Sectio 2, art. 1: Sunt septem sacramenta. Est de fide contra Lutheranos

•I Calvinistas qui duo vel tria tantum agnoscunt, scil. baptismum et i lcenam. Cf. Concilium Florentinum et Tridentinum.

Et sanctus Thomas optime ostendit quod convenienter sunt septem, prout perficiunt hominem spiritualiter, et removent defectus peccati.

Etenim vita spiritualis, sicut et corporalis,

1° debet accipi, et hoc fit per bwptismum,

2° debet augeri ad robur, et hoc fit per confirmationem,

3° debet mitriri, et hoc fit per Eucharistiam,

4° post peccatum debet restitui, et hoc fit per pcenitentiam,

5° ad reliquias peccati removendas datur insuper extrema unctio tnte mortem et ut firmetur moribundus in agonia.

6° in ordine ad communitatem et exercitium cultus publici et iid regendos fideles datur ordo.

7° ad familiam christianam constituendam matrimonium, scil.

ut in hac familia regnet non concupiscentia sed spiritus Dei, et acj cducationem christianam prolis.

ART. II. — De comparatione sacramentorum ad invlcem. Sacramenta quas ordinantur ad perfectionem unius personae naturaliter prwcedunt ea quas ordinantur ad perfectionem multitudinis, quia unum est prius quam multitudo. Sic ultimo ponuntur ordo et matrimonium.

Inter priora sic est ordo: baptismus, confirmatio, eucharistia, pcenitentia, extrema unctio; quia prius est id quod ordinatur ad per- Cectionem vitae spiritualis, quam id quod removet nocivum superveniens.

Art. m. — Potissimum sacramentum est Eucharistia. Quia continet luiii solum gratiam, sed auctorem gratiae, et datur ad consummationem vltte spiritualis, nos intimius conjungendo cum Christo in communlone, et simul cum aliis fidelibus per Christuin et in ipso.

Alia sacramenta sic ordinantur ad Eucharistiam ut ad finem (cf. Wt, 3, corp. fin.). Coroll. Eucharistia sic prassupponit alia sacramenta II etiam omnia alia Christianismi mysteria, scil. Incarnationis redeinp-

10 T)K Ha(!|(AMKNTIH in commiini

Uviv Kllll Dol, Trlnltatl», peccati originulis, olevationis ad ordinem gratlas ot gloriie: proindc unum solum miraculum eucharisticum, scil. confirmans veritatem priBsentia; realis, confirmat consequenter veritatem aliorum mysteriorum fidei et sacramentorum, imo validitatem ordinationum in praterito usque ad Christum. Hoc praidicandum est.

ART. rV. — Tria sactamenta sunt absolute de necessitate salutis.

Baptismus; pcenitentia supposito peccato mortali; ordo pro vita Ecclesise. Ad melius esse necessaria sunt confirmatio, eucharistia, extrema unctio, matrimonium pro multitudine Ecclesise per propagationem conservata;.

Compendlum qucsstlonls

DE BAPTISMO

Agendo de Baptismo qui est janua aliorum sacramentorum, sanctus Bbomas dicit adhuc plura de sacramentis in communi; sicut in I* Parte fcltendo de angelis, seu de prima creatura, piura dicit de ente creato Ut sic.

Agitur: 1° de baptismo in se et quoad necessitatem ejus; » 2° de suscipientibus baptismum; » 3° de effectibus.

Circumcisio ut sacramentum veteris legis prajparabat Baptismum, i nttebat peccatum originale et conferebat gratiam, prout erat signum

Hci de futura passione Christi, sic ex opere operato non active, sed piiBsive. Non imprimebat characterem, nec aperiebat cajlum, quia nondum Rt solutum pretium.

Baptismus Joannis magis proxime praeparabat baptismum Christi.

1" - Baptismus est sacramentum maximce necessitatis prout dat tam supernaturalem initialem, semen glorias. Scd potcst auppleri quoad gratiam (non quoad characterem) per baptismum sanguinis, tlt in sanctis innocentibus, et per baptismum desiderii, seu per actum caritatis, in quo est votum saltem implicitum sacramenti baptismi. Q. 66, a. 11; q. 69, a. 5, ad 1"»'; q. 68, a. 2; q. 72, a. 6, ad 1"™ (cf. trnct. de peccato, ultim. artic. I-n, q. 89, a. 6).

Non debet iterari, nam imprimit characterem indelebilem et pec- Ontum originale remissum non reviviscit.

Materia est aqua, et forma: « Ego te baptizo in nomine Patris et et Spiritus Sancti. Amen ». Cum ha:c forma determinata ait a ( i-isto, non sufficeret dicere: « in nomine Trinitatis ».

2" - Oe suscipientibus baptismum, q. 68. — Fides est necessaria Ifl baptizandis adultis quoad gratiam, non autem quoad characterem (q. 68, a. 8). — Fides non est necessaria in baptizantibus (q. 64, a. 9;

In habentibus usum rationis baptizandis requiritur contritio (sal- 1,111 imperfecta), sive devotio, ad recipiendam gratiam baptismalem;

Hl vero est obex recipitur solum character, et p&stea recedente (per HPnitentiam) obice, producitur gratia baptismalis (q. 69, a. 10 et 9)

Verbl gratia, quando momento receptionis baptismi aliquis credit dispositionem sufficientem ad sacramentum et ejus effectum, et ta-

11 non habet, postea recedente (per pcenitentiam ) obice, producitur sraUa l>i|iii*ma]is.

COMMBNDIUM QVMftTlONUM 01 Maptismo

Tttno por nceidens Baerumentum non est causa instrumentalis physica gratitt, nisi mediante charactere; et in casu simili, sacramenta quse characterem non producunt, non sunt causa gratise nisi moraliter.

Quidam ex hoc facto particulari negant in universali causalitatem physicam sacramentorum. Ad hoc respondendum est: hoc fit per accidens ratione obicis, in casu praesenti, et ea quae sunt per se et ordinaria non sunt judicanda ex eis quse sunt per accidens.

Aliquis fictus accedit ad baptismum quadrupliciter : non credens, contemnens baptismum, non servans ritum Ecclesise, indevotus, seu non volens effectum sacramenti. Et haec quatuor sunt per accidens.

Pueri infidelium, antequam habeant usum rationis, non sunt baptizandi invitis parentibus, quia secundum jus naturale sunt adhuc sub cura parentum, et deinde est periculum apostasise si educantur inter infideles (q. 68, a. 10) - (cf. Codicem juris canonici).

Baptismus est janua omnium sacramentorum. Aliquis moriens statim post baptismum, extemplo volat ad eaelum, quia est in statu gratise absque ullo peccato et ulla poena subeunda (cf. q. 69, a. 2 et 7): est donum praeclarum Regis primo advenientis in anima.

Pueris baptizatis subvenit meritum Christi ad beatitudinem consequendam, licet desint eis merita propria, nam per baptismum efficiuntur membra Christi. Sic obtinent beatitudinem titulo hereditatis, non meriti.

3" - De eflectibus baptismi, q. 69. — Froducit gratiam qua homo justificatur et fit filius Dei adoptivus, et characterem baptismalem, ad valide suscipienda deinde alia sacramenta (cf. q. 72, a. 6).

In baptismo amplior gratia datur quam in circumcisione; habet vim illuminativam et fecundativam ad bona opera. Gratia baptismalis sufficit (scil. est gratia sufliciens) ad concupiscentiam totaliter reprimendam et ad merendum, non autem gratia quse per circumcisionem conferebatur (q. 70, a. 4).

Omnibus-rite baptizatis etiam pueris conferuntur gratia habitualis, virtutes infusse, septem dona (q. 69, a. 4 et 5). Et in catechumenis jam justificatis haec augentur.

Omnes pueri sequalem gratiam consequuntur per baptismum, quia non insequaliter disponuntur; adulti autem gratiam insequalem accipiunt, sec. gradum devotionis (q. 69, a. 8).

In baptismo homo participat totaliter virtutem passionis Christi, proinde si statim moritur postea, transit in caelum sine mora in purgatorio. Hoc non facit sacramentum poenitentise, quo deletur peccatu non vero semper tota pcena temporalis peccato debita (q. 86, a. ad 3»m).

Homo per baptismum in mortem Christi quasi moritur pecca' et novam vitam obtinet (q. 68, a. 5). Baptismus delet quoad persons omnem culpam originalem et actualem seu personalem, non vero pce-

Df. Baptismo fmlUates vitas prossentis, qua: sequuntur ex peccato originali, quia n humana nondum est perfecte regenerata, sic adhuc subjicitur ipiscentise, dolori, morti, ad exercitium virtutis (q. 68, a. 1 ad 2|,m; L«U> n. 3). Legendus est hic art. ultimus et ad 3um.

Attamen per baptismum fomes concupiscentiae mitigatur ne donlnetur (q. 66, a. 3; 69, a. 4; 86, a. 5). Quatuor vulnera quae sunt se- la peccati originalis, sunt in via cicatrizationis K

Baptismus sanguinis est melior et efficacior ceteris baptismis, inbaptismum flaminis seu desiderii, supplet baptismum fluminis, necessitate solum (q. 66, a. 11, 12), sed non imprimit characterem Jbld.). Legendi sunt hic ultimi articuli.

i Hsec quatuor vulnera, ut exponitur I-II, q. 85. a. 3, sunt infirmitas (a<l um morale etiam ordinis naturalis faciendum et in eo perseverandum), Orantia (ex qua oritur saape error practicus contra prudentiam), malitia (ex n procedit injustitia). concupiscentia (ex qua oritur luxuria, gula etc.). Sec. Thomam concupiscentia est in appetitu sensitivo concupiscibill, infirmites It-nscibili loco fortitudinis, ignorantia in ratione pra^sertlm practica, malltia voluntate. Legendus est hic articulus. Ha?c quatuor vulnera post baptismum ini in via cicatrizationis, sed rursus aperiuntur per peccata actualia.

Compendiuro quoestlonls

DE SACRAMENTO CONFIRMATIONIS

Confirmatio eonsideratur 1° in se, 2° quoad effectus, 3" quoad subjectum et ministrum.

1° Est sacramentum quo confertur plenitudo gratiEe et Spiritus Sancti, ad robur, ut christianus fiat miles Christi, aliquomodo sicut Apostoli die Pentecostes confirmati sunt per missionem visibilem Spiritus Sancti, qua illuminati et roborati sunt ad fidem strenue preedicandam usque ad martyrium.

2" Confirmatio simul confert characterem ad defensionem fidei, et gratiam ut hjec defensio sit non solum firma, sed etiam cum aliis virtutibus, scil. cum caritate, prudentia, etc.

Confirmatio est nobilius sacramentum baptismo, quoad ministrum (episcopum) et gratiam, et simpliciter, sed quoad remissionem peccatorum est e converso (a. 11).

Chrisma, id est oleum olivarum cum balsamo, est propria materia ejus (a. 2). Habet determinatam formam, scil. : « Consigno te signo crucis et confirmo te chrismate salutis, in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti. Amen ».

Sic datur homini spirituale augmentum gratis, virtutum ac donorum, quo promovetur justus in spiritualem atatem quasi adultam (a. 1, 5 et 7).

Non est de necessitate salutis, sed ad bene esse spiritualis vitae (a. 4).

Fuit immediate instituta a Christo quando imposuit manus super pueros, non exhibendo, sed promittendo (a. 1 ad lum).

3° Confertur tantum ab Episcopo, sed potest tamen conferri a simplici sacerdote ex commissione Summi Pontificis.

Confirmans et confirmandus debent esse in gratia. Et debent esse confessi et jejuni de consilio, non autem de pra?cepto (a. 7 ad lum).

Datur in fronte ad liberam confessionem nominis Christi et ad fortiter defendendam dignitatem acceptam.

Sic confirmati magis conformantur Christo et configurantur ei per signum Crucis.

De Confirmatione linpositio manus fit ad significandum copiosum effectum gratia ilutur ad roborandum, ad pugnam spiritualem. ,

BJucharistia roborat etiam sed non eodem modo, roborat enim lloinlncm in se quoad saritatem, confirmatio vero contra alios in pugna, B<! ik-fcnsionem fidei (a. 9, ad 2um).

Sic confirmatio perficit effectum baptismi et pcenitentise (a. 7

Confirmati habent majorem gloriam in cjelo quam non confirmati.

Hsbc omnia speciatim praidicanda sunt juvenibus qui pertinent |d Actionem catholicam ut vere sint Christi milites; acceperunt cha- Boterem non sacerdotalem sed Confirmationis et gratiam annexam.

DE EUCH ARISTIA

Ad digne tractandum de Eucharistia, oporteret habere non solum exactam cognitionem fontium Reveiationis et profundam cognitionem metaphysicam eorum qua? ad subatantiam et accidentia pertinent, sed insuper imo et prassertim magnum fidei spiritum et simul pietatis, ul apparet in 1. IV Imitationis Christi. S. Theologia enim est scientia studio humano quidem acquisita, sed radix ejus est fides infusa, unde eo vividior est quo procedit a majori spiritu fidei, seu ab alta fide donis Spiritus Sancti illustrata. Sic pervenit ad notitiam vivam mysteriorum et fructuosissimam ut dicitur in Conc. Vaticano, sess. III, cap. IV.

CONSFECTUS GENEHAUS HUJUSCE TBACTATUS

De Eucharistia tractavemnt inter Patres latinos, prassertim sanctus Ambrosius, Officiis I, 42, 238; sanctus Augustinus, in Joan. tr. 26. ]nter Paires grsecos sanctus Cyrillus Hierosolymitanus, Catechcsis 22"; sanctus Joannes Chrysost., in Matth. Homii. in c. XXVI, 26; iti Joann. h. 46, et in I Corinth. XI, 24. - Dionysius, de Ecclesiastica hierarchia, c. 3; sanctus Damasc. 1. IV, c. 4. - Item de ea ex professo aermo est in operibus Lanfranci, Algeri, Paschasii.

Inter Scholasticos prssertim consulendus est P. Lombardus, Magister Sententiarum, in IV S., dist. 8 ad 13 incl.; S. Bonaventura in TV S.; S. Albevtus Magnus in IV, et in suis duobus operibus de Eucharistia °tt ric Sacrificio Missm. - S. Thomas tn IV Sent., in Summa theol. et etiam IV C. Gentes c. Gl, 63, 68 etc, in Ep. 1 Cor. XI, lect. 4, 5, 6, 7, tn Joan. VT, lect. 6, Quodl. 6 a. 9, quodl. 7, a. 8, quodl. 9 a. 5 et aliis locis infra Citandis.

Commentp.tores sancti Thoma? legendi sunt, Inter quos Cajetanus, Joannes a S. Th., Gonet, Salmanticenses.

Sub aspectu spirituali egregie scripsit de Eucharistia auctor Imitationis Christi 1. rv.

Contra Protestantes speciatim consulendi sunt sanctus Bellarminus, de Eucharistia, card. Gotti, Theol., Benedict. XTV, de SS. Missas Sacrificio. - S. Alphonsus, Opera, ed. ult., 1. VI, ac denique recemmi-es theologi de quibus infra. Post Concilium Trid. multum evolvitur contra objectiones Protestantium theologia de sacrificio Missae.

Divrsio Tkactatus de Euchawstia

DIVISIO TRACTATUS

Hic tractatus sancti Thoma;, ut dicitur in prologo dividitur in it ptem partes. Si vero consideratur ejus structura intima in eo invenluntur dua? partes fundamentales omnibus nota?:

I" de Eucharistia ut est sacramentum;

II" de Eucharistia ut est sacrificium sacramentale, qua» continet cliifiK ultimas quasstiones.

/* pars subdividitur in duas sectiones:

I* est de ipso Eucharistice sacramento et de prossentia reali 73 ad 78 incl.). In ea agitur 1° de ipso sacramento a Christo in- ■tiluto; - 2° de ejus materia ac de conversione hujusce materia;; - 3° 1« cjus forma, ex cujus analysi profundius manifestatur transsubstanllnlin et realis praesentia.

11" sectio Ia<> partis est de effectibus sacramenti Eucharistim et de ummunione (q. 79-81).

//' pars est de Eucharistia ut est sacrificium in qua prius agitur |« .ueerdote consecratore (q. 82), deinde de consecratione sacramentali |HPii de ipso sacrificio Missae (q. 83).

Sic sunt tres partes principales: de praasentia reali, de commulilone et de sacrificio Missas.

Structura hujusce tractatus melius sic apparebit:

de ipso sacramento et de. prmsentia reali (q. 73-78): de ipso sacramento in communi - de ejus materia ac de conversione ipsius - de ejus forma.

de effectibus sacramenti et de comm\inione (q. 79, 80, 81).

de ministro consecratore (q. 82).

de consecratione sacramentali (q. 83>.

Ha;c divisio bona est, prout opponuntur sacramentum et sacri- Bclum, in hoc quod sacramentum datur a Deo hominibus, dum sacrium offertur Deo ab hominibus. Sed in expositione tractatus appa- II Missam esse sacrificium sacramentale, in quo immolatio sacraiiilis est. Unde conveniens est tractare de Eucharistia ut est sai •.'inientum antequam de Eucharistia ut est sacrificium.

S. Thomas initio tractatuum et qusestionum non dat semper ra- Item primse divisionis et subdivisionum, enumerat solum partes examinundse, ut vg. in I* q. 14, de scientia Dei, ubi distinguuntur quatuor-

2. • Garbigou-Laobangb, De Eucharistia.

I Kuchariitia ut sacrumento ut sacrificio sacramentali

IH iNTHOIMICTIt) All IIIINC THAC.TATIIM deciin articuli, sed facile eat distinguere quinam pertinent 1" ad ipsum intelligere Dei - 2° ad ejus objectum primarium - 3 ad ejus objectum secundarium - 4° ad modum intelligendi. Ita pariter nunc in divisione prsesentis tractatus.

Prasdicta divisio longe superat eam secundum quam dividitur tractatus de Eucharistia m Sententiis Petri Lombarrdi, quseque exponitur in IV Sent. dist. 8 in prologo et commentario sancti Thoms: (Qusestiones sunt fere eadem ac apud plerosque antecessores) :

« Tractatus dividitur in partes duas:

I* pars de ipso sacramento, na de dispensantibus sacramentum, dist. 13.

P pars sic subdividitur:

1° - De Sacramento Eucharistice in generali: scil. de ejus institutione, materia, forma (dist. 8) - de usu sacramenti (d. 9).

2* - De Sacramento Eucharistice in speciali: quod sic subdividitur : a) de ipso vero corpore Christi quod est res et saeramentum, ubi de praesentia reali et de transsubstantiatione.

fc) de spedebus panis, quse sunt sacramentum tantum, et quasi obiter de sacrificio Missas dist. XII (hsec quastio de sacrificio Mias* quasi per accidens connectitur cum alia de accidentibus Eucharistiete et parum explicatur in Oomm. S. Thomae, multo longius in Comm. S. Alberti).

c) de ejfectu sacramenti qui est res tantum. Denique in fine de dispensantibus sacramentum, id est quis potest consecrare et dispensare hoc sacramentum.

Si comparatur hsee divisio tractatus P. Lombardi cum divisione data a S. Thoma in Summa theologica, apparet notabilis evolutio et major perfectio in seeunda. Melius enim est tractare de sacramento secundum materiam et formam, nec non de prsesentia reali et de transsubstantiatione, seu de materi» conversione, antequam de usu sacramenti. Imo mirum est omnino quod P. Lombardus tractet de usu hujusce sacramenti, d. 9 antequam de prassentia reali et de transsubstantiatione, qua constituitur ipsum sacramentum.

Insuper S. Thomas multo profundius tractavit de transsubstantiatione et de accidentibus eucharisticis; Magister Sententiarum enim parum versabatur in rebus metaphysicis, non satis ad profunde tractandum de hoc mysterio.

An. S. Albertvs perfecerit doctrinam Petri Lombardl?

Certo certius, et hoc jam apparet in suo Commentario in IV Sent. dist. XII, ubi longius tractat de sacrificio Missae quam ipse S. Thomas

Divisio Tractatus de Eucharistia 19 ln lianc distinctionem ; imo objectiones quae postea a protestantibus propositse sunt contra Missam fere ad litteram sunt apud S. Albertum lu Sententias et eis jam profunde respondet, ut infra videbimus.

Insuper S. Albertus praeter Commentarium suum in Sententias et I irlos sermones de hoc mysterio, scripsit duo opera circa Eucharistiam : Di aaerificio Missce, ubi explicat diversas Missse orationes (cf. Opera tiUl completa, ed Borgnet, t. 38) - et ibidem De Eucharistia, ubi theologice exponit id quod pertinet tum ad sacramentum, tum ad sacrificium, iMundum hunc ordinem in sex partes: 1" Quomodo hoc sacramentum K\ iti genere gratice (quasi cumulum gratia? continet) - 2° quomodo sit ln genere doni - 3° in genere cibi et potus (ubi est quasi integer tractatus flfl pretiosissimo sanguine) - 4° quomodo sit in genere communionis ',ubi Ixponit quomodo hoc sacramentum faciat communicare passionibus Wystici corporis) - 5" quomodo sit in genere sacrificii (scil. de hujus ucrificii auctoritate et antiquitate, sanctitate, acceptabilitate et veritate) (>" quomodo sit in genere sacramenti (de ejus institutione, de ejus matcria et forma ac de ritu hujusce sacramenti).

Haec divisio in sex partes juvat quidem ad expositionem mysticam lorum quse ad Eucharistiam pertinent, et plura in hoc opere sunt pulihcrrima. Sed sub aspectu methodico, divisio tractatus S. Thomse pxcellentior est, prout incipit tractare de ipso sacramento et de partibus cjus, materia et forma, antequam de ejus effectibus et usu.

Denique si comparatur divisio tractatus S. Thomas cum distribullone tractatuum modernorum, dicendum est quod moderni, post triilontinam damnationem protestantismi, longius quidem tractant de imcrificio Missse, sed saspe non perfectius.

Generaliter a tempore protestantismi commentatores S. Thomaj cvolvunt partem ultimam tractatus de sacrificio Missse. Ita inter thomi8tas Joannes a S. Thoma, Salmanticenses, Gonet, Billuart, recentius Blllot, Hugon, Zubibaretta. P. Billot et P. Hugon dividunt suum tractatum secundum ordinem qua?stionum Summa; S. Thoma; evolvendo in fine ■■ quas ad sacrificium pertinent. Et hsec divisio videtur magis methodica quam plures alia; a diversis auctoribus hodiernis propositaa.

Tanquerey sic dividit tractatum:

L° De mysterio prcesentice reaiis; - 2° de sacramento, quoad ejus I i lentiam et naturam, id est de ejus materia et forma, nec non de i Bectibus; - 3° de sacrificio Missce, ejus existentia, essentia, et effectus.

Haac divisio videtur minus perfecta quam divisio S. Thoma;, nam 2" ptra non vere distinguitur a 1", quoniam qusestio de existentia e.t aatura Miicrampnti importat expositionem mysterii prajsentias realis et transsubnlnntiationis. Insuper convenit incipere, ut facit S. Thomas, per defin-:

<»(i [HTRODUOTIO ai> lliiNf TRAOTATOM liimcMii aominalem liusjusce sacrumenti, ejuaque instilulionem, ideoque agendum est initio de sacramento Eucharistiie in se, ut est quid sensibile, antequam disputetur de profunda quaestione de transsubtaantiatione et de praesentia reali.

Ita de facto evenit progressus dogmaticus.

Eadem animadversio valet quoad divisionem propositam a D. Herve in sua Theologia, scil. 1° de prsesentia reali per transsubstantiationem, 2° de sacrificio, 3° de sacramento. Insuper in tractatu de sacramentis prius convenit considerare Eucharistiam ut sacramentum, et solum postea ut sacrificium, ut communiter fit, quia est saerificium sacramentale, per immolationem sacramentalem.

Principales erroios circa Eucharistiam sunt sequentes: S/ECULO XI:

Berengarius Turonensis primus in Ecclesia palam negavit transsubstantiationem et prassentiam realem Corporis Christi in Eucharistia contenditque omnia in figuris et signis consistere (cf. Denz. n. 355, Concil. Romanum XI an. 1079, sub S. Gregorio VIT).

S.v.culo XII:

Petrus de Bruys tenuit Christum quidem panem in corpus suum convertisse, sed sacerdotes non habuisse talem potestatem. Versus fiuem sseculi XII, WaMenses, Pauperes de Lugduno, Albigenses veritatem transsubstantiationis negaverunt.

S-eculo XIII:

Wicleffus in Anglia negavit praesentiam realem et postea Joannes Huss. Damnati sunt in Concilio Constantiensi sub Martino V (cf. Denz. n. 583 et sq.).

Inter Protestantes denique, Lutlierus prajsentiam realem non negavit, sed consubstantiationem sustinuit, scil. esse in Eucharistia corpus Christi cum substantia panis remanente. Quidam protestantes admiserunt praesentiam realem, sed solum momento Ccence, seu communionis, non vero in hostiis consecratis quse postea conservantur. Plerique autem discipuli Lutheri aperte negaverunt prasentiam realem, inter quos Oecolampadius, Carlostadius, Zwinglius, Bucerus, et alii sacramentarii dicti, quos secuti sunt Sociniani et protestantes liberales '.

Calvinus, mediam viam inter Lutheranos et sacramentarios tenens, docuit corpus et sanguinem Christi virtualiter esse in Eucharistia, sicut so) prajsens est terrse per virtutem seu per calorem. Si ita esset Eucharistia non superaret alia sacramenta, in quibus est virtus ad produ-

1 Cfr. Dict. th6ol. cath. art. SacramentaiTh (controverse). Luther appelle • sacramentalres les adversaires de la presence reelle, cf r. in hoc articulo col. 451.

PKINP.IPALKS ERKOHKS oondam gratiam; secundum Traditionern e contra Eucharistia continei non solum gratiam sed etiam gratise auctorem

Plerique Anglicani prssentiam realem rejiciunt, paucis exceptis, prasertim Ritualistis.

Moderimtce sequuti sunt protestantes liberales, et docuerunt EucharlHtiam esse solum signum passionis Christi et fraterna? caritatis, non a Cln isto, sed a prima christianorum generatione institutum, cf. Decretum Lamentabili circa errores modemistarum (Denz. 2045, 2049), ubi damnantur ha» propositiones : « Non omnia, qua» narrat Paulus de institulione Eucharistise (I Cor., XI, 23-25), historice sunt sumenda »; « Ccena christiana paulatim indolem actionis liturgica? assumente, hi, qui Ccena? pricesse consueverant, characterem sacerdotalem acquisiverunt » (cf. Denz. 2026).

Contra hos errores, Summa doctrince catholicce de Eucharistia invenitur in Concilio Florentino (Decretum pro Armenis) et in Concilio Tridentino.

In Concilio Florentino (Denz. 692, 698) definitur prassentia realis et transsubstantiatio.

In Concilio Tridentino longe agitur de Eucharistia in sess. 13 (Denz. 874 et sqq.): c. 1 de reali prajsentia Christi; c. 2 de institutione SS. Kucharistiae ; c. 3 de excellentia SS. Eucharistia, c. 4 de transsubstantiatione, c. 5 de cultu et veneratione SS. Eucharistia;, c. 6 de asservalione et delatione ad infirmos, c. 7 de prseparatione ad sumptionem. c. 8 de sumptione sacramentali et spirituali.

Tota ha=c doctrina pertinet ad Eucharistiam ut sacramentum et reducitur ad undecim canones (Denz. 883-893).

In eodem Concilio Tridentino sess. 21 (Denz. 930 sq.) negatur quod nmnes fideles utramque speciem sanctissimi Eucharistiaj sacramenti Kiimere debeant.

Denique in sess. 22 agitur de sanctissimo Missa: sacrificio: in c. 1 de ejus institutione, cap. 2 de ejus charactere propitiatorio, c. 3 de missis in honore sanctorum, c. 4 de canone Missas, c. 5 de Missa solemni, c. 6 de Missa in qua solum sacerdos communicat, c. 7 de aqua in calice oflerendo vino miscenda, c. 8 de Missa non in lingua vulgari celebranda.

Haec autem doctrina catholica de Missa reducitur ad novem canones: (Denz. 948-956).

In indice systematico Enchiridionis Henrici Denzinger p. (33) tota doctrina Ecclesia? de Eucharistia reducitur ad tria capita: 1" Realis praesentia quae transsubstantiatione efficitur, 2° communio, 3" sacriflcium Missa».

Haec ultima divisio bona est, prasvalet nunc inter theologos et roincidit cum divisione tractatus S. Thomaj supra explicata, scil. dum < plem partes hujusce tractatus reducuntur ad tres principales.

l Cfr. Ofcrt. thcol. cath. art. R<S/orme, col. 2073 ss.: Opinions de Calvin sur I Kucharlstle.

QUAESTIO LXXm

DE SACRAMENTO EUCHARISTIA. SECUNDUM SE

Hac qiuestio dividitur in sex articulos:

1° - Utrum Eucharistia sit sacramentum, est prima quaestio examinanda, alioquin non appareret quare agendum sit de ea in tractatu de sacramentis.

2° - Utrum sit unum sacramentum an plura.

3° - Utrum sit de necessitate salutis, seu de fine ejus.

4" - De nominibus ejus, ubi magis explicatur ejus definitio.

5° - De ejus institutione seu de ejus causa efficienti.

Par positiva tractatus pertinet prssertim ad ejus institutionem.

Sic jam est sermo de quatuor causis ejus, quamvis magis explicite in duabus qua?stionibus sequentibus agendum sit de materia et forma hujus sacramenti.

Aht. 1. — UTRUM EUCHARISTIA SIT SACRAMENTUM

Status quojstionis exponitur in tribus difficultatibus initio articuli positis, scil. 1° ad idem non debent ordinari duo sacramenta; atqui ad perfectionem jam ordinatur sacramentum confirmationis. Ergo non apparet ad quid novi ordinaretur sacramentum EucharistiaJ.

2° Sacramenta debent efficere id quod figurant, sic ablutio aqua? baptismalis efficit ablutionem spiritualem. Atqui species panis et vini figurant, sed non efficiunt, praexistens corpus et sanguinem Christi.

3° Sacramenta novas legis perficiuntur in ipso usu materiae; ideo Eucharistia deberet perfici in communione, non vero in consecratione.

Et sic Eucharistia non existeret nisi in momento communionis, m dicent postea protestantes. Sic S. Thomas in enunciatione hujusce difficultatis quasi prajvidit hunc errorem protestantium.

Ha? tres difficultates methodice ordinantur ut ex earum solutione aopareat altitudo sacramenti Eucharistiaa supra alia sacramenta.

Responsioest affirmativa: Eucharistia est sacramentum.

1" De fide est Eucharistiam esse verum et proprie dictum sacramentum, distinctum ab aliis (cf. Denz. 367. 402, 430 contra Albigenses; 542 contra errores Armenorum; 626, 666, 698: c. Flor.; - 874: c. Trid.l.

Utkum sit Sacramentum

Hiec fidei veritas facile explicatur ex ipsa definitione sacramenti ommuni; sacramentum enim est signum sensibile practicum gratias quam producit. Eucharistia autem est signum sensibile per species et vini, et signum practicum gratia? secundum illud Joan. VI, 59; ijul manducat hunc panem vivet in a?ternum ». Insuper est sacramentUffl a Christo institutum, ut infra dicetur (cf. Luc, XXH, 19; I Cor., XI. 24).

Notandum est quod Lutherani et Calvinistas non directe negaverunt I iicliaristiam esse sacramentum, sed dicunt eam habere solum vim Ixcitandi objective fidem qua justificamur. Et generaliter tenent quod jjOBtiis reservatis nullus cultus est exhibendus, quia juxta eos, sacrapientum Eucharistia: consistit non in re permanente, sed in actione trnnseunte communionis, sicut sacramentum baptismi in ablutione.

Ecclesia vero definivit prajsertim in Concilio Trid. (Denz. 886) quod muramentum Eucharistia> consistit in re permanente, et non in usu vel Jumptione, ut infra explicandum est.

2- In corpore articuli, S. Thomas ostendit convenientiam hujusce Veritatis fidei. Ejus argumentatio ad hoc reducitur:

Sacramenta Ecclesiaj ordinantur ad subveniendum homini in vita Ipirituali.

Atqui ad vitam spiritualem, sicut ad corporalem, requiritur non lolum generatio per baptismum, nec solum augmentum per confirmatlunem, sed et alimentum, quo homo conservatur in vita.

Ergo cportuit esse sacramentum Eucharistias, quod est spirituale nlimentum.

Hsec ratio convenientiaj evolvitur in responsione ad lum ubi distin- Kiiitur perfectio quaj datur a confirmatione, quando puer fit velut miles Christi, et perfectio quaa habetur ex alimento spirituali. Analogia r.um viia corporali apparet, prout etiam post augmentum corporale requirltur quotidiana alimentatio, ut homo jam adultus conservetur in vita. Blc non ad eundem finem ordinantur confirmatio et Eucharistia; est i<"liitio lae difficultatis. Notandum est tamen quod alimentum euchai Ist icum non solum conservat vitam spiritualem, sed etiam auget graliam et caritatem, usque ad plenitudinem ajtatis spiritualis quaj non babetur nisi in patria.

Ad 2"m. Item solvitur 2* difficultas, scil. species panis et vini, virtute veri corporis Christi realiter prasentis, efficiunt in nobis spirituah i,i refectionem, quam figurant, sicut aqua baptismi virtute Spiritus Hiuicti efficit spiritualem ablutionem quam figurat. Jam autem in hoc jkpparet differentia inter Eucharistiam et alia sacramenta, prout alia ■OntJnent tantum virtutem causativam gratiaj, dum Eucharistia con- ■nat, ut infra dicetur, ipsum gratia; auctorem. Textus hujusce responlonis afferri potest ad ostendendum quod S. Thomas admittit causali- ■tam physicam instrumentalem sacramentorum.

Ad 8"'". Pariter jam notatur eminentia hujusce sacramenti per i BCtum ad alia: « Sacramentum dicitur ex eo quod continet aliquid l>K Haciiamknto MnniAUiKin mvi-ni.iim !■;

uiuiuui. Scd KuchariBtiu continet aliquld savrum absolulc, scil. ipsum corpuB Christi, dum alia sacramenta conlinent aliquid sacrum in ordine ad aliud, scil. virtutem ad aanctificandum. Et ideo solum sacramentum Eucharistia; perficitur in ipsa consecratione materis, non in applicatione materia; ad hominem sanctificandum ».

Corollarium enuntiatur in fine responsionis ad 311"1 : « In Eucharistia res et sacramentum est in ipsa materia non in suscipiente ». Nam in Eucharistia id quod est res et sacramentum, est corpus Chri3ti, quod est res sacra et signum alimentationis spiritualis; id quod est res tantum est gratia cibans producta; id quod est sacramentum tantum sunt species panis et vini. Hac est antiqua terminologia quam veteres theologi volebant applicare omnibus sacramentis.

E contrario in baptismo res et sacramentum non est in ipsa materia sed est in suscipiente (scil. character), sicut gratia baptismalis qus est res tantum. Pariter in confirmatione, res et sacramentum est character impressus in suscipiente. Sed in sacramentis quae non imprimunt characterem difficilius est invenire id quod vocaretur « res et sacramentum », dum faciliter assignatur sacramentum tantum seu signum et ex alia parte res significata, seu gratia producta.

Circa hunc articulum 1U1" aliquid addendum est de Eucharistia prout consistit in re permanente et non in ttsu vel in sumptione.

De hac re habetur definitio in Concilio Tridentino. (Denz. 886) contra Lutheranos et Calvinistas, scil. : « si quis dixerit, peracta consecratione, in admirabili Eucharistias sacramento non esse corpus et sanguinem Domini nostri Jesu Christi, sed tantum in usti dum sumitur, non autem ante et post, et in hostiis seu particulis consecratis, qua» post commu-, nionem servantur vel supersunt, non remanere verum corpus Domini, an. sit ».

Tunc enim corpus Christi prassens fuit sub speciebus panis, quaudo Christus dixit: Hoc est corpus meum, alioquin dixisset falsum; atqui hoc dixit Christus antequam Apostoli manducarent. Item verba consecratoria in Missa efficiunt id quod significant, significant autem corpus Christi, et pronuntiantur ante usum.

Constat etiam ex aliqua praxi Ecclesi» quod Eucharistia servabatur post Missam in templis, adorabatur et perferebatur ad infirmos. Hujus praxis testes sunt columbas et turres aurea; vel argentese in t.emplis suspensa, in quibus servabatur corpus Christi.

Corollarlum: Hostim consecratce servatce adorandai sunt cultu latrice. Cf. Concilium Tridentinum (Denz. 878): « Neque ideo minus est adorandum quod fuerit a Christo Domino, ut sumatur, institutum; nam illum eundem Deum prajsentem in eo adesse credimus, quem Pater aternus

Utuum hit unum Saoramkntum

Introducens in orbem terrarum dicit: Et adorent eum omnes angeli l>i i, quem Magi procidentes adoraverunt, quemque denique in Galilsea nli Apostolis adoratum fuisse S. Scriptura testatur ».

Dubium: Quid habeat proprie rationem sacramenti in Eucharistia ? iidam reponunt rationem sacramenti in consecratione, alii in sumi tione, alii in speciebus consecratis, alii in corpore Christi et speciebus nimul.

Communior autem sententia inter Thomistas quibus adhajrent plures extranei est: Species consecratce, ut continentes corpus et sanguinem Christi, constituunt totam essentiam sacramenti Eucharistire.

Alia, scil. consecratio et sumptio, sunt quid extrinsecum, sed timen cssentialiter connotatum, consecratio ut causa efficiens, sumptio ut finis.

Probalur: Sacramentum est signum sensibile praeticum gratia;. Atqui species consecrata sunt sensibiles, gratiam cibantem significant et instrumentaliter causant. Ergo. Ita S. Thomas q. 73, a. 6 c. et Catechismus Romanus, de Eucharistia, n. 8, Sic non est verum dicere: Eucharistia est Christus, sed dicendum est: Eucharistia est sacramentum continens corpus Christi. Verbum est exprimit identitatem realem subjecti et pradicati.

Coroilarium: Proinde Eucharistia sic definiri potest physice, scil. prout constat, ex materia et forma: « species panis et vini consecratm sub prascripta verborum forma, continentes corpus et sanguinem Christi, iid causandam gratiam cibantcm *. Si vero Eucharistia potius logicc quam physice consideratur, prout constat ex genere et differentia specifioa, tunc sic definienda est: « sacramentum corporis et sanguinis Domini, ad spiritualem animce refectionem ».