Quaestio I

Ulrum scientia Chrisli, secundum quod Quaeritur de scientia Christi, secundum qutxl Verbum, utriun actu se extendat ad infinita. Et quod sic, ostenditur:

1. Prinio auctoritate Augustini, duodecimo de Dei, decimo octavo capitulo: « Infinitas numeri, quamvis infinitorum numerorum nulius sit numerus, non est tamen incomprehensibiiis ei cuius inlelligenliae non est numerus n.

2. Itera, idem undecimo de Civitate Dei, decimo capitulo, loquens de sapientia Dei, ait sic: « Neque multae, scd una est sapientia, in qua sunt inflnita quaedam eique flniti thesauri rerum intelligibilium » etc.

3. Item, per ratimiem ostenditur sic. Quanto substantia simplicior, tanto plurium est cognoscitiva: ergo substantia, quae in inflnitum magis simplex est quam aliqua substantia creata, in infinitum plura scit quam aliqua creatura: ergo etc.

4. Item, Deus comprehendit actualiter et suam essentiam et suam potentiam; sed Deus potest infinita: ergo si actuahter cognoscit totum suum posse, actualiter comprehendit infinita: ergo etc.

5. Item, nobilitatis est in creatura cognoscere multa, et maioris nobilitatis adhuc scire plura: ergo scientia, quae est inflnitae nobiUtatis, ad inflnita se extendit: ergo etc.

6. Item, Deus scit plura, quam possit, quia scit mala culpae, quae non potest facere; sed potest infinita: ergo et scit plura inflnitis. esl Verbum, aclu sc exlcmlal ud infinita.

7. Item, qui cognoscil punclum secundum suam substantiam et virtutem cognoscit illum non solum in se, sed etiam illa quae possunt ab eo emanare; sed inflnitae lineae possunt emanare ab uno puncto: ergo si in qualibet linea sunt inflnita puncta, et a quolibet puncto inflnitae possuiit exire lineae, et Deus jijo.we omnis crealurae-'' comprehendit; ergo non tantum scit inflnita, sed etiani infliiities inflnita.

8. Item, quidquid iiitellectus humanus inteUigit in potentia vel habet in potentia, intellectus divinus habet in actu et amplius, quia creatum nec actu nec potentia aequari pntesl increato; sed intellectus humanus possibilis est ad infinita, quia nunquam tot scit, quin plura possit scire: ergo si intellectus divinus actu est in plura quam intellectus humanus, actualiter se extendit ad plura quam infinita.

9. Item, per impossibile: quia, si Deus tantum sciret flnita, cum omni finito possit aliquid maius excogitari, aliquid possel cogitari maius divina scientia; sed non potest: ergo etc.

10. Item, si flnita sciret, aut posset aliquid ultra scire, aut non. Si non; ergo limitata esset eius scientia; si sic; sed qui potest aliquid scire, quod nescit, potest addiscere; quod de Deo nefas est dicere: ergo etc.

1 1. Item, si sciret tantum ea quae sunt, et non ea quae possunt fieri; cum artifex creatus cognoscat multa, quae potest facere et nunquam faciet, aliquid sciret horao, quod lateret Deum; sed hoc est falsum et impossibile: ergo etc.

CoNTRA: 1. Omne scitum verum, orane verum ens: ergo si infinita sunt scita, infinita sunt eritia: sed consequens est impossibile: ergo et antecedens.

2. Item, quaecumque Deus scit iudicat; sed quaecumque iudicat talia sunt, qualia iudicat, et tot; quaecranque auteni Deus iudicat accipit ut finita: ergo quaecunique cognoscit sunt finita. — Si tu dicas, quod non sequitur: quia est finituraDeo, ergo est finitura; contra: tale est unumquodque in se, quale est apud iudicimn veritatis: ergo si aliquid est finitmn Deo, necesse est, quod sit finituni sirapliciter.

3. Itera, orane infinituni est inipertransibile tani ab infinito quam a finito, quia a quocumque pertransiretur acciperet terrainiim: ergo esset finitum; sed quaecumque divinus inlellectus cognoscit comprehendit et pertransit:. ergo si infinita sunt impertransibilia, infinita sunt incognoscibilia.

4. Item, quaecumque Deus cognoscit distincte cognoscit; sed quaecuraque dislinguit nunierat, quaecumque autera numerantur raensurantur, et omnia talia sunt finita: ergo quaecumque cognoscuntur a Deo sunt finita.

5. Itera, oiimis nuinerus aul esl par, aut impar: ergo quaecumque nuraerantur a Deo numerantur numero pari, vel irapari; sed emnis nuraerus pai- est divisibifis in duo aequalia, similiter et omnis numerus impar, unitate sublata; omnisautem talis mmierus est finitus: ergo si Deus numerat quaecumque scit, necesse est, quod illa numeret nmnero finito: ergo sunt finita: ergo etc.

6. Item, quaecuraque Deus scit ordinate scit; sed ubicumque esl ordo, ibi est ratio primi et ultimi, quae est ratio finiti: si ergo ubicuraque est ratio ordinis est ratio flnitatis, et Deus nulla novit sine ordine, quia nulla scit inordinale; irapossibile est, Deuni infinita scire.

7. Itein, si Deus scit infinita, aut inlinita i-ihi, aut nobis, aut in se. Si infinita nobis, hoc non est magnura quid dicere, quia illa sunt finita simpliciter. Si sibi; sed quaecumque sunt infinita alicui non sunt.al) illo cognoscibilia nec ab illo coinprelienduntur: ergo si Deus scit infinita, non coinpreliendit infinita. Si infinita in se; sed res alia a Deo, hoc ipso quod est alia, est creatura, et hoc ipso quod creatura, est liraitata: ergo scire res ahas infinitas, hoc est scire finita infinita; quod falsura est el non intelligibile, quia implicat in se contradictionem.

8. Item, si Deus scit infinita, aut infinita in causa, aut in proprio genere. Si infinita in causa; sed orane, quod est in causa, est unum: ergo quaecumque cognoscit ut in causa cognoscit per raodura unius, non ergo per modum infinitorum. Si infinita actu et in proprio yetiere; sed esse infinita actu in proprio genere est falsuin et impossibile: ergo falsura est et iinpossibile, Deimi infinita scire.

9. Item, onme scibile a Deo appelletur A; tunc quaero sic: A aut esl Deus, aut aliud a Deo. Si est Deus: ergo scituin a Deo est Deus: ergo asinus est Deus. Si aliud a Deo; omne tale est actu finitum: ergo A est actu finitum; et A nominat oinnia scibilia: ergo omnia scibiha sunt finita: ergo etc.

10. Itera, A aut est aequale Deo, aut est mitius, aut maius. Si minus Deo: ergo finitura; si aequale, vel maius; ergo est Deus: ergo si Deus scit infinita, Deus non scit nisi Demn; et si non scit nisi Deum, non scit infinita: ergo si scit infinita, non scit infinita.

11. Itein, cum sit potentia faciendi et potentia cognoscendi in Deo, et utraque infinita, et potentia faciendi semper faciat linila; videtur, quod potentia cognoscendi seinper cognoscat finita actu; aut si non, quare non? Hoc est quaerere, cuin in Deo sit uelle, scire et facere, et velle et facere mi se extendant ad infinita; quomodo scire se extendat ad infinita, cum raediura non excedat extrema.

Deus scienlia simplicis intelligentiae scil et comprehendit infinita.

Respondeo: kd praedictorum intelligentiam est notaiidmn, quod secundum doctores aiitiquos compelliinur ponere, Deum scire infinita, Propheta David dicente iii Psalmo: Magnus Dominus noster et magna virtus eius, et sapientiae eius non est numenis; et Augustino non sohmi istud asseiente, veruin eliain probante duodeciino de Civitate Dei, decimo octavo capitulo, ubi ait sic: « Illud ergo, quod dicunt quidam, scilicet philosophi, nec Dei scientia posse infinita coinprehendi; restat eis, ut dicere audeanl;itque huic se voragini impielatis immergant,

quod iioii omiies nunieros Deus noverit. Eos (uii»K! inlinilos esse, rertissiniuni esl, quoniani iii (uorunique luimero finem ponendum putaveris, idein ipse, non (lico, luto addito au(,'eri, sed (Hiantiimliliet sit in;4(nus (l (luanilihet inyentem imiltitiKlinem rontinens, in ipsa ralione atque scientia numerorum non solum (Inplicari, verum etiam mnltiplicari potest. Ita vero suis quisque numerus proprietatibus terminatur, ut nullus eorum par esse cuiquam alteri possit: eryo et dispares inter se atque diversi sunt, pX singuli (piique liniti sunt, et oinnes infmiti sunt. Itane numeros propter inlinitatem nescit Deus omnes, et usque ad quandam summam numerorum scientia Dei pervenit et ceteros ignorat? Quis hoc vel dementissimus dixerit »? Et parum infra: « Infmitas itaque numeri, (luamvis inlinitorum numerorum nullus sit numerus, non est tamen incompreliensibilis ei cuius mtelligentiae non est nunierus. Qua)ropter, si quidquid scientia comprehenditur scientis comprebensione (initur; profecto et omnis infmitas quodam inelTabili modo Deo finita est, quia scientiae ipsius incomprehensibrlis non est. Quare si inflnitas numerorum scientiae Dei, (ua comprehenditur, esse non potest infinita; qui tandem nos sumus homunculi, qui eius scientiae tiiere limitem praesumamus »? — His ergo, tanquain certissimis testibus compellimur dicere vel ponere, Deum scire infinita.

Modus autem istius positionis assignatur per divinae scientiae iii se, sed in connotatione. Est enim in Deo cognitio approbationis, uisionis et intelligentiae. Cognilio approbationis est bonorum tantum et finitorum. Cognitio visionis est malorum et bonorum, sed nnitorum, pro 'eo quod concernit tempus; est enim eoruni solum, quae fuerunt, sunt et futura sunt. Cognitio vero inteUigentiae est infinitorum, pro eo quod Deus intelligit non tantum futura, verum etiam possibilia; possibilia autem Deo noii sunt finita, sed iiilinita.

Natio autem huius positionis, quare videhcet poniiiius, Deum scire infinita et non facere vel velle vel dl<iponere, est, quia divinum scire secundum tertium iiiodum accipiendi est actus Dei intrinsecus. Intrimecum autem dico non tantum, quia fit ab intrimeco, sed etiam, quia est ad intrimecum et pei inlrimecum et secundum modum intriiisecum. Ad intrinsecum, inquam, est, quia divinus aspectus in cognoscendo non desilit extra se, sed aspiciendo se ut veritatem cognoscit omnem veritatem. — Per in- Irinsecum, quia per rationes aeternas, (iiiae sunt idem quod ipse, cognoscil quaecumque rognoscit. — Secundum modum intrinsecum, qui;i divinum scire non solum abstrahit a ratione cauae actualis, sed etiam causae simpliciter. Scit enim mula, quorum non est causa; scit etiam futura, ipiae nondum facit; scit etiam possibilia, quae nunquam faciet. Et ideo, quia ipsum scire non concernit neque connotat aliquid actuale exterius, ideo dicit ibi actum per modum habitus, actum, inquam, ipsi [lotentiae adaequatum — quidquid enim Deus potest scire scit — actum etiam dicit in nullo coarclalum nec quantum ad se nec quantum ad connotalum, ideo universalem quantum ad loca, (uantum ad tempora et quantum ad obiecta. Quidquid enim alicubi scivit ubique novit, et quidquid semel scit semper scit, et sicut unum novit, ita omnia scibilia novit. Unde quia scibilia non tantummodo sunt entia actu, sed etiam inpotentia; cum non sit inconveniens ponere infinita in potentia, non est inconveniens ponere infinita actu a Deo scita. — Et per hoc patet responsio ad quaestionem et ad obiecta. ficet camam res et causata a rebus. Scitum a scientia causata a rebus est verum in se et in effectu; scitum autem a scientia causante res est verum in causa et in potentia, et illud verura non infert ens actu, sed ens in potentia causae; et ideo ex lioc non sequitur, quodsi Deus scit infinita, quod infinita sunt entia, sed quod infinita Deo sunt possibilia.

2. d illud quod obiicitur, quod Deus quaecumque scit iudicat etc.; dicendum, (piod Deus in cognoscendo infinita iudicat illa infinita simpliciler, sed finita sibi; et hoc non est inconveniens. Sicut enim non sequitur, quodsi aUquid est infinitum finilo, quod sit infinitum simpliciler; sic i)on sequitur, quodsi aliquid est finitum infinito, quod sit unitum simpliciter; et hoc est quod dicit Augustinus iii praemissa auctoritate.

3. Ad illud quod obiicitur, quod omiie infinitum est impertransibile etc.; diceiidum, quod perlramibile dicitur duobus modis: uno modo per modum sivum ab uno in aliud; et hoc modo habet verita tem verbum praemissum, et sic intelligit Philosophus in sexto Physicorimi; alio modo per universalem et plenarium contuitum eius quod cognoscitur ab intelligentia; et sic infinitum, cum non sit incomprehensibile inflnito, non est ei impertransibile, sed finito tantuni.

= Cfr. I. Senl. d. 41. a. 2. q. 2. ct d. 43. a. 1. q. 2. —

4. Ad illud quod obiicitur, quod quaecumque scit et cognoscit distincte cognoscit etc.; dicendum, quod illa consequentia deficit in hoc, quod dicit: quaecumque distinguit numerat; quia distinguere est in plus quam numerare. — Vel dic, quod quaecumque distinguit numerat numero flnito, vel infinito; sed tunc non sequitur, quod mensuret, quia mensura dicit quid finitum tantum.

5. Ad illud quod obiicitur: si numerat, aut numero pari, vel impari etc.; dicendum, quod illa consequentia non tenet, pro eo quod nmnerus infinitus comprehendit utrumque; unde sicut non tenet ista consequentia: homo et asinus sunt animalia, ergorationalia, vel irrationalia; sic nec consequentia praedicta.

6. Ad illud quod obiicitur, quod quaecumque Deus cognoscit ordinate cognoscit etc.; dicendum, quod divina cognitio habet comparationem et ad cognoscentem et ad cognitum; per comparationem ad cognoscenlem quidquid cognoscit simul cognoscit, sicut simul et semel dicit quidquid dicit; per comparationem auteni ad cognitum, dico, quod m-dinate cognoscit; sed sicut cognitum a Deo non tantum est praesens, sed- etiam futurum et possibile; sic et ordo ille non est tantum ordo actualis, sed etiam potenr tialis, quia non tantiun cognoscit res ordinate ordine, qui factus est, sed etiam ordine, quem potest facere. — Quod ergo dicit, quod omnis ordo habet primum et ultimum; verum est de ordine actuali, non de ordine potentiali; sicut patet in numeris, qui infinitatem habent, et tamen sunt ordinati; habent enim ordinem possibilem, sicut et infinitatem.

7. Ad illud quod obiicitur: aut scit infinita nobis etc.; dicendum, quod scit infinita in se, non quidem actu infinita, sed in polenlia; quae autem sunt in potentia sunt actu a Deo scila. Unde infinilas po-