Collatio IV

1. Memento, ut diem Sabbati sanctifices. — Misericordia Domini ab aeterno et usque in aeternum super timentes eum, et iustitia illius in filios dus peior, lertius pessimus, quia dicitur: Homo apostata vir inutilis; prppter quo<l dicitur in Ecclesiaste: Si quid vovisti Deo, non morerv) reddere; displicet enim Deo stulta et infidelis promissio. Et lioc est, quando t impjs et liora et dies et annus inlerpellabunt.

2. Tertio modo assuir imus nomen Dei in vanum pcr prolationem.enaonis blasphemi; et hoc lit tribus modis: primo uando quis, loquens de Deo, utitur locutione '/wa,rf«ca, sicut quando maledicit Deo. — Secundus m dus est per locutionem mendacem, quando quis de Dao negat verum, vel aflirmat falsuni; quia dicit AnseliTius, quod omnis contradictionis nobilior pars es Deo attribuenda. — Terlius modus est per ocilionim probrosan, sicut quando quis loquitur de memb-is Christi inferioribus, blaspliemat pessime, etiam si verum dicat, et Christum despicit in eo, quod hunilis fuit et naturam nostram assumsit. — Et tales divino iudicio sunt exterminati. Narrat enim Gregorius, quod quidam puer sex annorum erat consuetus bl sphemare nomen Domini. Quadam die, cum blasphei.latet et esset in sinu patris, raptus est a daemonb.is el portatus in infer- num. Propter quod dicitur in evitico: Quicumque blasphemaverit nomm Domini, morle moriatur. — Patet modo, quibus modis assui. tur nomen Dei in vanum.

Vo. 16. filiorum his qui servant testamentum eius. Indigemus divina misencordia condonante oflensas nostras, et divina iustitia recompensante merita nostra. Sed

timor Dei facit invenire misericordiam, et observantia mandatorum, iustitiam. Consideratio autem magnifieentiae Dei inducit ad timendum; consideratio vero divinae legis inducit ad observantiam mandatorum. Et propter hoc innuitur nobis, ut semper cogitemus divinam legem. Unde ludaei die Sabbati consueverunt semper disputare de lege Dei S quia hoc est opus Dei. Ideo in principio rogemus Deum etc.

2. Memento etc. Dicebam vobis, quod in prima tabula continentur tria mandata ordinantia nos ad Deum secundum tria appropriata tribus personis di- -vinis. In primo mandato praecipitur humilis adoralio divinae maiestatis, in secundo fidelis confessio summae veritatis, in tertio sincera dilectio summae bonitatis. Et hoc est tertium praeceptum, et est summa i. ygj,]jQpu. i(yf)tenio, ut diem Sabbati sanctifices. Sequitur: Sex diebus operaberis et facies omne opus tuum; septimo autem die Sabbatum Domini Dei tui est; non facies omne opus in eo, lu et Jilius tuus et filia tua, servus tuus et anciUa tua, iumentum tuum et advena, qui est intra portas tuas. Sex enim diebus fecit Dominus caelum et terrani, mare et omnia, quae iii eis sunt, et requievit in die septimo. Idcirco benedixit Dominus diei Sabbati et sanctificavit eum.

3. Videte, quod in his verbis Spiritus sanctus s. scripsit tajjulas; quia Spiritus sanctus per digitum Dei intelligitur, qui omnia praecepta conscripsit cum summa diligentia, insinuans mandati integritatem et consummationem. In hoc autem mandato Legislator hii aUquid praecipit, aliquid concedit et aUquid interdicit. Praecipit sanctificare diem Sabbati, ibi: Memento, ut diem Sabbati sanctifices. Sanctificatio enim est convertens animam ad Deum sanctum, ad Deum verum et ad Deum summe diUgendum. liquid concedit in isto mandato, ibi: Sex diebus opcr raberis et facies omne opus tuum. AUquid vero interdicil, ut opus servile, ibi: Nullum opus facies in eo etc. Haec eat perfecta vacatio, quae habet adiunctam bonam operationera et prohibitam operationem servilem.

4. Ratio praecepti subiungitur, M: Sex diebus fecit Dominus caelum et terram, mare et omnia, quae in eis sunt, et requievit in die seplimo. Idcirco benedixit Dominus et sanctificavit eum. Sed quare. praecipit vaca7-e? Certe, quia benedixit el sanctificavit eum. Ideo et tu, creatura Dei, quae es imitatrix Christi, debes hoc facere.

5. Sed ludaei insultant nobis et dicunt: vos tenetis decalogum, et docalogus non habuit nisi praecepta moraUa; morale autem necessitatem habuit pro orani tempore. Septima autem dies, in qua non licet operari, a prima die, in qua licet operari, est dies Sabbati, quae dicitur dies saturni; et vos vacatis die dominica pro die Sabbati. — Item dicitur: Omne opus non facies in eo; et vos facitis multa opera, et ita totum dissipatis. rale; et habet aUquid, quod est mere caeremoniale; et habet aliquid, quod est?ni.r<M?n ex morali et caerenioniaU. — Quod praecipit Dominus sanctificationem, id est vacalionem ad amandum, hoc est mere praeceptura morale. Unde beatus Petrus dicit: Dominum autem Christuni sanctificate in cordibus vestris, id est, amare. Ille enim sanctificat sive facit sanctum Sabbatum, qui Deura super omnia diligit propter se, non propter aliud.

6. Item, est in praecepto aliquid figurale, sicut significatio diei septimae. Dies enim septiraa significat quietem animarum et quietem Doraini in sepulcro et cessationem ab omni opere serviU cum vacatione et contemplatione Dei. Deus enim sex diebus operatus est omnia, non quia non potuisset fecisse una die; sed intelligendum est hic, quod mundus habet aliquid in arte aeterna, scilicet esse aeternum, quod est aeternitas vitae et possessio una, in quo nihil est prius nec posterius; el hoc impressit Deus mentibus angelicis. — Item, habet mundus aliquid in intelligentia creata, scilicet prin et posterius natura, simul quidem est secundum durationem. — Sed habet prius et posterius secundura

duratiarwm — non secundum naturam — secundum quod est in materia, mn propler defectum operantis, sed propter condescensionem ipsius, ul coaptaret omnia et omnia in primis operibus designaret. Et sicut radices omnium operationum in primis operibus produxit; sic et scminaria omnium operum et quietationem plene produxit. — Septimo vero die requievit et inteilectuaiem creaturam ad se revocavit et septimo die animas in limLx) existentes ad quietem paradisi reduxit. Significatio igitur diei septimae est.figuralis quietis animarum. — Sic igitur in mandato isto continetur aliquid, quod est mere movale, scilicet, ut Deus super omnia diligatur, et aliquid, quod est mere caeremoniale, ut significatio diei septimae.

8. Item, continetur aliquid, quod est partim f)iorale et parlini caerenioniale, ut cessatio ab operibus. Et hic quaedam sunt intelligenda generaliter, quaedam vero specialiter. Si intelligamus generaliter, sicut ludaei, qui dicunt, quod debet fieri universalis cessatio ab omni opere servili; sic insinuatur Christiano, quod debet abstinere ab omni peccato. Si autem intelligamus specialiter, quod ab aliquibus debenms abstinere, ab aliquibus non; sic est morale, non sicut in praecepto, sed sicut in bene esse, et remansit, sicut in ecclesiastica institutione est praeceptum.

9. Dico autem opera servilia opera mechanica, septeui, scilicet agricultura, quae comprehendit omnem modum colendi terram; lanificium, quod consistit in omni opere et genere vestimentorum; fabricatio, sive sit in materia ferrea, sive metallica, sive lapidea, sive lignea; venalio, quae comprehendit pistorum et coquorum omne opus et omnem madum praeparandi cibaria; medicina, quae consistit in arte conficiendi pigmenta vel syrupos et huiusmodi; navigatio, quae comprehendit omne opus nautarum in mari sive omne opus mercationis; et thealrica, quae comprehendit omnem modum iudi vel iucunditatis.

10. Modo dico, quod in omnibus istis sunt quaefiain, quae sunl merae servilitatis; quaedam, quae sunt continuae necessitatis; quaedam, quae sunt merae iucunditalis. illa quae sunt merae servilitatis, prohibentur ab Ecclesia; illa autem, quae sunt continuae necessitatis, sicut illa quae sunt ad conservationem vitae vel sanitatis, conceduntur, in quantum sunt necessitatis, prohibentur autem, in quantum sunt ser.vihtatis. Illa vero, quae sunt merae iucunditatis, sunt permissa, non prohibita; quia propter pronitatem nostram permittuntur ab Ecclesia. — Et sic poterimus respondere.

11. Sed dices: quare confundit et miscuit simul moralia et caermnonialia? — Dico, quod hoc praeceplum: Memento, ut diem Sabbati sanctifices, est de caritate; et quidquid patet et latet in aliis in isto mandato con.summatur. Et ideo miscuil simul caeremonialia et moralia, ut melius ad memoriam reduceremus; ne si specialiter [wsuisset, gravaretur meinoria nostra.

la. Sunt autem tria, quae requiruntur ad perfectam dilectionem. Mmu.n esl <livina vacatio, convertens animam in Deum. Secundum est Christi in bonis operibus. Tertium est nessatio ab onini opere servili, quae ror reddit purum et mundum. — Conversio autem in Deuin est secundum septem opera, sine quibus anima non convertitur ad perfectam vacationem in Deum; quorum tria sunt intrimeca, quae fiunt meditarulo, orando et exsultando; et ex bis tribus resulLtt contemplatio. Alia quatuor sunt extrinseca, quae fiunt legendo, psallendo, sacrificium offerendo et divinam legem adimplendo; et hoc fit sive audiendo, sive docendo, sive cum aliis conferendo. — Et hoc est quod dicit: Memento, ut diem Sabbati sanctifices. Mandat igitur Dominus primo vacatidnem convertentem animam in ipsum.

13. Secundo mandat.mi imitationem, cum dicit: Sex diebus operaberis. De ista imitatione dicit Apostolus: Estote imitatores Dei sicut filii carissimi; et in Luca dicitur: Estote misericordes, sicut et Pater vester misericors est. — Sex autem sunt opera misericordiae, scilicet pascere esurientes, potare sitientes, vestire nudos, colligere hospites, visitare infirmos et redimere capfivos. Aliter autem opus virtutis perfectae esse non potest, nisi creatura in istis conformetur Chrislo.

14. Ad opus autem virtutis requiruntur sex correspondentia oiwribus sex dierum, quae sunt circumspectio provida, intentio recta, affectio [tura., electio iusta sive recta, prosecutio vigorosa et informatio caritativa. — Primum igitur intelUgitur in opere primae diei, quando dixit Deus«: Fiat lux; et facta est lux; hoc est circimspectio provida. — Secundo oportet, quod hoino ponat sibi rectum fineni in Deum; et hoc notatur, cum dicit: Fiat firmamenlum in medio aquarum. Et vocavit Deus firmamentimi caelum; quia oportet, quod homo agatur sursum, ut habeat reclam intentionem ad Deum. — Tertio requiritur affectio pura; et lioc intelligitur in tertio opere, quando divisit Deus terram ab aquis, id est affectiones saeculareS a divinis. — Quarto requiritur electio iusta sive recta, ut ordinate fiant omnia nostra opera, secundum quod debent; el hoc notatur