Sermo 2

QUOMODO TRIA PRÆCEPTA PRIMÆ TABULÆ AD DEUM OBSERVANDA SINT.

Si vis ad vitam ingredi, serva mandata. Matth. xix, 17.

Quicumque ad annos discretionis pervenerit, si Christi incarnatione, passione et resurrectione cupit salvari, necesse est ut mandata ejus sollicite studeat implere, juxta illud: Qui dicit se nosse Deum, et mandata ejus non custodit, mendax est.¹² Quomodo ergo illa observanda sint, auribus et mentibus nostris sæpius iterum atque iterum inculcare debemus.

Itaque primum mandatum est, credere unum Deum, hoc est, ut fide, caritate ornata ac bonis operibus decorata, credamus, amemus, colamus, adoremus, timeamus ac veneremur unum solum, verum, æternum, omnipotentem Deum, unum ac trinum, qui solus nos potest salvare, cui propter suam infinitam majestatem et excellentiam summus honor debetur, qui est infinita reverentia dignus, cui a nulla creatura potest tanta reverentia exhiberi quin dignus sit reverentia in infinitum majori.³ Idcirco, tam incomparabilis eminentiæ

C Deum, regem ac principem universorum inhonorare, non timere, eique non obedire, injustissimum est: præsertim quum peccatum tanto sit gravius quanto major est dignitas ejus in quem peccatur. Quam enorme ergo est, Deum immensæ dignitatis offendere, et tam viliter contemnere?

Contra hoc præceptum agunt non solum increduli, idololatræ, infideles et hæretici, sed etiam omnes iniqui et intimorati Christiani, mortali peccato fœdati: quoniam rebus creatis magis inhærent quam Deo, et ista carnalia atque caduca plus amant, colunt, quærunt, cogitant ac venerantur, quam summum et incommutabile bonum, Creatorem dignissimum. Tales sunt omnes impii Christiani, qui non attendunt se in præsentia summi ac metuendissimi Judicis omnia intuentis, agere universa quæ agunt, atque de cunctis suis cogitationibus, affectionibus, verbis, operibus et omissionibus, et de omnibus bonis a Deo acceptis se rationem daturos; imo tam turpiter et intimorate agunt et vivunt, et tam innumerabiliter peccant, quasi non esset Deus, nec providentia, nec futurum judicium. De quibus Salomon ait: Quia non cito profertur contra malos judicium, absque ullo timore filii hominum perpetrant mala.⁴ Hi sunt qui lætantur quum malefecerint, et exsultant in rebus pessimis.⁵ Non enim est timor Dei ante oculos eorum.⁶ Insuper, contra præceptum istud gravissime peccant, qui vana et vitiosa opera sua in tantum amant, quod mallent Deum non esse, quam illa relinquere; et qui vellent Deum non esse omnia cognoscentem, nec hominum vitia ulciscentem, quatenus possent libere et impune peccare.

Agunt etiam contra hoc præceptum, qui sortilegos consulunt vel divinos, et qui utuntur pomis inscriptis aut schedulis collo suspensis, aut characteribus, seu aliis credulitatibus vanis, quasi non esset Deus satis bonus, potens ac sapiens ad subveniendum eis quantum expedit saluti eorum. Adversitas enim, infirmitates, damna et ceteræ afflictiones frequenter permaxime expediunt homini, suntque signa amoris Dei ad homines, quemadmodum ipse ait:⁷ Ego quos amo, arguo et castigo.⁸⁹ Ideo nihil illicitum facere debet homo, ut liberetur aut præservetur ab illis;¹⁰¹¹ imo patienter cum gratiarum actione sustineat castigationes piissimi Patris. Nam præcipuum signum quod homo a Deo sit electus, est si habeat multa adversa, et patienter sustineat ea. Hinc ait Scriptura: Multæ tribulationes justorum; et rursus, Omnes qui placuerunt Deo, per multas tribulationes et tentationes transierunt fideles;¹² et, Per multas tribulationes oportet nos intrare in regnum cœlorum.¹³¹⁴

Postremo, contra hoc præceptum agunt, qui opus Dei negligenter persolvunt, qui cum tædio et torpore serviunt Deo, qui temporalibus dominis magis student placere diligentiusque obsequuntur quam Deo, et qui illis propter temporalia commoda blandiuntur; item qui filios aut filias aut uxores aut amicos volunt ditare et exaltare, et qui illos aut aliquam creaturam plus amant quam Deum, in tantum quod propterea agunt contra Dei præcepta.

Ecce pensemus quam gratum et delectabile sit esse, vivere, sentire, intelligere, sanum exsistere, satis habere; quam invite hæc perderemus, quam dolenter uno sensu vel membro privaremur. Cur ergo non diligimus illum a quo omnia hæc habemus, sine cujus conservatione nec ad momentum ea tenere valemus? Cur tam omnipotenti atque piissimo Creatori, conservatori ac provisori sumus ingrati, eumque quotidie toties inhonoramus, ac membris et viribus nostris, quæ ipse nobis largitus est ut ei fideliter serviremus, abutentes, omnia accepta dona in obsequium vertimus adversariorum ejus, videlicet diaboli et peccatorum, in contumeliam omnipotentis Dei creatoris nostri, velut infideles milites ab optimo Domino nostro in partem hostis sui turpiter deficientes? Quid igitur restat, nisi ut vere nos emendemus, resipiscentes a diaboli laqueis, a quo tenemur captivi¹⁵, et Dei obsequio et honori nos et omnia quæ ab eo accepimus, rependamus?

Secundum præceptum est, non vane jurare per Deum, id est, ea quæ falsa sunt, cum juramento non affirmare, nec etiam absque vera et rationabili causa jurare. Hoc præcepto prohibetur juratio falsa et irrationabilis, per Evangelium, per Sanctos, per Sanctorum reliquias, et alias creaturas, per quas interdum licet jurare, non in quantum sunt creaturæ, sed in quantum in eis relucet ac repræsentatur virtus et veritas Dei. Unde qui falsum scienter jurant, peccant mortaliter, quia assumunt Deum in testem suæ falsitatis. Quamvis autem ex lapsu linguæ aut inadvertentia jurare interdum quod verum est sine rationabili causa, sit veniale peccatum, consuetudo tamen ita jurandi mortalis est culpa: est namque contrarium reverentiæ Deo altissimo debitæ, ipsum frustra in testem assumere. Item, qui jurat contra conscientiam, quamvis sit verum quod jurat, transgreditur hoc præceptum. Insuper, qui jurant per intestina Dei, per membra, vulnera aut sanguinem Christi, enormiter peccant. Et contra tales juratores sunt positæ leges punitivæ per prælatos et principes; et valde dolendum est quod non observantur. Istud quoque præceptum damnabiliter frangunt, qui causa lucri faciliter jurant et sæpe perjurant, ut aliqui mercatores, venditores atque lusores; et qui promissa non implent, et qui fidem conjugalem non servant; qui promittunt aut jurant illicita aut spiritualis profectus impeditiva, quoniam eo ipso quo talia jurant sive promittunt, crimen perjurii aut fractionis voti incurrunt: quia quandocumque votum aut juramentum contrariatur veritati aut justitiæ vel discretioni, vitiosum est et non observandum.

Amplius, quam periculosa sit inanis vel falsa juratio, patet ex verbis Christi qui ait: Ego dico vobis non jurare omnino, neque per cœlum, neque per terram. Sit sermo vester, Est, est;¹⁶ Non, non. Quod his abundantius est, a malo est.¹⁷ Jacobus quoque apostolus ait: Ante omnia, fratres, nolite jurare. Hinc rursus scriptum est: Jurationi non assuescat os tuum, multi enim casus sunt in ea. Nam vir multum jurans, replebitur iniquitate, et non recedet de domo illius plaga. Præterea Augustinus affirmat: Qui provocat hominem ad jurationem, et scit eum falsum juraturum, pejor est homicida: quoniam homicida corpus occidit, ille animam, imo duas animas, scilicet suam et ejus quem jurare compellit. Ideo magis tenetur homo rem suam amittere et damnum sustinere, quam aliquem ad falsum jurandum compellere, quia tenetur plus diligere animam proximi quam temporalia cuncta. Iterum dicit Augustinus: Qui exigit juramentum, valde interest si nescit illum falsum juraturum, aut scit.¹⁸ Si enim nescit, et ideo dicit, Jura mihi, ut ei fides fiat; non audeo dicere non esse peccatum, tamen humana tentatio est. Si autem scit, et compellit eum, homicida est. Dicunt etiam sancti Doctores: Quacumque arte verborum quis juret, Deus, qui conscientiæ testis est, ita hoc accipit sicut ille cui juratur intelligit.

Postremo, quod Christus dicit, Non jurare omnino, intelligendum est de juramento vano et falso. Et ideo sic loquitur Dominus, ut ostendat quam periculosum sit jurare sine sufficiente et cogente causa, quoniam consuetudo verum jurandi, ducit in consuetudinem perjurandi. Pravissimam ergo consuetudinem jurandi abjiciant Christiani. Et quoniam longe est a peccato vani aut falsi juramenti, qui omnino non jurat nisi coactus, studeat unusquisque penitus non jurare: et hoc maxime necessarium est his qui consuetudine jurandi polluti sunt. Porro, si quis ex rationabili causa, cum debita reverentia, congruo loco et tempore jurat, hoc licitum est et actus virtutis. Ideo scriptum est: Dominum Deum tuum timebis, et per nomen ejus jurabis. Deut. vi, 13.

Tertium præceptum est, ut dies festivos celebremus. Nam et ratio dictat, ut aliquo die hebdomadæ homo specialiter vacet Deo, et aliorum dierum negligentias et peccata reparet, defleat et emendet. Sunt igitur dies dominici et festivi celebriter observandi, quoniam etsi quotidie, tunc tamen specialiter a vitiis est cessandum;¹⁹ et gravius est tunc peccare. Oportet ergo illis diebus ab operibus²⁰ mechanicis et servilibus, scilicet agricultura, mercatura, placitis, et ceteris vacationem ad Deum impedientibus desistere; Deo vacare, propriam conscientiam examinare, mentem purgare, verbum Dei libenter audire, divinum Officium frequentare, beneficia Dei recolere, et de eis Deo gratias agere; orationibus devote insistere, propria peccata ad memoriam revocare, deflere, confessionem et emendationem proponere. Et præsertim tenentur fideles tunc Missam audire, nisi impedimento excusentur legitimo. Tunc præcipue sunt vitandæ scurrilitates ac superfluitates verborum, saltationes et cantus lascivi et vani, comessationes, potationes, ludi indecentes, immoderatæ consolationes, voluptates carnales, et cordis dissolutiones. Hinc S. Apollonius ait : Die dominica nihil aliud est agendum, quam Deo vacandum. Nulla operatio in illa sancta die agatur, nisi tantum psalmis et hymnis et canticis spiritualibus dies illa transigatur. Sanctus quoque Gregorius loquitur : Die dominico a labore terreno cessandum est et orationibus insistendum, ut si quid negligentiæ per dies sex agitur, die dominico precibus expietur. Hinc Origenes dicit : Si desinas ab omnibus sæcularibus operibus, si spiritualibus operibus vaces, si ad ecclesiam convenias, divinis sermonibus aurem præbeas, de cœlestibus cogites, de futura spe sollicitudinem geras, futurum judicium præ oculis habeas, nec respicias ad visibilia atque præsentia : hæc est Christiano vera observatio diei dominicæ ac festorum.

Et quia Dei vacationi nihil plus contrariatur quam peccatum, ideo asserit S. Augustinus : Melius faceret colonus aliquid utile in agro suo die dominico, quam si in theatro seditiosus exsisteret*;²¹ et melius feminæ lanam nerent, quam in festis saltarent. Sed, heu ! omnia nunc subversa sunt. Nam diebus dominicis ac festivis Christiani vanitatibus, carnalitatibus, confabulationibus vitiosis, variisque peccatis vacant plus quam ceteris diebus, non attendentes quod toties peccent mortaliter, quoties præceptum Dei aut Ecclesiæ transgrediuntur. Hinc vitiosum est, quod quidam diebus festivis barbam radunt, aut equos subverrunt, nisi necessitas magna excusaret. Nec talia facientes impudenter se excusent. Non enim justus est, aut Deum veraciter diligit, qui amore lucri aut timore damni vel humanæ offensæ, Dei aut Ecclesiæ præceptum transgreditur. Interdum etiam mercatores, sartores, et alii mechanici in hoc sunt multum rei et negligentes. Judicet quisque se ipsum, et postponat proprium commodum divino honori, ut mereatur inter fideles servos comprobari in die Domini nostri Jesu Christi.*

Footnotes

1. 1 Joann. II, 4. ↩

2. Deut. iv, 6-10; vi, 4, 5. ↩

3. Exod. xx, 2-6; ↩

4. Eccle. viii, 11. ↩

5. Prov. ii, 14. ↩

6. Ps. xiii, 3. ↩

7. Apoc. iii, 19. ↩

8. Exod. xx, 7; ↩

9. Exod. xx, 7; ↩

10. Deut. v, 11. ↩

11. Deut. v, 11. ↩

12. Ps. xxxiii, 20. ↩

13. Act. xiv, 21. ↩

14. Judith viii, 23. ↩

15. II Tim. ii, 26. ↩

16. Jacob. v, 12. ↩

17. Matth. v, 34-37. ↩

18. Exod. xxii, 8-11; ↩

19. Eccl. xxiii, 9, 12. ↩

20. Deut. v, 12-15. ↩

21. * seditioni insisteret ↩