Sectio 7, art. 4: UTRUM IN CHRISTO FUERIT

LIBERUM ARBITRIUM

Status quaestionls. Difficultas est quia liberum arbitrium ee habet ad utrumlibet; atqui voluntas Christi fuit determinata ad bonum, quia non potuit peccare. Ergo videtur quod non fnit in eo libenim urbitrium.

324 l)B CONCORUIA I.IBERTATIS CHKISTI

Respondetur: /r* Christo fuit liberum arbitrium. Hoc est de tide, sicut de fide est quod Christus ut homo ohedivit Patri suo et meruit pro nobis; meritum enim suppouit libertatem, et non solum libcr tatem a coactione, sed a. necessitate.

Probatur ratione theologica, ex praecedeuti articulo : Cum in Christo ponatur voluntas, non solum ut natura, sed ut ratio, necesse est etiam ponere in eo electionem, et per consequeus liberum arbitrium, cujus actus est electio.

Attamen Christus in deliberatione judicabat de eligendis absque dubitatione, propter perfectionem su© cognitionis.

Ad 3um : Sanctus Thonias respondet ad objectionem dessumptam ex impeccabilitate Christi : « Voluntas Christi licet sit determvnata ad bonum, non tamen est determinata ad hoc vel illud bonum (v.g. ad eligendum Petrum potiusquam Joannem, ut vicarium suum). Et ideo pertinet ad Christum eligere per liberum arbitrium confirmatum in bono, sicut ad beatos». Ita Deus ipse non potest velle malum, sed liberrime eligit hoc bonum creatuiu potiusquam aliud, hunc mundum possibilem potiusquam alium.

Sanctus Thomas in his liueis solvit quidem punctum difficile de compossibilitate impeccabilitatis Chrieti cum ejus libertate. Hae linese pro eo lucidae erant, quia prae oeulis liabebat quod sicut Deus ipse est simul impeccabilis et liberrimus, ita omni proportione servata Christus ut homo ; et prof unde sic locutus est « de libero ejus arbitrio confirmato in bono, sicut est in beatis», qui remanent liberi, non ad amandum Deum clare visum, sed circa bona particularia eligibilia, absque tamen ulla deviatione.

Attamen deinde, ut apparet ex historia theologias, hoc problema valde agitatum est praesertim considerando libertatem Christi per respectum ad pratcepta Patris sui, quibus non poterat inobedire. Ideo speciatim consideranda est haec quajstio ut melius appareat in quo consistat Christi libertas iu bono confirmata.

CONCOROIA LIBERTATIS CHRISTI CUM EJUS IMPECCABILITATE

Status et difficuitas qusestionis. — Certum est quod in Christi anima fuit liberum arbitrium, hoc est non solum libertas a coactione sed libertas a necessitate. Est definitum contra Calvinum, Lutherum et Jansenium, quod liberum arbitrium hanc utramque libertatem importat, cf. 3am propositionem Jansenii (Denz., 1094): « Ad merendum et demerendum in statu naturaa lapsse non requiritur in homine libertas a necessitate, sed sufficit libertas a coactione». Id est : vera est propositio contradictoria : etiam in statu naturae laps» requiritur in homine ad merenduni ct demerenduni, non boIuiii libertas a coa- CtiOQe noii BpontaneituN. qna- in aniinali bruto existit, sed iiiHiiper li-

CUM EJJUS IMPKCCABILITATE neitas a necessitate, seu inditfereutia dominatrix electionis, sub directione judicii liberi, ut expiicat sanctus Thomas, q. 6 de Malo, et alibi. Dicit etiam. III», q. 18, a. 4, ad 3m: «Voluntas Christi licet sit determinata ad bonum, non tamen est determinata ad hoc vel ad illud bonum. Et ideo pertinet ad Christum cligere per liberum arbi- Irium confirmatum in bono, sicut ad beatos».

Et ubi non est prasceptum nulla est difficultas, sic Christus libere elegit 1'etrum, ut vicarium suum, potiusquam Joannem.

Quod Christus habuerit liberum arbitrium est de fide, quia definitum est qnod in Christo sunt duaj naturae inconfusae, et quod utraque natura retinet proprietates suas, facultates intelligendi et volendi et habet operationes sua« (Denz., 148, 288;.

Item definitum est quod libere meruit et satisfecit pro nobis (Denz., 122, 286, 319, 462, 794 sq.). Ad meritum autem ut dictum estj contra Jansenistas. requiritur liberum arbitrium. libertas a necessitate.

In his omnibus conveniunt omues tbeologi catbolici et rejiciunt dotriuam Jansenii, secundum quam, voluntas Christi fuit necessitata ad impletionem pra?cepti, cum sola libertate a coactione, quaa pro •lansenio, sufficiebat ad meritum.

Pariter certum est quod in Christo nunquam fuit peccatum sive criginale, sive actuale, hoc est de lide, ut ostensum est supra, q. 15, a. 1. Imo secundum II Concilium Constantinopolitanum (Denz., 224) <'hristus fuit impeccabilis etiam ante resurrectionem.

Omnes theologi tenent quod sic Christus impeccabilis erat saltem de lege Dei ordinaria, ratione triplici ; scil. unionis hypostaticae. plenitudinis gratiaj habitualis inamissibilis, et visionis beatificaa. Imo ii t supia dictum, q. 15, thomistae contra Scotistas tenent quod, ai Deus per potentiam absolutam a Christo removeret gratiam babitualem et visionem beatam, adhuc Christus esset impeccabilis (et non solum impeccans) ratione unionis hjpostaticae. Alioquin enim pecciitum refnnderetur in ipsum Verbum, prout actiones sunt suppositorum seu eliciuntur a supposito.

Sic Christus jam in terris erat absolute impeccabilis tripliciter : I propter gratiam unionis; 2° propter plenitudinem gratiae habitualis inamissibilem, ut consequentiam unionis; 3° propter visionem beatificam. Erat etiam impeccans de facto prout semper aecipiebat graliam efficacem ad recte agendum. In hoc ultimo puncto conveniebat i nm B. Maria Virgine.

His omnibus admissis, magna oritur difficultas, scil. quomodo salvetur Christi libertas a necessitate, in actibus prasceptis, cum ejus ubsoluta impeccabilitate, qua? est plus quam impeccantia. ' Aut enim Christus potuit ab actu praecepto abstinere, et tnuc potuit peccare, aut non potuit ab hoc actu abstinere, et tunc non fuit liber, libertate u in^cessitate, nec proinde meruit. Videtur quod Christi impeccabililas ct cjus libertas ad meritum requisita sint inconciliabiles ; hae ttutem duae proprietates Christi certissime secundum fidem ad ipsum

1 " ten'is perlinebant; totus Chrislianismns snpposit et Christi

"'ilicccnbilitalcm cl Chri.sli inciita.

DE> CONCORDIA HBERTATIS CHRISTI

Juxta Sacram Scripturam cnim constat ex una parte quod Chrietus vere fuit liber in moriendo, Joan., x, 17, 18: «Propterea me diligit Pater, quia ego pouo animam meam, ut iterum sumam eam. Nemo tollit.eam a me, sed ego pono eam a meipso, et potestatem habeo ponendi eam et potestatem habeo iterum sumendi eam : hoo mandatum accepi a Patre meo». Haec verba exprimunt et libertatem Christi et prseceptum divinum. Hoc rursus affirmat Christus apud Joan., xiv, 31: in fine sermonum in oenaculo : «Venit princeps mundi hujus et in me uon habet quidquam ; sed ut cognoscat mundus quia diligo Patrem, et sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio ». Oonstat etiam quod inors Christi fuit vere meritoria (lloni., v, 19; Philipp., n, 8; I Petri, n, 21, etc). Et ex alia parte certum est quod Christus fuit, non solum impeccans, sed absolute impeccabilis. Non poterat igitur inobedire; quomodo ergo obediebat cum iibertate indifferentiai.

De diversis sententiis propositis ad solutionem hujusce dubii1. !la; sententiae reduci possunt ad tres:

2" Quidam dixerunt Christus non accepit a Patre verum prceoeptum moriendi, ita Lorca, citans Paludanum, postea P6tau, Frauzelin, et inter recentiores P. Billot, De Incarnatione, th. 29 et 30, etiam cum quadam modificatione, ut infra dicemus, P. de la Taille, Mysterium fidei, elucid. 7 et 8, p. S9, 95, 99.

Secundnm hanc scntentiam, Ghristus non fuit liber in rebus prwoeptis, sive juris naturalis, sive juris positivi, quia physice iiuposribile est comprehensorem velle non obedire.

^ Sententia est quod Christus acccpit a Patre prazceptum determinans tantum substantiam mortis, non autem circumstantias temporis, modi, etc. (vel ut ait Tournely a prsecepto dispeusationem obtinere poterat Christus). Ita Vasquez, disp. 74, c. 5; de Lugo, disp. 26, sect. 7, n. 82; sect. 8, u. 102; Lessius, De Summo Bono, 1. II, n. 185; hsec secunda sententia est eclectica tenet cum prima quod Christus non fuit liber in rebus prajceptis et tenet tamen cum sequenti quod Christus accepit prseceptum moriendi ; et ad conciliationem inveniendam limitat prseceptum ad substantiam operis.

S" Sententia est quod Christus accepit a Patre verum et proprie dictum prceceptum moriendi, determinans tum substantiam tum circumstantias ejus mortis, et quod tamen Ghristus libere, libertate noh solum a coactione, sed a necessitate, se obtulit in cruce. Id est: hsec tertia sententia tenet contra duas praecedentes quod Ghristus fuit liber etiam in rebus proprie prwceptis, tum juris naturalis, tum juris positivi. Ita thomistw, et quodammodo sanctus R. Bellarminus, De Justificat., 1. V, c. 11, et Suarez, sed hi hoc explicant per scientiam mediam quam thomistaj non admittunt. Tenent thomistae quod libertas impeccabilis Christi assimilatur libertati divinse, quae est simnl absolute libera et absolute impeccabilis, prout Deus quidem necea-

CUM :•:./:' s IMPECCABIiaTATE sario amat bonitatem suam secundum sc, sed liberrime diligit eam ut est ratio diligendi creaturas (cf. I», q. 19, a. 2 et 3). Sed pro Deo uon est praaceptum.

Secundario vero dissentiunt inter se tbomistae quoad regulationem electionis liberse Christi, utrum potuerit regulari etiam a visione beata, an solum a scientia infusa; hoc examiuabimus postea.

Sic apparet oppositio principalis harum sententiarum, prout duse priores asserunt Christum non fuisse liberum in rebus prseceptis, tertia vero hoc negat.

Sententis vari»

de concordia libertatis Christi cum prsecepto divino de morte in Cruce subeunda.

Llbertaa psychologica, sed non moralls prseceptum atrlctum

(Ecletismus) libertaa eum psychologica et moralis

V

Ubertaa psychologica et moralls et Dnllum prteceptum pnecepto UmlLato

Prseceptum etrictum, sed negatio iibertatls moralls et psyehologic»

ID - Franzelin

Uillot (positio speclalU)

Jansenius Jnnsenishe

Lessius Tournely Theopb.Raynaud tsambert

Momentum hujusce discussionis. — Thomistae existimant quod est /|iii(l grave negare libcrtatem Christi in rebus prasceptis, quia Cliristus rni exemplar omnium virtutum et prwsertim conformitatis cum votuntate dwwa pru-cipientr. Uuc BegatiO eis videtur quid omniuo in-¹

DB CONCORUIA UBEIITATIS CHHISTI consideratum et quodammodo injuriosum Cbristo. Et geneiatim no lunt altissima mysteria minuere ad inveniendam apparentem claritatem, quoe potius elongat a contemplatione rerum divinaruin, quam ad eam disponat. In primis considerandum est quod hdes est de non visis, ac pariter conteinplatio procedens a fide viva, donis Spiritus Sancti illustrata.

Unde quoad methodum a tbeologo servandam in liis rebus, notan dum est initio quod 1° non negandae sunt nec minuendae veritates certissimae, scil. in quaestione prajsenti Christi impeccabilitas et ejus libertas a necessitate. Haec libertas Cbristi non est restringenda, cum sit exemplar vitae nostras et certo certius altissima similitudo libertatis Dei, quae simul est summa et impeccabilis.

In conciliatione vero intima barum duarum veritatum certissimarum, non mirum est quod remanere debeat pro nobis obscuritas; non est obscuritas inferior, scil. incoherentiae vel absurditatis, sed superior ipsius mysterii, quod est objectum fidei et contemplationis. Ita in quaestione de praedestinatione, es una parte certum est quod Deus impossibilia non jubet, et reddit salutein omnibus realiter possibilem; ex alia parte certum est quod, cuin amor Dei sit causa bonitatis rerum, nullus esset alio melior, si non magis diligeretur a Deo, ut ostendit sanctus Thomas, P, q. 20, a. 3 et 4. Intima autem conciliatio barum duarum veritatum est abscondita, quia est conciliatio summse misericordia», siunmae jti.stitiye et supremte libertatia in Deitate; hsec intima conciliatio non potest videri quin videatur Deitas ipsa per visionem beatificam.

Tbomismus nou timet logicam, nec mysterium : et per logicam ducitur ad altissima Dei mysteria. Sic in his mysteriis pulchrum apparet clarum-obscurum.

Examinandae sunt duse primae sententiae, pro quibus Christus non fuit liber in rebus praeceptis.

1° Christus habuit ne veram obligationem moriendi, ortam ex pra> cepto Patris?

Status quasstionis. — Eoc negaverunt, Lorca, Petau, Franzeliu, Billot et de la Taille, quia, ut aiunt, Christus non fuisset liber, nam, ut impeccabilis, non poterat buic praecepto nou obedire. Unde tenent quod Deus, secluso ptwcepto, quo necessitatus fuisset Christus, in sua praeseientia disposuit ac decrevit ordinem illum in quo cognovit et Jndaeos, ex propria malitia, occisuros Christum, et Christum, per conformitatem ad diviuum beneplacituni (non obligatorium) crucem libere amplexurum. P. de la Taille (Mysterium Fidei, elucidatio 7 et 8, p. 89-93 sq.) concedit tamen thomistis Christum habuisse veram obligationem moralem moriendi, sed, juxta ipsum, haec obligatio non orta est ex mandato Patris, Cliristus eam contraxit svse offcrcmlo Patri ad mortcm pro nobis in ultima ctena. Ita quaidam aniina> ge iwroKi!' accipiimt a Deo inspiratioiiom per modiiin consilii, non obli

CUM EJDS IMPECCABILITATE 329

(,'ationis, sese offerendi in holocaustum simul cum Christo, pro salute peccatorum, et non contrahunt obligationem nisi post liberam aeeeptationem hujusce inspirationis divinae, v.g. faciendo votum victimae.

Respondetur cum Thomistis: Christus luibuit veram obligationem moriendi, ortam ex /rrwcepto Patris.

Probatur ex Sacra Scriptura. — Pluribus iocis, Sacra Scriptura loquitur de praeceptis Christo impositis, speciatim de prsecepto moriendi, et juxta regulam generalem a sancto Augustino traditam et a theologis communiter admissam, verba Sacrae Scripturae sunt in proprio sensu accipienda, quando nullum sequitur inconveniens.

Legitur autem apud Joan., x, 17-18: « Propterea me diligit Pater, quia ego pono animam meam, ut iterum summam eam. Nemo tollit eam a me, sed ego pono eam a meipso, et potestatem liabeo ponendi eam et potestatem habeo iterum sumendi eam : hoc mandatum nccepi a Patre meo». Verba ivxeXXw, ivToXfy quibus utitur Jesus ad aflirmandum praeceptum Patris (Joan., x, 18; xiv, 31) sunt semper in N. T. termini technici ad significanda praecepta divina proprie dicta (cf.Matth., v,19 ; xxn,3G). Nulla est ratio dicendi : hoc est mandatum improprie dictum ; alioquin semper dici posset quaudo in Scriptura agitur de praecepto : non esse praeceptum proprie dictum. Insuper hasc verba dicuutur a Cbristo, antequam se offerat Patri ad mortem pro nobis in ultima ccena, ergo Christus non contraxit obligationem moriendi ex hac oblatione posteriori, sed ex mandato Patris. In «claro obscuro» non negandum est id quod est clarum, alioquin mutatur mysterium, et loco ejus superioris obscuritatis, ponitur iuferior obscuritas incoherentiae aut contradictionis.

Item apud Joannem, xiv, 31, post cccnam : « Venit princeps hujus immdi, et in me non habet quidquam ; sed ut cognoscat muudus, quia diligo Patrem et sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio ». Agitur proprie de praecepto moriendi pro salute nostra.

Item apud Joannem, xv, 10: « Si praecepta mea servaveritis, ma nebitis in dilectione mea, sicut et ego Patris mei prwcepta servavi et maneo in ejus dilectione». In hoc textu Cbristus eodem modo vocat praacepta sibi a Patre imposita, et ea quae ipse Apostolis imposuit; li8ec autem erant praecepta proprie dicta, ergo pariter praecepta a Patre Christo imposita; sic Christus fuit exemplar obedienti-w per fectw. Insuper in hoc textu non solum agitur de praecepto moriendi, Bed de omuibus praeccptis Patris quaa servavit Christus, et servavit quidem libere ac meritorie pro nobis. Cum boc textu videtur inconciliabilis tbesis quae airirmat: Christus non fuit liber in rebus praeceptis. Plura autem ex his praeceptis, ea scil. quaa sunt juris naturalie, autecedunt spontaneam Christi oblationem.

Item apud Lucam, xxii, 22: « Filius hominis, sicut definitum est, fftdit ». Ibidem, xx, 42: « Jesu in horto Olivarum ait: "Pater, si vis, transfer calicem (stnni a me; vcrumtamen non mea voluntas, sed tua /,„/"„. _ Acl., iv, \1H ; HebP.. x, 5-7: «Christus ingrediens mundnm dlril : "Hoslinm et oblationem noluiRti. COrpM autem aptnsti milii ;

OB CONCOBDIA LIBBKTATIS CHBISTI holocautomata pro peccato non tibi placuerunt. Tunc dixi : Eoce venio; in capite libri soriptum est de me ut faciam, Deus, voluritatem tuam " ». — Item Ps., xxxix, 8. Agitur de voluntate proprie dicta, non aolum de simplici consilio oblationis faciendaj pro salute nostra.

Unde exclusio prsecepti divini videtur incompossibilis cum prav dictis Sacras Scriptura? testimoniis.

Confirmatur: Ex aliis textibus Sacrffi Scripturaj de obedientia Vhristi. Ad Pb.il., n, 8: « Humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem orucis». Rom., v, 19: «Sicut per unius iuobedientiam peccatores constituti sunt multi, ita per uniut obedientiam justi constituti sunt multi». Agitur in his textibus de vera et proprie dicta obedientia sicut de vera inobedientia, non est ratio ad hoc negandum. Obedientia autem proprie dicta habet pro objecto formali superioris prteceptum proprie dictum, non vero ejus consilium ; consilium enim per se non ligat, nec est superioris qua talis et ut a non superiore distinguitur : aaqualis enira, imo et. inferior, potest a>que consilium dare sicut euperior.

Denique in citato textu Ep. ad Kom., v, 19: obedientia Christi opponitur inobedientia? Ada>, qu» erat per aversionem a. prsecepto proprie dicto; ergo agitur de obedientia proprie dicta, qua) est per conversionem ad prajceptum proprie sumplum.

Addendum est quod, recurrere ad consilium non juvat ad sal vandam libertatem Christi, nam repugnat etiam summse Christi san ctitati euin potuisse omittere aut negligere Dei Patris consilia, pitesei tim consilia aeterno decreto inuixa et ad salutem hominum ordinata, sicut ad majorem Dei gloriam. Imo sublato omni pisecepto", remanet mortem Christi cum omnibus suis circumstantiis esse a Deo voluntate absoluta prEedelinitam (Act., iv, 28); Christnsque sciebat hanc voluntatem, cui non minus repugnabat uon conformari, quam peccare.

Probatur ratione theologica duplici quod non negandum est pr»ceptum :

7° ratione tkeologioa, probatur directe ex ipsa notione prmcepti quod prwceptum non tollit libertatem- psychologicam.

— Omne prasceptum datur ad actum libere adimplendum; sic fru stra et stuite pra?ciperetur igni ut comburat, cordi ut moveat; proinde prwceptum quod libertatem psychologicam obedientis destrueret, suam propriam naturam prwcepti destrueret.

— Atqui prajceptum moriendi pro nobis non amisit naturam suam ex hoc quod Christus erat impeccabilis.

— Ergo hoc praceptum moriendi non potuit auferre psychologicam libertatem Christi, seu liberum arbitrium ejus quoad actum ad quem inclinabat.

» Sl Dens solum permisieset erlmen IwlsDomm eontra Jesnm, sleut permlslt Iierseeutlones eontra martyres, mors Chrlsti infalllblliter etlnm evenlHset, ct CbrlttUI «JebulsHot ncecptnre luine eonsegnontlum iiernilaslonlR dlvlnie.

CUM EUUS IMPKCCABILITATB

Major: est omnino certa nam praxseptum tollit quidein libertatera moralem prout reddit illicitum actum oppositum, sed non tollit libertatem psychologicam, imo eam requirit, exigit nerape liberam adimpletionem rei prsecepta?.

Mimr pariter est certa, ita prajceptum a Deo datum angelis beatis ad aliquod ministeriura, non araittit suam naturam prascepti ex hoc quod angeli beati peccare non possunt. Et libere hoc praiceptum adimplent, prout objectum ejus non est quid ex omni parte bonum necessitans voluntatem eorum. Sic objectum hujusce praicepti differt ab ipso Deo clare viso. .

2* ratio theologica: Si prasceptum proprie dictuin moriendi pro nobis destruxisset Christi libertatem et meritum, pariter prfficepta uaturalia, et sic Christus non fuisset liber nec meruisset in ob-ser vatione omniura pra?ceptorum juris naturalis.

Atqui hoc affirmare est limitare libertatem et meritum Christi sine fundamento, ac modo indebito, imo, ut videtur, Christo inju rioso; quia sic Christus non fuisset amplius exemplar omnium virtutum.

Nullo modo limitandum est meritum Christi, superat e contrario id quod concipimus; nec limitanda est proinde ejus libertas, quse est perfecta imago libertatis summ» et impeccabilis Dei. Unde non negandum est prseceptum.

2° Ad quid se extendebat prsceptum moriendi pro nobis?

Utrum solum ad substantiam mortis 6iibeundte, an etiam ad circumstantias temporis, loci, modi, etc.

Ut notavimus, Vasquez, de Lugo, Lessius dicunt: se extendebat solum ad substantiam mortis subeundas. Sic pro illis Christns non fuit liber nisi circa mortis circumstantias, et meruit non ex eo pracise quod mortuus sit, sed solum ex eo quod mortnus sit tali loco, tali tempore, tali modo.

Praeceptum enim pro bis theologis aufert libertatem Christi im peccabilis.

Thomista? contrariam sententiam sic probant :

1° Ex Sacra Scriptura: Phil., u, 8 : « Factus est obedxens usque ad mortem, mortem autem crucis... propter quod et Deus exaltavit illum». Ergo obedientia Christi se extendebat usque ad. hunc modum inoriendi, scil. in cruce. Item quoad alias circumstantias apud Mat theum, xxvi, 56, Christus postquam comprehensus est a judaeis in nocte passionis, ait : « Hoc totum factum est, ut adimplerentur Scripturas prophetarum ». Item quoad tempus apud Joan., xm, 1 : « Ante diem festum Pasch», sciens Jesus quia venit hora ejus ut transeat ex hoc mundo ad Patrem, cum dilexisset suos, qui erant in mundo, lu linem dilexit eos».

2° Ecclesiu! doctrina semper amrmavit quod Christus meruit tabitem nottram, par mortem el passionem suam, ct non solum pirr

DB CONCOUDIA LIBEHTATIS CHHISTI circum8tantias suw mortis. Hoc fundatur in multis locis Sacrae Scri pturae etiam Veteris Testamenti v.g. Isaise, Lliij 10 : « Si posuerit pro peccato animam suam, videbit semen longjevum ». Concilium Tridentinum dicit: quod Christus « sua sanctissima passione in ligno crucis nobis justificationem meruit» (Denz., 799, 800). Omnes fideles semper tribuerunt redemptionem nostram ipsi morti Cliristi, et non solum circumstantiis ejus.

3° Ratione theologica, rursus dicendum est quod, praeceptnm quod tolleret libertatem psychologicain , suam propriam naturam destrueret, cum ordinetur ad actum libere adimplendum. Item sequeretur quod Christus non meruisset per obedientiam, quia non fuisset liber circa rem prasceptam, ut praaceptam, nec proinde circa praecepta juris naturalis.

Nec dici potest quod preeceptum moriendi fuit impositum Christo, sud conditione, quod, quando vellet, posset dispensationem obti nere, ut vult Tournely. Sic enim meritum obedientiae in Christo aut omnino evacuaretur, aut saltem valde attenuaretur ; vix namque ulla est obedientia subditi cujus arbitrio relinquitur ut possit ad libitum dispensationeni obtinere. Insuper opus redemptionis nostrte refun deretur in voluutatem humanam Christi magisquam in voluntatem divinam, quod est inconveniens.

Denique prwcepla naturalia non peudebant ab acceptatione Christi, nec dispensationem patiebantur et tamen ea servavit libere et meritorie, dicens: Joan., xv, 10: «Si praecepta mea servaveritis, ma nebitis in dilectione mea, sicut et ego Patris mei praecepta servavi ».

Unde duse primaj sententiae praedictas 1° uullum habent-fundamentum in Sacra Scriptura, e contrario potius opponuntur testimoniis sacris ; 2° falso eupponunt praaceptum destruere libertatem psychologicam, quam e contrario supponit; 3° iuutiles sunt ad conciliandam libertatem Christi cum ejus impeccabilitate circa praecepta juris na turalis; 4° indebite limitant libertatem et meritum Christi, qui non ainplius exemplar esset omnium virtutum, ac praisertim perfectae obedientiae. Sic difficultatem non solvunt sed eam effugiunt.Nec ascendunt ad quandam mysterii intelligentiam. Sed potius descendunt ad conceptiones mere humanas. Sic quaeritur veritas minus per penetrationem principiorum, quam per translocationem quasi mechanicam ele mentorum problematis.

3° Quseritur principaliter : Quomodo stantibus prwceptis juris naturalis, et proprio prvecepto moriendi, Christus impeccabilis libere, libertate non solum a coactione sed a necessitate, et meritorie dbedivitf

Factum concordiee libertatis Christi cum ejus impeccabilitate stante praecepto exprimitur in ipsis verbis Domini apud Joan., x, 17 : « Ego pono animam et iterum sumo eam : nemo tollit eam a me, sed vtjo pono eam a meipso, et potestatem habeo ponendi eam (ecce liber-

CUM EJUS IMPECCABn-ITATH tas) et potestatem habeo iterum sumendi eam. Hoc mandatum accepi a Patre meo».

Difficultas quoad explicationem hujusce concordiaa est, ut dixi mus initio : aut Christus potuit ab actu prajcepto abstinere, et sic potuit peccare, aut non potuit ab hoc actu praecepto abstinere, et sic non fuit liber, nec meruit.

Prsenotanda. — Ad solutionem hujusce difficultatis, stante praecepto, plura sunt prajnotanda.

1. Sola libertas exercitii sufflcit ad salvandam essentiam liberi arbitrii, quia per illam homo est sufficienter dominus sui actus, quain potest ponere, vel non ponere. Ad essentiam liberi arbitrii non requiritur libertas specificationis, sive contrariae (scil. amare et odisse), sive disparatae (eligere hoc medium ad finem, vel aliud).

2. Potentia et libertas peccandi non requiritur ad veram libertatem arbitrii, sed est potius signum libertatis, ut morbus est signum vitae; haec libertas peccandi est forma defectibilitatis nostrae et igitur imperfectio in libertate. Sic nullo modo invenitur in Deo, nec in beatis. Deus est simul summe liber et absolute impeccabilis ;' libertas autem humana Christi debet esse perfectissima imago libertatis divinaa. Hoc maxime considerandum est :| : Deus impeccabilis non habet libertatem nisi in ordine boni, sed liberrime creavit; est qu«dam convenientia quod creet, prout bonum est diffusivum sui, sed quod creet Iiberrime, ita ut non fuisset Deus miuus bonus, nec minus sapiens, si non creasset; non est melior ex hoc quod universum creavit, et quod misit ad noe Pilium suum Unigenitum.

3. Non obedire potest sumi aut privative, aut solum negative. Privative significat omissionem obedientiae ut debitae, seu peccatum inobedienti«e, et hoc est proprie igitur inobedire, potiusquam non obedire. Negative autem significat simplicem absentiam obedientiae, quasi sicut in eo cui nihil pra^cipitur, sed v.g. dormit; et hoc est potius non obedire quam inobedire. Inobedire privative est componere omissionem obedientiw cum prwcepto, dum inobedire negative et non ponere actum, abstrahendo a praacepto. Gallice «desobeir» dicit plus quam « ne pas obeir ».

Ita in Deo non conservare creaturam in bono et permittere initium primi peccati est quid non bonum, sed non est malum poenae; e contrario denegatio divina gratiae efficacis est pcena, prassupponens malum culpae, saltem initium primi peccati *. In omnibus his

3 Dnde sanctus Tliomas definit libertatem (I», q. 02, a. 8, ad 3)- faeultas olectlva mediorum « servato wdine finis » sed « ouod eligat aliquid dlvertendo h b ordine Hnis, quod est peccare, hoc pertinet ad defeotum lihertatia... sicut a<l virtntem Intellectus pertinet ut ad diversas conclusiones procedere possit se- Hintiiiui prlncipla data: sed quod in aliquam conelusionem procednt pratermlttendo ordlnem prlnciplorum, hoe est ex defectu lpsius ». Item I», q. 83, a. 4, c

' Bge dittlnetlO est. paagnl momenUj ea omlssa est imrieulum ponendi p«e- »mu i.ntc Inliluiii ciilpii-, diiin ihciim u»n potest lnfllBl nlsl i,ro|iter culiinm. et •I.- <l.'cllniin-tiir iid Ci.IvIiiIhi.iuiii

UB CONCORDIA UBERTATIS CHRISTI qmestionibus difficillimis, oportet bene distingnere negationem a pri vatione. Malum autem est privatio boni debiti, sic negatio boni non debiti non est malum, v.g. non conservare hic et nunc in bono talem creaturam ; Deus enim non tenetur conservare in bono omnem creaturam, alioquin non posset permittere peccatum, quod fieret impossibile, et id quod est defectibile nunquam deficeret.

Unde, quoad Christum impeccabilem, dicendum est quod non poterat inobedire privative, quia sic potuisset peccare. Et non solum nunquam peccavit de facto, sed nou poterat peccare, erat non solum impeccans, sed absolute impeccabilis, sicut non solum inerrans, sed infallibilis.

Eestat examinandum: an potuerit inobedire negative, prsecisive a praecepto, bene considerando distinctionem inter privationem et negationem.

4. Supponitur quod mors in cruce pro salute nostra secundum se non habet ex intrinsecis necessariam connexionem hic et nunc cum voluntate Christi, nec cum ejus beatitudine. In hoc differt ab aliis objectis quaa ex necessitate movent quoad specificationem, ut esse, vivere et intelligere, si considerantur secundum se, absque aliquo incommodo aunexo.

5. Supponitur quod prwceptum est quid mere extrinsecum voluntati, eamquc nullatenus interius immutat; ita ut voluntas qusfi ante prseceptum supponitur psychologice libera, adveniente prsecepto, remaneat psychologice libera, cum non detur praceptum de necessarii8. Imo supponitur Deum prsecipiendo mortem Filio, simul voluisse ut illam subiret libere obediendo et merendo. Prseceptum datur enim ad actum iibere adimplendum, et si hanc libertatem destrueret, ut dictum est, suam propriam naturam destrueret. Distinctio inter libertatem psychologieam et libertatem moralem est distinctio sensus communis, quse ab omnibus intelligitur : praeceptum enim moraliter obligando, moraliter ligat, ita ut actue oppositus sit illicitus seu prohibitus, sed prseceptum non tollit libertatem psychologicam (sive quoad exercitium, Bive quoad specificationem), et haec libertas psychologica seu liberum-arbitrium remanet sive in peccato libero contra prsa ceptum, sive in libera adimpletione ipsius prascepti.

6. Supponuntur communes distinctiones thomistarum in materia de auxiliis, scil. necessitatis consequentiw 6en hypotheticse et necessitatis consequentis seu absolutse, necnon sensus divisi et compositi, quae distinctiones dantur ab ipso eancto Thoma, P, q. 14, a. 13, ad 2"™ et ad 3um, ubi ostendit quod si video Petrum currentem, necesse est quod currat, necessitate consequentias, non vero consequentis, nam libere currit; eed necesse est quod currat dnm currit, et dum video eum currere, quia ut ait Aiistoteles, I Perihermeneiae, c. 9 (lect. 15 sancti Thomse) « omne quod est, dum est, necesse est esse».

Item necesse est quod Petrus sedeat dum sedet, scil. uon poteet componere sessionem et stationem, seu simul sedere et non sedere in Hvnnu composito; sod dum settet potcnt atare, in sensu diviso, ucil.

CDM BJDS IM PECCABI LITATH sedendo retinet potentiam realem standi, nou vero actum standi ; item ilonniens retinet potentiam realera videndi et non est csecus.

liestat videre igitur: an Christus impeccabilis potuerit inobedire negative, in sensu diviso; ita ut, quando obediebat, actue ejus obedientise fuerit necessarius necessitate consequentise seu hypothetica, non vero necessitate consequenQs seu absoluta.

His suppositis ostendendum est quid sit libertas impeccabilie Ohristi :

1° per respectum ad libertatem impecoabilem Dei cujus est purissima imago creata, et

2° per respectum ad prmcepta, epeciatim ad praeceptum moriendi pro salote nostra.

De libertate impeccabill Chrlstl ut est purissima imago impeccabilis libertatis increata).

Deus, ut patet, nullo modo habet libertatem peccandi, scil. sese avertendi a seipso, a sua bonitate infinita quam necessario diligit, et tamen summa libertate gaudet in ordine boni, per respectum ad suam bonitatem ut est ratio diligendi creaturas, seu ad suam bonitatem communicandam, diffundendam, ac manifestandam. D»3C sunt de fide (cf. Concilium Vaticanum; Denz., 1783).

In hoc quidem est mysterium, scil. quamvis fuerit vere conveniens quod Deus creaverit mundum, prout bonum et pra;sertim suminum bonum est suiipsius diffusivum, tamen Deus ita liberrime creavit, ut potuisset optime non creare, non fuisset inconveniens si non creasset; quidquid dicat Leibnitzius, Deus, si non creasset, non fuis- Bet minus sapiens, nec minus bonus5. Nec est major aut melior Deus cx hoc quod creaverit universum orbem. « Dieu n'est pas plus grand pour avoir cree 1'univers» (Bossuet).

Item quamvis fuerit vere conveniens quod Deus elevaverit hnmannm genus et angelos ad vitam gratia?, potuisset eos non elevare; item quamvis fuerit vere conveniens quod Deus miserit Filium suum in mundum ad redemptionem nostram, potuisset Incarnationem reileniptivam non velle.

Sanctus Thomas explicat duos aspectus hujusce mysterii libertatis increataa, in I", q. 19, a. 2 et a. 3.

Convenientia creationis sicut convenientia Incarnationis apparet ex hoc quod bonum est diffusivum sui. Ut dicit sanctus Thomas, I», q. 19, a. 2: « Si res naturales, iu quantum perfectse sunt, suum' bouiiin aliis communicant, multo magis pertinet ad voluntatem divinam nt honum suum aliis per Himilitudinem communicet, secundum quod

DB CONCORDIA LIBERTATIS CHRISTI possibile est». Item 111", q. 1, a. 1, ad manifestandani possibilitatem et convenientiam Iucarnationis.

Ilasc eonvenientia creationis fundata in prsedicto principio tanta videtur ut Leibnitzius dixerit et plures philosophi ante illum : Si Deus non creasset, non fuisset infinite bonus, nec infinite sapiens.

Tameu de tide est quod « Deus liberrimo consilio suo creavit » ut dicit Concilium Vaticanum (Deuz., 1783). Et hoc sic explicatur a sancto Thoma, I", q. 19, a. 3: «Voluntas divina necessariam habitudinem habet ad bonitatem suam, quae est proprium ejus objectum. Unde bonitatem suam esse Deus ex necessitate vult... Alia autem a se Deus vult, iu quantum ordinantur ad suam bonitatem, ut in finem... Vnde cum bonitas Dei sit perfecta et esse possit sine aliis, cum nihil ei perfectiouis ex aliis accrescat, sequitur quod alia a se eum velle non sit necessarium absolute». Item ad 5, et I contra Gentes, c. 82, c. 76.

Unde possumus conficere hoc argumentum :

— Deus est liber, non ad diligendam bonitatem suam in se, secl per respectum ad suam bonitatem ut est ratio diligendi crealuras, quae nullum jus habent ad esse. Et cum Deus sit in se inlinite bonus et sapiens, non lit melior ex hoc quod voluerit liberrime creare. Sic summa libertate gaudet, ac simul impeccabilitate, scil. summa libertate in ordine boni tantum.

— Atqui voluntas humana Ghristi est purissima imago voluntatis increaUx, prout est voiuntas huinana Filii Dei incarnati.

— Ergo voluntas humana Christi debet esse pariter simul impec- oabilis et liberrima, non quidem per respectum ad bonitatem divinam in se consideratam et clare visam, sed per respectum ad bonitatem divinam, ut est ratio diligendi creaturas. Et non mirum est quod in hoc sit mysterium sicut in iibertate increata.

Id est : Christus, ut homo, non habuit libertatem peccandi, quae est forma quaedam defectibilitatis nostra?. Vere fuit non solum impeccans, sed absolute impeccabilis tripliciter :

1. ratione unionis hypostaticae ; 2) ratione plenitudinis gratiae inamissibilis, ut est consequentia unionis; 3) ratione visionis beatificae.

Proprie, ratione visionis beatificae, diligebat necessario, per actum spontaneum quidem sed supra libertatem, bonitatem divinam clare visam in se consideratam ; sed, sicut Deus ipse, libere diligebat bonitatem diviuam ut est ratio diligendi creaturas. Mysterium quidem est quod, pro Deo, creatio sit ita conveniens quod non-creatio non esset inconveuiens, et est mysterium simile in voluntate humana Ohristi.

Attamen remanet specialis difficultas explicanda, nam pro Deo, quamvis sit convenientia. creandi, non datur praeceptum. E contrario Christus tenebatur obedire prteceptis Patris sui etiam prsecepto moricndi pro salute nostra. Facile (|iiidem intclligitur quod, sicut Dens liberrime elegit quoH vult ud vilam letcrnam, Chrislus libere «legtj

CCM BJOS IMPECCABILITATE el vocavit tales piscatores potiusquam alios ad gratiam apostolatus. Sed valde difficile est intelligere quomodo fuit liber in observatione prwceptorum Patris sui. Tota difficultas enim est de prajcepto ut dicimus ; si enim Christus potuit abstinere ab actu praecepto, potuit peccare, fuit forte impeccans sed non impeccabilis ; si autem non potuit abstinere ab aetu praecepto, tunc non fuit liber, nec proinde meruit pro nobis. Elae sunt thermopylae theologiae, sicut ad defensioiiem conciliationis praescientias cum libero arbitrio, praesertim cum vera culpabilitate peccatoris.

Solutio : Christus impeccabilis remansit liber per respectum ad prsecepta Patris sui, speciatim ad preeceptum moriendi pro salute nostra.

Argumentum ad eonciiiandam libertatem Chrisii impeccabilis cum praeceptis ad hoc reducitur:

Praeceptum proprie dictum tollit quidem libertatem moralem, lirout constituit obligationem, non vero tollit libertatem psychologicam, imo de se ordinatur ad actum libere adimplendum, et si hanc libertatem psychologieam destrueret, praeceptum suam propriam na turam degtrueret.

Atqui Christus aute praeceptum habet libeitatem psychologicam uni>eccabilem (quae est, ut dictum est, purissima imago libertatis in creatae circa ea quae nou ex necessitate et intrinsece connectuntur bie ot nunc cum beatitudinej.

Ergo haec libertas psychologica non destruitur a praiceptis Patris, alioquin haec prrecepta suam propriam naturam destruerent.

Major patet ex praedictis.

Explicatur minor: Equidem Christus non libere, sed necessario amat Deum clare visum, ut ultimum finem, et media quae ex se intiinsece habent necessariam connexionem hic et nunc cum isto fine, ut esse, vivere, intelligere, sed libere amat media quae habent soluin accidentalem connexionem cum line ultimo ex praseepto extrinseco. Hwc enim media, attentis prascise meritis objecti. non iufallibiliter alliciunt appetitum sicut Deus clare visus. Ex prsecepto quidem habetur judicium speculativo practicum : hoc est faciendum6; sed judicium practico-practicum : scil. mors crucis hic et nunc simpliciter 'liligenda est. remanet indifferens, ex meritis objecti ; non est enim

■ Judicium speculatlvo-practieum et judicium practico-practicum distinguuulur slcut in commune etfatum : s Video meliora, proboque (judicium speculatlvo -practieum), deteriora sequor (ultimum judicium praetieo-practieum et ele- Otlo) » Ultimmn judicium practico-practicum, immedlate dirigens electionem, Don scinper est conforme cum judlcto speeulativo-praetico, et supponit jam actualem affectum ad rem eligendam; deliciente hoc actuali afteetu judiclum i.nictlco-prneticum, ut patet ln effatb cltato et in «luollbet iieccato, non conrurme est eum Judlelo Mpt-ciilnilvo-pnietleo, ex i|i"" babetur ndvertentia In |H<i'caUi.

"■««» I.Ai.mmn lir chrliln Salvalnrr

I)D CONCOKDIA UBEKTATIS CHUISTI objectum ex omui parte bonura, sed est bonum sub aliquo aspectu ut quid utile ad salutem hominum, et ut quid praceptum, et est mn bonnm sub alio proptcr atrocitatem doloris.

Ad hoc judicium practico-practicum etformandum : mors orucis est hic et nunc simpliciter diligenda, oportet quod sit actualis affectus ad bolocaustum oflerendum, seu quod sit interventio voluntati» libera;; sed hax; interventio voluntatis Christi semper est ut oportet, quia voluntas Christi impeecabilis est absolute recta. Unde hoc ultimum judicium practicum et electio subsequens non sunt necessa ria, nisi necessitate consequentia? seu iufallibilitatis, non vero necessitate consequentis. Bcmanet igitur libertas exercitii inter velle obedire, et. non velle obedire negative, seu recusare mortem secundum se, non tamen inter velle obedire et non velle obedire privative, seu recusare mortem ut prseceptam. Ex ipsa experientia satis clare apparet distinctio iuter inobedire negative et inobedire privative. Si enim aliquis superior jubeat religioso obedientissimo aliquid vere durum, v.g. ut non longum iter faciat ad ultimam absolutionem dandam lilio suo spirituali dilectissimo, quem alter sacerdos assistere potcrit, tunc hic obediens religiosus potest habere legitimam tristitiam quia valde dulce esset pro illo assistere suum filium spiritua- Iem moribundum qui ad eum clamat; attamen, quia est obediens, nequidem inclinatur ad eunduin conlra praveptum, id est ad inob«diendum privative. E contrario alter religiosus minus obediens in hoc casu, non solum legitimam tristitiain sentiret, sed inclinaretur ad inobediendnm privative, et forte tentationi non satis resisteret.

Bonus religiosus vellet hoc ministerium secundum se adimplere, non vero hoo ministerium ut prohibitum. Pariter Christus potuit recusare mortem secundum se et de ea tristis fuit, non vero potuit recusare mortem ut prwceptam nec fuit tristis de ea ut prajcepta. Ilffic igitur distinctio non est subtilis ludus verborum, sed mauifestum fundamentum habet in re psychologica.

Hoc problema quoad nos illustratur ex duplici exemplo altissims» obedientioe, scil. obedientia; Abrahae et Beataj Mariae Virginis in Calvario.

Quando Abraham debuit sese prseparare ad immolationem filli sui, nequidem cogitavit de possibilitate inobediendi ; statim se disposuit ab obediendum. Optime tamen vidit quod objectum hujusce actus erat sub uno aspectu bonum, quia a Deo postulatum, et sub alio aspectu non bonum, imo repugnans naturali amore paterno. Ad ferendum igitur ultimum judiciura practicum detei ininatum, scil. « hoc est mihi hio et nunc bonum, non solum secundum quid, sed simpliciter, et faciendum, quamvis sit difficillimum », ad ferendum hoc ultimum judicium practicum, quo dirigitur electio, debebat intervenire libera voluutas Abrahaj, ut praavalei-et primus aspectus objecti supra alterum; sed sub motione gratia? efficacis voluntas Abraha; recte intervenit, hbere quidem et heroice. Poterat obedire et non obediie negative; imo, quia non erat impeccabilis, poterat inobedire privative pep actom mobedientijc aut ssiltem per peccatum omissiouis, scd „?,,,, i.lc.nt ,Ic hoc oogitavit; itfttim Bancte modn valde meritori» ita olie.livK

CUM EJD8 I M PECCABI UITATK ut in posterum fieret exemplum lieroleae obedientias sicut perfectas fidei.

In hoc verificatur adhuc id quod dicitur de libero arbitrio in viginti quatuor thesibus thomisticis propositis a S. Congregatione Studiorum, anno 1916, 21- propositio: « Voluntas in electione libera sequitur judicium rationis, sed quod hoc judicium eit ultimum (et non subsumatur aliud oppositum) hoc facit libera voluutas» acceptando aut nou acceptaudo hanc intellectualem directiouem.

Aliud exemplum heroicas obedientia? datum est a Beata Maria Virgine in Calvario. Quando debuit consentire immolationi Filii sui nequidem cogitavit de possibilitate inobediendi vel deliberate orandi in eensu contrario. Optime tamen vidit quod objectum hujusce actus obedientiaj erat sub uno aspectu bonum pro salute nostra, et sub alio aspectu durissimum pro materno corde. buo. Ad ftrendum ultimum judicium practicum, quo dirigitur electio, debebat intervenire libera voluntas Beatae Maria? Virgiuis, ut prasvaleret unus aspectus objecti supra alterum. Sed sub motioni gratia? efficacis et cum speciaii assi stentia Spiritus Sancti, qua praeservabatur ab omni peccato etiam levissimo, voluntas Beataj Marias Virginis recte intervenit, libere qui dem et heroice, ita ut in perpetuum fieret martyrum Regina.

His duobus exemplis quoad nos illustratur problema de impeccabili libertate Christi, quse magis ac magis apparet ut perfectissima unago lmpeccabilis libertatis ipsius Dei. Est libertas in ordine boni tantum et non in ordine mali ; « libertas nempe confirmata in bono», ut optime sed brevissime dixerat sanctus Thomas in prasenti articulo.

Confirmatur: Si hoc non esset verum, beati non conservarent hbertatem circa ea quae non ex necessitate et intrinsece cum beati tudine connectuntur. Communiter autem theologi teuent, quod bea tus, v.g. sanctus Dominicus, diligendo necessario bonitatem Dei clare visam, diligit Iibere hunc filium suum in terra viventem, et libere pro illo orat ad hanc vel illam gratiam ei obtinendam. Imo etiamsi Deus prascipiat sancto Dominico ut oret pro isto religioso, adhuc sanctus Dominicus libere orat pro eo, quia prasceptum ordinatum ad iictum libere adimplendum, libertatem psychologicam hujusce actus destruere non potest, suam propriam naturam prsecepti destrueret Sic omnes beati sunt impeccabiles, et tamen circa quajdam conservant hbertatem, sed in ordine boni et non mali. Ita Christus jam in terns. Sed sancti uon amplius merentur quia non Bunt amnliiiR viatores.

Solvuntur objectiones.

Stante pra;cepto moricndi pro nobis, Chrietus impeccabilie non llbere obedivit. Ergo falsa est thesis. Probo :

I" Obieotio. — AliquiH libere vult aliqnid, quando potest illud UOn velle. Alqni, ■tanle prn-cepto moriendl, ChrishiH impeccnbilin

D£> OONCORDIA LIBEKTATIS CHEISTI non potuit mortem non velle. Ergo, stante praecepto moriendi, Clixistus impeccabilis non libere obedivit.

Respondetur: Distinguo majorem : ...quando potest illud nou velle saltem sub uno aspectu, concedo; requiritur quod semper sub omni aspectu possit illud non velle, nego. — Contradistiuguo ininorem: Christus... non potuit non velle mortem ut prwceptam, con cedo; mortem secundum se, nego. — Erat enim objectum uou ex omni parte bonum, et praeceptum supeiaddituni non mutabat naturam bujusce objecti. et, tollendo libertateui moralem per ipsam obligationem, non tamen tollebat liberum arbitrium.

Instantia. — Atqui Christus, stante praicepto, nec potuit mortcm secundum se uou velle, ergo remanet difficultas.

Probo: Christus impeccabilis non poterat inobedire. Atqui, si, stante praecepto moriendi, non voluisset mortem secundum se. inobe diisset. Ergo, stante hoc praecepto, non potuit moitem secundum se non velle.

Rcspondetur: Distinguo majorem : Christus impeccabilis non poterat inobcdire privative, concedo ; negative, nego. — Coutradistinguo minorem: ita iuobediisset negative, concedo ; privative, nego.

Esplico: Ut iinperealnlis quidem non habebat potentiam peccandi, nequidem peccato omissionis, sed haec libertas quoad specifiea tionem contrariam inter bonum et malum non requiritur ad libertatem arbitrii. Sed potuit non obedire negative, quia preeceptum superveniens, ut dictum est, tamquam voluntati extrinsecum, eam non psychologice immutat et datur ad actum liberc adimplendum. — Nequidem Christus potuit peccare in sensu diviso (sicut nos), sed potuit non obedire negative.

2» Instantia. — Atqui Christus non potuit inobedire negative, sine inobedientia privativa, ergo remanet difficultas.

Probo: Non obedire negative est dividere negationem mortis a prfficepto moriendi pro nobis. Atqui Christus impeccabilis non poterat dividere negationem mortis ab hoc praecepto, seu tollere prffic.eptum. Ergo Christus impeccabilis non poterat non obedire negative, sine inobedientia privativa.

Respondetur: Distinguo majorem : Non obedire negative est dividere positwe, quasi separare negationem mortis a praecepto, nego : est dividere prwcisive negationem mortis a praecepto, concedo. — Contradistinguo minorem eodem modo.

Explico distinctionem : In objecto vero et bono, intelligentia attingendo verum. non separat illud a bono (nonnisi ratione distin guuntur), sed pra?scindit a bono ; niliil est magis prajcisivum qvam objectum formale aKcujus facultatis. Item non possumus separare essentiam creatara ab esse, sed consideramus quod essc est pra-dicatum contingens cujuslibet creatura?.. quod ante considerationcni men tis nostrai, creatura tum est suum esse, et quod ejus essentia realitep aiitillgnltur ab iilo. Krg«. poliml cnh<- divi-sw ptwcisiva absquc scpa

CUM Iv.l 1 s IMPECCABILITATE 341 ratione. — liisuper sufficiebat ad libertatem Christi ut negationem niortis secundum se consideratam prcccisive a prwcepto posset ponere, quia actus speciiicabatur ab objecto non infallibiliter alliciente, et praeceptum superadditum non mutabat naturam neque objecti specificativi, neqne actus speciticati ; sed hoc non intelligitur a nominalistis, qui considerant unice actum concretum, non vero naturam ejus specificatam ab objecto. Insuper ex negatione priedictonim sequeretur quod angeli non libere mandata Dei exequerentur ; quod angelus Gabriel non libere venisset ad B. Mariam Virginem die annunfeiationi8.

Unde Christus libere obedivit, non hoc sensu quod potuerit jac.ere (ontra prwceptum, sed hoc sensu quod potuerit non faeere quod aliunde prcccipiebatur. Sic Christus libere obedivit praecepto morieudi pro nobis, libertate exercitii.

Notandum est insuper quod h» objectiones supponunt defini tionem molinisticam libertatis psycbologic«, scil. « facultaa quas praasuppositis omnibus prairequisitis ad agendnm, potest adhuc agere ct non agere».

Thomiste (agendo de electione libera, T»-TT»P, q. 13, cf. v.g. Billuart) distinguunt optime: est facultas quaj prsesuppositis omnibus tempore prwrcquisitis ad agendum potest adhuc agere et non agere, etiam in sensu composito ; sed praasuppositis oinuibus solum natura prtercquisitis (ut est motio divina efficax et ultimuni judicium practicum) potest adhuc agere et non agere in sensu diviso tantum, scil. sub motione divina efficaci ad actum remanet solum potentia ad oppositum. Cf. ea quaa de hac re diximus alibi (Dieu, p. 631) 7.

Denique notandum est quod rara est libertas sequilibrii, qua? minime requiritur ad liberum arbitrium.

Libertas wquilibrii ea est quae existit erga duo bona aequaliter cligibilia, ita ut non possit inveniri ratio eligibilitatis magis in uno iiuain in altero. Iloc est culmen libertatis, sicut quando artifex facit murum ex lapidibus omnino sequalibns, sumit liberrime unum pro summa parte parietis et alium pro infima. Ita Deus potuisset eligere ct piaedestinare Judam potiusquam Petrum secundum suum liberriinum beneplacitum, I", q. 23, a. 5, ad 3m.

Sed generaliter adest libertas sine hoc aequilibrio perfecto; v.g. quando homo eligit bonum honestuni potiusquam bonum delectabile inhonestum. Bonum honestum est simpliciter bonum et secundum quid non bonum, et est e converso pro bono solum apparenti.

' Pnertieta ileflnitlo non satis eonsMerat objectum a quo specificatur liber- Inn, fneiiltas HUtcm dcfluleuda cst. i>er respectum Jid suum objectum specificattvtim, sell. llbertas cwt IndllTcrentia domlnatrix judieli et voluntatis circa Dbjectum OOO es OOml paitc bonum. Kl aetns etiain deterniinatus remanet Inli ln*-ee llber ratlonc objvctl.

Ul!) CONCOKUIA UliEUTATIS CHUISTI

Unde libertas definitur (I"-IIa0, q. 10, a. 2) indifferentia domi natri.v voluntatis circa objectum non ex omni parte bonum; non di citur circa objectum sequaliter bonum sub uno aspectu, et non bonum 8ub alio; etiamsi objectum appareat mutto magis diligibile quam non bonum (ut Deus nondum clare visus) reraanet libertas.

Insuper mens nostra non transit de judicio speculativo prac&co (video meliora, proboque) ad judicium practico-practicum (deteriora sequor, judicando practice hic et nunc quod sunt eligenda), nisi voluntas nostra jam inchoative et actualiter afficiatur ad objectum quod de facto eligitur, et quod sic apparet ut sirnpliciter bonum mihi hic et nunc quamvis revera (si agitur de objecto peccati) sit solum bo mim secundum quid.

Unde falsum est dicere: aliquis dicitur libere velle aliquid ad quod jam afficitur actualiter voluntas ejus, quando potest illud non velle etiam remanente hac inchoata affectione actuali voluntatis ad illud idem objectum. IJemoveri debet haec actualis affectio inchoata, ut repudiatur hic et nunc hoc objectum; v.g. removeri debet ira ad recte judicandum.

Adulter nunquam abstinet a suo peccato nisi remota actuali ejus affectione ad hoc peccatu-m, et tamen, stante hac affectione, libere committit suum peccatum.

Pa riter in casu nostro : Christus nunquam abstinuisset ab actu obedicndi nisi rcmoto prtecepto, et tamen, stante hoc prcccepto, libere obedivit. Unde libere voluit mortem ut prwceptam, quamvis non po tuerit non velle eam ut prxeceptam, id est quamvis non potuerit peccare. Sic potuit inobedire negative, non vero privative.

Sed hoc non intelligitur a nominalistis quia considerant solnm faetum (v.g. obediendi, vel inobediendi) et non ipsam naturam faoti, in casu ipsam naturam actus liberi specificati ab objecto non ex omni parte bono. Mentalitas eorum maxime differt a mentalitate veri theologi speculativi, et avertit a conteinplatione divinorum potiusquam ad eam disponat.

Remanet distinctio inter inobedire privative et inobedire nega tive, quse supra explicata est analogice per exempla dessumpta ex rita Abrahae et B. Maru» Virginis.

Alke objectiones respicUint pnvceptum dilectionis Dei et alia pnecepta naturalia Decalogi, maxirae negativa.

Sic enim gravior fit difficultas: objectio est: beati necessitantur ad amandum Deum clare visum, etiam quoad exercitium; atqui Cbri stus jam in terris habebat visionem beatam, ergo non fuit liber cvrca pnjeceptum amandi Deum.

Sunt apud thomistas duse responsiones :

1. Respondent Capreolus, Ferrariensis, Medina, Soto: Amor Dei in (hristo rcgulatus a scientia bcata erat necessarius, concedo ; amor Dei regulalvR a scicnt.ia infusa erat neceBsarius, nepo. Sic mmt

CUM EJUS IMPECCAIULITATE 343 duo actus, seu duo amores, qui distinguuntur inter se specie, non Hubstantiali, sed modali, propter duplicem regnlationem, quamvis procedant ab eadem virtute infusa caritatis, circa idem objectum, sed non eodem modo consideratum.

Ha3c autem distinctio modalis sufficit ut hi duo actus possint esse simul, unus cum modo necessitatis, alius cum inodo libero.

Sic saltem probabile est quod Christus meruit, non sohim amando creaturas propter Deum, sed amando Deum in se et propter se, ut cognitum, non a visione beatifica, sed a scientia infusa.

Attamen etiamsi hsec solutio probabilis non esset vera, remaneret necunda statim exponenda.

2. Respondent Alvarez, Gonet, Joannes a sancto Thoma, qui reputat duas responsiones probabiles : In eodem actu amoris, regulato a visione beata, duplex est terminatio, prima ad divinam bonitatem ut in se consideratam , prout est ratio diligendi Deum ejusque perfectiones necessarias; secunda terminatio ad divinam bonitatem, ut est ratio diligendi creaturas seu media non essentialiter et intrinsece necessaria ad conservationem beatitudinis.

Probatur : sic enim secundum sanctum Thomam, P, q. 19, a- 3, amor increatus Dei est necessarius respectu propria? bonitatis in se, ct liber respectu ejusdem bouitatis divina?, ut est ratio diligendi creal.uras, prout « bonitas Dei iufinittt potest esse sine aliis». Atqui non repugnat hasc duplex terminatio pro amore creato Christi regulato a visione beata; nam etiam per respectum ad hunc amorem creatum, creaturae non habent necessariam connexionem intrinsecam cum Deo clare viso possidendo. Joannes a sancto Thoma, De lncarnatione, disp. 17, a. 3, n. 14, dicit: « Non est inconveniens quod idem actus sit liber et necessarius secundum diversas considerationes, ut pa.tet in amore beatifico, qui ut respicit Deum est necessarius, ut vero reepicit creaturas est liber»; sic sancti in ccelo, dum necessario diligunt Deum clare visum, libere orant pro tali vel tali viatore, postulando pro eo talem vel talem gratiam.

Imo hic actus liber regulatus a visione beatifica. poterat in Christo esse meritorius quando Cbristus adhuc erat viator et simul comprehensor; ratione subjecti adhuc viatoris, hic actus erat non solum liber, sed meritorius8. Secunda sententia nobis videtur probabilior.

Ergo non inconciliabilis est impeccabilitas Christi cum ejus libertate etiam in rebus praceptis. Non igitur limitanda est ejus libertas et ejus meritum. Sufficit considerare 1) quod voluntas Christi est purissima imago voluntatis divina? simul omnino impeccabilis et lilii-nimaj erga creaturas, et 2) quod praiceptum, quamvis tollat liber- Lutem moralem, non tollit libertatem psychologicam circa media non

• Alli thomlBtie, qul recurrunt ad scientlara infasam Christi, dicnnt tamen : hlo actus nt rcRUlnlus a vlslone bonta iwrtinebat nd Christum non nt viatorem, *'(! nt comprehpnsorcm, et slo lilc actus, quumvis llbcr, non erat merltorlus, Dom ad merltam reQuIrltur pon toluxn llbertaB, scd ntatus viotoris. itesiionderi

IkiIcmI: hic octus |ktI lncbnl tiimcn od (Iliiistmn, «jn I boc momcnto cr;it adhUC rtntor.

DE CONFORMITATE VOLUNTATIS HUMAN* CHUISTI necessario, intrinsece et evidenter connexa hic et nunc cum dine; irao omne praeceptum hanc libertatem psychologicam prout ordinatur ad actum libere adimplendum, et si e' suam propriam naturam praecepti destrueret.

Hse dua; veritates sunt communissime recepta?.

Sic remanet quidem mysterium, sed vitattir coutradictio, remanet Christus perfectissimum exemplar liberw et meritorui: obedientiae pnnceptis divinis. E contrario aliae explicationes indebito modo limitant libertatem et meritum Christi ad ea qua? non sunt prajcepta. Sic quaestionem non solvunt, sed tollunt seu effugiunt.

Corollarium. — Si autem remanet Ubertas Christi non obstante triplici causa ejus impeccabilit-atis (unione hypostatica, plenitudine gratiaj inamissibilis, visione beata) et non obstante gratia actuali ab intrinseco efficaci quam semper accipiebat, a fortiori remanet libertas nostra sub gratia ex se efficaci, et sub ea quidem nunquam peccamus, sed habemus potentiam peccandi quam Christus non habebat; sub ea liberum arbitrium potest dissentire si velit, sed sub ea nunquam dissentire vult.

Footnotes

1. • THOMIST.3E omnes S R Bellarmlnua
   ↩