Collatio VII

1. Non loqueris contra proximum tuum falsum testimonium. Non concupisces rem proximi tui. Nec desiderabis uxorem eius. — Considera, quod proposuerim in conspectu tuo vitam et bonwn, et e contrario mortem el malum, ut diligas Dominum Deum tuum et ambules in viis eius et custodias mandata illius. In principio rogemus Deum etc.

2. In Deuteronomio loquitur Moyses de decem mandatis, quae Deus aeternus per ipsius os proposuit, ut non despicerent ealudaei; et ostendit, quod in observantia mandatorum est vita et bonum, et in ipsorum transgressione mors et malum. — Dicebam alias, quod prima distinctio niandatorum est secundum duplicem partem iustitiae, quae nos ordinat ad Deum et ad proximum, et secuiidum hoc duae tabulae datae sunt Moysi. In prima continentur mandata, quibus ordinamur ad Deum, et sunt tria. In secunda continentur mandata, quibus ordinamur ad proximum, et sunt septem, quorum unum est affirmativum, et sex alia negativa. De aflirmativo et tribus negativis dictum est.

3. Sequitur modo de aliis, quorum primum est: De Nou loqueris contra proximum tuum faimm tesliwffnmw. Prohibetur hic mendacium, quod est nocam lalronum; unde: Prindpe.i eim in muneribus iudicabant, el sacerdole. eius in mercede docebanl, et prophetae eius in pecunia (livinabanl. Rogemus ergo Doininum lesum Christum etc. civum proximo. Et secundum generalem intelligentiam prohibetur hic omne mendacium perniciosum; et datur intelligi, quod omne mendacium est malum. Augustinus distinguit et dicit, quod est mendacium officiosum, iocosum, pernicio.mm. Mendacium offioiosum dicitur, quod nulli obest et alicui prodest. locosum est, quod fit non volunlate nocendi, sed libidine mentiendi, et quandoque obest. sed non prodest. Mendaciuin perniciosum est, quod fit intentione mentiendi, ethoc, ut noceat; et illud nulli prodest, setl omniims obest. Et dicit Augustinus, quod « in primo niendacio est minima culpa, in secundo mediocris, in tertio gravis ».

4. Mendacium officiosiim fit tripliciter: aut pro defensanda re alicuius teniporali, aut pro tuenda vita, aut pro servanda castitate. Mendacium iocosum fit duobus inodis: aut.sola mentiendi libidine, aut placendi. Mendacium autem pernicio.sum tripliciter fit: aul in doctrinu religionis contra sacram Scripturam, aut in impo.iitione falsi criminis; et istis duobus modis nulli prodest, sed omnibus obest. Tertio motlo fit mendacium perniciosuin in cau.ni alicuius; et sic alicui prodest et alicui obest.

5. Sic igitur palet, quod sunt octo genera mendacii. Et dicit.ugustinus, quod Deus potest facere.

:>30 ([nod Jurlum non sit peccalum; sed non potest farere, quod mentiri non sit peccaluin. Et hoc est propter nobilitatem veritalis; quia mendacium esl.lalsa vocis prolatio cum intentione fallendi, et Deus non potest recedere a veritate, quia est ipsa veritas; sed cum furto bene potest dispensare, quod non sit lieccalum. Unde inaxiiiie necess,arium est liomini, quod servet fulem ct habeat veritatem in sermone, quia dicit Seneca: «Qui fidem perdit non habet amplius quid perdat ». — Patet modo de isto mandato: jVon loqueriH contra proxiinum tuum falsum teslimonium.

(i. Postea subiungit duo praecepla simuP: Non licet oculorutu et carnis, prohibet, -quae sunt fomenta omniuin inalorum et radix omnium peccatorum;quia, (uai)do vis concinjiscibilis est infecta et corrupta, corrumpit omnes alias animae vires. In )i'aecedentibiis inaiulatis: Non occides, non moechaberis, non furlum facies, non kxjueris falsum testimonium, prohibetur oinnis aclus illicilus exterior, qui lit contra proxinuun. In istisduobus: Non concupisces rem proximi lui, nec desiderabis uxorem eius, prohibetur aclus illicitus inlerior, et prohibetur hic concupiscentia oculorum. sive cupiditas, quae radix est omnium malorum; prohibetur etiam concupiscentia carnis, quae est fomes omnium peccatoruin. Per istam duplicem concupiscentiam fit translusio omiiium malorum et peccatoruin; et ideo lex divina ipsain prohibet, et in hoc omnia inala et omnia peccala prohibet. Haec est febris, qua omnes filii.yain febricitant, et quae generat omnia mala.

7. Patet modo, quod sunt decem praecepta sacri decalogi. In tribus pfimis praecipitur recta ordinatio ad Deuin, in quarto recta ordinatio et beneficentia ad parentes, in sex aliis praecipitur recta ordinatio et innocentia ad proximum.

8. Resumamus ista praeceptii, quae sunt: Non habebis deos alienos coram?ne. iVon assunws nomen Dei lui in vanum etc. Intelligere debemus, quod quamquam quaeflam dicantur praecepla affirmativa hibet in aliquo mandato, praecipit eius rontrarium; et e coiiverso, quando aliquid praecipit, prohibet contrarium eius. Quod patet. In primo enim mandato praecipitur humilis adoratio divinae maiestatis, et prohibetur idololatria. In secundo praecipitur fidelis assertio divinae veritatis, et prohibetur [leriurium. In tertio praecipitur devota dilectio divina« bonitatis, et prohibetur indevotio. In quarto praecipitur pietas ad parentes, et prohibetur inbonoratio. In quinto praecipitur mansuetudo, et prohibetur iracundia. In sexto praecipitur pudicitia, et prohibetur moechia. In septimo praecipitur largitas, et prohibetur furtum. In octavo praecipitur veritas, et prohibetur mendacium. In iiono praecipitur liberalitas cordis, et prohibetur concupiscentia rei temporalis. In decimo praecipitur castitas mentis, et prohibetur concupiscentia carnis.

9. Videte, quod omnia praecepta continent in observantia mandatorum est vita et bonum, et in transgressione est mors et malum. Et ex observantia legis sequitur benedictio, et ex transgressione maledictio. — Ex Observantia enim legis fit honio reverens, ndehs, devotus, pius, mansuetus, pudicus, largus, veridicus, propriis contentus sive liberalis corde et impollutus mente. Econtra ex transgressione legis eflicitur liomo idololatra, blasphemus, indevotus, impius, homicida, moechus sive adulter, fur, falsidicus, cupfdus et carnalis. Ergo tran.sgressor legis et observator plus distant a se, quam infernus a paradiso, quia unus est in centro, alius est in circumferpntia; nec Deus caeli aliud facere potest, quia iustus est et se negare non potesl. flagella, id est plagas, immisit in terram Aegypti — Prima fuit sanguinis; secunda, ranarum; tertia, multitudo sciniphuni; quarta, multitudo muscarum mordentium; quinta, morlis pecorum et iumentorum; sexta, ulcerum sive vesicarum turgentium; septima, destructionis bonorum temporalium per grandinem; octava, locustaruin; nona, tenebrarum; decima, morlis primogenitoruin. — Modo videte, quomodo Spiritus sanctus flagellavit Aegyptios el manuducebat ad observantiam mandatorum et nos propri-

10. — Prima fuit sanguinis, qua percussi sunt idololatrae, quin de ipsis dicit Psalmus: Effuderunl sanguinem innocenteni, sanguinem fdiorum suorum el filiarum suarum, quas sacrificauerunt sctdptilibus Cltanaan.

Secunda plaga fuit ranaium, qua percussi sunt bkisphemi et periuri, qui comparantur ranis. Rana enim animal est clamosum et se ipsam clamando consumit. Similiter facit homo, quando perdit stabililalem veritatis.

Terlia fuit plaga sciniphum, qua percussi sunt. indevoli, qui non custodierunt diem Sabbati, quae est dies devotionis. Sciniphes sunt muscae parvae et inquietant et vexant multum homines. Similiter in- (]uiel;mtur indevoti. In hoc signo defecerunt magi Pharaonis, in signum, quod inquietudinem cogitationum non possumus elTugere nisi per devotionem. De beato Gregorio legitur, quofl vix tota die habuit unam cogitationem de terrenis.

12. Quarta plaga fuit muscarum caninarum, qua percussi sunt impii, qui habent apud se muscas caninas, id est carnales aflectiones.

Quinta plaga fuit mortis iumentorum, qua percussi sunt homicidae; quia omnis, qui gladio occidit, reus est mortis. Tales moriuntur sicut iumenla, quia non sunt digni divina protectione nec humana; quia qui alium occidit se ipsum interimit et brutalitatem suam non sentit.

Sexta plaga fuit vesicarum turgentium, qua percutiuntur aduUeri, qui habent vesieas turgentes, id est carnem infectam. Vesicae nascuntur ex humore faciente pruritum, et cum homo se scalpit, [wstea dolet. Similiter, qui luxuriatur primo delectatur, postea dolet.

13. Septima plaga fuit destructionis bonorum temporalium, qua percutiuntur fures, quia dignus est perdere sua qui aufert aliena. Ista fuit plaga grandinis, quae destruxit omnia. Mirabile est, quod qui fornicatur, si poenitet, Deo reconciliari potest; sed qui aliena rapit Deo reconciliari non potest, nisi aliena reslituat.

Octavaplaga fuit locustarum comedentium omnem herbarn virentem, qua mendaces percutiuntur, qui dentibus et labiis suis veritatem conculcant; Psalmus: Cor eorum vanum est, sepulcrum patens est guttur eorum, linguii suis dolose ugebant.

Nona pl;iga fuil leiiebrarum, qua peicutiuntur cupidi et avari, quia iiihil adeo excaecat hoininem sicut cupiditas. Unde Pro)hela: Xmiu el dona excaccant oculos prudentum et mulant verba iustorum; Salomon: Avaro nihil est sceleslius. Hic enim et animam suam venulem habet, quoniam in vita sua proiecit inlima.

14. Decima pla,'a fuit inortis primogeiiitorum, qii:i percutiuntur curiMles, sicut Esau..it enim.)()stolus: Ne quis iiUer vos fornicator, sicul Esau, perdat primogenita sua. Carnalis concupiscentia abstulit nobis nobilem generationem, qiia omnes nascereinur iiinocentes et heredes paradisi, et facit nos nasci in morte et culpa el perditione primogenitulae. Quod figuratum est in Ruben, qui perdidit ius primogeniturae, quia ascendit cubile patris sui et maculavit stratum eius; et lo.seph propter castitatem suam factus est princeps fratrum suorum. — Patet modo, quomodo transgressores legis perculiuntur plagis istis. Christus, qui fecit decem condescensiones conlra decem plagas. Quod figuratur in libro Reguni, ubi dicitur, quod sol retrocessit decem gradibus; per quos significantur decem condescensiones, quas fecit Dominus propter hominem.

Ifi. Prima fuit usque ad carnein nostram. — Secunda fuit usque ad mortalitatem nostram. — Tertia, ad nostram necessitatem, quia famem, sitim et frigus passus est. — Quarta fuil ad nostram pauperiem, quia egenus fuctus cst, iion habens locum, ad quem declinaret. — Quinta, ad nostram tentationem, quando permisit, se tentari; et in hoc nostram infirmitatem portavit; Apostolus: Non habemus Pontificem, qui nan possit corapati infirmitatibus nostris, tenlatum autem per omnia. — Sexta, ad corporis lassitudinem et laborem nostrum. — Septima, ad nostram anxietatem; unde: Coepit Lesus pavere et tuedere et dixit: Tristis est anima mea usque ad mortem. — Octava fuit ad crucem, et haec fuit mirabilis. — Nona fuit ad mortem. — Decima fuit ad carcerem infernalem.

17. Istae sunt decem condescensiones, quibus Deus condescendit homini. Sed quare descenijit ad carcerem infernalem? Certe, ut in sanguine testamenti educeret viiiclos de carcere, sedentes in tenebris et umbra mortis. Chrislus per sanguinem novi testamenti nos liberavit et ediixit de morte ad vitam, et de tenebris ad lucein.

18. Debemus igilur et nos resurgere ad novam vitain, ut, sicut Christus resurrexit a mortuis, sic et nos in novilale vilae ainhulenM.s. Christus liberavit nos hoc tem[)ore de inanii Pharaonis et introduxit nos in terrain promissionis; et in signum huius inanducatur inodo p:ischa, quia modo liberati sumus. Debemus et nos lacerc traiisilum et inchoare

novam vitam et non redire in Aegyptum. Nullus sit falsus proditor. Tria sunt necessaria cuilibet poenitenti, scilicet quod displiceat ei peccatum, et quod paratus sit sibi cavere a peccato cum adiutorio Dei et Spiritus sancti, et velit satisfacere pro modulo possibilitatis suae et proponal peccalum nunquam iterare. Et haec est consummatio verborum; semper debemus (onformari Christo et cum ipso refici, ut perveniamus ad refectionem aetemam, quam nobis praestare dignetur qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat in saecula saeculorum. Amen.

' Uom. 6, i. — Subinde respicilur Exod. 12,3. seqq., ubi ile agno pasciiali.