Sectio 2, art. 5: UTRUM AGNUS PASCHALIS FUERIT PRAECIPUA FIGURA

HUJUSCE SACRAMENTI

Slalus qucsstionis: Maximum sacramentum novae legis, finls aliorum, praifiguratum est diversis modis in Veteri Testamento: Patres cum pia diligentia multas figuras ejus invenerunt, quas non omnes tantam similitudinem videntur habere ut sint proprie figuraj, sed obumbrationes allegorica, vg. arbor vitaj in paradiso terrestri, aut fcederis archa non tantam similitudinem habent cum Eucharistia, ut vere in eis prsefiguretur. Sed aliunde in V. T. inveniuntur vera figurse de quibus locutus est ipse Christus, et postea S. Paulus in Epistola ad Hebrseos; de his Concilia loquuntur, ut Conoilium Tridentinum (Denz. 938), scil.: sacrificium Melchisedech qui vinum et panem obtulit, ita ut Christus dicatur in Epistola ad Hebr., V, 10 et VH, 11, pontifex secundum Ordinem Melchisedech. Item manna, divinitus datum israelitis in deserto, est figura Eucharistiee ; item agnus paschalis et sacrificium expiationis quando summus pontifex Veteris Testamenti semel in anno introibat cum sanguine in sancta sanctorum, ut refertur in Epistola ad Hebr., IX, 7. Etiam Isaac significavit Christum, in quantum oblatus est in sacrificium a patre suo Abraham, secundum ordinem Dei.

S. Thomas quserit quaanam, inter has figuras Eucharistia;, prsecipua fuerit. Lutherus irridet piam diligentiam quam sanctus Doctor adhibuit in explicandis hujus mysterii figuris. Sed in hoc Lutherus contemnit Paulum dicentem de fidelibus Veteris Testamenti: « Omnia in figura contingebant illis ».

Responsio S. Thomse: distinguuntur in Eucharistia: 1° sacramentum tantum, scil. species panis et vini, 2° res et sacramentum, scil. corpus Christi verum, quod est res sacra, significans unitatem corporis mystici per gratiam, et 3° res tantum, scil. gratia cibans qua nutritur corpus mysticum.

Hac distinctione posita respondetur:

1° Quoad sacramentum tantum potissima figura fuit oblatio Melchisedec, qui obtulit panem et vinum. Ita concilium Tridentinum, Denz. 938, sic Christus dicitur sacerdos secundum Ordinem Melchisedech: Hebr., V, 10.

2° Quoad rem et sacramentum, id est quoad ipsum Christum contentum in Eucharistia, prsecipua figura erat solemnissimum sacrificium expiationis quando summus pontifex Veteris Testamenti semel in anno intrabat cum sanguine in sanctum sanctorum, ut refertur in Epistola

Dk figuris kjus

Bd Hebr., D£, 7. Item, ait S. Thomas, omnia sacrificia Veteris Testainenti, speciatim, ut notatur in H-H, q. 85, a. 1. ad 2 : « Isaac signiflcavit Christum, in quantum ipse oblatus est in sacrificium » et sese Iradens in manus patris sui prophetice figuravit Christum qui in cruce moriendo dicere debebat: in manus tuas, Domine, commendo spiritum meum. Hajc figura sub aliquo aspectu est omnium altissima, id cst sub aspectu sacrificii voluntarii, seu voluntariaa immolationis innocentis. Inter facta in Veteri Testamento narrata, pauca ad hanc altitudinem mysticam attingunt.

3" Quantum ad rem seu effectum sacramenti figurandum, principalis figura fuit manna divinitus datum in deserto israelitis. « Habebat in se omnis saporis suavitatem » (Sap. XVI, 20) sicut et gratia hujus Hacramenti quantum ad omnia reficit mentem. Item panis subcinericius quem propheta Elias a sommo surgendo invenit ad caput suum, cum vase aquae, ut legitur in ni Regum, XIX, 8 : « comedit et bibit et ambulavit, in fortitudine cibi illius, quadraginta diebus et quadraginta noctibus usque ad montem Dei Horeb ».

S. Thoinas exponit has varias figuras in Officio SS. Sacramenti. Est pulcherrima poesis divina, quaa differt ab humana poesi, ut notat S. Doctor I-H, q. 101, a. 2, ad 2 et aliis locis, prout poetica humana utitur metaphoris, propter defectum rerum humanarum, quas lyrice majores facit, scil. magnificat et nimis amorem profanum, dum poesis ilivina Sacrse Scripturaj utitur metaphoris propter excessum rerum divinarum quaa non possunt exprimi ut sunt in se, nec semper propriis lerminis, sic propter earum altitudinem recurrimus ad metaphoras poeticas.

Inter autem has pulchras Eucharistia; figuras qua?nam est magis cxpressiva ?

S. Thomas respondet: est figura agni paschalis, quoad tria prius distincta simul sumpta, scil. 1° quoad sacramentum tantum, quia manducabatur agnus paschalis cum panibus azymis, Exod., Xn, 8; 2° quoad Christum contentum in Eucharistia, quia agnus paschalis immolabatur ab omni multitudine filiorum Israel quarta decima Iuna, quod fuit flgura passionis Christi, qui propter innocentiam dicitur agnus: « Ecce agnus Dei qui tollit peccata mundi », et Eucharistia manducari debet ab omni multitudine christianorum ; 3° quoad effectum pariter agnus paschalis est perfecta figura, quia per sanguinem ejus protecti sunt Dlii Isiael a devastante angelo, et educti de servitute ^gypti.

Attamen quoad immolationem voluntariam et quoad meritoriam obedientiam usque ad mortem, altissima figura sacrificii crucis com- Inemorati in Missa est oblatio voluntaria pueri Isaac perfectissime Obedientis patri suo.

Lutherus irridet hanc explicationem a S. Thoma sic expositam, ipse tollit veram et altam poesim Sacra; Scripturaj et liturgiaa, qam multoties his figuris utuntur (cf. Dict. Theol. cath. art. « Euchari-

!>K KACHAMKNTO KllCIIAHIST I NKC.IINDUM SK

Btie > col. 1183-1207, et Uict. Bibliqitc, art. « Agneau » Sulficit in memoriam breviter revocare principales textus circa hanc figuram agni. Isaias, LITJ, 7 dicit de Christo: « quasi agnus coram tondentc se obmutescet ». Joan, I, 29: « Ecce agnus Dei, ecce^qui tollit peccatum mundi ». I Petr., I, 19 : Redempti sumus « pretioso sanguine quasi agni immaculati Christi ». Apoc., V, 12: « Dignus est agnus, qui occisus est, accipere virtutem et divinitatem et sapientiam etc. ». Apoc, VII, 17: « Agnus reget illos et deducet eos ad vitas fontes aquarum ». Apoc, XV, 2: « Qui vicerunt bestiam, cantantes canticum Agni ». Apoc, XII, 11: « Vicerunt eum propter sanguinem Agni ». Apoc, XXII, 14: « Beati qui lavant stolas suas in sanguine Agni ». Apoc, XXI, 23: « Claritas Dei illuminavit eam (novam Jerusalem) et lucerna ejus est Agnus ».

RECAPITULATIO QUOAD METHODUM

S. Thomas secundum consuetudinem suam incepit a definitione nominali Eucharistiae, quaerit ejus definitionem realem, per genus et differentiam specificam. Hoc facit sub luce revelationis per analysim conceptualem ac philosophicam, dividendo genus sacramentum, et inductive ex revelatis inquirendo differentiam specificam Eucharistiai, antequam conclusiones theologicas deducat.

Si igitur in hac 1" qua:stione sunt syllogismi seu discursus, sunt solum discursus explicativi, aut ad plus discursus subjective iUaUvi, non vero discursus objective iUativi, qui pervenirent ad novam verilatem solum virtualiter contentam in veritatibus revelatis. Discursus subjective illativus ostendit solum quod talis formula explicita a;quivalet alteri minus explicita; sed ejusdem veritatis, vg. quod assertio infallibilitatis Summi Pontificis ex cathedra loquentis aquivalet assertioni ipsius Christi: «Tu es Petrus et super hanc petram sedificabo Ecclesiam meam et porta; inferi non praevalebunt ».

Ita processit S. Thomas in nostra quasstione 73 : est inquisitio theologica definitionis Eucharistia;, et explicatio necessitatis ejus jam formaliter revelata.

Etenim in articulo 1° ostenditur, non proprie deducitur, quod Eucha-r ristia est sacramentum, hoc est genus in ejus definitione, et est spirituale alimentum, sic innuitur ejus differentia specifica.

In articulo 2° ostenditur quod est unum specxe sacramentum, quamvis sit materialiter duplex; ratio est quia ordinatur ad aliquid unum, scil. ad spiritualem refectionem. Sic non deducitur ex revelatis nova veritas, nova propositio. Explicatur solum quare semper Concilia loquantur de Eucharistia tanquam de uno sacramento et non de duobus et quare vocatur in singulari SS. Sacramentum.

In articulo 3° nihil proprie deducitur, explicatur solum necessitas Eucharistias revelata a Christo Domino sub his verbis: « Nisi manducaveritis carnem Filii hominis, non habebitis vitam in vobis ».

De FlflURIS KJUS

Hoc sic explicatur per analysim conceptualem : Eucharistia est ad imlutem necessaria, non in re, quia non dat primam gratiam, sed in i oto saltem implicito, quia prima gratia essentialiter tendit ad consumnationem ejus, qua; datur per hoc sacramentum.

In articulo 4° agitur de ratione propter quam Eucharistia diversis ninibus nominetur per respectum ad prateritum, ad prassens, ad luiurum. Non est deductio nova; veritatis, sed est explicatio nominum quse sunt in Sacra Scriptura.

Item in articulo 5° explicantur convenientiae institutionis.

Denique in articulo 6" enumerantur figurae Eucharistiae, et osten- | ditur quamam est praecipua.

Ergo hucusque nullus est discursus objective illativus, nulla est ii.nclusio theologica proprie dicta, sed solum explicatio veritatis revelatae. Et notandum est quod haac pars velut analytica sacrae Theologiao est magni momenti ; imo superior est quam deductio novas conclu- Hionis theologiae, nam per hanc analysim aut discursum explicativum habetur proprie hasc quasdam intelligentia ipsorum mysteriorum, seu ipsorum principiorum fidei, quaa valde superant conclusiones theologicas, cut habitus infusus fidei supernaturalis quoad substantiam valde nuperat habitum theologiae studio humano acquisitum. Fides infusa multo altior quam sacra Theologia quas ex ea procedit, quamvis lides simul cum theologia sit quid extensive perfectius quam fides sine theologia.

Dico extensive, aon intenaive, quia magnus contemplativus qui Ifjnoraret conclusiones theologicas, sed magno spiritu fidei et doni intellectua valde penetraret mysteria fidei, altior esset quam theologus qui optime cognosceret de aliquo mysterio multas conclusiones, et mysterium istud minus intensive penetraret.

QUAESTIO LXXIV

DE MATERIA EUCHARISTIA

Post considerationem ipsius sacramenti Eucharistiae, agitur de partibus ejus, et primo de ejus materia. Circa eam S. Thomas methodice instituit quatuor quaestiones, scil.:

1° De specie materue: panis frumenti et vinum de vite (q. 74).

2° De conversione hujusce materim in corpus Christi (q. 75) ad proesentiam realem explicandam.

3" De modo existendi corporis Christi in hoc sacramento, id est sub speciebus consecratis.

4° De accidentibus panis et vini, quse in hoc sacramento remanent.

Manifestum est enim quod haec omnia pertinent ad sacramenti materiam sive in se, sive ut convertendam in corpus Christi, sive quoad relationem accidentium panis et vini cum corpore Christi sub ipsis praesente. Est processus methodicus a cognito ad ignotum, et a sensibilibus ad altiora invisibilia.

In ipsa qucestione 74, circa materiam Eucbaristiae quantum ad speciem consideratam, quseruntur octo quae progressive magis ac magis determinant hanc materiam ut est panis triticeus et vinum de vite eum gutta aquae miscenda, et explicantur simul convenientia hujusce materiae K

Ut Videbimus, sicut in praecedenti quaestione, generaliter discursus seu syllogismi sunt solum explicativi, aut subjective illativi; explicant enim id quod jam est de fide, non perveniunt ad copclusionem theologicam proprie dictam, scil. ad novam veritatem ex veritatibus fidei deductam. Sic magna pars et pretiosior pars theologise speculativae pertinet ad explicationem veritatum fidei, antequam agatur de deductione conclusionum theologicarum.

Notandus est imprimis, quoad expressionem « materia et forma sacramentorum », sensus horum verborum. Quidam dicunt: theologi sumunt hEec verba terminologia? Aristotelis « materia et forma » in sensu totaliter novo, absque claro fundamento.

i Materia remota, ut dicendum est, est panis et vinum; materia proxima sunt specles consecrataj. In hac quajstione 74 ergo agitur de materia remota, prirao in comrouni (aa. 1 et 2), deinde in speciali, quoad panem (aa. 3, 4) et quoad vinum (a a. 5 ad a. 8).

Qim: rsT panis et vinum

Ad hoc respondendum est quod jam in lingua graeca <>X»i habet dlversOB sensus, est nomen analogicum; significat enim lignum ex quo OOMtruitur domus, etiam lapidem ad aedificandum; significat materiam iii Hunsu philosophico, sive materiam primam sive materiam secundam; nlgnificat etiam materiam alicujus poematis, alicujus scientiae. Ita pariter nomen materia in lingua latina.

Unde etiam apud ipsum Aristotelem flXt) habet sensum analogicum, ut constat de materia prima, de materia secunda, de materia circa <|iiom versatur aliqua scientia.

Pariter « forma » dicitur analogice etiam apud Aristotelem, scil." de toi -ma-figura quantitatis (vg. forma circularis), de forma substantiali, ilc qualibet forma accidentali ut calor. Et forma determinat materiam In qua recipitur. Unde non mirum est quod theologi usi sint hac terminologia, quoad sacramenta; nam id quod in eis vocatur materia est sipum practicum cujus significatio determinatur per formam, et ambae necessariae sunt ad sacramentum, sicut materia et forma in ordine phy- «lco ad constitutionem corporis.