Articulus 19

ELUCIDATIO SPIRITUALIS ET MYSTICA EJUSDEM PROSÆ.

SENTISNE (inquit) hæc? etc. Sic theologia, sic sacra Scriptura, imo et increata Sapientia, per auctores Scripturæ canonicæ, per Apostolos ac Prophetas, per Evangelistas ac sapientes loquitur homini desolato, afflicto, seu animæ tribulatæ: Sentisne quæ tibi dico? Et hoc modo Apostolus loquitur sæpe in secunda ad Timotheum epistola: Admoneo (inquiens) te ut resuscites gratiam Dei in te; et denuo: Intellige quæ dico; dabit enim tibi Dominus in omnibus intellectum. Ad hunc spiritualem sensum verborum cœlestium, et advertentiam eorumdem, atque illapsum eorum in mentem, theologia frequenter hortatur unumquemque fidelem, specialiterque in Sapientialibus libris, ut dum in libro Proverbiorum Sapientia admonet:¹ Audi, fili mi, et suscipe verba mea; viam sapientiæ monstrabo tibi, ducam te per semitas æquitatis. Fili mi, ausculta sermones meos, et ad eloquia mea inclina aurem tuam;² ne recedant ab oculis tuis, custodi ea in medio cordis tui.³ Et iterum: Scribe ea in tabulis tui cordis.

Esne asinus ad lyram? Hoc optime dici potest homini carnali, indevoto, negligenti, verba salutis non advertenti: qui sic audit sacram Scripturam, sicut asinus lyram. Unde discipulis adhuc rudibus dixit Salvator: Adhuc cæcatum habetis cor vestrum? Adhuc et vos sine intellectu estis?⁴⁵ Et rursus in Evangelio ait ad quosdam: Cui similes dicam homines generationis hujus? Similes sunt pueris sedentibus in foro, qui coæqualibus dicunt: Cecinimus vobis, et non saltastis; lamentavimus, et non plorastis.⁶⁷ Tales sunt qui verba Dei audiendo, legendo, sermocinando, nulla compunctione moventur, nullo fervore tanguntur, sed in cordis sui manent duritia. Quibus Sapientia dicit: Sermo meus non capit in vobis. Quocontra scriptum est in Ecclesiastico: Auris bona cum omni concupiscentia audiet sapientiam.⁸ Hoc fac, quum Sapientia protestetur:⁹¹⁰ Qui ex Deo est, verba Dei audit.

Quid fles? Quid lacrimis manas? Hoc dicitur ei qui immoderate insipienterque luget temporalia damna aut corporalia mala, et abundantiori absorbetur tristitia; aut certe sic deflet sua peccata ut consolationem accipere renuat, nec in spe miserationis divinæ respiret. Quem consolatur theologia dicendo: Nunc quare mœrore consumeris? Numquid rex non est tibi, aut consiliarius tuus periit, quia comprehendit te dolor sicut parturientem? Salvabo te et liberabo te;¹¹ noli timere. Unde et Isaias effatur: Consolamini, consolamini, popule meus, dicit Deus vester. Sic consolatur theologia per Paulum loquens: Gaudete in Domino semper; iterum dico, gaudete.¹²

Confitearis mihi. Hoc est breve saluberrimumque consilium Sapientiæ æternalis, ut confiteamur ei, et ejus vicariis sapientibus viris (qui idonei sunt alios docere, consolari, dirigere), nostra peccata et causas afflictionum nostrarum. Imo, ut Patres concorditer docuerunt, hoc est præcipuum in omni tentatione, in omni periculo, in omni anxietate et ambiguitate remedium, ut homo tentatus, afflictus, incertus et fluctuans quid agere et qualiter debeat se habere, recurrat ad Deum, et viris exercitatis, discretis cor suum clare omnino humiliterque aperiat, informationem requirat et informationi obtemperet. Sic quippe vincitur angelus tenebrarum, tentator, caliginis et deceptionis amator, dum suggestiones ejus et tenebrarum latibula producuntur in lucem. Nempe, ut ait Christus: Omnis qui male agit, odit lucem, et non venit ad lucem, ut non arguantur opera ejus.¹³ Sic itaque confitere, et nihil abscondas, præsertim in sacramentali confessione. Hinc scriptum est: Fili mi, da gloriam Deo, et confitere atque indica mihi quid feceris, ne abscondas.¹⁴ Hinc in libro Proverbiorum Salomon contestatur: Qui abscondit peccata sua, non dirigetur; qui autem confessus fuerit et reliquerit ea, misericordiam consequetur.¹⁵

Si operam medicantis exspectas, oportet ut vulnus detegas. Sic plane, si a vulneribus vitiorum, a languoribus passionum reliquiisque culparum curari desideras a Sapientia Dei et ab Ecclesia ejus, a sacerdotibus et prælatis, oportet ut detegas eis plenarie et sincere, ex contritione, vel saltem attritione, vulnera animæ tuæ: non quasi Deus ea ignoret, sed ut te dolenter atque humiliter accusando, spernendo, deflendo, ad remissionem et gratiam te disponas, exemplo Psalmistæ dicentis:¹⁶ Dixi,¹⁷

Confitebor adversum me injustitiam meam Domino; et tu remisisti impietatem peccati mei. Unde et sanctus Job ait: Vias meas in conspectu ejus arguam, et ipse erit salvator meus.

Tum ego, collecto in vires animo, id est, ego æger, desolatus, afflictus, ex verbis tuis, o theologia, confortatus in Domino, tibi respondeo: Anne adhuc eget admonitione nec per se satis eminet? Homo catholicus ab altitudine contemplationis, ab exercitiis theologicæ facultatis, a salute innocentiæ baptismalis, imo a paradisi deliciis, in vallem hanc lacrimarum delapsus, in tentationum et vitiorum quorumdam voraginem mersus, variis adversitatibus obrutus, ac solita mentis alacritate atque devotionis pristinæ fervore privatus, recte hæc dicere valet, tanquam dicat: O theologia, quæ es radius Sapientiæ æternalis, nonne hæc tanta commutatio quam vides factam in me, per se satis testatur ac pandit cur plorem, cur lacrimis fluam? Utinam deducant oculi mei lacrimas per diem et noctem, et non taceant.¹⁸ Exitus aquarum deducant oculi mei, quia transgressus sum legem tuam. Nonne David et sexcenti viri ejus videntes urbem suam succensam, uxores et proles suas abductas captivas, sciderunt vestes suas, et fleverunt donec in eis deficerent lacrimæ? Quanto magis ego tot spiritualia damna perpessus, inconsolabiliter plangere habeo?

Nihilne te ipsa loci facies movet, id est, locus hujus exsilii, carcer hujus miseræ carnis (de quo orat vir sanctus, Educ de custodia animam meam ad confitendum nomini tuo), inhabitatio tot et tantarum calamitatum, ignorantiarum, passionum, culparum, tentationum atque periculorum?¹⁹ Nam et corpus hoc corruptibile aggravat animam, et terrena inhabitatio ista deprimit intellectum multa considerantem.²⁰

Hæccine est bibliotheca, id est locus studiorum cœlestium, divinorum voluminum, spiritualium exercitiorum, in qua mecum residens, quando adhuc spirituaalis, fervens, alacer eram, de divinarum humanarumque rerum scientia disserebas, hoc est, de Christi deitate et humanitate, de superbeatissima Trinitate ejusque mutua intuitione, dilectione, superdeliciosissima fruitione ac gloria prorsus immensa, de Christi quoque mysteriis, et qualiter super terram est visus et inter homines conversatus ac pro hominibus passus, ipsisque suis discipulis Spiritum Sanctum gratiosissime misit, exuberantissime infudit ac dedit, et per ipsos totum, ut ita dicam, convertit mundum?²¹²²

Talis habitus talisque vultus erat, quum tecum naturæ secreta rimarer? O quantum distat et interest inter habitum et vultum seu apparatum viri contemplativi et virtuosi, hominisque carnalis, passionati, injusti! Certe illius anima sponsa est Christi, amica et filia Salvatoris, vestita, ornata, munita virtutibus, donis, fructibus, beatitudinibus et variis supernaturalibus charismatibus Spiritus Sancti; et in carne fragili adhuc degens, est tanquam intelligentia aliqua separata. Anima vero passionata, turbata, inquieta, vitiis subdita, diaboli est adultera, cum quo impiæ voluntatis miscetur consensu, concipit pravum affectum, parit opus iniquum; estque serva peccati, jugo vitiorum subjecta, ac vilior brutis. Quæ quum cœperit desuper illustrari, advertit qualis aliquando fuerit et qualis nunc est; et hanc dispositionem abhorrens, graviter lamentatur. Quæ, dum bene fuerat ei, erat rimans, id est, pie et sobrie (non curiose neque præsumptuose) scrutans, « secreta naturæ »: naturæ, inquam, naturantis, divinæ et increatæ, omnia producentis, qualiter illa sit una, simplicissima, nullatenus multiplicabilis, ideoque una numero in tribus supergloriosis Personis; naturæ quoque humanæ in Christo, quomodo illa a primo suæ creationis instanti unita fuit hypostatica unione Verbo æterno et suppositata in illo, hoc est, in personali et increato illius esse subsistens, et ipso Verbo, imo summa Trinitate, beatifice fruens tam plene ut modo, quantum ad vires suas superiores ad increatum objectum relatas et comparatas.²³²⁴²⁵ Quæ et in eodem instanti fuit omni plenitudine gratiæ, donorum, virtutum, et aliorum divinorum charismatum imperfectionem tali eminentiæ derogantem non includentium, quoad totam suam capacitatem repleta. Pertinet item ad catholicum virum contemplativum rimari secreta naturæ creatæ, id est naturales proprietates ac vires rerum, et ordinem universi per respectum ad Creatorem.

Quum mihi siderum vias radio describeres. Quæ siderum viæ sunt actus, motus, processus et opera, purgationes, illuminationes, perfectiones intellectualium creaturarum (tam triumphantis quam militantis Ecclesiæ) supernaturaliter splendidarum atque fulgentium: quibus ornatum est cœlum empyreum, et regnum cœlorum, id est Ecclesia militans adhuc peregrinans a Domino et pergens ad ipsum, ut dictum est supra. De quibus omnibus tractat et docet nos theologia, loquens per Paulum:²⁶ Nonne omnes sunt administratorii spiritus, in ministerium missi propter eos qui hereditatem capiunt salutis, id est propter electos?²⁷ Dominus quoque, in Evangelio loquens: Angeli eorum in cœlis semper vident faciem Patris mei.²⁸ De quibus in libris de Angelica hierarchia et Hierarchia ecclesiastica subtiliter scribit divinus Dionysius radio fidei ac sapientiæ copiose perfusus.

Quum mores nostros totiusque vitæ rationem ad cœlestis ordinis exemplar formares. Hoc utique agit theologia, quæ in Scriptura docet et præcipit nos cœliformiter conversari et conversationem in cœlis habere, spiritualiter vivere ac vitam in terris angelicam ducere.²⁹ Quod viri vere religiosi adimplent, Creatori suo in sanctæ caritatis fervore, in mutua jugi concordia cum pace interna continue obsequentes, contemplationi ac laudibus Omnipotentis fideliter omni hora vacantes, indefesse studentes spirituali profectui. Denique instar triumphantis Ecclesiæ Sapientia Dei,

Christus Dominus, ordinatissime atque pulcherrime instituit ac distinxit Ecclesiam militantem: cujus regimen voluit esse monarchicum. Propter quod in Apocalypsi sanctus dixit Joannes: Vidi civitatem sanctam descendentem de cœlo, a Deo paratam.³⁰ In cujus etiam rei signum Dominus ait ad Moysen: Inspice, et fac secundum exemplar quod tibi in monte monstratum est.³¹ Sic itaque Sapientia increata, in scriptura theologicæ veritatis, format mores nostros totiusque vitæ nostræ rationem ac ordinem ad ordinis cœlestis exemplar. Ad quod implendum hortatur nos Paulus:³² Omnia (dicens) honeste et secundum ordinem fiant in vobis. Unde rursus ad Hebræos profundissime scripsit: Accessistis ad montem Sion, et civitatem Dei viventis, Jerusalem cœlestem, et multorum millium angelorum frequentiam, et ecclesiam primitivorum qui conscripti sunt in cœlis, et judicem omnium Deum.³³

Postremo posset istud exponi etiam de viis et motibus siderum materialium, cœlestium orbium, de quorum naturis, officiis, motibus, aliqua docet theologia in sacris Scripturis, ut quum Jeremias asserit: Hæc dicit Dominus qui dat solem in lumine diei, ordinem lunæ atque stellarum in lumine noctis.³⁴ In Genesi quoque habetur, quod creavit Deus solem et lunam et stellas ut essent in signa et tempora, et dies et annos, et præessent diei ac nocti;³⁵ in libro Job item: Numquid conjungere valebis micantes stellas Pleiades, aut gyrum Arcturi poteris dissipare?³⁶

Hæccine præmia referimus, tibi obsequentes? id est, an ista erunt præmia obedientium tibi, o theologia, videlicet tot adversa? Ad quod infra theologia respondet: Non utique, sed gloria sempiterna. Imo ex hoc evidenter probatur quod sit alia vita post præsentem, in qua erit retributio finalis et plena bonorum omnium ac malorum. Etenim plurimi justi in hac vita usque ad mortem premuntur adversis, et pro ipsa moriuntur justitia; iniqui vero prosperantur frequenter usque ad obitum : aut ergo omnino negare oportet providentiam atque justitiam Dei, aut concedere aliam vitam, in qua recipiat unusquisque quod meruit. Ad quod insinuandum Salomon ait : Peccator ex eo quod centies operatur malum, et per patientiam sustentatur, ego cognovi quod erit bene timentibus Deum, qui verentur faciem ejus.

Atqui tu hanc sententiam Platonis ore sanxisti : beatas fore respublicas, si eas studiosi sapientiæ regerent. Hoc multo præclarius Sapientia summa atque fontalis theologia per auctores Scripturæ disseruit, quum in Ecclesiaste fassus sit Salomon : Væ tibi, terra cujus rex puer est, et cujus principes mane comedunt ; beata terra cujus rex nobilis est : nobilis plane sapientia et virtute. Hinc præcipuum Dei donum est et beneficium maximum, habere idoneum (id est sapientem et virtuosum) præsidentem, quia in hoc subditorum salus consistit, prosperitas, pax et profectus. Hinc rursus in Proverbiis dicitur : Quum defecerit Propheta, corruet populus ; et item : Regnantibus impiis, ruinæ hominum. Sed et in Sapientiæ libro monetur : Diligite lumen sapientiæ, omnes qui præestis populis ; rex sapiens populi stabilimentum est, multitudo autem sapientium sanitas est orbis terrarum. Itaque, sicut ex efficaci et digno prælato seu principe salus atque prosperitas populi sunt pendentes, ita ex vitioso indiscretoque præsidente subditi scandalizantur ac pereunt, quemadmodum apud Jeremiam legitur : Quia stulte egerunt pastores et Dominum non exquisierunt, ideo omnis grex eorum dissipatus est. Præsidentis enim est subditos verbis exemplisque dirigere, vitia exstirpare, ordinate ac discrete conversari cum illis : quod totum ad sapientiam pertinet, prout sapientia includit prudentiam, cujus actus est discretio. Et sicut in Ethicis Philosophus protestatur : Solis virtuosis inest prudentia. Nec solum libros legendo ac audiendo, sed et intra se discutiendo et considerando, atque in actibus virtuosis se occupando, orando, et gesta Sanctorum sequendo, sapientiæ est studendum.

Tu ejusdem viri ore, etc. Ex his verbis jam satis expositis, ostenditur neminem curam reipublicæ, regimen animarum, præsidendi officium licite posse assumere, nisi intuitu et amore utilitatis communis, salutis et pacis subditorum, non proprii commodi aut honoris. Hinc avari, elati, ambitiosi, injusti inconsultissime agunt ad prælaturas et officia se ingerendo.

Consequenter, ex his quæ in textu de se ipso refert Boetius, docentur prælati ac principes, officiati et judices, et omnes qui præsunt, in promotione sua ac præsidentia omnem ambitionem complacentiamque inanem vitare, sua quoque officia juste, exclusa omni humana formidine, exsequi, inferioribus item officiatis in eorum abusionibus ordinate resistere, præsertim ne pauperes injuste molestent, bonos tueri, fovere et consolari. Quod et aliqui reges ac principes christiani, plures quoque præsules sancti, strenue peregerunt : quorum nonnulli summos regum officiatos excommunicaverunt, ut B. Thomas Cantuariensis archiepiscopus, et Hugo præsul Lincolniensis, qui pro hujuscemodi causis et observatione justitiæ erant ad mortem promptissimi.

Postremo, in subsequentibus prosæ hujus verbis non video aliud de tropologia adjici oportere, nisi ut vigilantissime perpendamus quam prudens, constans et justus fuerit in omni officio suo Boetius, quam fervens et indefessus divini cultus zelator ac boni communis amator ac curator, quam alienus ab ambitione, cupiditate, adulatione et inordinato carnali ac mundano timore. Tales etenim esse jugiter debent qui præsunt, quemadmodum in Exodo habetur : Provide de omni plebe viros potentes et timentes Deum, in quibus sit veritas, et qui oderint avaritiam ;³⁷ et constitue ex eis qui judicent populum. Tales etiam debent, quantum salva justitia queunt, pauperibus esse benigni, quemadmodum ait beatus Job :³⁸ Quum sederem quasi rex circumstante exercitu, eram tamen pauperum consolator. Et denuo: Oculus (inquit) fui cæco, et pes claudo;³⁹ pater eram pauperum, et causam quam ignorabam, diligentissime investigabam. Hæc utique investigatio valde spectat ad judices, nec damnare absentes, sed juxta tenorem ac ordinem juris procedere. Quod si adverterint se in aliquo horum defecisse, aut judicasse injuste, tenentur revocare errorem, sicque disponere ut satisfiat injuriato.

Exemplo demum Boetii discamus in omni persecutione, detractione, diffamatione, spoliatione, captivitate, oppressione patientiam observare, etiam si innocentes fuerimus, et multo plus si peccando meruimus talia. Unde in prima sua Canonica sacratissimus Petrus hortatur : Hæc est gratia, si propter conscientiam Dei sustinet quis tristitias, patiens injuste. Quæ enim est gratia, si peccantes et colaphizati suffertis? Si autem bene facientes sustinetis, hæc est gratia apud Deum :⁴⁰ in hoc enim vocati estis.

Footnotes

1. Is. XI, 1. ↩

2. Is. VII, 3. ↩

3. Prov. IV, 10, 11, 20, 21. ↩

4. Marc. VIII, 17; ↩

5. Matth. XV, 16. ↩

6. Matth. XI, 16, 17; ↩

7. Luc. VII, 31, 32. ↩

8. Joann. VIII, 37. ↩

9. Joann. VIII, 47. ↩

10. Eccli. III, 31. ↩

11. Mich. IV, 9. ↩

12. Philipp. IV, 4. ↩

13. Joann. III, 20. ↩

14. Josue VII, 19. ↩

15. Prov. XXVIII, 13. ↩

16. Ps. XXXI, 5. ↩

17. II Tim. II, 7. ↩

18. v. XIV, 17. ↩

19. b. CXLI, 8. ↩

20. Sap. IX, 15. ↩

21. Act. II, 1 et seq. ↩

22. Baruch III, 38. ↩

23. I Reg. xxx, 4. ↩

24. Ps. cxviii, 136. ↩

25. Job xiii, 15. ↩

26. Cf. p. 70 B et s. ↩

27. Hebr. 1, 14. ↩

28. Matth. xviii, 10. ↩

29. Philipp. III, 20. ↩

30. Apoc. xxi, 2. ↩

31. Exod. xxv, 40. ↩

32. I Cor. xiv, 40. ↩

33. Hebr. xii, 22, 23. ↩

34. Jer. xxxi, 35. ↩

35. Gen. i, 14. ↩

36. Job xxxviii, 31. ↩

37. Exod. xviii, 21, 22. ↩

38. Job xxix, 25. ↩

39. *mœrentium Job xxix, 15, 16. ↩

40. 1 Petr. ii, 19-21. ↩