Adnotatiunculae in Joelem (pars 4)

Aliter. Cubile est carnalis voluntas, thalamus curiositas. Tempore igitur luctus et agendae penitentiae excludenda est curiositas, et exterminanda est carnalis voluntas, ut continentiae et mortificationis sacrificio expictur iniquitas, propitietur Divinitas. Unde et Isaias: Domine, inquit, in angustia requisierunt te; in tribulatione murmuris doctrina tua eis (Isai. XXVI). Sequitur: Inter vestibulum et altare plorabunt sacerdotes ministri Domini, et dicent: Parce, Domine, parce populo tuo, etc. Vestibulum est timor Dei, Sancta sanctorum sponsi contemplatio, altare perfecta dilectio. In vestibulo est populus, circa altare pontifex summus: in medio templi sacerdotes lugent, ministri gemunt; aequo omnes reconciliationis funguntur officio. Inter vestibulum et altare pro populo supplicat sacerdotium, quia et timore premitur ne divina populum destituat misericordia; et amore regitur, ut praesumat adire thronum gratiae humili conscientia. Inter vestibulum et altare Deus placatur, quia quem timor custodit ab illicitis, et amor sublevat in excelsis, ad integrum reconciliatur. Inter vestibulum, inquam, et altare fit fructuosa et humilis poenitentia, quam timor pungit, ne torpescat; amor accendit, ne tepescat. Utilis, inquam, et fructuosa, quia timor temerariam exclusit praesumptionem, et amor pusillanimitatis abjecit confusionem. Dicunt ergo: Parce, Domine, parce populo tuo, etc. Tria sunt judicia hominis praecipua: primum de seipso, secundum de proximo, tertium de seipso et de proximo. In primo debet esse districtus, in secundo pius, in tertio justus. Debet enim quisque se accusare districte, proximum judicare pie, se et proximum discutere juste. Quia ergo nobis remissi et pii, proximo vero sumus districti et austeri, dicimus: Parce, Domine, propriae remissioni; parce fraternae districtioni; parce, inquam, nobis quod injuste egimus; parce quod in proximo inique fecimus. Vel quia duo sunt loca, duo quoque his adjuncta pericula: loca, mundus et infernus; pericula, vanitas et calamitas. Dicitur ergo: Parce, Domine, a vanitate mundi, parce a calamitate orci; parce, inquam, a prima, ne nos afficiat, parce a secunda, ne nos absorbeat. Vel quia hominis persona ex gemina constat natura, corpore scilicet et anima,—in qua quidem natura frequenter peccavimus, in anima enim impie egimus, in corpore inique fecimus.—dicamus ergo: Parce, Domine, impietati mentis, parce iniquitati corporis. Vel quia lex duplex nobis est data, lex scilicet naturae, et lex scripta; utriusque vero transgressores sumus; dicamus ergo: Parce, Domine, praevaricationi primae, parce transgressioni secundae. Vel quia actio nobis datur ad perfectionem praesentis vitae, contemplatio quasi arrha beatitudinis ad praelibationem futurae; in actione vero remissi, ex contemplatione fuimus elati, dicamus: Parce remissioni, parce elationi. Parce populo tuo: populo, scilicet coetui hominum ad juste vivendum tibi congregato. Tuo, a te condito, a te redempto, utrumlibet a te ponendo. Sequitur: Et ne des haereditatem tuam in opprobrium, ut dominentur eis nationes. Ac si diceret: Ne tradas bestiis animas confitentium tibi; animas pauperum tuorum ne obliviscaris in finem (Psal. LXXIII). Sequitur: Quare dicunt in populis, Ubi est Deus eorum? Ac si diceret: Cum populi tui desistis consilio, et ab impiis oppressi quasi carent auxilio; ab incredulis impius, vel impotens judicaris. Sed in hoc cognovi, quod voluisti me, quoniam non gaudebit inimicus meus super me (Psal. XL). Sequitur:

Zelatus est Dominus terram suam, et pepercit populo suo. Zelus est fervor animi ad compassionem naturae, et ultionem culpae, et devotionem gratiae proni. Zelus itaque utiliter flagellat servum, salubriter corrigit filium, sollicite atque fideliter servat conjugium. Servum ultione, filium compassione, conjugium devotione. Terra historialiter, est synagoga; allegorice, Ecclesia, moraliter, fidelis anima: prima propter terrenam cupiditatem; secunda propter fidei stabilitatem; tertia propter virtutem humilitatis et abstinentiae ariditatem. Sequitur: Et respondit Dominus, et dixit populo suo: Ecce ego mittam vobis frumentum, et vinum, et oleum: et replebimini in eis; et non dabo vos ultra opprobrium in gentibus. Et caetera, quae sequuntur, usque ad illud: Et erit post haec: Effundam spiritum meum super omnem carnem.

Vere cor contritum, et humiliatum Deus non spernit (Psal. L). Vere ad quietum, et humilem, et trementem sermones ejus, tempore opportuno respicit. Vere, convalles abundant frumento; vere misericordiam vult plusquam sacrificium, et scientiam Del plusquam holocaustum. Quod in praesenti propheticum demonstrat eloquium. Superius namque in supplicationis serie, adventum et crudelitatem hostium, contritionem terrae et vastitatem animalium, pestilentiam et interitum, confusionem populi, afflictionem senum squalorem virginum lamentando miserabiliter exposuit, poenitentiae rigorem, abstinentiae ariditatem, singultus et gemitus profunditatem, et disciplinam indixit. Egit, recepit, rediit. Egit poenitentiam, recepit misericordiam, rediit ad gratiam. O fructuosa, et virilis poenitentia! o virago, amplectanda, mediatrix peccatorum fidissima! o secunda naufragii tabula! o refugium pauperum, miserorum auxilium, exsulum spes, debilium fomes, lumen caecorum, solamen orbatorum, petulantium virga, vitiorum sera, virtutum apotheca, quae sola judicem flectis, Conditorem arguis, Omnipotentem sternis, dum vinceris vincis, dum cruciaris crucias, dum vulneras sanas, dum salubriter succumbis, gloriose triumphas! Tu sola caeteris silentibus thronum gratiae audacter conscendis. David manu ducens reconcilias, Petrum restituis, Paulum illuminas, publicanum sumptum de teloneo apostolorum fidenter inseris choro. Mariam de prostibulo levas in aethera et jungis Christo; latronem affixum patibulo, adhuc vernantem sanguine, inseris paradiso. Quid plura? Tui juris est coelestis curia: quod in praesenti prophetica evidenter edocet pagina, dum per laborem et poenitentiae fructum plebs non solum infortunii evasit naufragium, non modo ad pristinum gratiae rediit statum; quinimo Salvatoris adventu gavisa, ejus doctrina illuminata, ejus vita informata, ejus passione sanata, ejus resurrectione solidata, ipsius ascensione glorificata, ejusdem Spiritu paracleto in praesenti dotata, coronam duplicavit, duplicia reportavit. Obmutescat canina facundia saecularis eloquentia, quae rustica et inculta divina asserit eloquia. Ecce in praesenti colorata ponitur sententia antitheti lege contrariis reddens contraria. Contra siquidem terrae vastitatem ipsius opponit ubertatem; contra famem saturitatem; contra opprobrium, gloriae securitatem; contra incursionem et credulitatem hostium ipsorum fetorem et interitum; contra sterilitatem fructuum et arborum ariditatem, ipsorum germina et ubertatem; contra famem verbi et sitim doctrinae fontem vitae inducit et doctorem justitiae; contra tristitiam, gaudium; contra confusionem, solatium; contra convicium, gloriam; contra mortem, vitam; contra cinerem, coronam. Singula singulis adaptanda lectori relinquo, quia ad explicandas sinuosas allegoriae rugas festino. Sciendum vero est quod de adventu Salvatoris in praesenti evidens est prophetia: per quem hostis spiritualis exstinguitur, fames spiritualis ejicitur, ubertas redditur, gratia restituitur. Ecce, inquit, mittam vobis frumentum, et vinum, etc. Frumentum, est doctrina vitae; vinum, fervor spiritualis intelligentiae; oleum, suavitas conscientiae. Vel frumentum est eucharistiae gratia; vinum, spiritualis laetitia; oleum quod cunctis liquoribus supernatat, contemplationis gratia. Vel per vinum, intelliguntur opera poenitentiae: per frumentum, opera sapientiae; per oleum, quia ungit, opera misericordiae; quia lucet, opera gratiae; quia pascit, opera justitiae. Sequitur: Et replebimini in eo. Nequaquam jejunus sane manet, qui interiora sua talibus epulis replet. Et non dabo vos ultra opprobrium in gentibus. Quia scilicet cum talium studio et amore nemo incurrit opprobrium, sed gloria coronatur et honore. Sequitur:

Et eum, qui ab aquilone est, procul faciam a vobis et expellam eum in terram inviam et desertam. Faciem ejus contra mare orientale, et extremum ejus contra mare novissimum. Et ascendet fetor ejus et putredo ejus, quia superbe egit. Historice. Juxta quosdam, de Sennacherib et ejus exercitu loquitur: qui superbe egit, quando Deum blasphemavit; qui in terra invia et deserta expulsus est, quando in Perside, per desertum fugiens in templo Nesrac Dei sui, a filiis suis occisus est. Quod autem dicit, faciem contra mare orientale, et extremum ejus ad mare novissimum: tale est. Intentionis ejus erat transire Jordanem et expugnare Jerusalem; sed finis aliter se habuit quia circa Euphratem in Perside occubuit. Hebraica siquidem lingua congregationes aquarum appellavit maria. Unde hic per mare orientale, Jordanem innuit; per novissimum, Euphratem intelligit. Quod autem dixit: Ascendit fetor ejus, et putredo ejus ad interitum, exercitus ipsius respicit. De quo Isaias dicit: Egressus est autem angelus Domini et percussit in castris Assyriorum centum octoginta quinque millia. Et surrexit mane; et ecce omnia cadavera mortuorum (Isai. XXXIII). Juxta alios qui sincerius sentiunt, de Nabuchodonosor sermo est, qui expulsus est in terram inviam et desertam, quando amens factus cum brutis animalibus diu conversatus est; cujus facies contra mare orientale, et extremum ejus ad mare novissimum, quia intentionis ejus erat, ut asserunt historiae, primum orientalem plagam expugnare; deinde occidentalem sibi subjugare. Quod autem dicit, quod fetor et putredo ejus ascendit: tale est. Hebraica docet traditio quod, Nabuchodonosor mortuo, Evilmerodach filius ejus metuens, ne pater suus revivisceret, corpus ejus de sepulcro extraxit, combussit, et in cinerem redegit. Quo in quatuor marsupiis dispertito ad quatuor aquilarum colla ligagavit, quibus per quatuor orbis climata dispositis eas avolare permisit.

ALLEGORICE. Sermo est de hoste antiquo, de apostata angelo qui per incarnationem Christi, per verbum fidei, per gratiam baptismi expulsus est in ariditatem gentilis et Judaici populi. Mare orientale, sunt electi; novissimum, reprobi; facies, intentio; extremum, inclusio. Vel mare orientale, primitiae electionis gentium; novissimum, credulitas Judaeorum; fetor ejus, est mors Antichristi; putredo, super eum sententia judicii.

MORALITER. Terra, est reproba anima; invia, est sine visitatione electorum angelorum; deserta, sine fructu virtutum et semine morum. Daemonis expulsio, est peccati confessio; mare orientale, est mens per compunctionem amara, per devotionem contemplationis oriens facta. Mare novissimum, est mens fetore conscientiae amara, desperatione veniae absorpta. Facies ejus, astuta intentio nocendi; extremum ejus, furor et insania triumphandi. Fetor ejus, est odium peccati; putredo, contemptus mundi. Sequitur:

Noli timere, terra (ecce consolatio terrae), exsulta, et laetare; quia magnificavit Dominus, ut faceret. Exsulta, Judaea, super hostis tui confusione, et morte. Exsulta, Ecclesia, super Salvatoris tui adventu in carnem. Exsulta, fidelis anima, super sponsi tui adventu in mentem. Laetare in merito virtutum; exsulta in praemio coelestium; laetare in donis gratiae; exsulta in coronis gloriae. Sequitur:

Nolite timere, animalia regionis; quia germinaverunt speciosa deserti; quia lignum attulit fructum suum: ficus et vinea dederunt virtutem suam. HISTORIALITER. Post interitum hostis, post naufragium captivitatis Judaea recepit pristinae faciem serenitatis solis, testamentum ubertatis. ALLEGORICE vero fructum suum attulit lignum Dominicae passionis; ficus virtutem et dulcedinem resurrectionis. In adventu Paracleti, vinea apostolorum dedit fructum suum propagationis. Inde germinaverunt deserti speciosa, quia ex imitatione passionis, ex spe resurrectionis, ex doctrina et vita apostolica religionis propagata sunt gloriosa conventicula. Animalia regionis, homines sunt vitae saecularis. Ne metuant ergo regionis animalia, quia germinaverunt deserti speciosa, quoniam per doctrinam religiosorum et sanctimoniam trahuntur saeculares ad sacramentorum reverentiam, ad praeceptorum obedientiam, ad morum innocentiam, ad consiliorum eminentiam, ad imitationem Dominicae passionis, ad spem coelestis resurrectionis, ad sollicitudinem et fructum religiosae propagationis. Sequitur:

Et, Filiae Sion, exsultate in Domino Deo vestro; quia dedit vobis doctorem justitiae, et descendere faciet ad vos imbrem matutinum et serotinum, sicut a principio. Et implebuntur areae frumento, et redundabunt torcularia vino et oleo. Et reddam vobis annos, quos comedit locusta, bruchus, rubigo eruca: fortitudo mea magna, quam misi in vos. Et comedetis vescentes, et saturabimini; et laudabitis nomen Dei Israel, qui fecit vobiscum mirabilia; et non confundetur populus meus usque in sempiternum. Et scietis quia in medio Israel ego sum. Ego Dominus Deus vester, et non est amplius, et non confundetur populus meus in aeternum. HISTORICE. Post consolationem terrae, fructuum, arborum, animalium, ad consolationem transit hominum dicens: Et filiae Sion, exsultate, etc. Quia dedi vobis doctorem justitiae. Doctorem justitiae asserunt Hebraei Ezechiam, de quo scriptum est: Ipse dissipavit excelsa, et contrivit statuas; et succidit lucos, confregitque serpentem aeneum quem fecerat Moyses (IV Reg. XVIII). Itaque post eum non fuit similis ei de cunctis regibus Juda, sed neque in his, qui ante eum fuerunt. Et adhaesit Domino, et non recessit a vestigiis ejus, fecitque mandata ejus quae praeceperat Dominus. Alii Hebraeorum Josiam, de quo scriptum est: Iste fecit quod rectum erat coram Domino, et ambulavit per omnes vias David patris sui: et non declinavit ad dexteram sive ad sinistram (II Par. XXXIV).

ALLEGORICE. Doctor justitiae Christus est; doctor, qui docet hominem scientiam; doctor utique, qui invenit omnem viam disciplinae, et dedit eam Jacob puero suo, et Israel dilecto suo. Justitiae, unde scriptum est: Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo: non enim respicis personas hominum (Matth. XXII). Justitiae utique, quia excussit manus suas ab omni munere; justitiae revera, quia reddit unicuique juxta opera sua (Matth. XVI). Justitiae, inquam, quia juste caecat, juste justificat, juste reprobat, juste glorificat, juste damnat. Imber matutinus est legis spiritualis scientia; serotinus, Evangelii gratia. Vel imber matutinus, est ipsius et apostolorum ejus eloquia; serotinus, Patrum spiritualium expositiones, canones et decreta; areae, sunt mentes fidelium jugo disciplinae assuetae, semitis religionis attritae, traditionibus disciplinae regularis politae. Torcularia, ipsa sunt corda inter spem et timorem posita, constantiam inferius, patientiam superius habentia; constantiam in tentatione, patientiam in tribulatione, in tentatione vitiorum, in tribulatione flagellorum. Constantia siquidem premit, et desuper arcet; patientia inferius jacet et pondus sustinet. Constantia arcet vitia, patientia sustinet certamina. Inter haec duo mens sancta quasi in torculari posita premitur, defaecatur, eliquatur: premitur flagellis, defaecatur vitiis, eliquatur ab otiis. Premitur a calamitate, defaecatur ab iniquitate, eliquatur a vanitate. Hinc namque elicitur gemitus purae confessionis, hinc fluunt lacrymae anxiae compunctionis, hinc manant suspiria jucundae devotionis, hinc liquefiunt desideria suavissimae dilectionis, hinc eliciuntur stillicidia limpidissimae contemplationis. Frumentum est perfectio justitiae; vinum, claritas spiritualis intelligentiae; oleum, suavitas purissimae conscientiae. Sequitur: Et reddam vobis annos, quos comedit locusta, etc. In adventu siquidem Christi nobis redduntur anni quos praefata pestis devoraverat; quia in eo nobis contra locustam, veram dedit humilitatem, dicens: Discite a me, quia mitis sum, et humilis corde (Matth. XI). Contra bruchum, perfectam sobrietatem, dicens: Videte, ne graventur corda vestra in crapula, et ebrietate, et curis hujus vitae (Luc. XXI). Contra rubiginem, perfectam patientiam, dicens: Si quis te percusserit in dexteram maxillam, praebe illi et alteram (Matth. V). Contra erucam, perfectam castitatem, dicens: Sint lumbi vestri praecincti, et lucernae ardentes (Luc. XII), etc. Locustam igitur exterminavit, dicens: Beati pauperes spiritu. Beati qui lugent (Matth. V). Bruchum, dicens: Beati misericordes (ibid.). Rubignem dicens: Beati pacifici. Beati mites (ibid.). Erucam, dicens: Beati mundo corde (ibid.). Sequitur: Fortitudo mea magna, quam misi in vos. Magna utique fortitudo Christi fuit, quem Pater in mundum misit, cum sit attingens usque ad finem fortiter et disponens omnia suaviter (Sap. VIII). Qui expugnavit diabolum, spoliavit infernum, delevit chirographum, reduxit captivum, manuduxit servum, se se servavit illaesum. Sequitur: Et comedetis vescentes, et saturabimini, etc. Comedetis utique cibum suavitatis, doctrinam scilicet justitiae; cibum virtutis, panem scilicet vitae. Sequitur: Et non confundetur populus meus in aeternum. Ac si diceret: Quia mecum in praesenti sustinent confusionem et opprobrium, laetitia sempiterna erit super capita eorum: hinc Salvator ad discipulos: Vos estis, inquit, qui permansistis mecum in tentationibus meis; et ego dispono vobis, sicut disposuit mihi Pater meus, regnum (Luc. XXII), etc. Sequitur:

Et erit post haec, effundam spiritum meum super omnem carnem; et prophetabunt filii vestri, et filiae vestrae. Senes vestri somnia somniabunt, et juvenes vestri visiones videbunt. Sed et super servos meos, et ancillas meas in diebus illis effundam spiritum meum. Et dabo prodigia in coelo, et in terra, sanguinem, et ignem, et vaporem fumi. Sol vertetur in tenebras, et luna in sanguinem, antequam veniat dies Domini magnus, et horribilis; et erit: quicunque invocaverit nomen Domini, salvus erit. Hic Judaeus Appella erubescat, hic caecitatem et insaniam erubescat, ut qui gloriatur se ducem caecorum, et legis tenere lucernam; tenebras sui erroris et imperitiae suae caliginem in hoc loco deprehendat. Asinus meus mihi deponat sarcinas; exspectet donec ascendamus ad montem, et postquam adoraverimus revertemur ad ipsum; et videns requiem quia est bona, et terram quia optima, supponat humerum ad portandum. Dicat mihi, inquam, ubi Dominus spiritum effuderit; dicat, ubi prophetias, somnia, visiones, filii, senes, juvenes viderint. Sed quia haec quoquomodo evolvere poterit, dicat saltem ubi sanguinem, ignem et vaporem Dominus dederit, ubi sol versus in tenebras, et luna in sanguinem mutata. Et cum ostendere non poterit, regnet Christi sapientia a filiis suis glorificata. De adventu igitur Christi praesens littera proprie intelligitur; de missione Spiritus paracleti prophetia clausa ad liquidum solvitur. Sed videndum primo, quod dicitur: Et erit post haec. Quid est post haec? Quid enim superius dixerat, ad quod id quod subjungitur, referri debeatur? Videndum est igitur, quomodo littera cohaereat. Commune namque humani generis infortunium propheta superius multipliciter exposuerat, vota populi, lamenta sacerdotum, squalorem virginum, suspiria patrum praedixerat. Deinde adventum Christi, incarnationem Verbi, dispensationem mysterii ad liberationem populi, ad remotionem infortunii supposuit, et post ad illuminationem gentium, ad perfectionem omnium subjunxit, dicens: Et erit post haec: effundam spiritum meum, etc. Legimus Dominum de spiritu Moysi abstulisse: et super septuaginta presbyteros, quod ablatum fuerat, posuisse. Legimus item Elisaeum duplicem spiritum Eliae accepisse; sed hactenus non legimus Christum Spiritum suum effudisse. Hic vero effudit, non Moysi abstulit, nec Eliae duplicem rapuit, sed suum proprium largiter distribuit. Notandum vero, quod dicitur: Effudit. Primo enim fudit, secundo infudit, tertio effudit. Fudit in paradiso, infudit in deserto, effudit in coenaculo. In paradiso legem dando naturae, in deserto praecepta et caeremonias legis scriptae, in coenaculo plenitudinem gratiae. Unde de primo dicitur: Insufflavit Dominus in Adam (Gen. II). Et de secundo: Vocavit Deus Moysem de medio caliginis (Exod. XXIV), etc. Unde infula dicitur quasi intus fula; quia intelligentia spiritualis velamine legis erat inclusa, et corticis caligine obumbrata. In tertio vero, in igneis linguis descendit Spiritus sanctus, quia de plenitudine ejus omnes accepimus (Joan. I). Fudit ergo primo rigando aream naturae; infudit secundo torrentem doctrinae; effudit tertio fluvium gratiae.

Aliter possunt haec tria referri congrue ad incarnationem Verbi. Fudit namque ante resurrectionem aperte docendo, miracula faciendo, beneficia praestando. Infudit post resurrectionem, quibus voluit quasi occulte se manifestando, discipulis in conclavi residentibus spiritum insufflando, dicens: Accipite Spiritum sanctum (Joan. XX), etc. Effudit in die Pentecostes plenitudinem gratiae praestando. Effudit, dico, non minuendo quidquam divinae sapientiae, sed largiora solito praestando charismata gratiae. Ac si diceret: In exordio mundi rigavi aridam naturam, in squalore deserti Moysi in sinum legis stillavi doctrinam, in plenitudine temporis ubertatem gratiae effundam. Necessaria utique fuit, et congrua haec effusio in tempore novissimo. Tria namque erant, ignorantia, concupiscentia, malitia: ignorantia boni, concupiscentia mali, malitia impoenitendi. Venit ergo Filius, sapientia Dei et virtus; missus est Paracletus, benignitas ipsius. Sapientia fusa naevum ignorantiae, virtus infusa sordes purgavit concupiscentiae. Effusio Spiritus mundavit faeces malitiae. Siquidem sapientia illuminavit, virtus sanavit, benignitas sedavit. Quod Psalmista praevidens, et oculum prophetiae in posterum extendens, ait: Secundum multitudinem miserationum tuarum dele iniquitatem meam. Amplius lava me, Domine, ab iniquitate mea; et a peccato meo munda me (Psal. L). Ac si diceret: Dele fundendo, lava infundendo, munda effundendo. Fundendo sapientiam, ab oculis dele ignorantiam; infundendo virtutem, ab intimis lava concupiscentiam; effundendo benignitatem, a toto corpore extermina malitiam. Sequitur: Super omnem carnem. Hyperbolice dictum est, super omnem carnem. Vel super omnem carnem, id est, super omnis generis carnem. Quid est omnis generis universae? scilicet aetatis, omnis conditionis, omnis professionis, universi ordinis. Nota coloratam ubertatem divini eloquii. Quintiliani praeponendam floribus, et coloribus Tullii. Nota, inquam, haec tria succedenter posita, prophetiam, somnia, visionem. Nota consequenter alia tria, filios, senes, juvenes. Filii prophetant, senes somniant, juvenes vident. Filii prophetaverunt, utpote Agabus de vinculis Pauli; Paulus quoque de destructione Romani imperii, et de adventu Antichristi. Quatuor quoque filiae Philippi, etc. Senes quoque somniaverunt, utpote Paulus, cui Dominus apparuit, dicens: Transiens in Macedoniam adjuva nos (Act. XVI). Juvenes viderunt, utpote Paulus, qui raptus est in tertium coelum, et inde in paradisum; Petrus quoque angelum Domini eum de carcere educentem; Joannes quoque Dominum cum eo loquentem et dicentem: « Veni, chare mi; tempus est, ut epuleris in conspectu meo cum fratribus meis. » Mystice vero servum, et ancillam facit humilis poenitentia; Juvenes facit constans obedientia; senes justa innocentia; filium et filiam dilectio perfecta. Tria quoque sunt genera visionum. Prima est materialis, secunda spiritualis, tertia intellectualis. Prima est cum materia et forma; secunda sine materia, sed cum forma; tertia sine materia et sine forma. Prima concipit elementata, secunda imaginata, tertia ab omni circumscriptione est aliena, utcunque Deum concipiens, virtutes quoque et vitia.

Tria sunt quoque genera somniorum: unum faeculenti animi, alterum sobrii, tertium defaecati. Primum genus falsitati servit; secundum alterutri aut veritati aut falsitati famulatur; tertium veritatem contemplatur. Et ut aliquid de secretis physicae interseram, primum genus est ante digestionem realium phantasmatum, secundum in digestione eorum, tertium post digestionem ipsorum. In primo genere anima obruitur phantasmatum mole: inde falsitatis error. In secundo, quia anima incipit defaecari, aliquid lucis incipit contemplari; quia tamen ex parte maxima manet faeculenta, cito cedit decepta falsitati. In tertio eliquatur ad purum onus faeculentorum phantasmatum: inde veritatis splendor. Est igitur primum genus somnii deceptorium, secundum revelatorium, tertium contemplatorium. Tria quoque sunt genera prophetiae. Primum est admirabile, secundum anceps, tertium humile. Prophetia est inspiratio divina, occultorum eventus immobili veritate pronuntians. Est igitur humilis prophetia, quae de elementis fit et elementatis; anceps quae de moribus hominum fit, et ipsorum consiliis; admirabilis, quae de veritate judiciorum Dei, et ipsius arcanis. Humilis est, quae de proximo fit et noto; anceps, quae de proximo et ignoto; admirabilis, quae de occulto et ignoto. Primum igitur et secundum est filiarum, tertium filiorum. In adventu igitur Paracleti filii et filiae prophetant omni genere prophetiae; senes somniant genere somnii contemplatorio; juvenes vident intellectuali genere visionis et revelatorio. Servi quoque effusionem Spiritus accipiunt. Sed quia tria sunt genera servorum, videndum est qui sunt servi Dei accipientes effusionem Paracleti. Primi siquidem sunt servi naturae, secundi culpae, tertii gratiae. Primi servi mundi, secundi peccati, tertii Christi. Super hos extremos effunditur Paracletus. Sed et Christi servitus secundum tres timores, tres habet gradus differentes. Primus est timor supplicii, quo malum vitatur: hic bonus est. Secundus timor amittendi praemium, quo in vinea Domini anxie laboratur: hic melior est. Tertius timor offendendi, quo homo omnia opera sua veretur, sciens quia Deus non parcet delinquenti (Job IX): hic optimus est. Servus in primo gradu accipit fusionem, in secundo infusionem, in tertio effusionem. Sequitur: