Quaestio IV

Utrum quidquid a nobis

Supposito, quod rationes aeternae sint lealiterindistinctae in divina arte sive cognitione, quaeritur, utrum sint rationes cognoscendi in onini certitudinali cognilione; lioc est quaerere, utrum quidquid certitudinaliter cognoscitur a nobis cognosc?'ur in ipsis rationibus aeternis. Et quod sic, videtur auctorilule multiplici.

Augustinus, de Magistro: « De universis, intelligimus, non loquentem, qui personat foris, sed intus Ipsi menti praesidentem consulimus verita- jj autem, qui consulitur, docet, qui in interiore lioniine habitare dictus est, Christus, incommutabilis Dei virtus et sapienlia sempiterna, quam quidem oninis ralionalis anima consulit».
Item, idem de Vera Religione: « Apparet, supra mentem nostram legeni esse, quae verilas dicitur; nec iam illud ambigendum est, incommutabilem naturam, quae supra mentem humanam est, Deum esse. Nam haec est illa incommutabilis veritas, quae lex omnium artium -recte dicitur et ars omnipotentis artificis ».
Item, Augustinus, in secundo libro de Libero Arbitrio: « Illa pulcritudo sapientiae et veritatis nec peragitur tempore nec migrat locis nec nocte intercipitur nec umbra intercluditur nec sensibus corporis subiacet; de toto mundo ad se conversis, qui diligunt eam, omnibus proxima est, omnibus sempiterna, nullo loco est, nusquam deest, foris admonet, intus docet. NuUus de illa iudicat, nullus sine illa iudicat bene; ac per boc manifestum est, eam mentibus nostris, quae ab ipsa una fiunt singulae sapientes et non de ipsa, sed per ipsam deceteris iudicant, sine dubitatione esse potiorem». — Si tu dicas, quod cognoscitur cognoscatur in ipsis ex hoc non sequitur, quod in veritate vel in rationibus, sed quod a rationibus videamus; conlra: Augustinus duodecimo Confessionum: « Si ambo videmus, verum esse quod dicis, et ambo videmus, verum esse ([uod dico; ubi, quaeso, id videmus? Nec ego in te, nec tu in me, sed arabo in ipsa quae supra mentes nostras est incommutabili veritate».
Item, octavo de Civitate Dei loquens de philosophis dicit: « Hi quos merito omnibus anteponimus lumen mentium esse dixerunt ad discenda omnia eundem ipsum Deum, a quo facta sunt omnia ».

b. Item, octavo de Trinitate, capitulo tertio: « Cum animus nobis placet, ut eum omni luci corporeae praeferanius, non in se ipso nobis placet, sed in illa arte, qua factus est. Inde enim approbatur factus, unde videtur fuisse faciendus; haec est veritas et simplex bonum ».

Item, nono de Trinitale, capitulo sexto: « Ahis omnino regulis, supra mentem nostram incommutabiliter manentibus, velapprobare, vel improbare convincimur, cum recte aliquid approbamus, vel improbamus ».
Item, eodera, capitulo septimo: « In illa aeterna veritate, ex qua temporalia facta sunt omnia, formam, secundum quam sumus et secundum quam vel in nobis vel in corporibus vera et recta ratione ahquid operamur, visu mentis aspicimus».
Item, libro decimoquarto de Trinitate, capitulo decimoquinto: « Cum impii regulas vident, secundum quas quisque vivere debeat, ubi eas vident? Non in sua natura, cum constet, mentes eorum esse mutabiles, has vero regulas immutabiles; nec in ha-

Ubi cernit, habendum esse quod ipse non habes? Ubi ergo scriptae sunt, nisi in hbro lucis iUius, quae verita,s iidlnr, unde omnis lex iusta describitur »? — Si dicas, quod retractavit; contra: Augustinus, libro primo Retractationum: « Credibile est, de quibusdam disciphnis vera respondere etiam imperitos earum, quando capere possunt lumen rationis aeternum, ubi haec incommutabiha vera conspiciunt, non quia prius scierunt et post obhti sunt, sicut Platoni visum est ». — Item: « Natura intellectualis non solum connectitur intelhgibilibus, verum etiam immutabilibus rebus, eo ordine facta, ut, cum se ad eas movet, quibus connexa est, vel ad se ipsam, in quantum eas videt, in tantum de eis vera respondeat ».

Ex his auctoritatibus Augustini manifeste patet quod omnia sciuntur in rationibus aeternis.

Item, Ambrosius: « Per me ipsum nihil video nisi vana, fluxa et caduca »: ergo si aliquid certitudinaliter video, video per ahquid, quod est supra me.
Item, Gregorius super illud loannis decimoquarto: Jlle vos docebit omnia, dicit: « Nisi idem Spiritus cordi adsit audientis, otiosus est sefmo doctoris; nemo ergo docenti homini tribuat, quod ex ore docentis inteUigit, quia, nisi intus sit qui doceat, doctoris lingua exterius in vacuimi laborat ».

1 1. Item, idem ibidem: « Ecce unam loquentis vocem omnes pariter auditis, nec tamen sensum auditae vocis-omnes aequahter perpenditis. Cum ergo vox dispar non sit, cur in cordibus vestris dispar est vocis intelhgentia, nisi quia per hoc, quod vox loquentis communiter admonet, est magister interior, qui de vocis intelligentia quosdam specialiter docet »? Sed si intellectus noster sufficeret sibi ad intelligendum per lumeji veritatis creatae, non indigeret superno doctore: cum igitur indigeat, patet etc.

Item, Anselmus in Proslogio, decimoquarto capitulo: « Quanta lux est, de qua micat omne verum, quod rationali menti lucet! Quam ampla est ista veritas, in qua est omne quod verum est, et extra quam non nisi nihil et falsum est »! Ergo si verum non videtur, nisi ubi est, nuUum videtur nisi in veritate aeterna.
Item, Origenes: « Humana natura, etsi non peccasset, suis propriis viribus lucere non posset ». Sed intelligere est quoddam lucere: ergo etiam si non peccasset, propriis viribus non posset intelhgere, ergo indiget superiori agente.
Item, super illud Psalmi: Manus tuae fecerunt me et plasmaverunt m£, da mihi intellectmn; Glossa: « Solus Deus dat intellectum; Deus enim per se ipsum, qui lux est, illuminat pias mentes ».
Item, Isaac, tractans illud Psahni: In lumine tuo videbimus lumen, dicit: «Sicut de sole exit unde sol videri possit, et tamen solem non deserit quod solem ostendit; ita in Deo lux, quae exit a Deo, mentem irradiat, ut prius ipsam coruscationem, sine qua non videret, videat et in ipsa cetera videat»: ergo omnia secundum hoc videntur in luce divina.
Item, Philosophus, sexto Ethicorum, capitulo tertio, secundum novam translationem: « Omnes suspicamur, quod scimus non contingere aliter se habere; contingentia autem aliter, cirai extra specuculari flant, latent si sunt, vel non. Ex necessitate ergo est scibile aeternum; ex necessitate enim entia notata homilia in Prolog. s. Evang. loannis (1,3. col. 290 C):

simpliciter omnia aeterna; aeterna autem ingenita et incorruptibilia»: ergo nullo niodo potesl esse cognitio certitudinalis, quin cadat ibi ratio aeternae veritatis. Hocauteni non estnisi in rationibus aeternis: ergo etc.

Iteni, lioc idem oslfmYiUiv nUionibus, el i)tmo rationibus sumtis cx verbis Augustiiii, secundo vero 6i ex aliis rationibus. Innuit enini Auuustinus in secundo libro de Libero Arbitrio et de Vera Religione et de Magistro, sexto Musicae et octavo de Trinitate huiusinodi rationes.

Omne immutabile est superius mulabili; sed illud quo certitudinaliter cognoscitur est immutabile, quia verum necessarium; sed mens nostra est mutabilis: ergo illud quo cognoscimus esl supra mentes nostras. Sed quod est supra mentes nostras non est nisi Deus et veritas aeterna: ergo illud quo est cognitio est divina veritas et ratio sempiterna.
Item, omne iniudicabile est superius iudicabili; sed lex, qua iudicamus, est iniudicabilis, mens autem nostra est iudicabilis: ergo illud quo cognoscimus et iudicamus est supra mentem nostram. Hoc autem non est nisi veritas et ratio sempiterna: ecgo etc.
Item, omne ififallibile est superius fallibili; sed lux et veritas, qua cognoscimus certitudinaliter, est infallibilis, mens autem nostra falli potest: ergo lux illa et veritas est supra mentem nostram. Sed haec est lux et veritas aeterna: ergo etc.
Item, omne hmien certitudinale est incoarctabile, quia universis se ostendit et exhibet cognoscibile sub eadem certitudine; lumen autem incoarctabile necessario non est lumen creatuni, sed increatum, quia omne creatuni est limitatum et finitum et ir_ diversis multiplicatur: ergo hoc lumen neoesse est esse increatum. Sed hoc.lumine certitudinaliter cognoscimus: ergo etc.
Item, omne necessarium est interminabile, quia nullo modo potest nec poterit aliter se habere; sed illud quo certitudinaliter scimus est verum necessarium: ergo interminabile: Sed omne tale est supra omne creatiun, cum omnis creatura prodierit de non-essu ad e.we, et quantum est de se, sit vertibilis in non-esse: ergo illud quo cognoscimus excedit omne verum creatum, ergo est venun in- Creatum.
Item, omne creatum, quantuin est de se, est coniprehfiisibile; sed ieges numerorum, figurarum et deinoiistriitioiium, cuin augeantur in infinitum, secundiiiii Philosophiun sunl incomprehensibiles ab intellectu limnano: ergo huiusmodi leges, cum. ab humano intellectu videntur, necesse est quod videantur in aliquo, quod excedit omne crealum. Huiusmodi autem non est nisi Deus et ratio sempiterna: ergo etc.
Item, cmTi impius homo cognoscit iustitiam, aut cognoscit eam per sui pruesenliam, aut per simililudineni '/.cceptam ab extra, aut per aliquid, quod est «Mjom; sed non per eius praesentiam, cum illa non sit praesens ei; non per speciem acceptam ab extra, cum non habeat similitudinem abgnoscat illam per aliquid aliud, quod est supra intellectum suuni; pari ralione et omnia alia cognoscibiha spiritualia, quae cognoscit. Ergo si impius cognoscit in rationibus- aeternis, multo fortius ahi. — Si dicas, quod cognoscit eam per effectum; obiicitur contra hoc: quia quod nullo modo cognoscitur, nescitur, quid ab eo efficiatur — si enim nescio, quid sit homo, nunquam scio, quid fiat ab homine — ergo si prius non habetur notitia de iustitia, nunquam scietur, quod hoc vel illud fiat ab illa. Restat ergo, quod cognoscatur in ratione aeterna. — Similiter potest argui de qualibet forma intelligibili substantiali, ac per hoc de omni cognitione certitudinaU.
Item, sicut Deus est causa essendi, ita est ratio intelligendi et ordo vivendi; sed Deus sic est causa essendi, quod nihij potest ab aliqua causa effici, quin ipse se ipso et sua aeterna virtute moveat operantem: ergo nihil potest intelligi, quin ipse sua aeterna veritate immediate illustret intelligentem.
Item, nullum ens defectivum, quantum est de se, cognoscitur nisi per ens perfectum; sed omne tum corporis emicant, quibus ille aut ille homo esse iustus apverum creatum, quantura est de se, est tenebra et defectus: ergo nihil in intellectu cadit nisi per illud summum verum.
Item, nihil recte et certitudinaliter cognoscitur, nisi applicetur ad regulam, quae nuUo modo potest obliquari; haec autem regula non est nisi illa, quae est essentialiter ipsa rectitudo, et haec non est nisi veritas et ratio aeterna: ergo nihil certitudinaliter cognoscitur, nisi applicetur ad regulam aeternam.
Item, cum duplex sit portio animae, superior et inferior, ratio inferior ortum habet a superiori, et non e converso; sed ratio superior dicitur, in quantum convertitur ad leges aeternas; inferior vero, in quantmii versatur circa temporalia: ergo per prius et naturaliter inest animae cognitio aeternalium quam temporalimn: ergo impossibile est, quod aliquid ab ipsa cognoscatur certitudinaliter, nisi ab illis aeternis rationibus adiuvetur.

Hae omnes rationes praedictae ex verbis Augustini eliciuntur in diversis voluminibus.

Item, hoc idem videtur et aliis rationibus.

Cognitio eiusdem sensibilis a diversis simul et semel non potest haberi nisi per aliquod comnmne, et pari ratione cognitio eiusdem intelligibilis; sed aliquod unimi verum nullo modo raultiphcatum a diversis potest intelligi, sicut et enuntiari: ergo necesse est, quod per aliquod unum nuUo raodo multiplicatum intelligalur. Sed unum in diversis nuUo modo multiplicatum non potest esse nisi Deus: ergo ratio intelli-. gendi unumquodque est ipsa veritas, quae est Deus.
Item, sicut affectus se habet ad bonum, ita intellectus se habet ad verum, et sicut omne bonum a summa bonitate, ita omne verum a summa veritate; sed impossibile est, quod affectus noster directe feratur in bonum, quin aliquo modo attingat summam bonitatem: ergo impossibile est, quod intellectus noster certitudinaUter cognoscat aUquod verum, quin attingat aliquo modo summam veritatem.
Item, verum non cognoscitur nisi veritate, et non quacumque, sed veritate nota, et illa potissimum veritate, quae est maxime nota; sed haec veritas est illa quae non potest cogitari non esse; sed laus non est veritas creata, sed increata: ergo quidquid certitudinaliter cognoscitur scitur in veritate et ratione aeterna.
Item, anima nata est converti super intelUgibile, quod est exlra, et super intelUgibile, quod D F G H sed talis esl regula sola. Inferius vocibus nisi est inlra, et super intelligibile, quod est supra. Conversio autem ad intelUgibile, quod est extra, est minime simplex; ad intelligibile vero, quod est intra, est magis simplex; ad inteUigibile, quod est supra, est maxime simplex, quia illud est ei magis intimum quam ipsa sibi. Sed quanto aliquid simpUcius, tanto prius: ergo naturaliter est prior conversio animae super ijisam veritatem sibi intimam, quam super se ipsam vel vera extrinseca: ergo impossibile est, quod aliquid cognoscat, nisi illa summa veritate praecognita.
Item, omne ens in potentia reducitur ad actum per aliquid actu existens in illo genere; sed intellectus noster est in potentia, ut intellectus in puero: ergo ad hoc, quod fiat in aclu intelligens, necesse est, quod per eum fiat, qui est actu omnia sciens. Sed hoc non est nisi aeterna sapientia: ergo etc. — Si tu dicas, quod ille est agens intellectus; tunc quaero: aut intellectus agens actu intelligehat illud quod iste addiscit, aut non; si nm: ergo per illum non poterat fieri actu intelligens; si sic: ergo vel iste qui addiscit simul idem intelligit et ignorat, vel intellectus agens non est aliquid animae, sed supra animam: restat igitur, quod quidquid anima intelligens apprehendit per aliquid, quod est supra animam, apprehendat. Sed supra animam non est nisi Deus: ergo etc. — Si dicas, quod intellectus agens non dicitur agens, quia actu intelligit, sed quia inteUigere facit; contra: omne intelligens est superius et melius non intelligente: ergo si intellectus agens non est intelligens; cum non possit facere aliquid mehus et superius supra se, nunquam faciet se vel aUum actu intelligentem: ergo si fit actu intelligens, necesse est, quod fiat per aUquid, quod est supra se. Hoc autem non est dare aliud quam aeternam rationem et veritatem: ergo etc.

33..Item, destructis onmibus creaturis, remanente solo spiritu rationaU, remanet apud eum cognitio disciplinarum, utpote numerorum et figurarum; sed hoc non est propter verum esse, quod habeant apud ipsum, nec apud universum: ergo necesse est, quod propter esse, quod habent apud sumnmm artiflcem.

Item, secundum omnes Sanctos Deus dicitur esse doctor omnis scientiae; aut igitur quia genetieraliter cooperatur omni intellectui, sicut et aUis creaturis, aut quia donum gratiae infwndit, aut

quia intellcrtus iri cognoscendo ipstim aUingil. Si quia generaliter cooperatur: i_'v<o ita diceretur docere sensum, sicut intellectum; quod absurduin est. Si quia donum gratiae infundit: ergo onmis cognitio erit gratuitii vel infusa, nulla ergo acquisita, vel innata; quod absurdissiinuni est. Restat ergo, quod hoc dicitur, quia intellectus noster ad ipsum attingit tanquam ad lunien mentiuni et i'ationem cognoscendi omne verum.

Sed conlra hoc obiicitur primo auctoritate, deinde ratione; auctoritate sic.

Primae ad Timotheum ultimo dicitur de Dbo: Qui solus liabet immortalitatem et lucem habitat im,ccessibilein, quem nullus liominum vidit, sed nec videre potest. Sed omne illud, quo vel in quo cognoscimus, est cognoscenti accessibile: ergo illud, quo vel in quo cognoscimus, non potest esse lux rationis vel veritatis aeternae.
Item, Augustinus, primo de Trinitate: « Mentis humanae acies invalida in tam excellenti luce non figitur, nisi per iustitiam fidei emundetur ». Ergo si lux veritatis aeternae esset ratio cognoscendi omnia vera, nulla anima verum cognosceret nisi purgata et sancta. Sed hoc est falsuni: ergo et illud, ex quo sequitur:
Item, nono de Trinitate: « Mens ergo ipsa, sicut corporearum rerum notitiam per sensus corporis colligit, sic incorporearmn per senietipsam »: ergo videtur, quod in cognoscendo non sit necesse quod quidquid cognoscit cognoscat per rationes aeternas.
Item, Augustinus, duodecimo de Trinitate: « Credendum est, mentis intellectualis ita conditam esse naturam, ut rebus intelligibilibus naturali ordjne, disponente Conditore, subiecta, sic ista videat in quadam luce sui generis incorporea, quemadmodum oculus carnis videt quae in liac corporea luce circumiacent ». Ergo videtur, quod sicut ad cognoscendum sensibilia sufficit lux naturae corporeae creata, similiter ad inteUigibiha sufficiat lux spiritualis creata eiusdem generis cum potentia cognitiva.
Item, Gregorius in Morahbus: « Cum mens in contemplatione suspenditur, quidquid perfecte videt Deus non est »; sed ratio cognoscendi perfecte conspicilur in cognitione certitudinali: ergo huiusmodi ratio non est Deus nec aUquid in Deo: ergo etc.

' DFGH arguitur, C legit Sed contrarium ostenditur et (i. Item, nionysius, in Epistola ad Catum: « Si quis Demii vidciis intellexit quod vidit, non ipsum vidit,.sed quiddam eoruin quae.sunt enliiim et cognitorum; ipse autem est supra inlellectum et substantiam stabilitus ». Ergo in cognoscendo mens nostra in praesenti vita non attingit verum increatum.

Item, Philosophus in tertio de Anima dicit, quod <r nostnun intelligere est cum continuo et tempore »; sed rationes illae aeternae omnino sunt supra tempus: ergo in intelligendo intellectus noster imllatenus ad illas rationes pertingit.
Item. ibidem dicit: « Sicut in omni natura est aliquid.quo est oinnia facere, et aUquid, quo est omnia fieri; ita et circa intellectum intelligere oportet, quod est intellectus agens et inlellectus possibilis »; sed haec sufficiunt ad perfectam cognitionem: ergo non est opus adminiculo rationis aeternae.
Item, experientia docet, quod « ex multis sensibus una flt memoria, ex multis memoriis unum experimentum, ex multis experimentis unum universale, quod est principium artis et scientiae », quia, amittenles unum sensum, amittimus scientiam illorum quae sunt circa illum sensum. Ergo cognitio certitudinahs in statu viae venit ab inferiori, cognitio autem in rationibus aeternis venit a superiori: ergo quamdiu sunuis in statu viatorum, non competit nobis cognitio per lumen aeternarum rationum.
Item, cognitio imaginativa non indiget lumine superiori, immo sola virtus potentiae imaginativae sufficit ad aliquid imaginandum: ergo si intellectus esl potentior quam imaginatio, multo fortius per se sufficiet sine superiori lunline ad aliquid certitudinaliter cognoscendum.
Item, certitudinahs cognitio potest esse in sensu absque certitudine rationis sempiternae: ergo si potentior est intellectus quam sensus, multo fortius absque illo lumine poterit certitudinahter cognoscere et intelligere.
Item, ad integram cognitionem non plus requiritur nisi cognoscens et cognoscibile abstractum et conversio huius super hoc; sed hoc totum potest esse per potentiam intellectus nostri sine ratione aeterna: ergo etc.

1'3. Item, in quaecumque potentia aUqua libere potest, non indiget adminiculo aUeno; sed « inteUigimus, quando volumus »: ergo ad hoc, ut aUquid Erigenne: El si quis... non ipsum conlemplatus est, sed quid

certitudinaliter cognoscamus, non indigemus hunine aeternanun rationiun.

Item, eadem sunt principia essendi et cognoscendi: ergo si principia essendi propria et intrinseca ipsarum creaturarum nou sunt nisi creata, quidcjuid cognoscitur scitur per rationes creatas: non ergo per rationes et lumina sempiterna.

lo. Item, unicuique cognoscibili respondet propria ratio cognoscendi ad hoc, ut de ipso habeatur cognitio certitudinalis; sed rationes illae cogndscendi non percipiuntur distincte ab aUquo intellectu viatoris; ergo nihil in illis habet proprie et determinate cognosci.

Item, si quidquid certitudinaliter cognoscitur cognoscitur in ratione aeterna; sed « propter quod unumquodque, et illud magis »: ergo etYationes illae aeternae sunt nobis magis notae; quod manifeste falsum est, cum sint iiobis maxime occultae.
Item, impossibile est aliquid videre in speculo, quin ipsum speculum videatur: ergo si quidquid certitudinaliter cognoscitur in illis rationibus aeternis videtur, necesse est quod primum Imnen et aeterna ratio videatur. Sed hoc est falsum et absurdum: ergo et primum.
Item, si rationibus ilhs aeternis cognoscitur quidquid certitudinahter cognoscitur; sed rationes illae sunt aeque certae respectu contingentium, sicut respectu necessariorum, et respectu futurorum, sicut respectu praesentiiun: ergo ita haberemus certitudinalem cognitionem de contingentibus, sicut de necessariis, ita de futuris, sicut de praesentibus; quod falsum est: ergo et primum.
Item, si in rationibus aeternis cognoscimus; sed rationes aeternae sunt causae altissimae; sapientia autem est cognitio causarum altissimarum: ergo quicumque aUquid certitudinaliter cognoscit est sapiens. Sed hoc est falsum.- ergo etc.

, 20. Item, si cognitio patriae est cognitio per ra tiones aeternas, in quibus Beati vident quidquid vident: ergo si omnis cognitio certitudinahs esset per illas rationes aeteii.as, omnes certitudinahter cognoscentes essent beati, et soU Beati certitudinahter cognoscerent; sed hoc est falsum.

Item, si quidquid cognoscitur videtur in rationibus aeternis; cum speculum aeternarum rationum sit voluntarium, et quod cognoscitur in speculo voluhtario cognoscitur per revelationem: ergo quidquid cognoscitur secundum hoc cognoscitur modo prophetico vel revelatione.
Item, si quidquid cognoscitur cognoscitur rationibus aeternis; aut ergo velale, aut sine velamine. Si velate: ergo nihil clare cognoscitur; si sine velamine: ergo omnes vident Deum et exemplar aeternum absque omni aenigmate. Sed hoc est falsum secundum statum viae: ergo etc. supra animam ac per hoc aeterna et Deus; cum omnis veritas principii demonstrativi sit incommutabilis, omnis talis veritas esset Deus: ergo nihil sciretur nisi Deus.
Item, si omnis veritas incommutabihs est veritas artis aeternae, et illa non est nisi una; omnis veritas incommutabiiis non esset nisi una; sed circa quodUbet ens contingjt reperire aliquam veritatem incommutabilem — sicut patet; haec enim est veritas incommutabilis: si Socrates currit, Socrates movetur — ergo secundum hoc omnia entia essent unum.
Item, si omne, quod est Deus, est adorandum latria, et omnis veritas principu incommutabihs est Deus: ergo omnis tahs veritas debet adorari: ergo veritas huius propositionis: duo et tria sunt quinque, debet adorari.
Item, si omnis veritas incommutabihs est Deus: ergo quicumque clare videt aliquam veritatem inconmiutabilem clare videt Deum; sed daemones et damnati clare vident aliquas veritates incommutabiles: ergo clare vident Deum. Sed hoc est esse beatum: ergo damnati sunt beati; sed hoc niliil absurdius: ergo absurdissimum est, quod quidquid cognoscitur cognoscitur rationibus aeternis, si certitudinaliter cognoscitur. Ad certiludinalem cognitionem intelkctus etiam in vialore requiritur, ut aliquo modo attingatur ratio aelerna ut ratio regulans et motiva, non tamen ut sola et in sua claritate, sed simul cum propria ratione creata et ut in speculo et aenigmate cognita.

Respondeo: Ad praedictorum intelhgentiam est notandum, quod cum dicitur, quod omne, quod cognoscitur certitudinaUter, cognoscitur in luce aeternarum rationum, hoc triphciter potest inteUigi: uno modo, ut intelhgatur, quod ad certitudinalem cognitionem (onnirrit lucis aeternae evidentia tan(iuani ratio cognoscendi tota et mla. — Et liaec intelligentia est niinus recta, pro eo quoil secunduni lioc nuUa esset reruni cognitio nisi in Verlx); et tunc non differret cognitio viae a cognitione patriae, nec. cognitio in Verbo a cognitione in proprio genere, nec cognitio scienliae a cognitione sa[)tentiae, nec cognitio naturae a cognitione gratiae, nec cognitio rationis a cognitione revelationis; quae oninia cuni sint falsa, nullo modo est ista via tenenda. — Ex hac enim sententia, quam quidam posuerunt, nihil certitudinaliter cognosci nisi in mundo archetypo et inteUigibili, sicut fuerunt Academici primi, natus fuit error, ut dicit Augustinus contra Academicos liliro secundo, quod nihil omnino contingeret scire, sicut posuerunt Academici nmi, pro eo quod ille mundus intelligibilis est occultus mentibus humanis. Et ideo, volentes pri mam tenere sententiam et suam positionem, inciderunt in manifestum errorem; quia « modicus error in principio magnus est in fine ».

Alio modo, ut intelligatur, quod ad cognitio- 2. nem certitudinalem necessario concurrit ratio aeterna quantum ad suam influentiam, ita quod cognoscens in cognoscendo non ipsam rationem aeternam attingit, sed influentiam eius solmii. — Et hic (juidem modus tiicendi est insufTiciens secundum verba beati Augustini, qui verbis expressis et rationibus ostendit, quod mens in certiludinali cognitione per incommutabiles et aeternas regulas habeat regulari, non tanquam per habitum suae mentis, sed tanquam per eas quae sunt supra se in veritate aeterna. Et ideo dicere, quod mens nostra in cognoscendo non extendat se ultra influentiam lucis increatae, est dicere, Augustinum deceptum fuisse, cum auctoritates ipsius exponendo non sit facile ad istum sensum trahere; et hoc valde absurdum est dicere de tanto Patre et Doctore maxiroe authenticq inter omnes expositores sacrae Scripturae.

Praeterea, illa lucis influentia aut est generaquantum Deus influit in omnibus creaturis, aut est specialis, sicut Deus influit per gratiam. Si est generalis: ergo Deus non magis debet dici dator sapientiae quam fecundator terrae, nec magis ab eo diceretur e.sse scientia quam pecunia; si specialw, cuiusnKKli est in gratia: ergo secundum hoc omnis cognitio est infusa, et nulla est acquisita, vel innata; quae omnia sunt absurda.

Et ideo est tertius modus intelligendi, quasi medimn tenens inter utramque viam, scilicet quod ad certitudinalem cognitionem necessario requiritur ratio aeterna ut regulans et ratio moliva, non quidem iil sola et in sua omnimoda claritate, sed cum ratione creata, et ut ex parte-' a nobis contuita secundum statum viae.

Et hoc est quod Augustinus insinuat decimo quarto de Trinitate, capitulo decimo quinto: « Conimemoratur impius, ut convertatur ad Dominiun tanquam ad eam lucem, qua etiam, ciun ab illo averteretur, quodam modo tangebatur. Nam hinc est, quod et impii cogitant aeternitatem et multa recte reprehendunt recteque laudant in hominum moribus ». Ubi et subdit, quod hoc faciunt per regulas, quae « scriptae sunt in libro lucis ilUus, quae veritas dicitur ». — Quod autem mens nostra in certitudinali cognitione aliquo modo attingat illas regulas et incommutabiles rationes, requirit necessario no6i- Utas cognitionis et dignitas cognoscentis.

Nobilitas, inquam, cognitionis, quia cognitio certitudinalis esse non potest, nisi sit ex parte scibilis immutabilitas, et infallibilitas ex parte scientis. Veritas autffln creata non est immutabilis simpliciter, sed ex suppositione; simiUter nec lux creaturae est omnino infallibilis ex propria virtute, cum utraque sit creata et prodierit de non-esse in esse. Si ergo ad plenam cognitionem fit recursus ad veritatem omnino immutabilem et stabilem et ad lucem omnino infallibilem; necesse est, quod in hufusmodi cognitione recurratur ad artem supernam ut ad lucem et verilatem: lucem, inquam, dantem infallihilitatem scienti, et veritatem dantem immur tabilitatem scibili. Unde cum res habeant esse in m£nte et in proprio genere et in aeterna arte, non suflicit ipsi animae ad certitudinalem scientiam veritas rerum, secundum quod esse habent in se, vel C D F G polentia. Superius pro dator G doctor. Inferius

utrobique sunt mutabiles, nisi aliquo modo attingat eas., in quantiun sunt in arte aeterna.

Ipsum etiam requirit dignitas ex parte scientis.

Cum enim spiritus rationalis habeat superiorem portionem rationis et inferiorem; sicut ad plenum iudicium rationis deliberativum in agendis non sulTicit portio inferior sine superiori, sic et ad plenum rationis iudicium in speculandis Haec autem portio superior est illa, in qua est imago Dei, quae et aeternis regulis inhaerescit et per eas quidquid definit certitudinaUter iudicat et defmit; et lioc competitei, in quantmn est imago Dei.

Creatura enim comparatur ad Deum in ratione, imaginis et similitudinis. In quantum ve-, comparatur ad Deum ut ad principium; in quantum imago, comparatur ad Deum ut ad obiectum; sed in quantum similitudo, comparatur ad Deum ut ad donum infusum. Et ideo omnis creatura est vestigium, quae est a Deo; omnis est imago, quae cognoscit Deiun; omnis et sola est similitudo, n qua habitat Deus Et secundum istum triplicem gradimi comparationis triplex est gradus divinae cooperationis.

In opere, quod est a creatura per modran vesligii, cooperatur Deus per modum principii creativi; in opere vero, quod est a creatura per modimi similitudinis, sicut est opus meritoriiun et Deo placitum, cooperatur Deus per modum doni infusi; in opere vero, quod est a creatura per modum imapmw, cooperatur Deus per modum rationis moventis; et tale est opus certitudinahs cognitionis, quod quidem non est a ratione inferiori sine superiori.

Quoniam igitur certitudinahs cognitio competit spiritui rationali, in quantum est imago Dei, ideo in hac cognitione aeternas rationes attingit. Sed quia in statu viae non est adhuc plene deiformis, ideo non attingit eas clare et plene et distincte; sed secundum quod magis vel minus ad deiformitatem actamen habens plenam deiformitatem gloriae, ideo attingebat ex parte, sed non in aenigmate. In statu vero naturae lapsae caret deiformilate et habet deformitatem, ideo attingit eas ex parte et in aenigmate. In statu vero gloriae caret omni deformitate Id est, quando cognoit prima principia et universalia. gnoscendi rationes, sine quibus non sufficit sibi ad cognoscendum lumen rationis aeternae, quamdiu est in statu viae, nisi forte per specialem revelationem hunc statum transcenderet, sicut in his qui rapiuntur, et in aliquorum revelationibus Prophetarum.

Concedendum est igitur, sicut rationes ostendunt et Augustini auctoritates expresse asserunt, quod in omni certiludinali cognitione rationes illae cognoscendi a cognoscente attinguntur, hcet aliter a viatore et aliter a compreheiulente, ahter a sciente et aliter a sapiente, aliter a prophetante et ahter a communitm intelligenle, sicut iam patuit et patebit in obiectorimi solutionibus.

Ad iUud ergo quod obiicitur primo, quod lucem habitat inaccessibilem; dicendum, quod loquitur de iUo accessu, qui est ad illam lucem in suae claritatis plenitudine et fulgore, quo modo non acceditur ad ipsam per potentiam creaturae, sed per deiformilatem gloriae.
Ad illud quod obiicitur, quod mentis huma"- nae acies invaUda in tam exceUenti luce non figitur etc.; dicendxm:!, quod ad hoc, quod cognoscat per aeternas rationes, non oportet, quod in iUis flgatur, nisi in quantum cognoscit sapientialiter. Ahter enim attingit illas rationes sapiens, et SuMier sciens: sciens attingit illas ut moventes, sapiens vero'ut quietantes; et ad hanc sapientiam nemo pervenit, « nisi primo per fidei iustitiam emundetur ».
Ad illud quod obiicitur, quod mens incorporearum rerum per se ipsam habet notitiam; dicendum, quod sicut in operibus creaturae non excluditur cooperatio Creatoris, sic in ratione cognoscendi creata non excluditur ratio cognoscendi increata, sed potius includitur in eadem.
Ad illud quod obiicitur, qubd videt in luce sui generis; dici potest, quod large dicitur lux sui generis omnis lux incorporea, sive creata sive increata; vel si inteUigatur de luce creata, per hoc non excluditur lux increata; nec sequitur, quod non cognoscamus in veritate aeterna, sed quod non.i illa sola, verum etiam in lumine veritatis creatae; et hoc quidem verum est nec obviat positioni praedictae.

' F addit etiam.

(1. Aft illiiri quoil ohiiriliir ik (irffjorio cl Uionysio, (lireiuliiiTi, quod iifiUcr ii(!,'iit, (iiiii illud lunien veruni, quoil illuminat omnmt hominmi venientem in huru; mumlum, a noslris iiicnlihiis;iltingatur, sed quod iii hao, vit;i noiidiim pleiK videtiir.
8.!),.d illud quod oliiicltiir de IMiilosojilio, quod intetliglrniis (uiii continuo eltciniiorc, ct (]uod habemus inlelleftuiri possiLiilein et anentiMii, et ile experientia cognilionis humanae; (licenduni, (uod hoc ponit, ad nostrani intelligcntiani coneurrefo lumen et rationeni veritJilis creatae; sibi tamen, ut in praecedentibus dicliini est, non excliulilur liix et ratio veritatis aeternae, quia possibileest, quod aiiima secundum iiirerlorem [tortionem altingat quae sunt infra, superiori nihilominus portioue altingente quae sunt supra.
Ad illud quod obiicitur de cofjnitione imagiiialiva, (licendnni, quod noii est siinile, quia illa noii hidiet ceriiliidlnem, et ideo non recurrit ad immutiliilc.
Ad illud quofl obiicitur de sensu, dicemlum, quod non est simile de certitudine sensus et inteldeterminatae. Certitudo autem intelleclus non potest venire ex hac parte, ciim sit potentia libera ad intelligendum omnia; et ideo oporlet, quod veniat per aliquid iion habens alllgationcni, sed libertatem sine delectibilitate mutabililatis el falllbilitatls; et talis est lux et ratio sempiternae veritatis: et ideo ad illam recurritur sicut ad fonteni omnis cerlitudinls.

l"!. Ad illud quod obiicitur, quod ad cognitionem nihil plus requiritur nisi cognoscens et cognoscibile et conversio huius super hoc; dicendum, quod haec conversio includit iudicium; iudicium autem certuni iion fit nisi per legem certam et iniudicabilem, secundum quod dicit Augustinus in libro de Vera Religione et in libro de Libero Arbitrio, quod « nullus de veritate iudicat, et sine veritate nullus bene iudicat»; et ideo hic includitiir ratio el veritas aeterna.

Ad illud quod obiicitur, quod intelligimus, quando volumus, ergo non egemus admlnlculo alieno; dicendum, quod admlniculum alienum est duplex: (pioddam, (primi.semper est praesto, quoddam quod esl at)sens et distans. Kalio illa noii concludit de primo adminiciilo, sed lU secundo, sicut frater: quia, si lii.x corporalis semper esset praesens iii oculo, sicut liix spirilualis est semp(?r praesens in mente; videremiis, (piaiulo vellemiis, sicut intelligimus, ipiando vohiniiis.

l/i. Ad illud ipind obiicilur, quod eadem siinl principia easemli et cogno.sceiuH; dicendum, quod sicut principia es.ievdi intrinseca non suHiciunt sine illo irinio principio extra, quod est IJeiis, ad esse, sic nec ad pl/mum cogtmncere. Unde licet illa principia sinl aliquo moilo nilio cognoscendi, noii propter hfR excluiJiml ilkim ralionem cognoscendi primain a nostra cognitione, sicut nec excludiint In actu essendi a creatione.

l.-j..d illiuJ quod obiicitur, quod unicuique cognosciblli lespondel propria ratio cognoscendi; dicendum, quod ipiia non oiunino di.stincte videiims illas rationes in se, ideo non sunt tota ratio cognoscendi; sed requirilur cum illis lumen creatum princi[)ioriim el similitudines rerum cognilanini, ex quibus propria ralio cogno.scendi habetur respectu cuiuslibet cogniti.

(). Ad illud quoil obiicitur, quod « propter quod unurmiuodque, et llliid magis»; dicendum, (piod, sicut iani fialel, ratio aelerna 'tmn lokt. movet ad cognoscendum, sed ciim veritate principioriiin, non sptxialiltfi- de se, sed tjeneraliler m stalu viae; el, ideo non.sequilur, quod ipsa sit notiis nola secundum se, sii-d prout relucet in suis principiis et iii sua generalitate; et sic quodam moilo est nobis certissima, quia intellectus noster nullo modo potest cogitare, ifisam non esse; quod quidem non potest dici de aliqua veritate creata.

Ad illud quod obiicitur de speculo, dicendum, quod illud verum est de speculo, quod lialjet rationem repraesentandi proprie et distincte, et quod cum ratione repraesentandi liabet rationem termi- nandi; sicut [)atet in isUi speculo materiali, quod speciem visibilem distincte et [jroprie repraesentat et terminat visum. Hae autem conditiones (wmpetunl sfieculo aetemo resfiectu comprehemorum, sicut patet ex his quae dici sunt prius
Ad illud quod obiicitur, quod illae rationes sunt aeque terrae respectu contingentiuni, sicul respecl,u necessariorum; dicenduni, quod illa ralio bene concluderet, si rationes illae essent tota ratio cognoscendi, et si in illis videretur plenarie; nunc autem non est sic secundum statimi praesentis teml)oris, quia cum illis indigemus similitudinibus propriis et rerum principiis determinate acceptis, quae quidem non reperiuntur in contingentibus, Sed solum in necessariis.

19..Ad illud quml obiicitur, quodsi in illis rationibus cognoscimus, quod omnis cognoscens est sapiens; dicendum, quod non sequilur, quia attingere rationes illas iion facit sapientem, nisi quis in eis (juiescat el sciat, se illas attingere, quod quidem spectat ad sapientem. Huiusmodi enim rationes altinguntur ab intellectibus icientium ut ductivae, sed ab intelleclibus.mpientium ut reductivae et quiet;itivae. Et quia pauci sunt, qui isto modo illas attinganl, ideo tauci sunt mpientes, WceX mul scientes; pauci quidem sunt, (pii illai; rationes sciant se attingere; immo qu(Ri plus est, pauci sunt, qui velint lioc credere, quia dilTicile videtur intellectui ad aelerna contemplanda nondum elevato, quod ila habeat Deuni praesentem et propinquum, cum tamen dicat Paulus Actuum decimo septimo quod non longe esl ab unoquoque noslrimi.

Ad illud quod obiicitur de cognitione patriae, iam patet responsio, quia magna est differentia inter cognitioneni, quae est cx parte et in aenigmate, ad eani, quae est perfecte et distincte, ut supra tactum est.
Ad illud quod obiicitur, quod speculum aeternarum rationum est voluntarium etc dicendum, quod, sicut dicit Apostolus ad Romanos primo, quod notum est Dei manifestum est in illis: licet Deus sit simplex et uniformis, tamen lux illa aeterna riam ordinationem artis divinae; secunda vero sunt, (]uae fiunt secundum dispositionem voluntatis- occultae. Et quod dicitur speculum voluntarium, hoc non est respectu exemplatorum primo modo, sed secundo; et ideo in rationibus aeternis naturalia cognoscuntur naturali iudicatorio rationis supernatui'alia vero et futura non nisi dono revelationis su- Bxplicalur a S. Thoma S. I. q. S6. a. 3. Rcs illustralur exempernae; et ideo illa ratio non repugnat positioni praemissae.
Ad illud quod obiicitur, quod qaidquid cognoscitur in illis, aut cum velamine, aut sine velamine; dicendum, quod in statu viae non cognoscitur in rationibus illis aeternis.une velamine et aenigmale (ropter divinae imagiTiis obscurationem. Ex hoc tamen non sequitur, quod nihil certitudinaliter cognoscatur et clare, pro eo quod principia creata, rfuae aliquo modo sunt media cognoscendi, licet non sine ilhs rationibus, possunt perspicue et sine velamine a nostra mente videri. — Si tamen diceretur, quod nihil in hac vila scitur plenarie, non esset magnum inconveniens.
1. 2.). 26. Ad illud quod obiicitur rationes Augustini, quodsi veritas incommutabilis est Deus, quod tunc veritas principii demonstrativi esset Deus, et quod omnes veritates essent unum, et quod deberent adorari, et quod daemones viderent Deum; ad haec oninia dicendum, (juod veritas incomniutabilis dicitur dupliciter, scilicet simpliciter et ex,5m/jpositione. Cum autem dicitur, quod veritas incommutabilis esl supra mentem el Deus, hoc intelhgitur (ie veritate, quae est incommutabilis «'mjBfcte/'. Cum autem dicitur de veritate principii demonstrativi, quod est incominutabilis;.si veritas illa nominat quid creatum, constat, quod non est inconimutabilis sinipliciler, sed ex suppositiorw, quia omnis creatura incipit a non-esse et est vertibilis in nonesse. — Et si ohiiciutur, quod illa veritas est simpliciter certa ipsi;inimae per se ipsam; dicendum, quod licet principium demonstrativum, secundum dum quod est in materia, vel secundimi quod est in anima, yel secimdum quod est in arte divina, vel certe omnibu„s liis modis simul. Veritas enim in signo exteri(jri sigiium est verilatis, (pure est apud atmiam, (VA voces.sunt notae earuin p;i.>sionum, quae suiil in anima »; anima autem secundum suum sui)ieinum liabel respectum art superiora, sicut secundum suuin inferius ad haec inferiora, cum sit medium inter res creatas et Deum; el ideo veritas in anima habel respectum ad illam duplicem veritatem, sicut medium ad duo extrema, ita quod ab inferiori recipit certitudinem secuMum. quid, a superiori vero recipit certitudinem simpliciter. Et ideo huiusmodi

veritas ut inoomnuitabilis.limpliciter siipiaanimamesl, secundmn quod ostendunt rationes Augustini. Raliones vero ad oppositum procedunt de verit;ite iiicomnmtabili ex suppositione, quam proprie considerat demcmstrator, quae multiplicatur in diversis el non esl adora-

Chapter 4 of 7