Collatio I

1. Si vis ad vitam ingredi, serva mandata. Verba ista scripta sunt in Matthaeo et sunt verba Salvatoris nostri, in quibus explicatur nobis sumnia totius nostrae salutis quantum ad duo: primo, quantum ad praemium retributionis aeternae; ibi: Si vis ad vitam ingredi; secundo, quantum ad meritum operationis humanae, ibi: serva mandata. Et est hic rectus ordo, quia fmis movet agentem, ut se exerceat in debitum finem. — Sequamur igitur formam istius magni Magistri; et antequam de istis praeceptis aliquid dicamus, prius dicamus de observantiis praeceptorum.

2. Praemittit Dominus motivum, postea subiungit actum, per quem possumus devenire in debitum fmem. Et notandum, quod sunt quatuor, quae nos movent ad observandum mandata Dei. Primum est auctoritas sive dignitas mandantis; secundum est utilitas observationis; tertium est trangressionis periculum; quartum est irreprehensibilitas mandatorum. Quoniam igitur ille qui mandat, praecepta observari, est magnae auctoritatis, et observatio mandatorum est magnae utilitatis, et in transgressione magnum consistit periculum, et irreprehenslbile est mandatum; ideo nullus est, qui possit habere excusationem de observatione mandatorum. divinorum praeceptorum inducentibus

3. Primum igitur movere nos debet ad observandum mandata Dei auctoritas mandantis: quia Deus est, qui mandat, observari praecepta. Est enim magnae auctoritatis; quod patet ex tribus: primo, quia ipse sua magna polentia nos creat; secundo, quia nos sua mira sapientia regit et gubernat; tertio, quia sua munifica benevolentia nos salvat. — Primo dico, quod ille qui mandat, observari mandata Dei, est magnae auctoritatis, quia sua magna potentia nos creat; lob: Manus tuue fecerunt me et plasmaverunt me totum in circuitu; et Deuteronomii undecimo: Oculi vestri viderunt omnia opera magna Dei, quae fecit, ut custodiatis mandata eius.

4. Secundo, est magnae auctoritatis, quia mira sapientia nos gubei-nat. Unde dicit Isaias: Ego Dominus, docens te utilia, gubernuns te iri via, qua ambulUs. Utinam altemlisses mandata mea! facta fuisset sicut flumen pax lua. Psalmus: Servavi mandata tua et testimonia tua; quia omnes viae meae in conspectu tuo.

5. Tertio, est magnae auctoriutis, quia sua muniflca benevolentia nos salvat; Deuteronomii decimo: Et nunc, Israel, quid petit Dominus Deus tuus a te, nisi ut timeas Dominum Deum tuum et am- Ex B supplevimus praecepta observari, et inferius eum

bules in viis eius et diligas eum ac servias Domino Deo luo in toto corde tuo et in tota anima lua, custodiasque mandata Domini? — Dominus, qui te creavit; Deus, qui le gubernat; tuus, qui te salvat. — Patet modo, quod ad servandum mandata Dei debet nos movere primo auctoritas mandantis.

6. Secundo debet nos movere a() observandum mandata Dei observationis utilitas. In servando enim mandata Dei est multiformis utilitas, quae ad tres utilitates reducitur. Prima utilitas est impetratio divinorum charismatum; secunda est revelatio sacrarum Scripturarum; tertia est asseculio caelestium praetniorum.

7. Prima, dico, utilitas in servando mandata Dei est impetratio divinorum charismalum; unde in loanne: Sidiligilis me,mandata mea servare, et ego rogabo Patrem meum, et dabit vobis alium paraclelum.

8. Secunda utilitas est intelligentia sacrarum Scripturarum; Psalmus: Super senes inlellexi, quia mandala tua quaesivi. Sed quomodo perveniamus ad intelligentiam sacrarum Scripturarum, ostendit Gregorius; unde super illud, quod discipuli, quando viderunt lesum, ipsura non intellexerunt, sed quando audierunt ipsum loquentem, lunc ipsum intellexerunt, dicit ibi Gregorius, quod « audiendo Dei praecepta discipuli illuminati non sunt, sed l'aciendo ea illuminati sunt »; quia non audilores legis tanlum, sed faclores iustificahuntur. Propter hoc dicit lacobus in sua canonica: Estote factores verbi Dei et non audilores lantum, fallenles vosmetipsos; quia, si quis auditor est verbi Dei tantum el non factor, hic comparabitur viro consideranti vultum nativitatis suae in speculo. Si videt homo decies vultum suum proprium in speculo, adhuc non bene cognoscet ipsum; sed si videt vullum alterius hominis extra speculum, bene cognoscit ipsum; et hoc est propter fortem impressionem speciei super organum visus secundum lineam rectam, sed in speculo non est verus intuitus. Similiter, quando homo audit verbum Dei, videtur ei, quod ipsum bene intelligat, sed statim recedit; sed quando ponit ipsum ad experientiam bene operando, tunc ipsum intelligit.

9. Tertia utilitas observationis niandatorum Dei est assecutio caeleslium pramiorum. Unde dicitur in Proverbiis: Serva mandata mea, et vives; et legem meam quasi pupillam oculi. Haec est ratio, quare homini existenli in paradiso Deus dedit observantiam mandatorum. — Patet modo, quod ad obser-. vandum mandata Dei debet nos movere utHitas oy servationis.

10. Tertio debet nos movere ad observantiam mandatorum transgressionis penculum, quia transsressor mandatorum incidit in multa pericula: primo, quia multa bona perdit; secundo, quia in nefanda flagitia ruit; tertio, quia aeterna supplicia meretur. — Primo, dico, debet nos movere ad servandum mandata Dei transgressionis periculum, quia transgressores multa bona perdunt; unde in Levitico: Si non audieritis vocem meani et non feceritis omnia mandata mea; visilabo vos in egeslate et calore, qui conficiel oculos vestros et consumet animas veslras. Dicit: Visitabo vos inegestate; ecce, omnium bonorum privatio; et calore, qui confidet oculos vestros et consumet animas veslras, quia excaecat intellectum veri et aufert afTectum boni; et propter hoc in persona transgressoris dicit Psalmista: Dereliquit me virtus mea et lumen ocidorum meorum, et ipsum non est mecum.

H. Secundo, transgressores mandatorum in nefanda flagitia ruunt; unde in Baruch: Non obe.divimus voci Domini, ut ambularemus in mamlatis eius, cl ahivimus unusquisque in sensum cordis sui maligni. De talibus transgressoribus dicit Psalmus: Populus meus non audivit vocem meam, et Israel non intendit mihi, et dimisi eos secundum desideria xordis eoi-um. Tales enim transgressores dat Dominus in manus daemonum. Quod bene significatum est in Danielis tertio, ubi dicitur, quod tres pueri existentes in fornace ignis dixerunt: Peccavimus ct inique egimus et praevarieati sumus; sequitur: Et tradili sumus in manibus inimicorum nostrorum iniquorum et pessimorum pi'aevaricatorumque et regi iniusto et pessimo ultra omnem terram.

12. Tertio, transgressores mandatorum aeterna supplicia promerentur; Psalmus: Maledicti, qui declinant a mandatis tuis; makdicti, quia dicelur eis: Jt», maledicti, in ignem aeternum, Matthaei vigesimo quinto.

13. Ecce, observationis mira utilitas et transgressionis mira calamitas. Unde Dominus per Moysen: £«, inquit, propono tibi benedictiomm etmaledictionem: hened.ictionem, si mamlata mea feceris; malediclionem, si non feceris. Ponit nos Dominus in medio et operatur nobiscum mirabiliter.

Sic facit Dominus: ponit hominem in medio inter caelum et infernum; in caelo est aeterna gloria, in inferno sunt aeterna supplicia. Et quando Dominus ostendit homini gloriam paradisi, quam potest promereri servando mandata; tune inclinat ipsum ad observantiam mandatorum per rationem ostcnsivam. Quando vero ostendit ei supplicia inferni, in quae ruet, si transgreditur mandata; tunc inclinat ipsum per rationem ducoitem ad hnpossihilc. — Ecce, proponit nobis maledictionem et benedictionem; diiniltamus hidae proditori malediclionem et laqueos, de qao dicitur, quod noUiit benedictionem, et elongabitur ab eo; et nos cum beato Malhia recipiamus benedictionem.

14. Quarto debet nos movere ad observantiam mandatorum irreprehcnsibilitas mandatorum. Mandatum dicitur irreprchcnsibile, quaiido noii continet aliquid impossibile nec aliquid oncrostim nec aliquid iniquum. Sic est in mandatis Dei.

1d. Primo, dico, sunt mandata Dei irreprehensibilia,quia non continent aliquid impossibile; mde in prima loannis: Ilaec cst caritas Dci, vt mandala eius cuslodiamu, et mandata eius gravia non sunt. Praemittit: haec est caritas Dei; habenti enim caritatem mandata Dei sunt facilia et suavia, sed non habenti caritatem videntur dilTicilia. Et ponit Augustinus exemplum de ave habente plumas et de ave sine plumis; et dicit, quod avi habenti plumas facile est volare, sed avi non habenti plumas est difTicile. Similiter homini perversae vokintatis videntur mandata difficilia, quae habenti carilalem sunt facilia. Unde dicitur in Deuteronomio: Mandatum hoc, quod ego praccipio tibi Itodic, non cst super te nec procul positiini ncc in caelo situm nec trans mare positum, sed iuxta te est valde sermo, in orc tuo et in corde tuo, ut facias illum.

16. Secundo, mandata Dei sunt irrepreiiensibilia, quia nou continent aliquid oncrosum, immo sunt suavia. llnde dicitur in Ecdesiastico: ISili.il melius cit quam limor Dei, el nihil dulcius quam respicere in mandatis Domini; Psahnus: Desiderabilia super aurum et la,pidcm pretio.sum multum et dulciora super mcl ct favum. Gaudium iusto est facere iudicium sive iuslitiam. Sed videmus, quod palato iiifecto cibus dulcis videtur esse amarus; similiter riomini perversae voluntatis mandata Dei, quae sunt facilia et suavia, videntur dillicilia.

17. Tertio, mandata Dei sunt irreprehensibilia, quia non conlinent aliquid iniquum; unde Apostolus: Lcx quidem sancla, ct mandatu?n sanclum et iustum et bonum. Propter hoc dicit alibi: Praccipio tibi coram Deo, qui vivi/icat omnia, ut mm mcicula serves mandatum irrepreliensibile. — Patet igitur modo irreprehcnsibilitas mandatorum.

18. Coniungamus igitur ista quatuor, scilicet auctoritatem praecipientis, utililatem observationis, transgressionis periculum et irreprehensibilitatcm mandatorum; et videbimus, quod nullus est, qiii se poterit excusare de obscrvatione praeceptorum.

19. Sed quod cst mandatum priinum et magnum in Lege? Respondet Dominus in Matthaeo: Diliges Dominum Deum tuum cx toto corde luo et in tota anima. lua et in tota mente tua. lioc est maximum ct primuni mandalum. Secundum autem simile cst Ituic: diliges proximum tiium sicut te ipsum. In his duobus universa Lex pendet et Prophetae. Augustinus ostendit, quod iii isto verbo: Mihi autem adhaerere Deo Iwnum est, continetur totum hoc, quod dicitur: Diliges Dominum Deum etc. Debemus enim diligere Deum, quia hoc est iustum, sanctum, facile et suave. Unde Augustinus: « Domine, quis mihi es? Et ego quistibi, ut iubeas me amare te, et si non amem te, mineris mihi ingontes miserias »? dire mandata Dei; et volo vobis ostendere, quod sicut simt octo partes orationis, quae sunt fundamentum omnium eorum, quae per vocem exprimi et Roni. 8, 28. 3.5. scqq.] quam veteris [Deu(. C,.'i. ct Ps. 43