sine eo non potest consummari felicitas nec satiari iucunditas; et adeo vehementer desiderant quod etiam aliqualiter earum contemplationem impedit et relardat. Bernardus: « 0 misera caro, foetida et foeda! unde libi haec gloria, quod animae sanctae, quas Deus sua insignivit imagine, proprio redemit sanguine, te desiderant et exspectant, et ipsarum sine te non potest consummari felicilas nec satiari iucunditas » ? Augustinus: « Cum anima hoc corpus non animale iam, sed spirituale receperit, perfectum habebit suae naturae modum, obediens et imperans, vivificata et vivificans. Tunc inefTabiii feiicitate fiet, ut sit ei gloriae quod fuit sarcinae ».

22. 0 anima, cogita, qualis tibi tunc erit gloria, cum induta fueris illa stola nova et splendida, ornata omni lapide pretioso \ id est corpore glorificato, in quo tot fulgebunt gemmae pretiosissimae, quot modo sunt virtutes in mente. Quis enim enarrare sufficeret, quantum gaudium, quam stupendam gloriam , quam incomprehensibilem laudem habitura sis, pro eo quod corpus proprium tam viriliter per

Lo8 soliloquium. cap. iv.

sine termino, usus sine faslidio, refectio sine cibo, sub anliquis perpeluisque gaudiis semper nova iucunditas et sine timore amiltendi continuala felicitas ' », ubi « abest omnis error a ratione , omnis dolor a volitntaie , et armernoria omnis timor , ubi mira serenilas, plena suavilas, omnium bonorum sine fastidio aeterna securitas >. Haec Bernardus -.

24. 0 anima, quanlum, putas, gaudent et laetantur qui illud aeternitatis speculum iugiter conlemplantur, in quo omnia praeterita, praesenlia et futura, quae summae bealitudini compelunt, apertissime speculantur? Augustinus: « Dum ad illam supernam lucem Patris luminum venerimus, totum , quod in creaturis esse potest, intelligemus ». Anselmus« Tunc iusti scient omnia, quae Deus fecit scienda ». El « quid est quod nescire possent qui scienlem omnia vident » ?

Fulgentius: « Sicut per speculum trina nobis vi-

sio demonstratur, quia videlicet nos ipsos, ipsum speculum et quidquid praesens est, videmus; sic per speculum divinae claritatis ipsum Deum, nosmetipsos et creaturas alias cognoscemus.

0 anima, quae naturaliter scire desideras, hoc speculum videre affecta, in illo studere et legere desidera, quia hoc semel vidisse est omnia didicisse. Ibi revera stultitia videbitur et reputabitur Platonis Iheoria, Aristotelis philosophia, Ptolomaei astronomia, quia quidquid hic de veritate intelligimus, minima pars eorum est, quae ignoramus. Tunc videhis et afflues, et mirabitur et dilatabitur cor tuum

25. Anima. Et quid videbo?

HoMO. Regem caeli in decore suo. Beda: « Splendor aeternae gloriae est tantae pulcritudinis tantaeque dulcedinis, ut etiam ipsi Angeli, qui sole sunt incomparabiliter clariores, eo satiari non possint ». Tunc ergo afflues deliciis in slupenda divinae claritatis visione, miraberis in tui ipsius deliciosa consideratione, dilataberis in omnium creaturarum perfecta speculatione. 0 contemplatio stupenda et admirabilis! 0 consideratio deliciosa et delectabilis! 0 speculatio gaudiosa et ineffabilis! 0 quam digne di-

ctum est de te, Domine Deus meus: Melior est dies una in atriis tuis super millia; quoniam mille anni ante oculos tuos tanquam dies hesterna, quae praeteinit; et secundum Augustinum , « lanta est pulcritudo supernae gloriae, tanta est iucunditas lucis aeternae, ut etiam, si non liceret amplius in ea delectari quam unius diei hora, propter hoc solum innumerabiles huius vitae dies pleni deliciis et circumfluentia bonorum temporahum recte meritoque despicerentur )). Tam pulcra enim est et suavis, ut, ea visa, non amplius valeat ahud delectari; omnem vincit dulcedinem, omnem exsuperat concupiscentiam.

26. Anima. Estne aliquid ahud, cuius visio delectet, cuius contemplalio laetificet?

HoMO. 0 anima, quamvis haec sola sufficerent, si nulia alia adessent, est tamen adhuc una, ut de aharum omnium pene innumerabilium iucunda visione taceam , quae mirabiliter omnium Spirituum mentes laetificat et miro quodam, nescio quo inaestimabili gaudio omnem beatam creaturam inebriat, videre scilicet illius caeleslis Reginae deificam claritatem et suae bealissimae Prolis glorificatam humanitatem. Quis, o anima, vel cogitare sufficiat, quantum gaudium generat, illam Matrem misericordiae, Reginam pietatis et clementiae videre, iam non recumbentem cum Parvulo vagiente in praesepio, cui omnes chori Angelorum modo famulantur ut dominae; iam non circuraeuntem et quaerentem cum

lacryniis Filium, cum perdideral dileclissimum infantulum in triduo ' , sed eum nunc inspicientem in sempiterno gaudio; iam non turbatam, cum eo fugientem in Aegyptum a facie Herodis, quia ipse ascendit in caelum, et Herodes descendit in infernum; iam non turbatam erga plurima, quae fecerunt Filio suo ludaei , quia omnia subiecta sunt ei - ; certe iam non eiulantem, vociferantem et clamantem: Quis mihi det, ut moriar pro te , fili mi? cum staret [)rope unigenilum Filium suum morientem et pendentem in crucis patibulo; iam non lamentantem lacrymabiliter , cum sibi daretur « discipulus pro magistro, servus pro Domino», quasi alienus pro unigenito et dulcissimo Filio: sed hanc quondam propter nos tam miseram, tot moeroribus plenam, iam nunc inaestimabiliter super choros Angelorum et omnem creaturam exaltatam, regnantem cum Chrislo Filio suo in Trinitatis palalio.

27. 0 anima, mente devota pertracta, quam sit plenum omni suavitate gaudium videre hominem hominis Conditorem, fem.inam Conditoris genitricem, lesum fratrem nostrum quondam perditum, abiectum

et despectum, nunc inventum, nunc reversum, nunc regnantem, nunc omnibus imperantem. 0 quis mihi del, ut videam te fratrem meum sugentem ubera matris meae, ut inveniam te foris et deosculerlabiis devotionis, amplectar te brachiis dilectionis, et iam me nemo despiciat , cum introduxero te in cubiculum cum dulcedine suavissimae fruitionis? Hanc visionem desiderabat ille devotus Anselmus in Meditationibusquando dicebat: a 0 dulcissime puer, quando te videbo, quando ante faciem tuam apparebo, quando satiabor pulcritudine tua, quando videbo vullum tuum desiderabilem, in quem desiderant Angeli prospicere? Vae animae te non amanti, le non quaerenti! quae, si mundum diligit, peccatis servit, nunquam est quieta, nunquam est secura. Nihil, quaeso, sine le mihi placeat, nihil dulcescat, nihil speciosum , nihil praeter te arrideat pretiosum. Vilescant omnia praeter te. Quod tibi est adversum mihi sit molestum , et tuum beneplacitum sit meum indeficiens desiderium. Taedeat gaudere sine te, delectet gaudere tecum et flere tecum. 0 bone Iesu, si tam dulce est flere de te, quam dulce erit gaudere de te » ? Haec Anselmus.

164- soliloquium. cap. iv.

cura niente non possideres; quomodo beata permaneres? « Ibi igitur vacabimus et videbimus, videbimus et amabimus, amabimus et babebimus' ». « Ipse enim est finis desideriorum nostrorum, qui sine fine videbitur, sine faslidio amabitur, sine fatigatione in summa felicitate in aeternum laudabitur». — Audi, quid de praedictis omnibus caelestibus gaudiis dicat ille devotus Anselmus in fme Proslogii, et attende, « quam delectabile sit illud bonum, quod continet iucunditatem omnium bonorum. Si iucunda est vita creata, quam iucunda est creatrix essentia! Si iucunda est salus facta, quam iucunda salus, quae fecit omnia! Si amabilis est sapientia de creaturis, quam delectabilis est illa quae est de rebus increalis»! « Cur ergo per mulla vagaris, quaerendo bona creata? Ama unum bonum, in quo sunt omnia. Si delectat pulcritudo, fulgehunt iusti sicut sol * ; si libertas aut fortitudo, similes erunt Angelis Dei in caelo; si longa et salubris vita, est ibi sanitas aeterna; si satietas aut ebrietas, saliabuntur de gloria Domini et inebriahuntur ah uhertate domus

Dei; si melodia, ibi canunt Angeli; si societas et amicitia, ibi est Beatorum socielas et omnium una voluntas; si honores et divitiae, gloria et divitiae in domo eius; si securitas et certitudo, ibi omnium temporum aeterna longitudo. 0 cor humanum, cor indigens, cor expertum aerumnas, immo obrulum aerumnis, quantum gauderes, si his omnibus abundares! Interroga intima tua, si capere possint tantum gaudium suum de tanla beatitudine sua. — Sed si homo de tanta beatitudine vix capiet gaudium proprium, quomodo capax erit tot et tantorum gaudiorum , quantus est numerus electorum , ubi unusquisque tantum dihgit proximum suum quantum se ipsum, et tantum de suo gaudio gaudet, quantum dihgit! Ita etiam quisque plus absque aestimalione de Dei quam de sua et omnium electorum gaudet fehcitate; quia, sicut Deum totocorde, tota anima, tota mente diligit, ita ad plenitudinem gaudii ilhus totum cor, tota anima, tota mens non sufficit, quia tantum gaudebunt, quanlum amabunt; tantum amabunt, quantum cognoscent. Certe, nec oculus vidit , nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quanlum te amahunt et cognoscent Sancti Dei. — Oro, Deus meus, cognoscam te, amem te, ut aeternahter gaudeam de te. Et si non possum ad plenum in hac vita, crescat saltem hic notitia tui et amor, ut ibi sit plenum gaudium , hic sit in spe et ibi sit in re. Domine Pater, per Fihum tuum

consulis, immo iubes petere et promittis accipere, ut gaudium noslrum plenum sit \ Peto, Domine, quod per admirabilem consiliarium tuum consulis petere et promittis accipere, ut gaudium noslrum sit plenum; meditetur interim de hoc mens mea, loquatur inde lingua mea, amet illud cor meum, sermocinetur os meum, esuriat anima inea, sitiat caro mea, desideret tota substantia mea, donec mtrem in gaudium Dei mei , qui est trinus et unus benedictus in saecula. Amen *.

' loan. 16, 24.

2 Rom. I , 25, praecedens locus est Matlli. 23, 21. — De gaudio Beatorum in caelis diffuse disputat, allegalis multis auctoritatibus, auctor opusculi de Septem Donis Spiritus S. (de dono Sapientiae, c. 8-H), qui videlur esse Rodulphus de Bibraco (cfr. Prolegomena in V. tom. cap. 7. | !.). Impressum est hoc opusculum inter opera Bonaventurae, ed. Vaticana tom. VI, pag. 236-276.