Distinctio 7
A. Hic quæritur, an Pater potuerit vel voluerit gignere Filium.
HIC solet quæri a quibusdam, utrum Pater potuerit vel voluerit generare Filium. Si enim (inquiunt) potuit vel voluit generare Filium, ergo potuit aliquid et voluit quod nec voluit nec potuit Filius : nam Filius nec potuit nec voluit generare Filium. Cui versutiæ facile respondemus, dicentes : Posse vel velle generare Filium, non est aliquid posse vel velle subjectum potentiæ vel voluntati. Est tamen aliqua potentia vel voluntas, scilicet posse vel velle gignere Filium. Et ideo distinguenda est intelligentia propositi verbi, posse vel velle gignere Filium, et posse vel velle aliquid. Neque enim generatio Filii aliquid eorum est quæ subjecta sunt divinæ potentiæ et voluntati; nec est aliquid inter omnia vel de omnibus, sed super omnia et ante omnia. Non enim ante voluit vel potuit quam genuit, sicut nec ante fuit quam genuit : quia ab æterno fuit, et ab æterno genuit. Ex simili quoque hoc videre possumus. Pater enim potest esse Pater, et vult esse Pater; Filius autem nec potest nec vult esse Pater : ergo Pater potest vel vult esse aliquid quod non potest vel vult esse Filius. Non sequitur, quia esse Patrem, non est esse aliquid, sed est esse ad aliquid, ut in sequenti ostendetur.
B. Ponit quædam verba Augustini, unde potest moveri auditor.
Sed vehementer nos movet quod Augustinus ait in primo libro contra Maximinum, qui asserebat Patrem potentiorem esse Filio, eo quod Filium genuit Deum creatorem, Filius autem non; dicebatque Patrem potuisse gignere, non Filium, et ideo potentiorem esse Filio. Ad quod respondens Augustinus dicere videtur quod Filius etiam potuit gignere, volens ostendere Patrem esse non potentiorem Filio, his verbis : Absit ut ideo potentior sit Pater Filio, sicut puta, quia creatorem genuit Pater, Filius autem non genuit creatorem :1 neque enim non potuit, sed non oportuit. Vide et diligenter attende hæc verba : Non enim non potuit, sed non oportuit. Videtur enim dicere quod Filius potuit gignere, sed non oportuit : et ita potuit quod non oportuit. Quare autem non oportuit, subdit dicens :2 Immoderata enim esset divina generatio, si genitus Filius nepotem gigneret Patri : quia ipse nepos nisi avo suo pronepotem gigneret, secundum vestram mirabilem sapientiam impotens diceretur. Similiter etiam ille si nepotem non gigneret avo suo, et pronepotem proavo suo, non a vobis appellaretur omnipotens; nec impleretur generationis series, si semper alter ex altero nasceretur; nec eam perficeret ullus, si non sufficeret unus omnipotens. Itaque omnipotentem genuit Filium Patris natura, non fecit.
C. Opponitur prædictis verbis Augustini.
Hoc autem videtur quibusdam non posse stare, scilicet, quod Filius potuerit gignere. Si enim potuit Filius gignere, potuit esse pater; et si potuit esse pater, potuit ergo esse pater vel sui, vel Patris, vel Spiritus Sancti, vel alicujus alius. Sed alius non, quia nullus alius semper fuit; nec Patris, quia Pater est ingenitus et innascibilis; nec sui, quia nulla res se ipsam gignere potest; nec Spiritus Sancti, quia nasci non potuit: si enim nasci potuit, potuit esse Filius, et ita mutabilis esse potuit.
D. Hic quæritur, quomodo intelligenda sint prædicta.
Quomodo ergo accipiatur quod supra dictum est, Non enim non potuit gignere, sed non oportuit, quasi potuit, sed non oportuit? Non est nobis perspicuum aperire quomodo sit hoc verum, et ideo sub silentio potius esset prætereundum, nisi me super hoc aliquid loqui cogeret instantia quærentium.
E. Hic aperitur ex quo sensu accipienda sint.
Potest ergo sic intelligi: Non enim non potuit, sed non oportuit, id est, non ex impotentia sui fuit quod Filius non genuit, sed ei non conveniebat: sicut Deus Filius non est Deus Pater, nec tamen hoc ex impotentia sui est. Nam et Pater similiter non est Filius, nec hoc est ex impotentia Patris. Sed quærit Maximinus Arianorum episcopus: Unde ergo est quod Pater non potest esse Filius, vel Filius Pater? Non utique ex impotentia: sed Pater proprietate generationis Pater est, qua oportet eum non esse Filium; et Filius proprietate nativitatis Filius est, qua oportet eum non esse Patrem. De quibus proprietatibus postea plenius tractabitur.
F. Utrum Pater natura sit potens gignere Filium, et an hoc sit aliqua potentia quæ sit in Filio.
Item quæritur a quibusdam, si Pater potens sit natura gignere Filium, et an hæc sit aliqua potentia quæ sit in Filio. Ad quod dicimus, quia Pater non est potens nisi natura: ejus enim potentia natura est vel essentia. At inquiunt illi: Si potens est gignere, habet ergo potentiam gignendi; Filius autem non habet potentiam gignendi, si non potest gignere: habet ergo aliquam potentiam Pater quam non habet Filius. Non sequitur. Eamdem enim potentiam habet penitus Filius quam et Pater, qua Pater potuit gignere, et Filius gigni potuit. Eadem enim potentia est in Filio qua potuit gigni, quæ est in Patre, qua potuit gignere. Sed contra hoc opponitur: Aliud est posse gignere, aliud est posse gigni: quia aliud est gignere, et aliud gigni. Hic distinguendum est. Si enim quum dicitur, Aliud est posse gignere, aliud posse gigni, aliam significes potentiam qua Pater potens est gignere, et aliam qua Filius potens est gigni; falsus est intellectus. Si autem dicas Patrem posse habere aliam proprietatem sive notionem qua genitor est, et Filium aliam qua genitus est, verus est intellectus. Aliam enim habet Pater proprietatem qua Pater est, aliam Filius qua Filius est.
G. Quomodo intelligendum sit : Filius habet vel non habet potentiam generandi.
Ita etiam quum dicitur, Filius non habet potentiam generandi quam Pater habet, dupliciter intelligi potest. Si enim dicatur, Filius non habet potentiam generandi quam et Pater, scilicet, qua potens sit ad generandum, id est, ut genuerit vel ut generet sicut Pater; verum est. Si vero intelligatur sic, Non habet potentiam qua possit gigni vel genitus esse, qua eadem Pater potens est ut genuerit vel ut generet; falsum est. Sicut dicitur, Pater habet potentiam qua potest esse Pater, Filius vero non habet potentiam qua possit esse Pater; et econverso, Filius habet potentiam qua potest esse Filius, Pater vero non habet potentiam qua possit esse Filius. Habet ergo aliquam potentiam Pater quam non habet Filius, et econverso. Absit: quia eadem est potentia Patris qua potest esse Pater, et Filii qua potest esse Filius. Ita etiam eadem est voluntas qua Pater vult esse Pater, non Filius, et Filius vult esse Filius, non Pater; et eadem est voluntas Filii qua vult esse genitus et Patrem genuisse, et Patris qua vult esse genitor et Filium genitum esse.
SUMMA
DISTINCTIONIS SEPTIMÆ
POSTQUAM præcedenti distinctione Magister ostendit principium divinæ generationis esse naturam, non voluntatem, hic inquirit de communitate hujus principii, scilicet, utrum potentia generandi communis sit Patri ac Filio, et an Filio insit. Et potest littera hæc multipliciter dividi, secundum quod circa hanc quæstionem multa facit Magister, arguendo pro parte utraque, et incidentalia quædam obscura intermiscendo, eadem quoque exponendo, et tandem principale quæsitum determinando. Nec opus est huic divisioni immorari, quum pateat ex tenore ac serie litteræ. In qua sunt difficilia quædam, quæ in quæstionibus exponentur.
Footnotes
Chapter 97 of 271