Collatio V

1. Honora patrem tuum et matrem tuam, ut gis kmgaevus super lerram, quam Dominus Deus daturus est tibi. — Quae praecepit tibi Deus, illa

2. Primum peccatum tangitur, cum dicitur: Nullum opus facies in eo, id est, tu nullum perpetrabis peccatum. — Secundum peccatum tangitur, cum dicitur: nec filius iiec filia, id est, non eris pater peccati instigando alium ad peccandum vel verbo, vel opere, vel exemplo. — Tertium peccatum tangitur, cum dicitur: nec serviu tuus nec ancilla tua. Ille (jui facit peccalum, servus est peccati; sed ille qui defensat peccatum, dominus est peccati praebendo patrocinium facienti peccatum. — Quart'jm peccatum est, quando aliquis peccantem acceptat; quod tangitur, cuin dicitur: mc iumentum tuum. lumentum, cuin fuit ligatum, non ducebatur ad opus, nisi acceptante domino, et ista acceptatio est religatio. — Quintum peccatum est, quando aliquis alium castigare negligit; quod-tangitur, cura dicitur: non advena, qui esl intra portas tuas. Advenam quis reputat hominein, quando videt hominem peccantem et dicil: quid ad me de peccato suo? Et sic, quando homo non punit peccatum alterius, efllcitur particeps peccati illius. — Aliis etiam multis modis efficitur homo particeps peccati alterius; et propter hoc dicit Psalmus: /16 occullis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo.

, 19. — Duo exempla, 20. 21. cogita semper, et in plurimis operibus eius ne fueris curiosus. Verba ultima speciahter dicuntur litteratis; in quibus docet Ecclesiasticus cogilare utiintelligentiae perditur propter curiositatem; et tamen nihil in nobis est pretiosius intelligentia. Multum dolemus, cuin perdimus aunim; multo plus debemus dolere, si aniittamus intelligentiam; quia nihil est ita carum sicut actus intelligentiae. — Sumus dicturi de praeceptis et indigemns, quod Dominus illustret intelligentiam nostram; ideo in piinci(ii() rogemus Deum etc.

2. Honora patrem tuum elc. Dicet»ni vobis, quod secundum quod anima rationalis habel ordinari ad Creatorem et ad creaturam, secundum hoc est duplex tabula, in qiia lex Dei est scripta. In prima tabula continentur tria iiiandata ordinantia nos ad Deum, secundum tria appiopriata tribus personis divinis et secundum triplicem operationem animae. In primo mandato praecipitur himilis adoratio suminae maiestatis, in secundo fdclis confessio summae veritatis, in tertio sincera dileclio divinae bonitatis. Ista tria mandata sunt fundamentuni onmiuin praeceptorum Legis. Propter hoc quilibet timoratus, verax et Deo devotus tenetur ista principaliter custodire.

3. Modo dico, quod in secunda tabula continentur septem praccepla; uiium est aniimativum, et aha sex sunt ricgativa. Ratio distinctionis est liaec: quia omnia mandata reducuntur ad duo: hoc facias alii, quod tibi vis fieri; non facias alii quod tibi non vis fieri. Et iuxta boc accipiuntur duo praecepta. Priinum est innocentiae, secundum est heneficentiae, quae sunt duae partes iustitiae.

4. Modo dico, quod praecepta ordinantur secundum ipsorum nobintatem; et heneficentia melior est quam innocentia: ideo mandato innocentiae praeponitur mandatum beneficentiae; et est synecdochice traditum Ludaeis sic: Ilonora patrem luum et matrem tuam. — Et ponitur hic primo forma mandati, cum dicit: Ilonora etc. Secundo subditur promissio, ibi: Ut s:is longaevvs super terntm. — Intellige secundum litteralem intelligentiam, quod pater nominat personam generantis, personam instruentis et personam educantis, qnh pater, habens filium, ipsum generat, ipsum instruit et nutrit, et ipsius est filio legare bona sua; et secundum haec tria pater respectu filii tenet rationem originis, rationem regiminis et rationem benefacloris. Et se«undum hoc debetur patri triplex honor: honor reverentiae, honor obedientiae et honor hcncfcentiae.

a. Primo, dico, patri, in quantum tenet rationem originis, debetur honor reverentiae; uiide in Ecclesiastico: Qui timet Deum honorabit putrem b suum et matron suam, et quasi dominis serviet eis qui sc germerunt. — Secundo ratione regiminis debetur patri honor obedientiae; unde Apostolus ad Ephesios: Filii, obedire parentibus vestris, hoc enim iustum e.it. Ilonora patrem tuum et matrem tuam; quod est nmulatum primum in promissione, ut bene sit tihi, et sis longaevus.mper terram. — Tertio debetur patri honor heneficentiae, quia tenet rationem benefactoris; unde in Ecclesiastico: Fili. suscipe senecta.m patris lui, et rmi contristes euin. in vita illius. — Praecipitur igitur, quod triplex honor impendatur parentibus, scilicet honor reverentiae, obedientiae et beneficentiae. Et hoc est primum mandatum, quod debes custodire propter promissionem, scilicet ul bene sit tihi, et sis longaevus super terrcm.

6. Sed nunquid verum est semper, quod diutius vivant? Videmus enim, hoc falli quandoque: ergo Deus fallax est in promisso suo. — Dico, quod longaevitas attenditur non solum secundum longitudinem dienim currentium, sed secundum valorem. Et secundum quod est triplex honor, qui exhibetur parentibus; sic resppndet huic triplici honori triplex praemium: iura bonoranti patrem honore reverentiae debetur vita gloriosa sive honorifica; bonoranti patrem honore obedientiae debetur vita iucunda; honoranti patrem honore heneficentiae debetur vita opulenta.

7. Primo, dico, honoranti patrem honore reverentiae conceditur sitSi gbriosa sive honorifica; unde in Ecclesiastico: Gloria hominis ex honore patris sui; item ibidein: Ne glorieris in contumelia patris tui, non enim est tibi gloria eius confusio. Naturale enim est, quod filius vehementissime diligat patrem, et quod indignetur, quando aliquis iniuriatur patri.

8. Secundo, bonoranti patrem honore obedientiae conceditur vila iucunda; unde in Ecclesiastico: Qui honorat patrem suum iucundabitnr in filiis et in diebus orationis suae eraudietur. Qui honorat patrem suum vita vivet Imigiore; et qui obedit patri.suo refrigerahit matrem suam. Summa iucunditas est, quod homo non sit rebellis superiori suo; quia qui rebellis est superiori inveniet rebellem inferiorem, et contemptor superiorum potestatum contemnetur ab inferioribus; sicut.dam, quando fuit inobediens superiori siio, omnia inferiora, quae sibi fuerant subiecta, invenit sibi contraria.

9. Tertio, honoranti patrem honore berwficenliae conceditur vita opulenta; unde in Ecclesiastico »: Ilonora patrem tuum et matrem tuam, et sitperveniet tihi benedictio, ct benedictio tua in novissimo

manehit. Benedictio ista appellatur multiplicatio bonorum. — Ecce, praeceptum et ecce promissio.

10. Obligamur ad obediendum parentibus, quamdiu utimur ipsorum bonis; et debemus eis obtemperare in exercitalione acluum virtuosorum sive salubrium, in dispensatiotie temporalium et in subminislralione obsequiorum; quia debemus vivere secundum consilium i[)Sorum et experulere secundum ipsorum imperium et quando, exigunt, svbministrare obsequium. Si tameii parentes aliquid velint, dicant, vel imperent, quod sit contra profectum nostrae salutis, non est ipsis in talibus pietas exhibenda. Et hoc est quod dicit Dominus in Evangelio: Qni non odit patrem suum et malrem et uxorem et filios et fralres, adhuc a.utein et animam suam, non potest meus esse discipulus. 'ujt Dominus, quod ex affectu paterno non dimittat homo facere quod pertinet ad salutem suam. Et hoc est quod dicil Dominus: Dimitte mortuos sepelire morluos suos; lu autem vade et annuntia regnum Dei. Et Hieronymus dicit: « Si pater in limine iaceat, si maler ubera, quibus te lactavit, ostendat; per calcalum perge patrem, per calcatam perge matrem et ad vexillum crucis evola. Solum enim pietatis genus est in hoc esse crudelem i>. — Ecce, intellectus verborum secundum sensum litteralem; videte modo latiorem intellectum.

11. Praecipitur beneficentia ad omne genus hominuni. Pater nominat personam, in qua est praecipua ratio auctoritatis, antiquitatis et amicabilitatis. In esse naturae filius non est coaequus patri. — Primo dico, in patre est auclorilas; et in isto mandato datur praeceptum, quod obediatur patri, quia habet auctoritatem. Auctoritatem autem habet omnis, qui praeest rei publicae, vel rei pohticae, vel rei monasticae. — Primo dico, qaod ille qui praeest rei publicae, dicitur pater ralione auctoritatis, ut princeps, baro, comes et huiusmodi, et dicitur pater tutela vel defensione; et debemus ipsum honorare tanquam patrem. Unde beatus Petrus =>: Deum timere, regem honorificate.

12. Secundo dicitur pater ralione auctoritatis qui praeest rei politicae sive ecclesiasticae. Et ipsum debemus honorare, secimdum quod exigit dispositio ecclesiastica, et debet ei obedire vulgus; unde Apostolus ad Hebraeos: Obedire praepositis vestris et subiacete eis; ipsi enim pervigilant quasi rationem pro animabus vestris reddituri.

13. Tertio dicitur pater ratione auctoritatis qui praeest?-ei monaslicae. Et ipsum debemus honorare et ei obedire, secundum quod regula et promisio facta est. Unde Hieronymus: « Praepositum monasterii diligite ut patrem, timere iil dominum, audite ut raagistrum, credite salKbr.>?uidquid vobis dixerit ». — Patet igitur, quae:::.'t debemus obedire, secundum quod exigit aiiciGrilac.

14. Secundo in patre intelligitur anliquilas et i debilitas; senes enim debiliteBtar. Et qui patrem honorat ratione antiquitafis et debilitatis honorat omnem hominem, qui indiget adiotorio, vel qui caret sensu, vel fortitudjne, vei qui infestatur ab alio. Et propter hoc debemus alium iovare per documenta, vel per sustentamenta, ve! per patrocinia. Et ad hoc specialiter sunt praelati: si homo caret sensu, debent ipsum iuvare per doc.umenta; si caret fortitudine, debent ipsum iuvare per austentamenta; si infestatur ab alio, debent ipsum JBvare per patrocinia.

la. Tertio in patre intelligitur ratio amicabilitatis; et in hoc intelligimi:.:; C:..od ratione originis amabilis et amandus est on:nis iiomo, et tenetur quilibet homo alium lionorare. Uade Apostolus: Honore invicem praevenientes; et iterum: Heddite omnibus debila, cui honorem, honorem. Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis. Debet enim homo alium diligere, bene volendo cuilibet quantum ad ajfectum, quantum ad ejfectum et quanlum ad signum.

16. Habet autem ist;i dilectio ordvncm, quia debemus diligere secundum ralionem proximitalis, secundum rationem similitudinis et secundum rationem obligalionis. — Primo, dico, debemus diligere secundum rationem proximitatis; et secundum hoc debemus maiorem amorem domesticis quam extraneis, et amicis plus servire quam inimicis.

17. Secundo habet dilectio ista ordinem secundum rationem similitudinis, quia aliquibus debemus ratione similitudinis maiorem dilectionem quam ahis: sic ratione similitudinis in forma speeifica tenemur dUigere hominem; tamen secundum similitudinem ratione ccmvenientiae in fide debemus plus dihgere Christianum quam Saracenum; item ratione professionis in collegio plus tenetur diligere religiosus fratrem ordinis sui, et unus canonicus alium canonicum.

18. Tertio debemus ditigsre ratione obligationis; et sic aliquibus plus tenemEr quam ahis. reneor enira diligere aliura et eura honorare ratione praecepti; teneor taraen plus ratione praecepti et beneficii, si accepi beneficium; teneor maxirae diligere alium et eum honorare plus ratione praecepti et ratione he-