Sermo 1
S. MARTINI EPISCOPI
Enarrationem epistolæ et evangelii require de S. Nicolao.
DE LAUDE QUINTUPLICI ALIISQUE VIRTUTIBUS, PRÆCONIIS ET EXCELLENTIIS S. MARTINI.
BENEDICTIONEM omnium gentium dedit illi Dominus. Eccli. xliv, 25. Verba ista de beatissimo confessore, sanctissimo præsule sanctissimoque patre Martino congrue exponuntur: cui benedictionem omnium gentium contulit Deus, quoniam gratiarum charismata quæ aliis Sanctis et electis dedit divisim et partim, ei dedit collectim ac integre, ita ut omnes gentes in Christum credentes, beatissimum hunc Martinum sublimiter et valde specialiter laudent, tanquam unum ex maximis Sanctis. Sed nunc virtutes, præconia et excellentiæ ejus seriatim tangenda sunt.
Prima laus et excellentia ejus est, admirabilis et virtuosa vita in sua pueritia, antequam accepit Baptismum. Quum etenim ex militari esset prosapia ortus et gentilium filius, invitis suis parentibus Christum quærere cœpit, et decimo vitæ suæ anno ad ecclesiam veniens, catechumenum se fieri postulavit, et mirum in modum totum se dedit ad actus virtutum. Quumque duodecim esset annorum, intrare eremum concupivit; et intrasset, atque tunc eremiticam vitam ducere inchoasset, nisi infirmitas impedivisset ætatis. Porro cor ejus circa monasteria atque ecclesiam semper fuit intentum. Quum autem quindecim esset annorum, imperatore et patre suo carnali cogente, militare compulsus est. Fuitque uno servo contentus, cui ipse sæpius ministravit. Sed et circa commilitones suos tantæ fuit caritatis et benignitatis, tantæ patientiæ et humilitatis, quod eum miro venerabantur affectu ac intime diligebant. Sicque per tres annos ante Baptismum fuit militiæ vacans, immunis tamen ab omnibus vitiis quibus tales viri solent involvi. Nam et tantæ fuit sobrietatis, ut non miles, sed monachus videretur.
Secunda laus et excellentia ejus est, quod tam ante baptismum suum quam illo accepto, misericordissimus fuit et liberalissimus circa egenos. Nam antequam baptizaretur, dum adhuc erat in armis, non cessavit omnia sibi superflua dare pauperibus, nudos vestire, indigentes nutrire, miseris subvenire, ita quod præter quotidianum victum nihil sibi de militiæ suæ servavit stipendiis, et juxta evangelicam Christi doctrinam, sollicitus non fuit de crastino.1 Præterea, hieme quadam tam frigida quod multi ex frigore moriebantur, obviavit ei pauper quidam, a cunctis eleemosynam petens. Quem quum omnes præterirent, Martinus quum præter chla mydem nil haberet quod posset largiri (reliqua namque donavit egentibus), arrepto gladio suo, divisit chlamydem, deditque pauperi partem. Et ecce nocte sequenti, vidit in spiritu Christum parte chlamydis pauperi data vestitum, atque ad angelos audivit dicentem: Martinus adhuc catechumenus, hac me veste operuit. Quibus conspectis, non inaniter gloriatus est, sed pietatem Dei agnoscens ac gratias agens, baptizari se fecit, quum esset decem et octo annorum. Præterea, quum factus fuisset episcopus, et tempore hiemali quadam die ad ecclesiam pergeret, pauper seminudus petivit sibi ab eo necessaria dari. Mox ergo S. Martinus archidiacono suo jussit ut sine mora vestiret pauperem illum algentem. Quod quum archidiaconus implere differret, pauper secutus est Martinum sanctissimum usque in secretarium, conquerens se ab archidiacono derelictum. Mox ergo Martinus propriam vestem secrete exuit, ac pauperem ea indutum præcepit abire. Ecce quam liberalissima pietas ac piissima liberalitas. Quid mirum quod Deus, qui sic facit hominibus sicut ipsi faciunt proximis suis, tam abundantissimam gratiam dedit Martino, qui tam misericordissimus ac liberalissimus exstitit circa proximos suos, potissimum circa egenos?2 Vere, sicut ait Scriptura, Benefacit animæ suæ vir misericors: quia dum aliis miseretur ac subvenit, multo plus benefacit sibimetipsi, et pro modico quod præstat egeno, multa recipit et acquirit a Domino.3 Atque ut Salomon protestatur: Fœneratur Domino, qui miseretur pauperi. Immisericors vero pessime facit sibimetipsi, quia dum viscera pietatis claudit egenti, claudit sibi viscera misericordiæ Dei.
Tertia laus et excellentia S. Martini est, profundissima sua humilitas. Nam et antequam baptizaretur, frequenter calceamenta suo servo extraxit atque extersit, et ad eamdem cum eo comedit mensam, manducantique servo sæpe servivit. Facto autem episcopo, eadem mansit, imo multo major fuit in eo humilitas, eadem quoque in vestibus vilitas. In secretario etiam ecclesiæ sedebat in sede quæ tripus dicitur. Et certe nisi multum humilis exstitisset, nequaquam tantam ei contulisset gratiæ affluentiam, qui per Isaiam prophetam locutus est: Super quem requiescet spiritus meus, nisi super quietum et humilem?4 In hac ergo virtute sequamur virum sanctissimum, et impleamus quod hortatur Apostolus:5 Per caritatem (inquiens) servite invicem. Unde rursus ad Philippenses nos admonet: Nihil agatis per contentionem, neque per inanem gloriam, sed per humilitatem superiores sibi invicem arbitrantes.6 Hinc et princeps Apostolorum in prima sua fatetur epistola:7 Omnes humilitatem invicem insinuate, quoniam Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Postremo in hoc S. Martini patet humilitas, quia dum B. Hilarius doctor ac pontifex voluisset eum facere suum diaconum, sæpissime restitit, indignum se clamitans. Sed quum præfatus Hilarius præcepisset eum esse exorcistam, humiliter acquievit.8
Quarta laus ejus est, sua patientia maxima. Quum enim iter arripuisset visitandi suos parentes ut eos ad fidem Christi converteret, et incidisset in latrones, unus illorum duxit eum seorsum, sciscitans an timeret. Cui respondit beatissimus vir Martinus, se nunquam fuisse ita securum, quia sciebat misericordiam Dei maxime in tribulationibus adfuturam. Deinde hortans latronem, convertit eumdem. Convertit quoque et matrem suam; sed pater suus in gentilitate obstinatus permansit. Ab Arianis etiam gravissimas ac frequentes toleravit persecutiones. Siquidem publice virgis cæsus est ab eis, et de civitatibus pulsus. Denique quodam die asino sedens, obviavit equestribus, quorum equi ex subito ejus occursu perterriti (nam nigro pallio fuit opertus) cœperunt hinc inde effugere. Tunc viri illi B. Martinum gravissime percusserunt, ignorantes quis esset: nam ejus clerici sequebantur. Ipse vero nil loquens et patientissime ferens, tergum suum præbuit eis cædendum. In hoc quoque maxima ejus patientia rutilavit, quod eum qui sibi præ omnibus clericis suis molestior et inimicior fuit, videlicet Briccium, obtinuit a Deo suum esse in episcopali officio successorem. Et tunc illud orando obtinuit, quum Briccius contemptibilius erat de eo locutus, dicens ad quemdam: Si quæris illum delirum, respice eminus, ecce quasi amens sedet intuens cœlum. Quæ verba sanctus pater Martinus, Deo revelante cognovit, advocansque Briccium, dixit: An tibi delirus videor, Bricci? Amen dico tibi quia obtinui ut mihi in episcopatu succedas. Unde testante Severo, tantam adversus omnes injurias patientiam assumpsit, ut quum esset summus sacerdos, impune etiam ab infimis clericis læderetur, neque ob hoc eos unquam a loco eorum removit, nec a sua repulit caritate.
Quinta laus ejus est, quod gratia prophetiæ exstitit plenus, et multa secreta ac futura ex angelorum revelatione cognovit. Nam vadens ad suos parentes, prædixit se multa passurum. Briccio quoque prædixit, quod futurus esset episcopus, et in episcopatu multa passurus. Quumque quadam vice quorumdam gentilium vellet evertere templum, illisque resistentibus non valeret, secedens ad proxima loca, et ibi per triduum orationibus vacans, vidit duos angelos sibi adstantes, qui dixerunt ut iret ad templum illud evertendum, quia nullus ei auderet resistere, quoniam ipsi sibi adsisterent. Perrexit ergo, et illud evertit gentilibus cernentibus, nec resistere nec loqui audentibus. Insuper Maximo imperatori prædixit, quod si intraret Italiam, quo intrare optavit ad præliandum contra Valentinianum, primo impetu prævaleret, sed paulo post a Valentiniano occideretur. Quod totum ita evenit. Alia vice, quum S. Martinus gesta cujusdam synodi scire appeteret, angelus ei apparens, cuncta recitavit quæ in ea fuerant acta. — Ecce quantis virtutibus ac excellentiis Pater misericordiarum et Deus totius consolationis decoravit hunc suum electum:9 de quo tamen adhuc multo majora restant dicenda, quæ sequenti reservo sermoni.
Nunc ergo tanti Patris ædificemur virtutibus, instruamur exemplis, mites et humiles esse discamus, in omni adversitate patientiam observemus; misericordiæ item operibus simus intenti, et coram Altissimo in omnibus timorati ac custoditi.
Footnotes
Chapter 228 of 278