5. [Hoe yeghewele mensche dese iiij Becoringhen wederstaen moghe]

Maer nu staet te siene¹ hoe yeghewelc mensche dese ‧iiij‧ becoringhen, en̄ alle becoringhen, wederstaen moghen ende verwinnen, en̄ Gode eerlijc leven, ende hem selven en̄ allen goeden menschen orberlijc. Dien dit ghescien sal, hi moet andere weghe tote den rike Gods gaen dan ghi nu ghehoirt hebt². Want hi moet hem setten in die nederste stat onder alle menschen, alse ene arme sondare³ die van hem selven niet heeft⁴ noch en vermach, noch en wilt⁵ sonder die hulpe en̄ die ghenade Gods⁶. En̄ op dese nederheit mach hi fonderen een hoghe leven, op dat hi van binnen roepe altoes: ‘Here, onferme u mijns, arme sondaren⁷,’ ende hebbe een ewich toeverlaet in die goetheit Gods. Ende hi sal ane gripen die ghebode Gods en̄ der heyliger Kerken, en̄ die sal hi meynen te houdene, en̄ daer in te blivene, alsoe langhe alse hi leeft. En̄ hi sal sijnre redenen volghen en̄ gehoirsam sijn, en̄ allen menschen⁸ daer hy bi is, alsoe verre alse hijt verstaen mach datter vrede en̄ doecht in gheleecht en̄ een sterven⁹. En̄ hi moet sine nature en̄ sine sinne bedwin- gen, ende wederstaen jeghen alle ongeordende lost¹⁰. En̄ hi sal hem selven pinen te latene, en̄ sijns selfs te stervene en̄ sijns eyghens goetdunkens, in allen dinghen waer hi mach, daer doecht in gheleecht. En̄ hi sal sijn cruce draghen ende Christum navolghen in penitencien en̄ in abstinencien, bescedelijc, na macht sijns lichamen ende sijnre naturen. En̄ hi moet hebben onst¹¹ en̄ trouwe, en̄ ene ghemeyne minne tot allen menschen, niemene uutghesceden. Ende hi sal Gode ghehoirsam sijn, en̄ eens willen met hem, in allen dinghen. Ende hi sal sijn blide ende verduldich in allen doghene, en̄ saechte en̄ goedertieren allen menschen, daer hi yet keers in gevoelt ten doechden weert¹². Ongheveinsde werdicheyt soe sal¹³ hi hebben tote sinen oversten ende tote allen goeden menschen, waer hise weet¹⁴. Werke der caritaten ende der ontfermicheit die sal hi oefenen in alre noot, met onste, mit woerden en̄ met werken, en̄ met al dat hi vermach na besceydenheyt. Een zwaer onweerdich wesen, ende slachlike¹⁵ woerde en̄ een rijp anscijn sal hi toenen den gheveinsden menschen, daer hise weet ende bekint¹⁶. Ende al dat hem redene leert, en̄ die heylighe Schrifture, ende alle goede menscen, dat sal hi hem pinen te levene, na sijn vermoghen en̄ na bescedenheit.

Ic mochte u¹⁷ vele meer punten setten van goeden seden en̄ van heyliger oefeninghen; maer hebdi desen gront dien ic u gheseecht hebbe, soe vindi in u selven, met der hulpen Gods, al dies ghi behoeft¹⁸. Ende dit is ene ghemeyne wise van doechden diere allen menschen noet is, die Gode behaghen selen ende alle becoringhe verwinnen.

Maer ic beghere dat wi noch dieper onser inwendicheit ware nemen, op dat wi claerre ende naerre bevinden die rijcheit Gods die in onsen gheeste leeft¹⁹. Ende hier omme selen wi ons inkeren, ende leveren onse blote onghebeelde verstendicheit²⁰ der onbegripeliker waerheit Gods²¹, ende die selen wi vinden in ons ghebeelt, en̄ ons weder ghebeelt in hare, ende alsoe één met hare. Ende dit es die claerste stemme daer wi den Sone Gods mede in roepen²², en̄ met hem sijn erve en̄ dat onse besitten²³. Met deser hogher eren selen wi weder comen tot ons selven²⁴, en̄ selen ons neder bughen vore die almoghende goctheit Gods in eene vernieuten ons selfs, in ghedoechsamheiden al dat te lidene dat God ghestaden wilt op ons²⁵, in tijt en̄ in ewicheit. En̄ dit is die gracioeste²⁶ stemme. En̄ aldus ghinc Christus neder, na- der menscheit, en̄ verdiende ons ewich leven: en̄ hier mede aenroepen wi die gherechticheit Gods, en̄ gaen met Christo neder in die grondelose diepheit, die nemmermeer vergront en wert²⁷.

Ute deser dieper nederheit selen wi ons op richten, met vrien moede, in die overste hoecheit; en̄ met allen inghelen en̄ met allen heylighen in Christo Jhesu selen wi Gode minnen, danken en̄ loven, nu en̄ inder ewicheit. Ende dit is die blijdste stemme daer wi mede aenroepen die heylighe Drivoldicheit; en̄ die selen wi vinden wonende in ons met volheit alre gaven, en̄ ons met allen doechden wederboecht in die godlike enicheit.

Ute deser riker enicheit selen wi vrilike vlieten, met der milder goetheit Gods; ende selen doervloyen, met milder herten, hemel en̄ erde, met gracien en̄ met glorien²⁸, ende met allen goede dies yeghewelken noet is²⁹. Dit is die suetste stemme daer wi mede aenroepen den heylighen Gheest, en̄ daer wi mede besitten wijsheit der minnen, ende met één werden³⁰. Ende alse minne aldus den gheest beveet³¹ in enicheit, soe gherijnt si des gheests levendicheit, en̄ doet hem ghesmaken hare grondelose rijcheit: en̄ dan wert met loste beweecht al des menschen inwendicheit; en̄ hier af comt ghieren en̄ crighen inder minnen ongheeintheit³². En̄ dit is die verborghenste stemme, daer wi minne mede aenroepen, dat si ons verteere³³ en̄ verslinde in hare afgrondicheit, daer alle gheeste haers weres falieren, en̄ wiken der ghebrukelicheit³⁴. Daer openbaert hare die duystere stille³⁵, die boven alle wisen ledich stcet³⁶: daer in sijn wi ghestorven, en̄ leven boven ons selfsheit; want dat is onse gebruken en̄ onse alre hoechste salicheyt. Daer is een ewich zwighen in onse onverweselicheit³⁷; daer en wert nye woert ghesproken inder persone³⁸ enicheit. Daer en mach oec nieman comen, sonder minne en̄ oefeninghe der doechde in gherechticheit. Ende hier omme sijn si bedroghen die ghene met der valscher ledicheit³⁹. En̄ aldus soudewi⁴⁰ verwinnen alle becoringhen en̄ al des viants behendicheit⁴¹.

Ende dese hoecheit van levene mochten vele menschen haestelic vervolghen⁴², waert dat si hem alsoe vromelic en̄ alsoe wijslijc oefenden alsoe ic hier nu geseecht hebbe; maer het is herde zwaer, en̄ onghemint, en̄ oec met menighen⁴³ onbekint hoemen vleeschs, en̄ bloets, en̄ eyghens willen sterven sal⁴⁴. En̄ hier omme en sal nieman haestelic van hem selven groter⁴⁵ heylicheit gheloeven noch vermoeden, want het es vele affectie, dat is ingheboirne lost der naturen; een wille ende eyghen goetdunken, ofte meninghelheit⁴⁶, daermen grote heylicheit acht ende waent⁴⁷. Want alsoe langhe als die mensche es onder sine ‧xl‧ jaer, soe is hi sere neyghelic⁴⁸, affexioes⁴⁹ ende onghestadich inder naturen⁵⁰, en̄ soect diewile gherief, smaec en̄ wellust in sijnre oeſeninghen, dat hijs nochtan selve niet en versteet: ende alsoe is sine oefeninghe met naturen ghemingt. Ende daer hi waent voeden gheest en̄ heylich leven, daer voedt hi onghestorvene eyghenheit sijns selfs en̄ blote nature. En̄ hier omme sprect sinte Gregorius dat die priesteren der ouder wet⁵¹ arbeiden ende dienden inden tempel tote haren ‧xl‧ jaren; ende daer na waren si hoederen des Tabernakels. Want dan was nature in hem vercoelt en̄ ave nemende; ende alsoe worden si bat gheseedt⁵² en̄ ghesaet⁵³ in hem selven, overmits lancheit harer goeder werke⁵⁴.

Inden vijftichsten jare, soe lietmen die erde rasten inder joedscher wet; en̄ alle scout wart verlaten, en̄ alle ghevanghene verlost, ende alle knechte worden vri die van vrier gheboirten waren, ende yeghewele quam weder tote sinen erve, dat sine ofte sijnre vorderen gheweest hadde. Ende aldus, willic nu segghen, wanneer dat wi die gheboirte ons Heren Jhesu Christi onfaen hebben in ons, dan beginnen wi te levene; en̄ dan moeten wi dienen, arbeiden en̄ pinen inden tempel Gods, dat is in ons selven, met penitencien en̄ met heyligher oefeninghen, alsoe langhe dat wy, met der hulpen Gods, verdriven en̄ verwinnen onse sondich ertsch leven, en̄ al dat Gode en̄ der doecht contrarie is in ghedachten⁵⁵, in woerden ende in werken, en̄ in al onser oefeninghen: alsoe dat minne soe machtich worde in ons, dat si ons verheffen moghe in die overste hoecheit⁵⁶, die si selve is. En̄ daer⁵⁷ sal hare goetheit al onse inwendicheit dore vloyen, ende vervullen met alsoe groter wellust en̄ vrouden, dat al onse eerde ledich ligghen sal en̄ rusten. Want onse uutwendighe ertsche mensche die sal, te dier tijt, ledich staen alre arbeide⁵⁸ en̄ van alre oefeninghen. En̄ dit is onse vijftichste jaer der verlatenissen en̄ der vrouden, datmen jubileus noemt in hebreuscher talen. Hier tellen wi vijftich jaer, van⁵⁹ dier tijt dat Christus die Gods Sone in ons gheboren is⁶⁰; en̄ dit is onse heylighe roemsche vaert⁶¹, want hier wert alle scout der sonden vergheven en̄ quite ghelaten, ende alle ghevanghene werden verlost⁶²: want alle bande van ongheordender liefden tote enigher creaturen, die scoren en̄ te gaen⁶³, ende alle knechten werden vri, die van vrien adele sijn⁶⁴. Dat sijn die overste crachte der sielen, die werden alsoe vri, dat si in hare verhavenheid Gode minnen, danken en̄ loven en̄ dienen moghen in alre wijs, sonder enich hinder des viants, der werelt en̄ des vleyschs. Maer die sinne en̄ die veelike⁶⁵ crafte, die moeten altoes dienstknechte bliven daer si werken⁶⁶; want si sijn vleesch, en̄ ute den vleysche gheboren. Ende hier omme, lietmense ghewerden, si souden den vleysche volghen ende dienen, en̄ hare werke souden gebreckelic sijn, en̄ jeghen redene, en̄ ongheordiniert.

Siet, hier mede comen wi weder tot onsen eyghenen erve, dat wi met onsen sonden vercocht en̄ verteghen hadden; en̄ aldus werden wi ghewarighe hoederen des tabernakels Gods, dat wi in ons selven hebben⁶⁷, alse wi, na Sinte Pauwels leere⁶⁸, onsen lichame in heylicheiden en̄ in eren besitten⁶⁹, ende mit erachte ons Gods alle becoringhen verwinnen connen, en̄ met vrien moede onghehindert verheffen⁷⁰ boven alle dinc, in dat ewighe goet dat onse erve is en̄ onse salicheit.

Dat ons allen dit ghescie, des helpe ons Jhesus Christus, die omme onsen wille⁷¹ becoert wart vanden viant, en̄ dicwile vander werelt; en̄ die ons dat erve sijns Vaders gecocht hevet met sinen preciosen⁷² bloede. Ende dat selen wi onghehindert⁷³, met hem ende in hem, besitten inder ewicheit. Amen.

EINDE VAN HET VIERDE DEEL.

M. Nu steet ons te besien. ↩
M. alleen, die moet ander weghe gaen dan die voer genoemt zijn. ↩
Met dit woord gaet de tekst weêr voort in het Hs. K. ↩
F. alleen, niet en heeft dan alle ghebrec. ↩
F. alleen, noch en wilt niet. M. noch en wete noch en wil. ↩
Sur. Seipsum nanque ut verè miser peccator, qui nihil ex se habeat, nihil possit, nihil velit boni absque gratia et auxilio Dei, in loco infimo sub hominibus universis collocabit, constituetque. ↩
M. armen sunderen. Vglk. Luc. 18, 13. ↩
D, G, K. en̄ alle menschen. M. Ende hi sal sijn reden volgen ende ghehoersam sijn allen menschen. Surius vertaelt: Rectae rationis suae dictamen promptè sequetur, Deoque et cunstis hominibus, apud quos vitam agit, libenter obediet. ↩
Sur. quatenùs in hoc pacem, virtutem et suae proprietatis mortificationem consistere adverterit. M. heeft alleenelyk, dat er doecht of vrede in leecht. ↩
M. Ende hi moet sterven sijns selfs eygentheit ende sijn natuer bedwingen, enz. ↩
G. onste. K. jonste. M. gonst. Zie het Glossarium op het Tabernaket. ↩
M. alleen, daer hi iet in voelt ten doegeden wart. Sur. quos aliquo saltem modo ad Deum et virtutes se convertere posse putabit. Dit is wel niet volstrekt nauwkeurig, maer laet Ruysbroecks gedachte toch verstaen. ↩
K en M. laten soe weg. ↩
F. daer hise weet ende bekint. In M. ontbreekt geheel deze bepaling. Surius vertaelt: ubicunque eos nosse poterit. ↩
M. alleen, slechte. Zie slachlec, hiervoren, bl. 16, aenteek. 2. ↩
Sur. Omnibus falsis ae subdolis hominibus, ubicunque eos agnoverit, semper gravem, serium ac maturum se exhibebit. ↩
M. le mocht heir. ↩
M. al dat u noet is. ↩
Sur. quo divitias Dei in spiritu nostro viventis, lympidiùs ac viciniùs reperiamus sentiamusque. ↩
M. onse blote verstandelheit. ↩
Sur. Itaque nosipsos intrò recipere debemus, ac nudam et indepictam intelligentiam incompraehensibili exhibere et exponere veritati Dei. ↩
F. mede moghen inroepen. M. mede aenropen. Sur. qua Dei Filium invocamus. ↩
Surius schynt het anders verstaen te hebben, want hy vertaelt: ejusque cum illo haereditatem et nosipsos possidebimus. ↩
Sur. Deindè hae subtimi cum dignitate et honore ad nosipsos redeunles, enz. ↩
M. dat God op ons verhenghet. Dit werkwoord, heden gehengen, is synoniem van ghestaden. Zie ons Glossarium op het Tabernakel. ↩
M. kwalyk, glorioeste. ↩
Sur. cujus fundum nemo unquàm attingere valebit. ↩
M. ende mit volre glorien. ↩
Sur. Deindè ex hac loeupletissima unitate liberè perfluemus unà cum largissima bonitate divina, cordeque tiberalissimo atque piissimo per coelum et terram, cum gratia et gloria, bonisque omnibus cuique necessariis permanabimus. ↩
Versta en een meê worden. M. alleen, ende mit om (hem) een worden. Sur. unumque efficimur cum illo. ↩
D. kwalyk, levet. ↩
Sur. undè deinceps avidè desiderare et inhiare incipit in amoris infinitatem. ↩
D, G. verteert. ↩
Sur. ubi omnes amantes spiritus sua destituuntur operatione, et fruitioni cedunt et vacant. ↩
Dat is, stilte. ↩
Sur. Ibi se caliginosum manifestat silentium sive quies, quae supra omnem modum ociosa consistit. ↩
Sur. in nostra, ut ita dicam, superesentialitate. ↩
M. personen. ↩
Aldus D, F en G. In K. leest men: die ghone die metter valscher ledicheit omme gaen. In M: die mitter valscher ledicheit leven. Surius vertaelt paraphrastischer wyze: Falluntur igitur, et ab omni procul veritate nimis aberrant, quotquot falsum sectantur ocium, falsamque spiritûs libertatem. ↩
F, K. souden wy. M. sullen wi. ↩
Sur. Et haec ratio est vincendi tentationes, cunetasque nequissimi hostis insidias et imposturas. ↩
Sur. multi nullo negoeio eonsequi possent. ↩
Wy verstaen, en mede ook aen menigen. K. heeft ende ooe metten menighen. M. ende mennyghen. ↩
Sur. Sed hoe plerisque admodùm difficile est, et à paucis amatur. Atii nec perspectum habent, ut carnem et sanguinem, et quod amplius est, propriam oporteat mortificare voluntatem. ↩
F, M. grote. ↩
Aldus D, F, G, K.M. alleen heeft nye ioeghelheit, dat Arnswaldt afleidt van het middelhoogduitsch gogelheit, en verklaert door nach Neuen trachtende Flatterhaftigkeit. ↩
Sur. Saepè etenim non nisi naturalis quaedam affectio sive propensio est, hoe est, indita naturae delectatio et proprius sensus sive judicium, et instabilitas, aut novitas quaedam, vel naturae impetus, quod magna putatur esse sanetitas atque perfectio. ↩
M. kwalyk, onghevoegelick. ↩
K. affectieus. M. affectoes. ↩
Sur. Quandiu enim quadragesimum non excessit annum, ad varias affectiones homo pronissimus est et natura instabilis. ↩
M. die priester in der alder e. Zie eewe in het Glossarium op den Lekenspieghel. ↩
K. ghesedet. M. ghestedicht. ↩
Zie ghesedet en ghesaet in het Glossarium op het Tabernakel. ↩
M. alleen, overmyds lanckheit oers dienstes ende menichvoldicheit gueder werken. - Hiermede stemt Surius overeen, vertalende: sieque Levitas per ministerii sui perseverantiam et bonorum operum aggregationem in seipsis, ea aetate sedatos, roborates, solidatosque fuisse. ↩
Aldus M. alleen. De vier ander Ilss. hebben kwalyk in sonden. ↩
Aldus alle onze codices; maer Surius heeft anders gelezen, want hy vertaelt: ut ad affluentissimam bonitatem, quae idem ipse (amor) est, nos sustollere queat. ↩
D, F, G, K. dan. Sur. ubi tum eadem bonitas, enz. ↩
F. alre arbeite en̄ van. K. van allen aerbeide ende van allen ouffeninghen. M. alre arbeyde ende oefenynghe. Hier is, in M. eene leemte van twee of dry regels. ↩
Met dit voorzetsel gaet M. weêr voort. ↩
Sur. Incipimus autem numerare ab eo tempore, quo Christus, Dei sapientia, in nobis natus est. ↩
Versta bedevaert. Sur. Haec est, inquam, nostra ad Romanam urbem peregrinatio. ↩
M. ende die ghevanghen loes gemaect. ↩
K. ende gaen te nieute. ↩
M. die van vrier geburten sijn. Sur. qui de libera stirpe seu progenie descendêre, manumittuntur. ↩
D. kwalyk, redelike. K. ghevoellike crachte. Sur. attamen vires infimae et sensus exteriores. ↩
M. ende werken. Sur. perpetuae manent subjecti servituti, ac laborare coguntur. ↩
Dit byvoegsel is in D, F, G en K overgeslagen, maer Surius heeft het. Hy zegt: et ita demum veri custodes Tabernaculi Dei, quod nos ipsi sumus, efficimur, quando, enz. ↩
M. waerden. ↩
Vglk. I Thessalon. 4, 4. ↩
Sur. vertaelt, nos sublevamus. ↩
M. omme onser alre wil. ↩
M. durheren. ↩
M. dat wi dat onghehindert sullen mit hem, enz. ↩

Chapter 6 of 6

5. [Hoe yeghewele mensche dese iiij Becoringhen wederstaen moghe]

Footnotes