Sectio 4, art. 4: UTHUM, FACTA CONSECRATIONE, REMANEAT

IN HOC SACRAMENTO FORMA SUBSTANTIALIS PANIS

Stalus quositionis: Primo aspectu, hasc quastio videtur inutilisjam enim dictum est quod tota substantia panis convertitur, ergo etiam" ejus forma substantialis. Attamen S. Thomas hanc qua;stionem ponit propter quemdam errorem temporis sui; quidam enim dicebant: remanet forma panis, vel quia est forma accidentalis, prout panis est quid

™r™,U^Um*ange,'US P?SSil ""turaliter cognoscere quod sub speciebus panis est 21Ch"Sl'' V,f qU°d Chri8t0 non erat P"sonalitas humana? Non quiaHus "l11" 8 Se extendl, solum d universi connexa aAnvidZ

Sic non cognoscit naturaliter secreta cordium cf. q. 57, a. 1, 3, 4, 5 ™"

De Transsubstantiatione artificiale, vel quia non potest converti in animam Christi qu» est quid spirituale, vel quia accidentia panis quas remanent nutriunt et corrumpuntur, quod non potest explicari si non remanet forma panis.

Besponsio tamen est: forma substantialis panis non rema/net.

1° Probatur ex communibus in argumento « sed contra » quia forma substantialis panis est pars ejus substantias, qua; tota convertitur secundum Concilia.

2° In corpore articuli probatur indirecte ex triplici inconvenienti: rationes principales sunt dua; sequentes:

a) Tunc enim sola materia panis converteretur non in corpus Christi sed in ejus materiam, et sic non verificarentur verba: Hoc est corpus meum.

b) Si forma substantialis panis remaneret, esset aut in materia, aut a materia separata. Si in materia, aut in materia panis, qui nullo modo converteretur, aut in alia materia, sed hoc est impossibile, quia « propria forma non est nisi in propria materia » quia indiget dispositione ultima quas postea se habet ad modum proprietatis, sic anima hominis nequit esse in corpore leonis aut equi. Nec forma panis potest esse forma separata a materia, tunc esset de se actu intelligibilis et intelligens. Idem argumentum valet ad ostendendum quod non remanet existentia panis, quia non potest esse nisi in essentia panis, non in alia ; nec separata ad omni cssentia creata, easet esae irreceptum, et identificaretur cum Deo. Actus enim non limitatur nisi per potentiam in qua recipitur.

Ad lum: Diflicile est dicere quid sit forma substantialis panis ex farina et aqua per artem confecti. Videtur esse forma substantialis frumenti decocti.

Ad 2UD1: Quomodo forma panis possit converti in formam corporis Christi qua; est ipsa anima spiritualis Christi? Anima dat etiam homini esse corporeum, unde forma panis convertitur in formam corporis Christi, prout dat esse corporeum, non prout est quid spirituale.

Ad 3um: Quomodo accidentia Eucharistica possint nutrire et corrumpi ita ut novum compositum generatum sit constitutum ex materia et forma?

Respondet S. Thomas : « Tales operationes inveniuntur in hoc sacramento non propter formam vel materiam, qua; remaneat, sed quia miraculose conferuntur ipsis accidentibus, ut infra dicetur q. 77, a. 3, 5, 6 ». Est miraculum sequens conversionem, seu ex ea resultans.

Nullo modo remanet forma substantialis panis, sed applicantur leges experimentaliter cognoscibiles quibus reguntur operationes accidcntium panis; et pro operationibus qua; consequuntur panem ratione materia; aut forma; substantialis, Deus miraculose supplet, rursus producendo materiam novi compositi modo sibi placito; non est novum miruculum proprie, sed quid sequens ex miraculo transsubstantiationis

DB pk.kskntia rkam lioc remanebit obscurum, sed ex hoc non sequitur quod prsedicta doctrina sit falsa, sequitur solum quod non est adaquata seu perfecta. Mille difficultates, ut aiebat Card. Newmann, non provocant dubium de aliqua doctrina, si ejus principia remaneant flrma.

Aut. VTI. — UTRUM ISTA CONVERSIO FIAT IN INSTANTI

Stalus qucssiionis: Videtur quod non 1° quia ad minus requiruntur duo instantia, scil. ultimum esse panis, et primum esse corporis Christi. Atqui inter duo instantia indivisibilia est tempus medium, divisibile in infinitum ;

2° in omni conversione est fieri et factum esse, quse non sunt simul, quia quod fit nondum est;

3° quia conversio ista producitur a verbis consecrationis qus successive proferuntur.

Responslo tamen est: flcec conversio est instantanea, et hoc quidem triplici ratione probatur: ratione formse, ratione subjecti, ratione causa? efficientis:

1° ratione formm ad quam terminatur, quia substantia corporis Christi non suscipit magis neque minus; aliquid est aut non est substantialiter corpus humanum.

2° ratione subjecti, quia in hac conversione non est aliquod subjectum successive prajparandum;

3° ratione agentis, quia agens infinitas virtutis statim potest materiam ad formam disponere; quia Deus habet potestatem immediatam in ens et in materiam et in substantiam, non mediantibus alterationibus accidentalibus prasviis, sic Christus in Cana immediate et in instanti convertit aquam in vinum, quod natura non potest facere nisi successive, per maturationem uva?.

Solvuntui objectiones :

Ad lum: Quid respondendum est huic difficultati: ad minus requiruntur duo instantia, scil. ultimum esse panis et primum esse corporis Christi. Atqui inter duo instantia indivisibilia est tempus divisibile in infinitum.

Respondetur: Non dantur duo instantia, sed unicuni, quod est simul primum esse corporis Christi sub speciebus et primum non esse panis. Ante autem hoc unicum instans datur tempus divisibile in infinitum in quo adhuc erat panis. Hoc unicum instans est ultimum instans prolationis verborum, tunc enim solum aliquid determinate significant et efficiunt.

De Transsubrtantiatione . 123

Ratio est quia ut probatur in 1. VI Phys., c. I, lect. 1, contitmum (magnitudo, motus, tempus) non componitur solum ex indivisibilibus, sed ex partibus divisibilibus in infinitum et ex indivisibilibus. Nam duo indivisibilia aut se tangunt, et tunc sunt unum, non datur continuum, aut non se tangunt, et tunc esset solutio continuitatis.

Ad 3um: In mutatione instantanea simul est fieri et factum esse. Tunc fieri non dicitur eodem modo de mutatione instantanea, et de mulatlone non instantanea. Fieri stricte dictum non invenitur nisi in secunda, ut via ad esse, scil. ut actus entis in potentia in quantum est adhuc in potentia.

Ad 4um: Verba consecrationis non significant quid determinatum nisi in ultimo prolationis instanti. Sic desinit prolatio verborum, per primum sui non esse seu per instans extrinsecum. Oportet quod jam sit finita ut sensum habeat, alioquin si adderetur novum verbum, mutaretur ejus sensus, v. g. si diceretur: « Hoc est corpus meum figuratum ». Ha?c est utilitas puncti in fine prolationis.

Unde communiter docetur quod entia successiva desinunt per ultimum instans extrinsecum, seu per primum sui non esse in quo verum est dicere jam non sunt et immediate antea erant. Sic desinit motus et tempus K

Ergo remanet quod transsubstantiatio fiat in instanti 2.

i Instantia: sed tunc videtur quod formula sacramentalis operatur quando r.on amplius existit, quod est impossibile. Respondetur: Dici potest quod statim !>ost prolationem ultimi verbi formulas remanet vibratio aeris deferens sonum ad audientes, et haec vibratio, quaj est formula communicata, potest esse causa mstrumentalis physica aive gratise sive transsubstantiationis. Insuper, ut dicunt plures thomistse. v. g. Billuart, Cnrsus theol. de Sacramentis, diss. III. a. 2: «Quamvis forma sacramentalis desierit in ratione motus et entis ftuentis iquando producit id quod tunc solum signiflcat), remanet tamen ejus terminus qui est ipsl complementum intrinsecum et in quo, vi motus immediate prmcedentis, producitur gratia (vel transsubstantiatio) sicut... «i aiteroMonis immediate prmcedentis in instanti ejus extrinseco, producitur forma substantiaJis ».

Ibidem dicitur: « Entia successiva desinunt per instans extrinsecum, seu l>er primum sui non esse... Attamen istud instans, quod dlcitur ipsis extrinsecum, hoc sensu quod non sit pars fluens, ad ipsa pertinet ut terminus et complementum intrinsecum sicut punctum in linea et superflcies in corpore ».

S Propter prtedictam doctrinam de.termino continui Cajetanus putavit, ut ilicit in q. 64, a. 2, n. XVIII: « quod anima obstinata redditur per primum ao.tum quem elicit in statu separationis a corpore, et quod anima tunc demei etur non ut in via, sed ut in termino ». Sic putat Cajetanus explicare obstinal ionem in anima f ere sicut in angelo lapso, propter luciditatem quasi angelicam, lu qua anima ponit ultimum suum actum meritorium vel demeritorium.

Sed alii thomists, ut ostendunt Ferrariensls in Contra Gentes TV, c. 95 et Salmanticenses de Gratia, de merito, disp. I, dub. IV, n. 36, recesserunt in hoc n Cajetano: «Hic dicendi modus communiter, ut aiunt Salmanticenses, non idmittitur, propter testimonia Scriptura, in quibus expresse dicitur homines Molum posse mereri vel demereri ante mortem non vero in morte. Et prsscipue Id sonant illa verba Joannis c. 9: « oportet operari, donec dies est, veniet nox, In qua nemo potest operarl ». Revera S. Thomas allo modo expllcat immobill-

DK PR*:SKNTIA RKALI